Examenvragen beschouwen beeldende vorming vmbo-gl/tl
205 vragen over beschouwen uit 16 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Beschouwen komt in 16 van de 16 examens beeldende vorming vmbo-gl/tl voor, met 205 vragen (35% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 2 (16 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over beschouwen
Per examen de vragen over beschouwen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Kleurrijk protest
Opgavetekst
De Amerikaanse kunstenaar Nina Chanel Abney maakte in 2021 Generally Speaking. Zij maakte het kunstwerk voor een streetart-festival in het Canadese Toronto. Het kunstwerk van 30 meter lang was op het wegdek geschilderd. Het was tijdelijk te zien in een drukke winkelstraat.
Op afbeelding 1 zie je Generally Speaking. Op afbeelding 2 zie je een detail.
Vraag 5 1 punt
Bekijk afbeelding 1 en 2.
Abney wil dat de boodschap van haar kunstwerk veel mensen bereikt. → Leg uit hoe de locatie van het kunstwerk hieraan bijdraagt.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist antwoord:
− Het kunstwerk is te zien in een winkelstraat / in de openbare ruimte / in de grote stad.
− In een winkelstraat komen doorgaans veel mensen.
− Het kunstwerk is zichtbaar vanaf hooggelegen plekken (wat in een stad vaak voorkomt).
In 2010 bedacht het Nederlandse kunstenaarsduo Haas&Hahn (Jeroen Koolhaas en Dre Urhahn) een project om Praça Cantão, een favela in de Braziliaanse stad Rio de Janeiro, te beschilderen.
Een favela is een sloppenwijk en heeft vaak een negatief imago. Er is veel werkloosheid, armoede en criminaliteit.
Met het schilderen van de huizen willen Haas&Hahn bijdragen aan een betere leefomgeving en aan de werkgelegenheid in de buurt. Door donaties aan dit project kregen 25 buurtjongeren een vakopleiding en werden zij betaald tijdens het project.
Op afbeelding 3 zie je Praça Cantão nadat het beschilderd is. Op afbeelding 4 zie je de favela voordat er geschilderd werd. Op afbeelding 5 zie je een sfeerimpressie.
Op afbeelding 6 zie je buurtjongeren schilderen.
Vraag 6 3 punten
Vergelijk afbeelding 3 en 4.
Het aanbrengen van het kleurrijke ontwerp op de huizen heeft veel effect op de buurt waar de mensen leven.
→ Noem drie effecten van het aanbrengen van de kleuren.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste effecten:
− De wijk krijgt een minder grauw uiterlijk / vrolijker uiterlijk. − De huizen zien er beter gebouwd uit. / Sporen van goedkope bouw zijn minder goed zichtbaar.
− De huizen vormen meer een geheel.
− De kleuren maken het een aantrekkelijke plek, je wilt er zijn, je wilt de wijk zien.
− Inwoners zullen trotser zijn op hun buurt.
− De jongeren zijn trots op hun geschilderde werk.
− De buurt zal in positieve zin op sociale media worden gedeeld. − Het verhoogt de herkenbaarheid.
per juist effect (1)
Vraag 8 3 punten
Bekijk afbeelding 6.
→ Geef drie argumenten waarom deelname aan dit project een positieve uitwerking kan hebben op de buurtjongeren.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste argumenten: De jongeren
− krijgen een (vak)opleiding.
− doen ervaring op als vakman.
− kunnen na afloop misschien aan de slag als schilder.
− krijgen betaald.
− zijn er trots op dat zij hieraan meewerkten / krijgen meer eigenwaarde. − hebben een doel in hun leven.
− zijn trots(er) op hun buurt (geworden).
per juist argument (1)
Vraag 9 1 punt
Bekijk afbeelding 1 en 3.
Beide kunstprojecten zijn betekenisvol voor de samenleving. → Kies het kunstproject waarvan jij vindt dat het de meest positieve bijdrage levert. Geef een argument voor je keuze.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist en volledig antwoord:
Abney, want (een van de volgende):
− het kunstwerk maakt een belangrijke boodschap op een positieve manier zichtbaar.
− het kunstwerk zet mensen aan tot nadenken (en dat kan leiden tot gedragsverandering en een betere samenleving).
of
Haas&Hahn, want (een van de volgende):
− het project verbetert de leefomgeving van veel mensen.
− het project geeft een positieve boost aan een grote groep (kansarme) jongeren.
− de inwoners worden actief betrokken bij het project.
2026, tijdvak 1: Koesteren
Opgavetekst
De Zuid-Koreaanse kunstenaar Do Ho Suh koesterde zijn woning in New York zo, dat hij bij zijn verhuizing uit deze woning in 2016 Rubbing/Loving (Wrijven/Liefhebben) maakte. Hij gebruikte hierbij de rubbing-techniek.
Om een rubbing te maken plaats je overtrekpapier op een voorwerp of oppervlak. Vervolgens wrijf je met krijt of een zacht potlood over het papier, waardoor alleen de ribbels en randen als sporen op het papier achterblijven.
Bij het maken van Rubbing/Loving bedekte Do Ho Suh zijn volledige woning, heel precies, met overtrekpapier. Daarna legde hij met potlood elk detail van de ondergrond vast.
Op afbeelding 7 en 8 zit het papier met de rubbings nog bevestigd in de kamers.
Op figuur 2 zie je Do Ho Suh bezig met deze techniek. Op figuur 3 zie je dat Do Ho Suh na het rubben het werk verwijdert.


Vraag 10 1 punt
Bekijk afbeelding 7 en 8 en figuur 2 en 3.
Om echt alles in zijn woning vast te leggen moest Do Ho Suh met grote toewijding werken.
→ Geef een argument voor deze stelling.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist argument: − Het is een tijdrovende / intensieve handeling. − Het is precisiewerk.
− Het is een gehele woning (met veel kamers en ruimtes).
Vraag 11 1 punt
Bekijk afbeelding 7 en 8 en figuur 2 en 3.
Do Ho Suh wil in Rubbing/Loving de herinnering aan zijn woning vastleggen om later de woning te kunnen herdenken.
→ Geef aan welk voordeel het heeft om een herinnering letterlijk (zoals het echt is) vast te leggen.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist antwoord:
− Het herinneren kan daarna op verschillende plekken.
− Elk detail is vastgelegd en zichtbaar gemaakt, dus makkelijk terug te halen / op te roepen.
Vraag 18 1 punt
Bekijk afbeelding 7 t/m 12.
Je zou kunnen stellen dat Do Ho Suh zich overal thuis voelt door de projecten Rubbing/Loving en Staircase-III.
→ Geef aan of je het hiermee eens of oneens bent. Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
Eens: Hij kan herinneringen aan zijn huis (in de vorm van rubbings / textiel) meenemen naar een andere plek (waardoor hij zich daar thuis kan voelen). of
Oneens: Het werk van Do Ho Suh is alleen een papieren / stoffen versie. Het is onmogelijk om echt in te leven. / Het is niet bruikbaar.
Vraag 19 1 punt
Bekijk afbeelding 7 t/m 12.
Deze kunstwerken van Do Ho Suh verbeelden zijn persoonlijke herinneringen. Toch deelt hij deze herinneringen met museumbezoekers. → Leg uit waarom Do Ho Suh deze herinneringen zou willen delen met museumbezoekers.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist antwoord:
− De insteek is persoonlijk, maar de gevoelens zijn universeel, bezoekers zullen zich erin herkennen.
− Doordat er ook door anderen over gesproken wordt, zal zijn woning / herinnering levend blijven.
− Door het delen van zijn herinnering zullen (behalve Do Ho Suh zelf) ook anderen zijn herinnering koesteren.
2026, tijdvak 1: Geliefden
Opgavetekst
De Franse kunstenaar Dora Maar ontmoette in 1935 de Spaanse kunstenaar Pablo Picasso. De twee waren daarna negen jaar lang elkaars geliefden.
Op afbeelding 13 zie je een foto-portret dat Dora Maar omstreeks 1936 maakte.
Op afbeelding 14 zie je een portret dat Picasso in 1937 van Dora Maar schilderde.
Op afbeelding 15 zie je een portret dat Dora Maar in 1936 van Picasso maakte.
Vraag 26 2 punten
Bekijk afbeelding 16 en figuur 4.
Picasso maakte veel schilderijen, maar hij besloot een ring te maken voor Dora Maar.
Je zou kunnen stellen dat deze ring een specialer cadeau is dan een schilderij.
→ Geef hiervoor twee argumenten.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste argumenten:
− Een ring heeft een symbolische waarde van trouw en verbintenis. − Een ring draag je als liefdesverklaring bij je / op je lichaam. − Dora Maar kan zo laten zien dat ze een relatie heeft met Picasso en geeft een podium aan het werk van Picasso.
− Als schilder maakte hij nu een ring, dat is extra bijzonder.
per juist argument (1)
Vraag 27 1 punt
Bekijk afbeelding 13 t/m 16.
In de kunstgeschiedenis wordt vaak gezegd dat Dora Maar de muze was van Picasso, maar het zou ook andersom kunnen zijn.
→ Geef een argument waarom het ook andersom zou kunnen zijn.
Bekijk het antwoord
Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
Dora Maar liet zich in haar kunstwerken inspireren door Picasso (zowel in voorstelling als in vormgeving).
2026, tijdvak 1: Verleiden
Opgavetekst
Omstreeks 1790 maakte de Italiaanse beeldhouwer Antonio Canova het beeld Amor en Psyche dat je ziet op afbeelding 17. Op afbeelding 18 en 19 zie je enkele details.
Het beeld toont een moment uit een verhaal uit de Griekse mythologie waarin Amor, de god van de liefde, zojuist het meisje Psyche wakker heeft gekust. Het beeld staat symbool voor ware liefde.
Het beeld is gehakt uit het harde gesteente marmer en daarna geschuurd. Op figuur 5 zie je het hakken in marmer.

Vraag 34 1 punt
Bekijk afbeelding 20.
Versace wil mensen verleiden tot het kopen van dit parfum.
→ Benoem een manier waarop deze reclamefoto mensen verleidt tot het kopen van dit parfum.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist antwoord:
− De reclame toont twee topmodellen die het parfum bij zich hebben. Hierdoor worden kopers aangezet het ook te willen hebben, om zich zo met hen te identificeren.
− De reclame toont een aantrekkelijk(e) levensstijl / imago, dit verleidt mensen het parfum te kopen, om zich hiermee te kunnen identificeren.
esthetische / verwijzende / waarschuwende / wervende
Het beeld van Canova en de reclamefoto van Meisel hebben beide een … (1) … functie, omdat de werken zijn bedoeld om de toeschouwer te laten genieten van de schoonheid ervan. De reclamefoto heeft echter ook een … (2) … functie omdat het als doel heeft om mensen aan te zetten tot het kopen van het parfum.
Vraag 36 1 punt
Bekijk afbeelding 17 en 20.
Het thema liefde wordt in beide werken verbeeld.
→ Beargumenteer in welk werk de liefde volgens jou het sterkst verbeeld wordt.
Bekijk het antwoord
Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
Beeldhouwwerk, omdat (een van de volgende):
− de houding van de figuren erg intiem is (ze kussen elkaar bijna). − de god van de liefde uit de hemel komt.
− het sereen / zacht / mysterieus / verfijnd is. of
Reclamefoto, omdat (een van de volgende):
− de man de vrouw echt lijkt te beschermen met zijn imponerende houding.
− ze zich zeer aantrekkelijk hebben gemaakt voor de ander. − er een uitdagende blik wordt uitgewisseld tussen man en vrouw. − het een eigentijdse verbeelding van de liefde is.
2026, tijdvak 2: De kus
Opgavetekst
In 1880 kreeg de Franse kunstenaar Auguste Rodin de opdracht om de toegang voor een nieuw museum te ontwerpen. Hij noemde het De poorten van de hel. Een onderdeel van dit kunstwerk is een verliefd paar.
Op figuur 1 zie je een bronzen versie van De poorten van de hel met rechts onderaan het verliefde paar. Je ziet dit paar ook op afbeelding 1.

De Kus van Klimt wordt veelvuldig gereproduceerd en geprint op hedendaagse gebruiksvoorwerpen.
Op afbeelding 4 en 5 zie je twee voorbeelden van zulke gebruiksvoorwerpen.
Vraag 8 3 punten
Bekijk afbeelding 4 en 5.
→ Geef drie redenen waarom mensen graag voorwerpen kopen met daarop een afbeelding van een beroemd kunstwerk.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste redenen:
− Mensen laten zo zien geïnteresseerd te zijn in kunst. − Het werk is decoratief en maakt zo een outfit of interieur 'af'. − Het is een souvenir van (bijvoorbeeld) een museumbezoek. − Het is een eerbetoon aan de kunstenaar.
− Wat de sjaal met dit kunstwerk betreft: wanneer je deze draagt voel je je net zo verleidelijk als de vrouw in het echte schilderij.
− Het kan een (politiek) statement zijn, dat jij wilt uitdragen.
per juiste reden (1)
2026, tijdvak 2: Een droompaar
Opgavetekst
Kunstenaar Leonora Carrington werd geboren in Engeland. Toen ze 19 jaar was, zag ze een kunstwerk dat grote indruk op haar maakte. Het is in 1924 gemaakt door de Duitse kunstenaar Max Ernst. Je ziet dit kunstwerk op afbeelding 6.
Het werk van Ernst behoort tot het surrealisme, een kunststroming uit het begin van de twintigste eeuw waarin kunstenaars zich onder andere lieten inspireren door dromen.
Carrington kwam uit een rijke familie en haar ouders hoopten dat ze zou trouwen met een rijke man. Zij zag dit niet zitten. Ze wilde vrij zijn en vluchtte van huis, want ze wilde liever kunstenaar worden. Voor Carrington was het surrealisme een perfecte manier om weg te dromen.
Het kunstkoppel Ernst en Carrington verhuisde naar Zuid-Frankrijk. Ze maakten steeds meer surrealistische kunst en schilderden elkaar regelmatig.
Op afbeelding 8 zie je een portret dat Carrington in 1939 schilderde van Ernst.
Op afbeelding 9 zie je een portret dat Ernst in 1940 schilderde van Carrington.
Vraag 13 2 punten
Bekijk afbeelding 8 en 9.
Je zou kunnen zeggen dat de paarden in beide werken symbool staan voor vrijheid die er niet meer is.
→ Leg dit uit voor elk schilderij.
Bekijk het antwoord
- afbeelding 8 (een van de volgende): (1)
− Een paard is bevroren / verstijfd. − Een paard zit gevangen in de lantaarn.
- afbeelding 9, het antwoord moet de volgende strekking hebben: Het paard lijkt verstrikt te zijn (in de natuur). (1)
Vraag 15 2 punten
Bekijk afbeelding 6 t/m 9 en figuur 2 en 3.
Ernst en Carrington creëerden samen een huis vol zelfgemaakte kunstwerken. Dit was van toegevoegde waarde voor hun kunst en voor hun liefde.
→ Leg dit uit voor hun kunst en voor hun liefde.
Bekijk het antwoord
- kunst, het antwoord moet de volgende strekking hebben: (1)
Het was voor hen inspirerend om in een dergelijke eigen, gecreëerde omgeving te ontdekken / te experimenteren.
- liefde (een van de volgende): (1)
− Al doende leer je elkaar nog beter kennen. − Zo ga je nog meer in elkaar op.
− Zo raak je steeds meer met elkaar verbonden.
2026, tijdvak 2: Liefde voor de papierlozen
Opgavetekst
De Nederlandse kunstenaar Domenique Himmelsbach de Vries werkt sinds 2013 aan het project dat hij Een Papieren Monument voor de Papierlozen noemt. Hij doet dat samen met meerdere kunstenaars en We Are Here, een groep mensen zonder geldige verblijfsvergunning, ook wel de 'papierlozen' genoemd.
De kunstenaars maakten meer dan 60 portretten van deze mensen zonder officiële papieren, zoals een verblijfsvergunning. Met deze kunstwerken wordt aandacht gevraagd voor deze groep.
Op afbeelding 10 en 11 zie je twee portretten uit deze serie. Op afbeelding 12 a t/m f zie je er nog zes.
1 Met een houtsnede kan je werk makkelijk reproduceren.
2 De afdruk van een houtsnede is de tekening in spiegelbeeld.
3 Een houtsnede is een manier van beeldhouwen.
Vraag 20 1 punt
Bekijk afbeelding 10 t/m 12a t/m f.
De mensen zonder officiële papieren zijn verbeeld door houtsneden te maken en niet bijvoorbeeld door een foto.
→ Geef een argument om van iedereen een houtsnede te maken en geen foto.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist argument:
− omdat je zo de tijd neemt voor elke persoon − omdat de mensen zo minder herkenbaar en daarom enigszins beschermd blijven
− omdat het een expressief medium is / je er zo een kunstzinnige draai aan geeft
− omdat er pas een (officiële) foto van ze gemaakt wordt als ze een paspoort krijgen
Sinds de zomer van 2016 worden de portretten ook in grote aantallen geprint en verspreid door heel Europa en de Verenigde Staten. De portretten worden illegaal en in de openbare ruimte opgehangen. Daarmee willen de makers van het project voorbijgangers laten nadenken over mensen zonder officiële papieren.
Op afbeelding 13 zie je enkele opgeplakte portretten.
Vraag 22 1 punt
Bekijk afbeelding 10 t/m 13.
Een Papieren Monument voor de Papierlozen heeft als doel meer aandacht te creëren voor deze groep mensen.
→ Leg uit hoe het project helpt om dit doel te bereiken.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist antwoord:
− door de grote hoeveelheid portretten, waardoor men kan zien dat het om veel mensen gaat
− door de brede verspreiding van de portretten, waardoor men het project op veel verschillende plekken kan zien / het project grote bekendheid krijgt
− door de krachtige beeldtaal van de portretten, waardoor het project mensen aanspreekt / raakt en aanzet tot nadenken erover − het project duurt lang, mensen kunnen het telkens ergens zien en er weer over nadenken
Vraag 23 2 punten
Bekijk afbeelding 10 t/m 13.
→ Vul in elke zin het juiste begrip aan. Kies uit onderstaande begrippen. Er blijven twee begrippen over.
Bekijk het antwoord
- maatschappelijke (1)
- tegendraadse (1)
conserverende – esthetische – maatschappelijke – tegendraadse
De verspreiding van alle gedrukte portretten draagt bij aan … (1) … betrokkenheid.
De kunstenaars kiezen voor een … (2) … manier van werken door de kunstwerken zoveel mogelijk in de openbare ruimte te plakken.
Een aantal jaren later werd het project getoond in musea.
Op afbeelding 14 zie je Een Papieren Monument voor de Papierlozen in een museum.
Voor het kunstwerk ligt een stapel geprinte portretten. Bezoekers mogen deze meenemen met het verzoek om de portretten ergens goed zichtbaar op te hangen.
Vraag 24 2 punten
Bekijk afbeelding 14.
Het project Een Papieren Monument voor de Papierlozen in het museum zou je een liefdevol protest kunnen noemen.
→ Geef een argument om het project in het museum liefdevol te noemen. → Geef vervolgens een argument om het project in het museum een protest te noemen.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste antwoorden:
- Liefdevol omdat (een van de volgende): (1)
− het maatschappelijke probleem een menselijke maat krijgt door het tonen van portretten.
− de individuele mensen letterlijk een gezicht krijgen. − de moeite wordt genomen om een arbeidsintensief portret te maken voor een ander.
− de geportretteerden nu niet meer alleen staan. − kunstenaars opkomen voor andere mensen.
− mensen zonder verblijfsvergunning niet vergeten worden / aandacht krijgen.
− het een eerbetoon is voor deze mensen.
- Protest omdat (een van de volgende): (1)
− de portretten als protestborden op een stok zijn geplaatst. − de (protest)borden willekeurig tegen de museummuur lijken geplaatst (alsof ze net gebruikt zijn).
− er wordt geprotesteerd tegen wetgeving ten aanzien van migranten.
− ook bezoekers worden aangezet tot protesteren.
Vraag 25 2 punten
Bekijk afbeelding 14.
Voor de makers is het aantrekkelijk dat Een Papieren Monument voor de Papierlozen is geëxposeerd in een museum.
→ Geef hiervoor twee argumenten.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste argumenten:
− omdat het de naamsbekendheid van de makers vergroot / reclame is voor het project / de makers
− omdat het museumpubliek zo in contact komt met het project / thema − omdat het de erkenning van het maatschappelijke probleem vergroot − omdat de makers zo als volwaardig kunstenaar gezien worden
per juist argument (1)
Vraag 27 1 punt
Bekijk afbeelding 14.
Aan museumbezoekers wordt gevraagd op een liefdevolle manier actie te voeren.
→ Geef hiervan een mogelijk effect op de museumbezoekers.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juist antwoord:
− De maatschappelijke betrokkenheid wordt vergroot.
− Bij de bezoeker kan het gevoel ontstaan iets voor een ander te kunnen betekenen.
− Bezoekers voelen zich meer verbonden met de mensen zonder geldige verblijfsvergunning / (officiële) papieren, omdat ze er nu een gezicht bij hebben.
− Bezoekers worden aangezet tot nadenken over dit thema. − Bezoekers worden onderdeel van het project.
2026, tijdvak 2: Met een gouden randje
Opgavetekst
Op afbeelding 15 zie je een theekom uit Korea die rond de zeventiende eeuw werd gemaakt. De kom heeft enkele oude, gouden reparaties.
De techniek waarmee de theekom is gerepareerd, wordt kintsugi genoemd. Deze traditionele techniek is ontwikkeld in Japan en later verspreid over andere Aziatische landen. Het woord kintsugi betekent 'gouden reparatie'. Met deze techniek repareert men gebroken keramiek met een soort lijmlak die is vermengd met goud.
Vraag 28 1 punt
Bekijk afbeelding 15.
De reparatie maakt de theekom tot een uniek object. → Leg deze stelling uit.
Bekijk het antwoord
Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
Er is geen enkel ander voorwerp dat precies hetzelfde is (gebroken of gerepareerd).
Vraag 29 2 punten
Bekijk afbeelding 15.
Behalve dat hij uniek is, kun je ook stellen dat de theekom meer waard werd door de reparatie.
→ Geef hiervoor twee argumenten.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste argumenten:
− De reparatie vergroot de financiële waarde (door de toevoeging van kostbare goudlak).
− De reparatie vergroot de emotionele waarde / toont een verbondenheid van een persoon met het object.
− De reparatie vergroot de esthetische waarde. / Het object wordt als mooier ervaren door de reparatie.
− De reparatie vergroot de historische waarde. / Het object is te plaatsen in een (rijke, culturele) geschiedenis (door de reparatie).
per juist argument (1)
Vraag 35 3 punten
Bekijk afbeelding 17 en 18.
Hoewel het om een hedendaags kunstwerk gaat, zou je kunnen denken dat je kijkt naar de vondsten van een archeologische opgraving. → Geef hiervoor drie argumenten.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van juiste argumenten:
− Het zijn heel veel kleinere objecten.
− De objecten zijn op een tafel geplaatst om ze goed te kunnen bekijken. − De objecten zijn geordend op soort (potjes bij potjes, scherven bij scherven).
− De objecten zijn geordend op grootte.
− Het zijn oude potjes / scherven, waardoor het lijkt alsof ze opgegraven zijn.
− De heldere verlichting doet wetenschappelijk aan (je moet het goed kunnen bestuderen).
− De objecten waren veelal gebroken (en hersteld).
per juist argument (1)
Vraag 36 1 punt
Vergelijk afbeelding 16 met afbeelding 17 en 18.
Stel, je bent museumdirecteur en je wilt een expositie inrichten over het thema 'koesteren'. Waarom zou je dan kiezen voor een werk van Yeesookyung?
→ Geef een reden om te kiezen voor werk van Yeesookyung voor jouw expositie over het thema koesteren.
Bekijk het antwoord
voorbeelden van een juiste reden:
− De veelheid aan met goud gerepareerde scherven drukt de toewijding, zorg en liefde uit die Yeesookyung voor de scherven heeft. − Door haar liefdevolle bewerking van de scherven, kregen die een nieuw leven in één nieuw kunstwerk.
− Door het grote formaat van de beelden is haar toewijding voor de scherven goed zichtbaar.
− De schoonheid van elke scherf wordt zichtbaar gemaakt.
2025, tijdvak 1: Groots
Opgavetekst
Afbeelding 1

Schilderij De Nachtwacht van Rembrandt, zoals het nu hangt: kleiner dan het origineel, want aan alle kanten is doek afgesneden, vooral links. Een groep schutters in een donkere ruimte, met het licht van linksboven. De twee mannen op de voorgrond in het midden vallen het meest op: ze zijn groot weergegeven en sterk belicht.
Afbeelding 3

Foto van de Eregalerij in het Rijksmuseum: een lange zaal met bogen en gekleurde wanden, met schilderijen aan de muren. Aan het eind van de zaal hangt een groot schilderij in het licht, in een doorgang.
Vraag 5 2 punten
Bekijk afbeelding 3.
In de Eregalerij hangen schilderijen van Nederlandse tijdgenoten van Rembrandt.
Noem twee mogelijke redenen waarom het Rijksmuseum deze schilderijen in de Eregalerij bij elkaar tentoonstelt.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste reden waarom deze schilderijen bij elkaar worden getoond (1p)
- Noemt een tweede juiste reden waarom deze schilderijen bij elkaar worden getoond (1p)
Per juiste reden 1 punt. Voorbeelden: omdat deze werken nationaal erfgoed zijn / van maatschappelijk belang zijn (om historisch besef te creëren); om Rembrandt in kunsthistorisch perspectief te plaatsen; omdat het publiekstrekkers zijn / ze inkomsten genereren; omdat het allemaal topstukken zijn waar men trots op is; opdat je als bezoeker alle topstukken in één keer bij elkaar kunt zien.
Vraag 7 2 punten
Vanwege oorlogsdreiging werd er in 1934 net onder De Nachtwacht een luik in de vloer aangebracht, om het schilderij uit het gebouw te kunnen krijgen.
Geef twee argumenten waarom het luik specifiek bij De Nachtwacht in de vloer is aangebracht.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist argument waarom het luik specifiek bij De Nachtwacht is aangebracht (1p)
- Geeft een tweede juist argument waarom het luik specifiek bij De Nachtwacht is aangebracht (1p)
Per juist argument 1 punt. Voorbeelden: omdat het schilderij hét topstuk / onbetaalbaar / onvervangbaar is, moet het snel in veiligheid gebracht kunnen worden; ondanks de grootte kan het zo makkelijk vervoerd worden; het luik voorkomt dat het schilderij beschadigd raakt tijdens transport.
Vraag 10 1 punt
Het schilderij met de gereconstrueerde panelen werd tijdelijk tentoongesteld.
Stel dat jij museumdirecteur bent: zou jij dan kiezen om de panelen tijdelijk of voor altijd te tonen bij De Nachtwacht? Leg je mening uit.
Bekijk het antwoord
- Kiest tijdelijk of voor altijd en legt de keuze uit met een juiste onderbouwing (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: tijdelijk, omdat alleen het originele deel echt van Rembrandt is en de reconstructies met behulp van een kopie zijn gemaakt; tijdelijk, omdat het tijdelijke karakter extra museumbezoek genereert; voor altijd, omdat zo altijd zichtbaar is hoe Rembrandt het bedoeld had; voor altijd, om bezoekers te laten zien wat er allemaal mogelijk is met hedendaagse technieken. Beide keuzes kunnen goed zijn, mits er een passende onderbouwing bij staat.
2025, tijdvak 1: Herinneringen en gevoelens
Opgavetekst
Afbeelding 6

Foto van twee handen die een bos oude sleutels vasthouden. Aan de sleutels zit een rode draad en een sleutelhanger met een label. Om de pols zit een armband.
Vraag 14 1 punt
Bekijk afbeelding 7 en 8.
Leg uit op welke manier het kunstwerk verbeeldt dat er herinneringen opgevangen worden.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de boten de herinneringen, weergegeven door de sleutels, lijken op te vangen (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: de boten die naar handen verwijzen bevinden zich onder 'wolken' vol sleutels (aan draden), die sleutels verwijzen naar herinneringen; de boten lijken de sleutels op te vangen.
Figuur 1

Zwart-witte foto van de ingang van het Japanse paviljoen op de Biënnale van Venetië, met het opschrift GIAPPONE boven een betonnen overkapping. Door de ingang is een grote foto van handen met sleutels te zien (afbeelding 6).
Vraag 15 1 punt
Bekijk afbeelding 6, 7 en 8 en figuur 1.
De titel van het project is The Key in the Hand.
Leg uit hoe het tonen van de foto die bij de ingang hing, bezoekers kon helpen te begrijpen wat Shiota wilde laten zien met haar kunstwerk.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de foto letterlijk laat zien wat in het kunstwerk symbolisch wordt verbeeld, met een relatie tussen afbeelding 6 en afbeelding 7/8 (1p)
Het antwoord moet de volgende strekking hebben: de foto laat letterlijk zien wat vervolgens in het kunstwerk symbolisch verbeeld wordt. In het antwoord moet een relatie bestaan tussen afbeelding 6 en afbeelding 7/8.
Afbeelding 12

Foto van A Room of Memory van onderaf: de ramen vormen een ronde, omhoog lopende toren. Bovenin is een ronde opening waardoor daglicht naar binnen valt.
Vraag 17 1 punt
Bekijk afbeelding 9 t/m 12.
A Room of Memory nodigt uit om na te denken.
Geef een argument voor deze stelling.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist argument waarom A Room of Memory uitnodigt om na te denken (1p)
Voorbeelden van een juist argument: er staat een stoel, waarop je in alle rust kunt nadenken; de constructie heeft een toren- / kapelvorm, het voelt als een beschutte plek om na te denken; elk raam brengt een verhaal met zich mee, dat stemt tot nadenken.
Vraag 18 1 punt
Bekijk afbeelding 9 t/m 12.
Vul de ontbrekende woorden in.
Kies uit onderstaande begrippen en gebruik elk woord maar een keer: exterieur - installatie - objet-trouvé.
Bekijk het antwoord
- 1. objet-trouvé
- 2. installatie
Het scorepunt alleen toekennen als beide antwoorden juist zijn: 1 objet-trouvé, 2 installatie.
2025, tijdvak 1: Ervaar je maat
Opgavetekst
Afbeelding 13

Foto van Three Places: Lying, Sitting, Standing (Gormley, 1983): drie donkere loden beelden van dezelfde lichaamsafdruk. Een beeld staat rechtop, een zit en een ligt, op een houten vloer.
Afbeelding 15

Foto van Passage van Gormley: een lange, donkere wand met een zwart, mensvormig silhouet erop. Een persoon in het zwart staat voor het beeld.
Afbeelding 16

Foto van de binnenkant van Passage: een smalle, donkere gang die naar een felle lichte opening loopt. De wanden zijn donker.
Vraag 25 1 punt
Bekijk afbeelding 15 en 16.
Passage heeft maar één opening, de achterkant is dicht, waardoor het erg donker is als je naar binnen loopt.
Geef een reden waarom je een beklemmend gevoel kunt krijgen als je in dit kunstwerk loopt.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juiste reden waarom je in Passage een beklemmend gevoel kunt krijgen (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: er is weinig ruimte om vrij te bewegen; het is desoriënterend doordat het aardedonker is.
Vraag 26 2 punten
Vergelijk afbeelding 13 met afbeelding 15 en 16.
Passage is een heel ander kunstwerk dan Three Places: Lying, Sitting, Standing.
Beschrijf op welke manier de bezoeker elk kunstwerk ervaart.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft dat je bij Three Places: Lying, Sitting, Standing het werk van een afstand bekijkt en beschouwt (1p)
- Beschrijft dat je bij Passage het werk ondergaat en ervaart of voelt (1p)
Het antwoord moet de volgende strekking hebben: Three Places: Lying, Sitting, Standing: je bekijkt, beschouwt het werk van een afstand (1 punt). Passage: je ondergaat het werk en ervaart / voelt het (1 punt).
Vraag 28 1 punt
Bekijk afbeelding 17, 18 en 19.
Als bezoeker kun je door het kunstwerk lopen.
Leg uit hoe het komt dat je in Breathing Room bewust wordt gemaakt van de maat van je eigen lichaam.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de buizen op verschillende hoogtes staan, waardoor je lichaam zich steeds moet aanpassen aan het kunstwerk (1p)
Het antwoord moet de volgende strekking hebben: doordat de buizen op verschillende hoogtes zijn geplaatst, moet je eigen lichaam zich steeds aanpassen aan het kunstwerk.
Vraag 29 2 punten
Bekijk afbeelding 13 t/m 19.
Je kunt Breathing Room een interactief kunstwerk noemen omdat je uitgenodigd wordt om op een actieve manier door het kunstwerk te lopen of te bewegen. Bij de andere drie kunstwerken passen andere begrippen beter.
Leg het begrip bij deze drie kunstwerken uit.
kunstwerk: begrip
Three Places: Lying, Sitting, Standing: figuratief
Rooter: expressief
Passage: silhouet
Breathing Room: interactief
Bekijk het antwoord
- Legt het begrip uit bij drie kunstwerken: Three Places (figuratief), Rooter (expressief) en Passage (silhouet); per juist begrip met uitleg telt één antwoord mee (2p)
Indien drie antwoorden juist: 2 punten. Indien twee antwoorden juist: 1 punt. Indien minder dan twee antwoorden juist: 0 punten. Breathing Room is het voorbeeld en telt niet mee. Three Places: figuratief, je herkent in de beelden een mensfiguur. Rooter: expressief, de beelden geven op treffende wijze menselijke emoties weer. Passage: silhouet, het kunstwerk geeft een menselijke figuur of de mensvorm weer als een vlak, door het contrast met de lichte of donkere omgeving.
2025, tijdvak 1: Eigen maat
Opgavetekst
Afbeelding 20

Foto van Kenilworth AM1 van Grayson Perry (2010): een motorfiets die helemaal is bewerkt, met roze, blauwe, gele en oranje versieringen. Het zadel, het stuur, de spatborden en het voorlicht zijn gedecoreerd. Achterop staat een vitrine met een teddybeer. Perry zit op de motor in een kleurrijk pak.
Vraag 32 2 punten
Bekijk afbeelding 20.
Perry's kunstproject kan als performance gezien worden.
Geef twee argumenten waarom het kunstproject als performance gezien kan worden.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist argument waarom het kunstproject als performance gezien kan worden (1p)
- Geeft een tweede juist argument waarom het kunstproject als performance gezien kan worden (1p)
Per juist argument 1 punt. Voorbeelden: het is een handeling door de kunstenaar; het is geënsceneerd / van tevoren bedacht; het heeft een tijdelijk karakter; het is een geregistreerde handeling, vastgelegd op foto / video; het raakt aan andere kunstdisciplines, zoals hier theater.
Vraag 37 2 punten
Bekijk afbeelding 23.
Geef aan of onderstaande zinnen juist of onjuist zijn:
1 Het wandkleed heeft een verhalend karakter.
2 Dit wandkleed kun je zowel autonoom als toegepast noemen.
3 Perry's werk heeft een behoudend karakter.
Bekijk het antwoord
- Zin 1 (Het wandkleed heeft een verhalend karakter) is juist aangegeven (1p)
- Zin 3 (Perry's werk heeft een behoudend karakter) is onjuist aangegeven (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift: zin 2 wordt buiten de beoordeling gelaten en telt niet mee. Juiste antwoorden: zin 1 juist, zin 3 onjuist. Per juist antwoord 1 punt.
Vraag 38 2 punten
Bekijk afbeelding 20 t/m 23.
Perry is inmiddels enorm populair in Engeland en won meerdere belangrijke kunstprijzen.
Noem twee redenen om hem zo'n grote kunstprijs te geven.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste reden om Perry een grote kunstprijs te geven (1p)
- Noemt een tweede juiste reden om Perry een grote kunstprijs te geven (1p)
Per juiste reden 1 punt. Voorbeelden: zijn werk spreekt veel mensen aan; hij durft zichzelf te zijn en te blijven; hij heeft een voorbeeldfunctie; hij maakt kunst toegankelijk voor iedereen; hij is veelzijdig; hij schuwt geen schurende onderwerpen.
2025, tijdvak 2: Bouwen op maat
Opgavetekst
Afbeelding 5

Digitale weergave van het leven in een Barba-huis. De wanden zijn van een lichtgrijs, transparant ogend materiaal met gebogen, bolle vormen. Oranje figuren van mensen zitten, staan, klimmen en zwemmen in en op de wanden. Onderin een turquoise waterholte met mensen die zwemmen of liggen.
Figuur 2

Foto van een vormonderzoek voor Barba in een wit model: gebogen, organische wanden met ronde openingen. Vier mensen zitten of staan in de openingen en tegen de wanden.
Vraag 11 3 punten
Het Nederlandse architectenteam The Why Factory bedacht het materiaal Barba. Bekijk afbeelding 5 en figuur 2. Afbeelding 5 en figuur 2 geven een indruk van het leven in een huis gemaakt van Barba. Behalve de voordelen zijn er ook nadelen van het wonen in zo'n huis. Noem drie van deze nadelen.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie nadelen van het wonen in een Barba-huis. Voorbeelden: het materiaal sluit nauw om je heen, waardoor een claustrofobisch gevoel kan ontstaan; er is weinig tot geen privacy; het is onpersoonlijk, je kunt geen eigen inrichting toevoegen; het is steeds anders, waardoor er geen thuisgevoel ontstaat; je kunt je niet of moeilijk oriënteren; er zijn geen transportruimtes (gang, trap), waardoor je altijd door elkaars ruimte heen moet. (3p)
Per juist nadeel 1 punt; alleen de eerste drie tellen.
Vraag 12 2 punten
Bekijk afbeelding 5. Kies uit de rij hieronder twee begrippen die volgens jou het best passen bij Barba. Leg je keuzes uit. Het project Barba is: dynamisch - futuristisch - mythologisch - surrealistisch - waarschuwend.
Bekijk het antwoord
- Kiest twee verschillende begrippen die passen bij Barba (dynamisch, futuristisch, surrealistisch of waarschuwend) en legt bij elk juist en volledig uit waarom. Uitleg: dynamisch: het materiaal beweegt mee met of volgt het handelen van de mens; futuristisch: het geeft een mogelijk beeld van de architectuur in de toekomst, het materiaal is nog fictief; surrealistisch: het ziet er realistisch uit maar is tegelijk onwerkelijk, het is een droomwereld; waarschuwend: deze manier van wonen zou de toekomst kunnen worden als er niets verandert aan de manier waarop we nu wonen en bouwen. (2p)
Per juist en volledig antwoord 1 punt, dus twee punten voor twee juiste begrippen met uitleg. Mythologisch komt niet voor in het correctievoorschrift en telt niet mee.
Vraag 14 1 punt
Bij het project w(Ego) mochten bewoners een eigen huis ontwerpen. Een computerspel zet hun wensen om in een ontwerp. Bekijk afbeelding 6. Woningnood vormt een steeds groter probleem. Het project w(Ego) laat mensen bewust worden van dit probleem. Door middel van een computerspel onderhandelen de deelnemers over de beschikbare woonruimte. Leg uit dat dit onderhandelen leidt tot meer bewustwording van het probleem bij de mensen die het spelen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het onderhandelen laat nadenken over de hoeveelheid beschikbare ruimte, over de manier waarop eigen wensen die van anderen beïnvloeden, en over het rekening houden met elkaars wensen en meningen. Voorbeelden: je wordt laat nadenken over de hoeveelheid beschikbare ruimte; je denkt na over hoe eigen wensen die van anderen beïnvloeden; je houdt rekening met elkaars wensen. (1p)
Vraag 17 2 punten
Met de woonprojecten Barba en w(Ego) willen de architecten mensen bewuster maken van hun eigen maat. Bekijk afbeelding 5, 6 en 7. Leg voor beide projecten uit op welke manier de architecten dit doen.
Bekijk het antwoord
- Legt voor Barba uit dat het bewustwording creëert over de hoeveelheid ruimte die elk mens inneemt, in relatie tot de ruimte die echt nodig is, of dat de ruimte passend wordt gemaakt naar de eigen maat. (1p)
- Legt voor w(Ego) uit dat elke speler zich bewust wordt van de eigen maat, omdat eigen woonwensen zo efficiënt mogelijk vertaald moeten worden naar ruimte, of dat de eigen maat moet aansluiten bij die van anderen. (1p)
2025, tijdvak 2: Groots verpakt
Opgavetekst
Afbeelding 8

Foto van de Venetiaanse poort in Milaan voordat Mahama zijn werk maakte. Een neoclassicistische poort met twee gebouwen met zuilen, een kroonlijst en een platte bekroning. Op de achtergrond een plein met verkeer.
Afbeelding 9

Foto van de poort met de installatie A Friend. Beide gebouwen zijn bedekt met lappen van bruine jutezakken. De vorm van de poort met zuilen en daklijsten blijft herkenbaar.
Afbeelding 10

Luchtfoto van de twee gebouwen van de poort, volledig ingepakt in grijsbruine jutezakken. Op het kruispunt zebrapaden, verkeerslichten en auto's. Om het gebouw heen staan andere gebouwen.
Vraag 19 1 punt
Bekijk afbeelding 8, 9 en 10. Hoewel de gebouwen zelf niet meer zichtbaar zijn, vallen ze juist op. Leg dit uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de gebouwen opvallen door het afwijkende, voor architectuur ongebruikelijke materiaal van het kunstwerk, of doordat ze niet meer op gebouwen lijken. (1p)
Vraag 21 1 punt
Bekijk afbeelding 9, 10 en 11. Leg uit hoe het materiaal bijdraagt aan Mahama's manier om aandacht te vragen voor de inhoud van deze installatie.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het materiaal een eenvoudige, goedkope of verweerde uitstraling heeft, en dat dit verwijst naar de slechte arbeidsomstandigheden of naar het lage loon van de arbeidskrachten. Een volledig antwoord bestaat uit de aanloopzin met een verwijzing naar een van beide deelantwoorden. (1p)
Afbeelding 12

Foto van de opbouw van A Friend. Een zware, gescheurde doek van jutezakken hangt over een gevel. Werkers hangen aan touwen en bevestigen het materiaal.
Afbeelding 13

Foto van de gevel van de poort tijdens de opbouw: het gebouw is bedekt met jutezakken. Op de gevel hangen werkers aan touwen en zijn bezig met het bevestigen van het materiaal.
Vraag 22 2 punten
Bekijk afbeelding 12 en 13. Geef aan of onderstaande stellingen juist of onjuist zijn. 1 Door het kunstwerk kreeg de poort een verwijzende functie. 2 De materiaalkeuze van Mahama is symbolisch. 3 Het kunstwerk geeft de historische poort een traditionele uitstraling.
Bekijk het antwoord
- Geeft bij de drie stellingen het juiste oordeel: 1 juist, 2 juist, 3 onjuist. (2p)
Juiste antwoorden: 1 juist, 2 juist, 3 onjuist. Drie juiste antwoorden 2 punten; twee juiste 1 punt; minder dan twee 0 punten.
Vraag 24 2 punten
Bekijk afbeelding 9 t/m 13. A Friend was te zien in de openbare ruimte. Noem twee voordelen dat het kunstwerk zichtbaar is in de openbare ruimte en niet in het museum.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee voordelen van het zichtbaar zijn in de openbare ruimte. Voorbeelden: het is toegankelijk voor iedereen; er is een groot bereik, meer mensen maken kennis met deze problematiek; het is gratis te bezichtigen; het kunstwerk is 24/7 te zien, de bezoeker is niet afhankelijk van openingstijden; Mahama wordt niet beperkt door het formaat of de ruimte van een museum. (2p)
Per juist voordeel 1 punt; alleen de eerste twee tellen.
Vraag 25 1 punt
Bekijk afbeelding 9 t/m 13. Je zou kunnen zeggen dat de enorme grootte van A Friend bijdraagt aan het gevoel van machteloosheid over het oplossen van het probleem van uitbuiting van arbeiders in de internationale handel. Leg dit uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat wie het kunstwerk beschouwt zich klein en nietig voelt, wat overeenkomt met het gevoel dat je weinig kunt doen aan de mondiale slechte arbeidsomstandigheden en de ongelijkheid. (1p)
2025, tijdvak 2: Eigen karakter
Opgavetekst
Afbeelding 14

Foto van de presentatie van My Paper Crown tijdens de Amsterdam Fashion Week van 2017. Op een podium lopen modellen. Links een model in een rode, wijde jurk met een groot, cartoonachtig gezicht en een bloem in de hand. Rechts een model in een kleurrijk, geometrisch gepatroneerd gewaad. Op de achtergrond een blauwe wand met gele sterren. Op de voorgrond zit een man op een hoop geel, rond materiaal.
Figuur 3

Foto van Bas Kosters tijdens de show. Hij zit in werkkleding met een pet bovenop een grote hoop aardappelen. Naast hem een mand en twee metalen emmers. Op de achtergrond een donkere wand.
Vraag 27 1 punt
Over deze collectie zegt Kosters: '…een papieren kroon is net zo belangrijk als elke andere kroon.' Je zou kunnen zeggen dat Kosters met zijn presentatie wil laten zien dat ook hij zichzelf niet belangrijker vindt dan een ander. Bekijk afbeelding 14 en figuur 3. Noem een kenmerk van de presentatie waaraan je dit kunt zien.
Bekijk het antwoord
- Noemt een kenmerk van de presentatie waaraan te zien is dat Kosters zichzelf niet belangrijker vindt. Voorbeelden: Kosters speelt zelf een ondergeschikte rol en is gewoon onderdeel van de presentatie; Kosters draagt werkkleding; Kosters voelt zich niet te goed om aardappelen te schillen; Kosters valt minder op, hij zit achter op het podium en zijn kleding valt weg tegen de achtergrond. (1p)
Vraag 31 2 punten
Bekijk afbeelding 15. Kosters wil dat zijn kleding toegankelijk is voor iedereen. Een samenwerking met Zeeman draagt hieraan bij. Geef hiervoor twee argumenten.
Bekijk het antwoord
- Geeft twee argumenten waarom de samenwerking met Zeeman de kleding toegankelijk maakt. Voorbeelden: Zeeman is een grote winkelketen en heeft een groot bereik; Zeeman verkoopt draagbare mode voor iedereen, geen haute couture; door de lagere prijs wordt de mode bereikbaar voor een breed publiek. (2p)
Per juist argument 1 punt; alleen de eerste twee tellen.
Vraag 32 2 punten
Bekijk afbeelding 15. De samenwerking tussen Kosters en Zeeman zou ook nadelen kunnen opleveren voor Kosters. Noem van deze samenwerking twee mogelijke nadelen voor Kosters.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee mogelijke nadelen voor Kosters. Voorbeelden: de kleding is niet meer zo exclusief, bijzonder of onderscheidend; de ontwerpen kunnen (economische) waarde verliezen; de commercie past niet bij zijn eigenzinnigheid, waaraan hij concessies zal moeten doen. (2p)
Per juist nadeel 1 punt; alleen de eerste twee tellen.
Vraag 34 2 punten
Bekijk afbeelding 14 t/m 18. Behalve de enorme eer kreeg Kosters ook een geldprijs. Geef aan waarom de eer én de geldprijs belangrijk zijn voor Kosters.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan waarom de eer belangrijk is voor Kosters: eer betekent erkenning, geeft waardering weer en helpt mee aan grotere bekendheid. (1p)
- Geeft aan waarom de geldprijs belangrijk is voor Kosters: daarmee kunnen nieuwe plannen worden uitgevoerd, en een geldprijs voorziet vaak ook in levensonderhoud. (1p)
2024, tijdvak 1: Levende penselen
Opgavetekst
Afbeelding 1

Zwart-witfoto van de performance Antropometrieën in een zaal. Op de vloer ligt een donkere verflaag. Een naakt model is bezig met de verf en er zit publiek op stoelen dat toekijkt.
Afbeelding 2

Zwart-witfoto: een man in pak buigt zich over een vrouw in een donkere jurk die over en over met zwarte verf is bedekt. Achter hen een witte wand.
Afbeelding 3

Zwart-witfoto: een naakt model ligt op de met verf bedekte vloer. Een andere man houdt een naakt lichaam vast en trekt het over de vloer. Publiek kijkt toe.
Afbeelding 4

Zwart-witfoto: een vrouw staat naast een zwarte afdruk van een lichaam op een wit vlak. Op de afdrukken zijn de vormen van het lichaam te zien.
Vraag 1 3 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 4. De performance lijkt op een theatervoorstelling. Geef hiervoor drie argumenten.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste argumenten, bijvoorbeeld: het publiek kijkt (in opstelling of zittend) naar de performance als in een theater; er is een speelvlak; er is een actie, handeling, performance of gebeurtenis zichtbaar; er is muziek. (3p)
Per juist argument 1 punt. Worden er meer argumenten gegeven dan gevraagd, dan tellen alleen de eerste drie.
Vraag 10 1 punt
Bekijk afbeelding 1 t/m 8. Een belangrijk onderdeel van deze kunstwerken is dat Klein en zijn modellen in actie zijn. Vind je dat Philo met haar jurken recht doet aan deze werken waarin Klein in actie is? Geef een argument voor je antwoord.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist argument met een keuze (ja of nee) en een onderbouwing, bijvoorbeeld. Bij ja: de voorstelling is door middel van actie of beweging ontstaan en door te lopen met de jurk gaat de actie verder; het beeld is ontstaan door een stempelhandeling en Philo gebruikt het op een vergelijkbare manier. Bij nee: het beeld is het gevolg van een moment van actie en het daarna weer gebruiken doet geen recht aan het tijdelijke van het in actie zijn; in de ontwerpen is het proces van Klein niet zichtbaar. (1p)
2024, tijdvak 1: Het Diner
Opgavetekst
Afbeelding 9

Foto van de installatie The Dinner Party in het museum. De tafel heeft de vorm van een driehoek en is van een lange rij gedekte plaatsen voorzien. De ruimte is donker en de tafel is verlicht.
Afbeelding 10

Foto van een deel van de installatie: beschilderde tafelkleden met namen van vrouwen, borden met gekleurde motieven en glazen kelken op de tafel.
Figuur 1

Foto van vrouwen die aan de tafellopers van de installatie borduren.
Vraag 17 2 punten
Bekijk figuur 1. Geef twee mogelijke redenen waarom Kaersenhout voor deze installatie samenwerkt met vrouwen die nog niet lang in Nederland wonen.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste redenen, bijvoorbeeld: de vrouwen raken zo meer verbonden met de inhoud van het kunstwerk; zij raken zo meer verbonden met Nederlandse (kunst en) cultuur; zij komen zo in gesprek met elkaar en leren elkaar en elkaars cultuur kennen; zij krijgen zo ook een letterlijke plek aan tafel. (2p)
Afbeelding 13

Detailfoto van een geborduurd tafelkleed met golvende lijnen en een letterreeks, met daarop een donker glazen servies.
Vraag 18 1 punt
Bekijk afbeelding 13. Kaersenhout laat de borduurnaalden zichtbaar in de installatie zitten. Leg uit wat Kaersenhout hiermee zou kunnen willen zeggen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het werk nooit af is, omdat er altijd vrouwen zijn wier namen erbij geborduurd zouden moeten worden. (1p)
2024, tijdvak 1: Op de barricade!
Opgavetekst
Afbeelding 14

Schilderij La liberté guidant le peuple van Eugène Delacroix (1830). In het midden staat een vrouw, Marianne, met een rood-wit-blauwe vlag. Om haar heen strijden mannen met geweren, sabels en een hoed, en er liggen gevallen mensen. Op de achtergrond is rook te zien.
Vraag 21 3 punten
Bekijk afbeelding 14. Delacroix schilderde het schilderij naar aanleiding van een gebeurtenis in de maatschappij waarin hij leefde. Geef drie argumenten waaraan je kunt zien dat het schilderij geen feitelijke weergave is van de gebeurtenis.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste argumenten, bijvoorbeeld: Marianne is een symbolische weergave en is toegevoegd aan een waargebeurde gebeurtenis; waargebeurd en niet waargebeurd zijn door elkaar geplaatst; de compositie lijkt in scène gezet; het lichtgebruik lijkt overdreven; de voorstelling is theatraal; het kleurgebruik is zeer weloverwogen. (3p)
Vraag 22 2 punten
Bekijk afbeelding 14. Het schilderij van Delacroix werd kort na de opstand van 1830 gekocht door de Franse regering, die het echter niet vaak tentoonstelde. Geef een mogelijke reden voor de regering om het schilderij wel tentoon te stellen en een mogelijke reden om het schilderij niet tentoon te stellen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste reden om het schilderij wel tentoon te stellen, bijvoorbeeld: het schilderij toont de geschiedenis van het volk, dus moet het zichtbaar zijn voor het volk; het heeft een maatschappelijk belang en maakt mensen attent op politieke of maatschappelijke ontwikkelingen. (1p)
- Noemt een juiste reden om het schilderij niet tentoon te stellen, bijvoorbeeld: het tonen brengt het volk op het idee om in opstand te komen; de regering is niet trots op wat er gebeurd is; het schilderij zet mensen aan het denken over het (dis)functioneren van de regering. (1p)
Vraag 25 1 punt
Bekijk afbeelding 15. In haar schilderij wil Chae Eun duidelijk maken dat het voor mensen moeilijk is om onderscheid te maken tussen hun eigen werkelijkheid en de realiteit. De persoon met de rode rugzak, links op de voorgrond, lijkt te verbeelden wat Chae Eun de beschouwer duidelijk wil maken. Leg deze opmerking uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit hoe de persoon dit verbeeldt, bijvoorbeeld: de persoon kijkt gefocust naar het telefoonscherm terwijl er van alles om hem of haar heen gebeurt; de persoon staat in een hoepel en zondert zich symbolisch af van de omgeving; de persoon houdt zijn of haar vinger omhoog om te waarschuwen of attent te maken op zijn of haar waarheid. (1p)
Vraag 26 1 punt
Bekijk afbeelding 15. Chae Eun staat op een symbolische manier op de barricade en wil met dit schilderij de toeschouwer iets vertellen. Leg uit wat Chae Eun met dit schilderij wil vertellen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het belangrijk is zelf te blijven kijken naar gebeurtenissen in de echte wereld, of wat de gevolgen kunnen zijn van het niet kijken naar die gebeurtenissen. (1p)
2024, tijdvak 1: Draagbare oplossing
Opgavetekst
Afbeelding 17

Drie tekeningen van Valentina Bongiovanni in zwart lijnwerk met gele en lichtblauwe kleurvlakken. De eerste toont een vrouw in regenlaarzen bij water en dieren. De tweede toont handschoenen en een glazen kolf op een statief. De derde toont een groen gekleurd vlak aan een waslijn met druppels.
Vraag 30 1 punt
Voor het Medusea-project heeft Van Alem met wetenschappers van verschillende universiteiten samengewerkt. Leg uit waarom het voor Van Alem en wetenschappers interessant is om samen te werken.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat door samen te werken (technische) kennis wordt gedeeld, waardoor het kwallenmateriaal mogelijk sneller ontwikkeld kan worden. (1p)
Figuur 2

Foto van een plastic waterschoen.
Vraag 32 2 punten
Bekijk afbeelding 21 en figuur 2. De schoen van Van Alem en Diemer is geïnspireerd op een plastic waterschoen. Geef twee argumenten waarom het toepasselijk is dat Van Alem en Diemer zich door een waterschoen lieten inspireren.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste argumenten, bijvoorbeeld: een waterschoen wordt in het water of de zee gedragen en daar komen de kwallen vandaan; de waterschoen is bedoeld voor in het water en Van Alem haalt juist water uit de kwallen om ze tot materiaal te maken; de schoen biedt bescherming voor je voeten en mogelijk tegen kwallen; de schoen kan tegen water en dat kunnen kwallen ook. (2p)
Vraag 34 1 punt
Bekijk afbeelding 21. Je kunt stellen dat Van Alem in actie is gekomen. Maak onderstaande stelling af.
Van Alem kwam in actie voor een oplossing doordat zij ___.
Bekijk het antwoord
- Maakt de zin af met een juist antwoord, bijvoorbeeld: doordat zij onderzoekt of er een nieuw duurzaam materiaal ontwikkeld kan worden; doordat zij een nieuw duurzaam materiaal ontwikkelt; doordat zij werkt aan een langlopend project gericht op duurzaamheid. (1p)
Vraag 35 2 punten
Bekijk afbeelding 16 t/m 21. Je kunt Van Alem zowel een onderzoeker als een kunstenaar noemen. Geef een argument om haar een onderzoeker te noemen en geef vervolgens een argument om haar een kunstenaar te noemen.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist argument om Van Alem een onderzoeker te noemen, bijvoorbeeld: zij onderzoekt vooral wat de mogelijkheden van de kwallen zijn; zij werkt samen met onderzoekers of universiteiten. (1p)
- Geeft een juist argument om Van Alem een kunstenaar te noemen, bijvoorbeeld: zij spreekt met het project de verbeelding aan; zij zoekt op een verrassende manier naar een oplossing; zij treedt buiten de gebaande paden; zij doorloopt het hele (beeldende) proces van idee tot eindproduct; zij houdt zich ook bezig met het ontwerpen van een schoen. (1p)
2024, tijdvak 2: Barricades
Opgavetekst
Barricades
De Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo maakte in 2009 het kunstwerk Barricade voor een park in Utrecht.
Sánchez Castillo groeide op in Spanje toen daar nog een dictator aan de macht was. Hierdoor gaat veel van zijn werk over protest en verzet. Hij ziet Barricade als een monument voor de democratie, voor iedereen die ooit ergens tegen in opstand kwam.
Op afbeelding 1 en 2 zie je Barricade.
afbeelding 1

Buitenopname op een grasveld naast een asfaltweg. Op de weg ligt een grote donkere beeldhouwing van omgevallen auto's, met banden en losse voorwerpen eromheen. Achter het kunstwerk staan bomen, verderop is een hoog gebouw zichtbaar, de lucht is blauw met wolken.
afbeelding 2

Close-up van de barricade in een bosrijke omgeving. Een omgevallen voertuig met losse banden, een grote platte plaat die omhoog steekt als een bord of vlag en een lange, omgeslagen constructie. Het werk is donker van kleur, met bomen en een stoeprand op de achtergrond.
Vraag 7 1 punt
Bekijk afbeelding 3. Als het contract ondertekend wordt, kan het betekenen dat Bakunin's Barricade ooit wordt ingezet. Geef een argument waarom jij Bakunin's Barricade tijdens een toekomstige opstand niet zou inzetten.
Bekijk het antwoord
- Geeft een argument waarom het werk tijdens een toekomstige opstand niet ingezet zou worden. Voorbeelden van een juist argument: de kunstwerken (van het museum) en/of het werk van Öğüt raken dan mogelijk beschadigd / zijn te kostbaar of onvervangbaar om in te zetten; het kunstwerk is geen stevige barricade tijdens een opstand; de kunstwerken hebben voor tegenstanders mogelijk onvoldoende waarde om met rust te laten. (1p)
Vraag 8 1 punt
Geef een argument waarom je Bakunin's Barricade tijdens een toekomstige opstand wel zou inzetten.
Bekijk het antwoord
- Geeft een argument waarom het werk tijdens een toekomstige opstand wel ingezet zou worden. Voorbeelden van een juist argument: het is een krachtig statement / beeld dat kunst kan 'beschermen' tijdens een opstand; de (immateriële) waarde van kunst wordt ingezet; het is praktisch inzetbaar als barricade. (1p)
2024, tijdvak 2: Natuurlijk protest
Opgavetekst
Natuurlijk protest
De Nederlandse kunstenaar Claudy Jongstra maakte in 2018 de installatie Woven Skin (Geweven huid). Het bestaat uit 60 doeken van verschillende soorten textiel die zijn opgehangen in stalen frames. De doeken zijn met natuurlijke kleurstoffen geverfd.
Op afbeelding 4 en 5 zie je Woven Skin.
Op afbeelding 6 zie je een detail.
Woven Skin bestaat uit verschillende soorten textiel, maar voornamelijk uit wol van Jongstra's eigen schapen. Ze werkt op een ambachtelijke manier en verwerkt en verft de wol met kleurstoffen uit planten die ze zelf kweekt. Ze maakt hiervoor gebruik van recepten uit de middeleeuwen. Bij al deze werkzaamheden krijgt Jongstra hulp van stagiairs en vrijwilligers.
Op afbeelding 7 zie je Jongstra tijdens het verfproces.
Op afbeelding 8 zie je Jongstra aan het werk in haar atelier.
Op afbeelding 9 zie je een deel van Jongstra's atelier.
afbeelding 4

Expositieruimte met een grijze vloer. In rijen staan metalen rekken waaraan doeken hangen. De doeken zijn van doorschijnende stof, wit en grijs, met rode en roodbruine vlekken.
afbeelding 5

Zelfde opstelling als afbeelding 4, vanuit een andere hoek: rijen metalen rekken met opgespannen doeken. Rechts vooraan hangt een grote donkerrode en grijze doek. Op de achtergrond is een wit opschrift op de muur zichtbaar.
Vraag 14 2 punten
Bekijk afbeelding 4 t/m 9. Jongstra vindt het belangrijk om haar kennis van recepten en ambachten vast te leggen. Noem twee mogelijke redenen waarom Jongstra dit doet.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee mogelijke redenen. Voorbeelden van juiste redenen: om kennis over te dragen (van recepten en ambachten); om oude recepten / kennis van ambachten te bewaren / behouden; om de stagiairs / vrijwilligers te instrueren. (2p)
Per juiste reden 1 punt.
Vraag 16 2 punten
Bekijk afbeelding 4 t/m 9. Jongstra noemt zichzelf behalve kunstenaar ook activist en zegt over Woven Skin: 'Woven Skin is mijn protestbord'. Geef een argument waarom Jongstra zichzelf activist noemt en waarom je haar werk ook kunst kunt noemen.
Bekijk het antwoord
- Geeft een argument waarom Jongstra zichzelf activist noemt. Voorbeelden (een van de volgende): Jongstra zet mensen aan tot nadenken over hoe we met dieren omgaan; Jongstra zet mensen aan tot nadenken over hoe we met de natuur omgaan; Jongstra zet zich in om kennis van oude recepten en ambachten te behouden. (1p)
- Geeft een argument waarom haar werk kunst genoemd kan worden. Voorbeelden: Jongstra laat mensen verwonderen / Jongstra zet de verbeelding in haar werk in. (1p)
2024, tijdvak 2: De kunstenaar als kunstwerk
Opgavetekst
De kunstenaar als kunstwerk
De Servische kunstenaar Marina Abramović hield zich als een van de eersten bezig met performance kunst. Samen met haar partner Ulay maakte ze tussen 1976 en 1981 diverse performances onder de naam Relation Works.
Op afbeelding 10 zie je een foto uit 1981 van Abramović en Ulay tijdens de 4:12 minuut durende performance Rest Energy (Rest Energie). Onder hun kleding dragen de kunstenaars een microfoon die ervoor zorgt dat hun hartslag live via geluidsboxen te horen is.
Van Rest Energy is behalve een foto ook een videoregistratie gemaakt. Op figuur 1 zie je mensen in een museum deze videoregistratie bekijken.
afbeelding 10

Foto van twee performers tegen een blauwgrijze achtergrond. Ze dragen witte bovenstukken en donkere broeken en rokken. Tussen hen in staat een gespannen boog met een pijl, die naar de andere performer is gericht.
Vraag 17 1 punt
Bekijk afbeelding 10. Het is spannend om naar de performance Rest Energy te kijken. Leg uit waarom dit spannend is.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het spannend is of Abramović en Ulay hun inspannende performance volhouden, of de pijl niet onbedoeld wegschiet (waardoor Abramović gewond of gedood kan worden), of ze niet vallen vanwege een instabiele houding (wat verstrekkende gevolgen zou kunnen hebben). (1p)
figuur 1

Videoprojectie op een grote muur in een donkere museumzaal. Te zien is een zwart-witbeeld van twee performers: een vrouw in een witte blouse en donkere rok houdt een boog vast, een man in een wit overhemd houdt de gespannen pees. Rechts staan twee bezoekers met de rug naar de kijker naar de projectie te kijken.
Vraag 18 3 punten
Bekijk afbeelding 10 en figuur 1. Het is een andere ervaring om bij de performance aanwezig te zijn dan om later de videoregistratie ervan in een museum te bekijken. Beschrijf drie verschillen.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft drie verschillen tussen de performance live bijwonen en de videoregistratie bekijken. Voorbeelden van juiste verschillen. Bij de performance aanwezig zijn: het verloop / de afloop van de performance staat op dat moment nog niet vast; je bent onderdeel van de performance, er is een connectie mogelijk met de kunstenaars, de kunstenaar is aanraakbaar; de intensiteit / spanning is voelbaar; je moet blijven kijken, anders mis je iets; de gespannen boog kan ook voor jou, als kijker, gevaar opleveren. De videoregistratie bekijken: je bekijkt een registratie van een performance waarvan het verloop al vaststaat / al bekend kan zijn; er is afstand tot de kunstenaars, er is geen contact mogelijk met de kunstenaars; de spanning is begrijpelijk, maar niet voelbaar; je kunt op ieder moment weglopen / de video nogmaals bekijken; het is 'maar een videobeeld' en dus ongevaarlijk. (3p)
Per juist verschil 1 punt. Tel alleen de eerste drie genoemde verschillen mee.
Bron 16
In 1988 voerden Abramović en Ulay de performance The Lovers (De geliefden) uit. Hiervoor liepen ze gedurende drie maanden over een groot deel van de Chinese Muur. Ze vertrokken elk vanuit één kant van de muur. Op de plek waar ze elkaar weer zouden ontmoeten, zouden ze met elkaar trouwen.
Op afbeelding 11 zie je Ulay tijdens de tocht.
Op afbeelding 12 zie je Abramović tijdens de tocht.
Op afbeelding 13 zie je de ontmoeting tussen Abramović en Ulay.
The Lovers was het laatste werk dat Abramović en Ulay samen maakten. De performance eindigde niet in een huwelijk, maar in de beëindiging van hun relatie.
afbeelding 11

Kleine foto van een persoon in lichte kleding op een kale, rotsachtige helling. Op de achtergrond zijn bergen en een blauwe lucht te zien.
afbeelding 12

Kleine foto van een berglandschap vanaf grote hoogte. Midden in het beeld is een klein, rood gekleed figuur te zien op een pad of helling.
afbeelding 13

Foto van een lange muur die over een bergrug loopt, met op de voorgrond een persoon in een rode jas. Rechts zijn een blauwe lucht en een kale helling zichtbaar.
Vraag 19 3 punten
Bekijk afbeelding 11, 12 en 13. Van The Lovers bleef slechts de registratie in film en foto's over. Toch werd deze performance zeer bekend. Noem drie redenen waarom The Lovers zo beroemd werd. Leg alle antwoorden uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie redenen waarom The Lovers zo beroemd werd, met uitleg bij elke reden. Voorbeelden van juiste redenen: het was sensationeel vanwege de (onverwachte) beëindiging van hun relatie; het was historisch, omdat het het laatste werk was dat ze samen maakten; het was sensationeel, want het duurde lang (drie maanden) (wat interessant / spectaculair / onvoorstelbaar is); het was bijzonder, omdat zij het op de Chinese Muur uitvoerden; het was bijzonder, omdat het een enorm complex project was. (3p)
Per juiste reden met uitleg 1 punt. Een reden zonder uitleg telt niet mee.
Vraag 24 3 punten
Bekijk afbeelding 14 en 15. Over The Artist is Present wordt gezegd: 'Voor de meeste kunstwerken blijven mensen niet langer dan dertig seconden staan. Hier blijven ze het liefst de hele dag zitten'. Noem drie redenen waarom het interessant is om tegenover Abramović te zitten.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie redenen waarom het interessant is om tegenover Abramović te zitten. Voorbeelden van juiste redenen: onderdeel van het kunstwerk te worden; in de nabijheid van een kunstenaar te zitten / (lang) tegenover de kunstenaar te zitten; iemand (lang) in de ogen te kijken; zelf ook in de spotlight te zitten / staan / zelf op video te komen; te proberen een reactie te ontlokken bij de kunstenaar. (3p)
Per juiste reden 1 punt. Tel alleen de eerste drie genoemde redenen mee.
afbeelding 16

Twee personen zitten tegenover elkaar op houten stoelen. Links Abramović in een rode jurk, rechts Ulay in een donker pak. Op de achtergrond zit een rij bezoekers.
Vraag 25 2 punten
Bekijk afbeelding 16. Tijdens de performance neemt Ulay onverwachts plaats op de lege stoel. Noem twee redenen waarom dit moment in de performance zo bijzonder is.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee redenen waarom dit moment bijzonder is. Voorbeelden van juiste redenen: het is de ontlading van een spanning; het toont de menselijke kant van de kunstenaar(s); het is een onverwachte hereniging (tijdens een performance); hun emoties worden onderdeel van de performance. (2p)
Per juiste reden 1 punt.
Vraag 26 1 punt
Bekijk afbeelding 14, 15 en 16. The Artist is Present werd uitgevoerd op een moment dat mensen meer en meer communiceren via beeldschermen. Leg uit waarom dit werk gezien kan worden als een reactie hierop.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het werk duidelijk maakt dat er altijd behoefte is aan echt (intermenselijk) contact, zoals elkaar in de ogen kunnen kijken, iets wat ontbreekt bij (vaak anonieme) communicatie via schermen. (1p)
2024, tijdvak 2: Vrouwen in actie!
Opgavetekst
Vrouwen in actie!
De Franse schilder Ingres maakte in 1814 het schilderij La Grande Odalisque (De Grote Odalisk). In de kunstgeschiedenis was in die tijd het vrouwelijk naakt een onderwerp dat vaak geschilderd werd.
Op afbeelding 17 zie je het schilderij.
afbeelding 17

Schilderij van een naakte vrouw die halfliggend op een kleed in blauwgroen en rood is afgebeeld. Zij kijkt de kijker aan, draagt een hoofdtooi en houdt een waaier vast. De achtergrond is donker, met een gordijn.
Bron 26
In 1985 ontstaat in New York de actiegroep Guerrilla Girls. Het woord guerrilla betekent kleine oorlog. De Guerrilla Girls strijden op een verrassende manier voor meer zichtbaarheid van vrouwelijke kunstenaars in de kunstwereld.
Inmiddels bestaat de actiegroep uit vrouwen van over de hele wereld, die werken in de kunsten.
De Guerrilla Girls ontwerpen en plakken affiches waarop ze informatie geven over de hoeveelheid tentoongestelde werken die door vrouwelijke kunstenaars wordt gemaakt.
Op afbeelding 18 zie je een groepje Guerrilla Girls in actie.
Op afbeelding 19 zie je een affiche van de Guerrilla Girls uit 1989. In de tekst staat:
'Moeten vrouwen naakt zijn om in het Met. (Metropolitan) Museum te komen? Minder dan 5% van de kunstenaars op de afdeling moderne kunst is vrouw, maar 85% van de naakten is vrouwelijk.'
Op afbeelding 20 zie je het affiche op een muur.
afbeelding 18

Groep mensen op straat die affiches en papieren aan een muur of op de grond bevestigen. Een vrouw in het rood staat midden in beeld.
Vraag 29 3 punten
Bekijk afbeelding 18. De Guerrilla Girls dragen altijd een gorilla-masker tijdens hun acties. Noem drie redenen voor het dragen van een (gorilla-)masker.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie redenen voor het dragen van een (gorilla-)masker. Voorbeelden van juiste redenen: door dit masker te dragen blijven zij anoniem / zijn zij niet zichtbaar (in hun functie als kunstenaar); het trekt extra aandacht / ze vallen extra op; het zorgt voor uniformiteit; het zorgt voor herkenbaarheid; het straalt agressie / gevaar uit; de naam van de actiegroep sluit goed aan bij hun uiterlijk, of anders gezegd: het woord gorilla lijkt op guerrilla. (3p)
Per juiste reden 1 punt. Tel alleen de eerste drie genoemde redenen mee.
afbeelding 19

Affiche met een gele achtergrond en grote zwarte tekst: 'Do women have to be naked to get into the Met. Museum?'. Onderaan ligt een naakte vrouw met een gorillakop over een roze achtergrond. In kleine tekst staat: 'Less than 5% of the artists in the Modern Art sections are women, but 85% of the nudes are female.' Rechtsonder staat het logo Guerrilla Girls.
afbeelding 20

Affiche van het gele model uit afbeelding 19 op een bakstenen muur met graffiti. Het affiche is deels afgescheurd. Eroverheen staat in grote letters 'GUERRILLA GIRLS' IDENTITIES EXPOSED!' en in kleiner lettertype 'We've signed up to fight discrimination in...'.
Vraag 30 2 punten
Bekijk afbeelding 18, 19 en 20. De affiches van de Guerrilla Girls hangen niet in een museum, maar worden meestal illegaal in de stad geplakt. Noem twee voordelen van het illegaal plaatsen van de affiches in de stad.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee voordelen van het illegaal plaatsen van de affiches in de stad. Voorbeelden van juiste voordelen: het affiche is zichtbaar voor veel (verschillende) mensen; er is geen toestemming / vergunning nodig; het is goedkoper; het is meteen duidelijk dat het om een 'strijd' / actie gaat; er hoeft geen rekening te worden gehouden met reclameregels / ze zijn vrij in de tekst die gebruikt wordt. (2p)
Per juist voordeel 1 punt.
Vraag 31 1 punt
Bekijk afbeelding 17, 19 en 20. De Guerrilla Girls hebben de naakte vrouw van het schilderij van Ingres gebruikt om hun boodschap duidelijk te maken. Leg uit waarom deze naakte vrouw bijdraagt aan de boodschap die de Guerrilla Girls willen uitdragen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit waarom de naakte vrouw bijdraagt aan de boodschap. Voorbeelden van juiste antwoorden: omdat dit (beroemde) schilderij (van Ingres) precies hun boodschap verbeeldt en het er alleen maar hangt omdat de geschilderde vrouw naakt is; omdat ook zij werd geschilderd door een man en vrouwelijke kunstenaars ondervertegenwoordigd zijn. (1p)
afbeelding 21

Voorkant van het Activity Book. Het zwarte omslag heeft de titel 'The Guerrilla Girls' ART MUSEUM ACTIVITY BOOK' in roze en wit, met illustraties van mensen en roze en gele tekstballonnen met korte teksten.
figuur 2 en 3

Twee pagina's uit het Activity Book naast elkaar. Links (figuur 2): een plattegrond van een museum met genummerde stippen die je met een lijn moet verbinden. Rechts (figuur 3): een pagina met korte tekstblokken en een zwart-witfoto van een persoon naast een stapel boeken en tijdschriften.
Bron 32
De Guerrilla Girls brachten in 2004 het Activity Book (Activiteiten-boek) uit. Het boek heeft als doel om mensen te activeren om zelf in actie te komen.
Op afbeelding 21 zie je de voorkant van het boek.
Op figuur 2 en 3 zie je twee pagina's uit het boek.
Vraag 32 2 punten
Bekijk afbeelding 18 t/m 21 en figuur 2 en 3. Geef van onderstaande stellingen aan of ze juist of onjuist zijn. 1 De acties van de Guerrilla Girls zijn tegendraads. 2 De functie van het Activity Book is praktisch. 3 Het masker dat gedragen wordt is een attribuut.
Bekijk het antwoord
- Geeft bij de drie stellingen het juiste oordeel: stelling 1 is juist, stelling 2 is juist, stelling 3 is juist. (2p)
Puntentabel uit het correctievoorschrift: indien drie antwoorden juist 2; indien twee antwoorden juist 1; indien minder dan twee antwoorden juist 0. Het juiste oordeel is bij alle drie de stellingen: 1 juist, 2 juist, 3 juist.
Vraag 33 1 punt
Bekijk afbeelding 18 t/m 21 en figuur 2 en 3. Geef een reden waarom het Activity Book aansluit bij de manier van werken van de Guerrilla Girls.
Bekijk het antwoord
- Geeft een reden waarom het Activity Book aansluit bij de manier van werken van de Guerrilla Girls. Voorbeelden van juiste redenen: de Guerrilla Girls voeren actie op dergelijke (illegale) manieren; de speelse manier van actievoeren; de Guerrilla Girls gebruiken dezelfde (kenmerkende) vormgeving. (1p)
Vraag 34 1 punt
Bekijk afbeelding 18 t/m 21 en figuur 2 en 3. Het boek is te koop in museumwinkels. Leg uit waarom je niet zou verwachten dat dit boek juist daar, in een museumwinkel te koop is.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat museumbezoekers door het Activity Book worden aangezet tot actievoeren tegen (het beleid van) het museum zelf. (1p)
2023, tijdvak 1: Vermaak in een kunstwerk
Opgavetekst
In het Nederlandse Museum Voorlinden bevindt zich Swimming Pool (Zwembad) van de Argentijnse kunstenaar Leandro Erlich. Het kunstwerk is in 2016 in een van de tentoonstellingszalen gebouwd.
Bezoekers kunnen het kunstwerk vanuit meerdere plekken ervaren: in de tentoonstellingszaal en ook in het kunstwerk zelf.
Op afbeelding 1 zie je Swimming Pool in de tentoonstellingszaal. Op afbeelding 2 zie je Swimming Pool van binnenuit en op afbeelding 3 zie je het kunstwerk van bovenaf.
Museum Voorlinden nodigt bezoekers uit om tijdens het museumbezoek foto's te maken en deze foto's onder #Voorlinden te plaatsen op sociale media.
Op afbeelding 4 zie je foto's van Swimming Pool die door bezoekers onder deze # geplaatst zijn.
In 2019 maakte het Kroatisch-Oostenrijkse ontwerperscollectief Numen/For Use het kunstwerk String (Draad). String bestaat uit een opblaasbare kubus met draden erin. Als de kubus volledig opgeblazen is zijn de draden strakgetrokken en kunnen bezoekers hierop staan. String was onder andere te zien in Kroatië.
Op afbeelding 5 zie je String aan de buitenkant. Op afbeelding 6 zie je de opbouw van String van binnen. Op afbeelding 7 zie je bezoekers in String.
Vraag 3 2 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 3. Het kunstwerk heeft een vervreemdend karakter. Geef twee argumenten om Swimming Pool vervreemdend te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − Het kunstwerk lijkt op een echt zwembad, maar er kan niet in gezwommen worden. − Het kunstwerk lijkt op een echt zwembad, maar heeft een geheel andere functie. − Het kunstwerk is een zwembad waarin je niet nat kunt worden. − Je kunt in het kunstwerk onder water zijn, zonder dat echt te zijn. − Je kunt in dit kunstwerk zomaar lopen / ademhalen / niet boven het 'water' uitkomen. − het feit dat er een zwembad in een museum is per juist argument (1) (2)
Vraag 4 3 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 4. Swimming Pool is populair bij bezoekers om zichzelf in te fotograferen. Noem, behalve het kunnen delen van de foto's en video's via sociale media, nog drie redenen om je in Swimming Pool te laten fotograferen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − Het is leuk om vast te leggen dat je zogenaamd onder water bent. − Het is leuk om vast te leggen dat je eindeloos onder water kunt zijn. − De kleur blauw doet het (esthetisch) goed op beeld. − Je kunt het kunstwerk vanuit meerdere perspectieven vastleggen. − Je kunt laten zien dat je in dit kunstwerk bent (geweest). per juiste reden (1) (3)
Vraag 5 2 punten
Bekijk afbeelding 4. Geef twee redenen waarom het voor Museum Voorlinden interessant is om bezoekers te vragen foto's op sociale media te plaatsen onder #Voorlinden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: − De foto's leveren het museum (online) aandacht / reclame op. − De reclame door middel van de foto's is gratis. − Bezoekers laten online zien hoe leuk zij het in het museum hebben. − De foto's bereiken mogelijk via sociale media nieuwe doelgroepen / bezoekers. − Het toont de goed samengestelde collectie / de kwaliteit van de collectie. per juist antwoord (1) (2)
Vraag 7 1 punt
Bekijk afbeelding 5 t/m 7. Behalve door het ruimtelijk effect is String ook op een andere manier vermakelijk. Leg dit uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − De toeschouwer kan in het kunstwerk klimmen / bewegen / spelen. − Je kunt er leuke foto's maken. − Het is bijzonder om te ervaren dat je onderdeel van het kunstwerk bent. (1)
Vraag 9 1 punt
Bekijk afbeelding 1 t/m 7. Volgens Erlich is Swimming Pool als kunstwerk pas echt áf wanneer het in gebruik is door bezoekers. Hetzelfde zou je ook over String kunnen zeggen. Ben je het eens of oneens met deze stelling dat de beide kunstwerken pas echt áf zijn wanneer ze in gebruik zijn door bezoekers? Leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: eens, want het betreden van Swimming Pool of String maakt de kunstwerken tot waarvoor ze bedoeld zijn, namelijk een interactieve beleving of oneens, want het betreden van de kunstwerken is puur voor het plezier, maar verandert de kunstwerken niet wezenlijk (1)
2023, tijdvak 1: Parel aan de rivier
Opgavetekst
Aan de oever van de Parelrivier in de Chinese miljoenenstad Guangzhou staat het Grand Theatre. Het is in 2010 ontworpen door de Brits-Irakese architecte Zaha Hadid. De buitenkant van het theater, dat uit twee delen bestaat, is geïnspireerd op twee stenen die door de stroming van een rivier zijn afgesleten.
In het grote gebouw bevindt zich de grote theaterzaal en in het kleine gebouw bevinden zich oefenruimtes, winkels, bars en restaurants. De groene omgeving en het water rondom het theater maken deel uit van het ontwerp.
Op afbeelding 8 t/m 13 zie je foto's van de buitenkant van het theater.
Op afbeelding 14 en 15 zie je het interieur van het grote gebouw van het Grand Theatre. Hadid wilde de entree en de verschillende ruimtes in elkaar laten overvloeien via trappen en open ruimtes.
Op afbeelding 14 zie je de ruimtes die naar de theaterzaal leiden. Op afbeelding 15 zie je deze zaal.
Vraag 12 2 punten
Bekijk afbeelding 9 t/m 13. Wanneer het theater 's avonds in gebruik is, trekt het de aandacht. Geef hiervoor twee argumenten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − 's Avonds schittert de verlichting (door het open karakter) door de glazen wanden. − Er ontstaat een schittering door de reflectie van de verlichting in het water. − 's Avonds is goed zichtbaar wat er binnen gebeurt (door het open karakter), waardoor mensen naar binnen willen / erbij willen zijn. per juist argument (1) (2)
Vraag 18 2 punten
Bekijk afbeelding 8 t/m 13. De komst van het theater, inclusief tuin, vergroot de leefbaarheid van de stad. Geef hiervoor twee argumenten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − Naast wonen en werken is vermaak belangrijk voor een mens. − Het theater biedt zowel buiten als binnen de mogelijkheid om te recreëren. − Het is een groots theater in alle opzichten, daar kan je trots op zijn, het verbindt. − Het creëert werkgelegenheid voor de stad. per juist argument (1) (2)
2023, tijdvak 1: Ter lering en vermaak
Opgavetekst
De Nederlandse kunstenaar Jan Steen schilderde in de zeventiende eeuw veel huiselijke taferelen. Het schilderij op afbeelding 16 is hiervan een voorbeeld. De titel Soo voer gesongen, soo na gepepen (1668-1670) wil zeggen dat jongeren het voorbeeld van ouderen volgen. Het schilderij is gemaakt ter lering en vermaak.
De Nederlandse kunstenares Tahné Kleijn liet zich in 2015 voor een fotoserie inspireren door Jan Steen. Kleijn portretteert haar familie en plaatst zichzelf ook in beeld. Op afbeelding 17 zie je Kleijn met een boek in haar handen.
De serie heeft als titel Soo d'oude songen, soo pypen de jonge. Afbeelding 17 heeft dezelfde titel. De titel wil zeggen dat jongeren het voorbeeld van ouderen volgen.
In de fotoserie verbeeldt Kleijn behalve de hechte familieband ook de problemen die in haar familie spelen.
Afbeelding 18, Het dronken paar, is een fotoportret van Kleijns ouders. Afbeelding 19, Het morgentoilet, is een fotoportret van Kleijns moeder.
Vraag 21 2 punten
Bekijk afbeelding 16. Jan Steen wil dat de kijker iets leert van zijn schilderij. Noem twee lessen die je in de voorstelling kunt ontdekken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste lessen: − Let op met alcoholgebruik / alcoholmisbruik. − Ga niet roken op jonge leeftijd. − Praat niet zomaar iedereen na. per juiste les (1) (2)
Vraag 22 1 punt
Bekijk afbeelding 16. Jan Steen plaatst zichzelf in zijn schilderij. Je herkent hem als de man met de zwarte hoed. Leg uit waarom het kan worden gezien als zelfspot dat Jan Steen zichzelf in het schilderij plaatst.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: Jan Steen is een belerende schilder, maar schildert zichzelf wel als personage dat het slechte voorbeeld geeft (waarmee hij zijn eigen belerende rol bespot). (1)
Vraag 29 2 punten
Bekijk afbeelding 17 t/m 19. Kleijn neemt haar eigen familie als onderwerp voor haar serie. Noem voor deze keuze zowel een voordeel als een nadeel voor Kleijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- voordeel (een van de volgende): (1p)
- Kleijn heeft hiermee modellen (veelvuldig) bij de hand. / Ze kan mogelijk ongepland met haar modellen werken.
- Ze kan de modellen eindeloos vragen om een andere pose aan te nemen. / Ze heeft meer tijd.
- Ze hoeft geen modellen in te huren. / Het is goedkoper.
- Ze kent haar modellen door en door.
- nadeel (een van de volgende): (1p)
- Ze stelt zichzelf met dit onderwerp / deze modellen kwetsbaar op.
- Ze geeft hiermee een inkijk in haar (onrustige) privéleven.
- Ze is minder objectief. / Ze heeft mogelijk een vooroordeel.
- De modellen kennen de situatie en kunnen zich met de inhoud bemoeien.
Vraag 30 1 punt
Bekijk afbeelding 17 t/m 19. De fotoserie van Kleijn is gemaakt als eerbetoon aan haar familie. Kleijn wil met haar serie vooroordelen over gezinnen met problemen wegnemen. Leg uit hoe de fotoserie hieraan bijdraagt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Door haar familieverhaal uit de anonimiteit te halen doorbreekt zij een taboe. − De verbeelding van de hechtheid / loyaliteit binnen het gezin zorgt voor een positief beeld. (Ook het feit dat haar familie meewerkt aan het project zegt hier iets over.) − Kleijn zet clichés bewust in, waardoor de kijker wordt aangezet tot nadenken. − Ze maakt geen kiekjes, maar mooie, esthetisch verantwoorde foto's. − Ze maakt er kunst van. (1)
2023, tijdvak 1: Op de wip
Opgavetekst
Op de grens tussen Amerika en Mexico is een muur gebouwd. Deze muur moet voorkómen dat mensen zonder toestemming naar Amerika reizen.
Niet iedereen is het eens met het plaatsen van de muur. Sinds 2000 werkt het Amerikaanse kunstenaarsduo Ronald Rael en Virginia San Fratello aan kunstprojecten waarin de muur centraal staat.
Op afbeelding 20 zie je Snow Globes (Sneeuwbollen) die het duo maakte in 2013. Op afbeelding 21 zie je The Wall: A Border Game (De Muur: Een Grensspel), ook uit 2013.
In 2019 plaatste het kunstenaarsduo het kunstwerk de Teeter-Totter Wall (Muurwip) in de grensmuur. Het kunstwerk werd illegaal en slechts voor een half uur geplaatst.
Op afbeelding 22 zie je een bovenaanzicht van dit kunstwerk. Op afbeelding 23 zie je het kunstwerk in gebruik. Op afbeelding 24 zie je Rael tijdens het plaatsen van het kunstwerk.
Het kunstenaarsduo maakte veel ontwerpschetsen voor dit kunstwerk. Op figuur 1 en 2 zie je twee voorbeelden.
[figuur 1: zie het originele examen]
[figuur 2: zie het originele examen]
I Het kunstwerk is een tijdelijke installatie in de openbare ruimte. II Het kunstwerk heeft vooral een decoratieve functie.
A Alleen I is juist.
B Alleen II is juist.
C I en II zijn beide juist.
D I en II zijn beide onjuist.
Vraag 31 2 punten
Bekijk afbeelding 20. Elke sneeuwbol verbeeldt een oplossing om ondanks de muur toch contact te hebben met mensen aan de andere kant. Een voorbeeld hiervan is samen muziek maken op een grote xylofoon, wat je ziet in de sneeuwbol rechtsboven. Noem nog twee van deze oplossingen en licht ze toe.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste oplossingen: oplossing toelichting klimmuur met elkaar klimmen / sporten wip samen spelen volleybalveld samen met een bal spelen / sporten per juiste oplossing in combinatie met een juiste toelichting (1) (2)
Vraag 36 2 punten
Bekijk afbeelding 22 t/m 24. Het spelen op de wip kan zowel een vrolijke als een treurige ervaring opleveren. Geef aan waarom men van deze ervaring vrolijk kan worden, en vervolgens waarom men er treurig van kan worden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- vrolijk (een van de volgende): (1p)
- Het zien van een felle kleur maakt vrolijk.
- Het zien van lachende gezichten maakt vrolijk.
- Het is fijn contact te maken met mensen aan de andere kant van de muur.
- Spelen op een wip is een vrolijke bezigheid.
- treurig (een van de volgende): (1p)
- Mensen blijven gescheiden van elkaar. / Echt fysiek contact is niet goed mogelijk.
- Je kan maar kort plezier hebben / maken.
- de gedachte dat het een tijdelijke beleving is
- de gedachte dat spelen illegaal kan zijn
Vraag 37 1 punt
Bekijk afbeelding 20 t/m 24. Met hun kunstwerken vragen Rael en San Fratello op een speelse manier aandacht voor de situatie die ontstond door het plaatsen van de muur. Noem een reden om die aandacht op een speelse manier te vragen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juiste reden: − Het zorgt in ieder geval, (hoe kortstondig ook), voor plezier. − Je bereikt een grote groep mensen, van alle leeftijden. − De speelse insteek kan leiden tot een grotere / snellere acceptatie van het protest. − Door te ervaren hoe leuk het samenzijn is, 'bekeer' je misschien de ontkenners van het probleem. − Ze steken de draak met deze (politieke) beslissing. (1)
Vraag 38 1 punt
Noem een reden om die aandacht juist op een serieuzere manier te vragen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juiste reden: − Het is pijnlijk / ongepast om met kunstwerken te spelen die gaan over een ernstige situatie die voor sommige mensen realiteit is. − Men zou nu kunnen denken dat er geen serieus probleem bestaat. − Het is ongepast om grappen te maken over de ernst van de situatie. − Het vragen van aandacht op deze speelse manier is weinig effectief. (1)
2023, tijdvak 2: Vermaak buiten - Monet & Marshall
Opgavetekst
De Franse schilder Claude Monet begon in 1865 aan een levensgroot schilderij met de titel Le déjeuner sur l'herbe (Lunch in het gras). Waarschijnlijk stopte Monet na een jaar met het werken aan het schilderij omdat materialen te kostbaar werden.
Monet gaf het schilderij aan zijn huisbaas als voorlopige betaling voor de huur van zijn woning. Jaren later kon hij het schilderij terugkopen en kreeg het beschimmeld terug. Hij sneed het in stukken en bewaarde de delen die nog wel goed waren.
Op afbeelding 1 en 2 zie je twee van deze bewaarde delen. Op afbeelding 3 zie je een door Monet gemaakte studie voor het schilderij.
Het schilderij Past Times (Verleden Tijden) van de Amerikaanse schilder Kerry James Marshall uit 1997 laat ook een picknick in de buitenlucht zien.
Op afbeelding 4 zie je dit schilderij en op afbeelding 5 zie je een door Marshall gemaakte studie voor dit schilderij.
De schilderijen van Monet zijn in het bezit van musea over de hele wereld en worden gezien als belangrijke kunsthistorische werken.
Veel kunst in westerse musea is gemaakt door en gaat over witte mensen. Marshall wil als zwarte kunstenaar hier verandering in brengen door een plek op te eisen in de kunstgeschiedenis, die volgens hem van iedereen is.
Vraag 9 1 punt
Bekijk afbeelding 1, 2 en 4. Leg uit hoe Past Times bijdraagt aan het doel van Marshall.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen het feit dat hij zelf een zwarte kunstenaar is volstaat niet als juist en volledig antwoord.
Vraag 10 2 punten
Bekijk afbeelding 4. Je kunt iets leren van het schilderij van Marshall. Geef hiervan twee voorbeelden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juiste antwoorden: − dat de schilderkunst nog weinig inclusief is (en dat zou moeten worden) / dat kunst veel mensen uitsluit − dat in de kunstgeschiedenis weinig zwarte mensen op een vergelijkbare manier zijn afgebeeld als witte mensen − dat we moeten nadenken over racisme, discriminatie en uitsluiting per juist antwoord (1) (2)
2023, tijdvak 2: De Koude Kermis
Opgavetekst
De serie kunstwerken met de titel De Koude Kermis is een kunstproject van de Nederlandse groep kunstenaars Dropstuff. Bestaande kermisattracties zijn voorzien van hedendaagse technologie, waardoor de attracties zowel vermakelijk als maatschappijkritisch worden.
De Koude Kermis reist sinds 2018 rond en staat op diverse locaties. De hoeveelheid en de keuze van attracties is op elke locatie verschillend.
Op afbeelding 6 zie je een overzicht van alle attracties die er zijn. Op afbeelding 7 zie je de entree van de kermis.
In 2019 stond De Koude Kermis met Bumper Ballet in Venetië toen daar een kunstfestival plaatsvond.
Bumper Ballet is een attractie waarbij bezoekers in botsauto's rijden. Na enkele minuten worden het stuur en het pedaal automatisch overgenomen en maken de auto's voorgeprogrammeerde bewegingen.
Op afbeelding 8 zie je deze bewegingen uitgetekend. Op afbeelding 9 en 10 zie je de botsauto's.
De Koude Kermis stond al eerder in Venetië, met de attractie The Fair Grounds (een fairground is een kermis). Deelnemers krijgen bij deze attractie een VR-bril op waarmee zij een virtuele toer door Venetië en Amsterdam maken. De toer toont de grote groepen toeristen in de steden en geeft daarmee kritiek op het massatoerisme. Oude steden lijken door het massatoerisme steeds meer op pretparken.
Op afbeelding 11 zie je The Fair Grounds.
Vraag 14 1 punt
Bekijk afbeelding 8, 9 en 10. Leg uit waarom het woord ballet is opgenomen in de titel.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Na het overnemen van het stuur en pedaal voeren de botsauto's een soort dans uit. − De bewegingen zijn door iemand bedacht, net zoals een choreografie bij een ballet. (1)
Vraag 15 2 punten
Bekijk afbeelding 8, 9 en 10. Een ritje in Bumper Ballet kan je op verschillende manieren ervaren. Leg uit waarom de attractie zowel als vermakelijk als beangstigend kan worden ervaren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- vermakelijk: het rijden (en sturen) in beweeglijke auto's kan leuk / verrassend zijn (1)
- beangstigend: Bumper Ballet laat je voelen hoe het is om de controle kwijt te raken (1)
Vraag 17 1 punt
Bekijk afbeelding 11. Volgens Dropstuff worden de toeristen die in de karretjes zitten zelf de toeristische attractie. Leg deze opmerking uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: De toeristen in de attractie zijn zelf een attractie − doordat ze als volwassenen in een kinderattractie zitten. − doordat ze een VR-bril dragen, wat nieuwsgierig maakt (wat zien ze?). (1)
Vraag 18 2 punten
Bekijk afbeelding 7. Geef aan of onderstaande stellingen juist of onjuist zijn:
1 De Koude Kermis is behoudend en tegendraads.
2 De Koude Kermis is maatschappelijk betrokken en origineel.
3 De Koude Kermis is voor de elite en traditioneel.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- 1 onjuist 2 juist 3 onjuist indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Vraag 20 3 punten
Bekijk afbeelding 7 t/m 11. Het kan voor een museum aantrekkelijk zijn om Dropstuff uit te nodigen. Geef drie redenen waarom het voor een museum aantrekkelijk kan zijn om De Koude Kermis in de buurt van het museum op te laten zetten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − om andere, nieuwe bezoekers (niet regulier museumpubliek) te trekken − omdat op deze manier Kunst buiten de muren van het museum zichtbaar wordt − omdat het de naamsbekendheid van het museum vergroot / reclame is voor het museum − omdat het museum laat zien ruimdenkend te zijn / open te staan voor dergelijke hedendaagse projecten − omdat het er leuk / aantrekkelijk uitziet − om meer bezoekers te trekken per juiste reden (1) (3)
2023, tijdvak 2: Oneindig vermaak
Opgavetekst
Studio Loop.pH, uit Engeland, maakte in 2014 Osmo, een opblaasbaar kunstwerk.
Osmo is op verschillende plekken geëxposeerd. Op afbeelding 12 zie je Osmo in een hal van een vergadercentrum in Amerika (2015).
Als je Osmo binnengaat word je omringd door een nagemaakt heelal. Op afbeelding 13 en 14 zie je de binnenkant van het kunstwerk.
Op figuur 1 zie je Osmo in opbouw.
[figuur 1: zie het originele examen]
De Japanse kunstenares Yayoi Kusama creëert Infinity Mirror Rooms (Oneindige spiegelkamers). Op figuur 2 zie je de buitenkant van zo'n spiegelkamer, geplaatst in een museum.
[figuur 2: zie het originele examen]
Op afbeelding 15a t/m 15d en 16 zie je Filled with the Brilliance of Life (Gevuld met de schittering van het leven), een oneindige spiegelkamer uit 2011-2012.
Filled with the Brilliance of Life is een grote kubusvorm waarvan de binnenkant bedekt is met spiegels. Aan het plafond hangen honderden led-lampjes die steeds van kleur veranderen.
Op de afbeelding 15a t/m 15d zie je het kunstwerk op verschillende momenten.
De Infinity Mirror Rooms van Kusama zijn populair. Om haar werk te bezichtigen staan bezoekers soms uren in de rij. Bezoekers hebben vervolgens 45 seconden om in het kunstwerk te zijn.
Kunstkenners adviseren om het kunstwerk zonder camera te bezoeken, maar toch worden de Infinity Mirror Rooms veel gefotografeerd. Op het internet zijn veel foto's van bezoekers in deze kunstwerken te vinden.
Vraag 25 1 punt
Bekijk afbeelding 12, 13 en 14. Osmo wordt vaak op drukbezochte plekken zoals een vergadercentrum of een stadscentrum geplaatst. Leg uit waarom het prettig is om juist op dergelijke plekken in Osmo te zijn om het gevoel te krijgen het heelal te kunnen zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − omdat je er rust kan vinden terwijl je je in de drukte van een stad bevindt / Je wordt in Osmo afgesloten van de (drukke) omgeving. − omdat de plaatsing in drukke gebieden het contrast tussen binnen en buiten versterkt − omdat het in het echt moeilijk is om op deze volgebouwde / sterk verlichte plekken het heelal te kunnen zien − omdat het je laat nadenken over de nietigheid van je bestaan (1)
Vraag 29 2 punten
Bekijk afbeelding 15a t/m 15d en 16. Deze Infinity Mirror Room kan je zien als attractie, maar ook als kunstwerk. Geef eerst een argument om het een kunstwerk te noemen en geef vervolgens een argument om het een attractie te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste argumenten:
- kunstwerk (een van de volgende): (1p)
- Het werk heeft een esthetische waarde.
- Het werk is gepresenteerd in een museum.
- Het werk is gemaakt door een gerenommeerde kunstenares.
- attractie (een van de volgende): (1p)
- Je ondergaat een speciale / bijzondere ervaring.
- Het is bijzonder dat je jezelf zo vaak weerspiegeld ziet.
- Je gaat ergens in; bij een attractie ga je ook ergens in.
Vraag 30 2 punten
Bekijk afbeelding 15a t/m 15d en 16. Geef een argument waarom kunstkenners het advies geven de Infinity Mirror Rooms zonder camera te bezoeken. Geef ook een argument waarom de meeste bezoekers toch foto's maken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- Kunstkenners geven dit advies omdat (een van de volgende): (1p)
- door het kader van je camera het oneindige wordt doorbroken / teniet wordt gedaan.
- het gaat om de ervaring, de camera belemmert de verwondering.
- het zonde is van de korte tijd die je in de ruimte mag zijn.
- omdat bezoekers (een van de volgende): (1p)
- een prachtige / bijzondere / speciale foto willen maken
- deze ervaring willen opslaan / langer willen vasthouden
- deze ervaring (in het kunstwerk / museum) willen delen met anderen
2023, tijdvak 2: Speel Goed
Opgavetekst
Ruim 60 jaar geleden ontwikkelde LEGO in Denemarken de succesvolle LEGO-bouwstenen waar al generaties lang door jong en oud mee gespeeld wordt.
Op afbeelding 17 zie je LEGO-bouwstenen.
Sinds 2017 staat in de Deense stad Billund het LEGO House, ontworpen door het Deense architectenbureau BIG. LEGO-bouwstenen vormen het uitgangspunt voor het ontwerp. In het LEGO House kun je LEGO bekijken en ermee spelen.
Je ziet het LEGO House op afbeelding 18. Op afbeelding 19 zie je een zijaanzicht van het LEGO House.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
BIG architecten maakten tijdens het ontwerpproces van LEGO House gebruik van LEGO-bouwstenen. De figuren 3 a t/m d laten vier opeenvolgende stappen zien van de ontwikkeling van LEGO House.
figuur 3 a t/m d
Op de bovenste verdieping in het LEGO House bevindt zich de Masterpiece Gallery (Galerie voor Topstukken), waar LEGO-topstukken te zien zijn.
Op afbeelding 20 zie je een deel van deze galerie.
Vraag 31 3 punten
Bekijk afbeelding 17. Geef vier argumenten waarom de LEGO-bouwstenen al generaties lang voor eindeloos speelplezier zorgen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − omdat ze aantrekkelijke, felle kleuren hebben − omdat de stenen een handzaam formaat hebben − omdat er oneindig veel mee gebouwd kan worden − omdat je er alleen mee kunt spelen, maar ook samen − omdat je telkens opnieuw kunt starten met bouwen − omdat het de creativiteit stimuleert − omdat je het steeds kunt uitbreiden − omdat het blijft uitdagen − omdat het tot de verbeelding spreekt − omdat de eenvoudige vormen uitnodigen tot spelen indien vier juiste argumenten (3) indien drie juiste argumenten (2) indien twee juiste argumenten (1) indien minder dan twee juiste argumenten (0) (3)
2022, tijdvak 1: Grootsheid van de natuur
Opgavetekst
Voor de Deens-IJslandse kunstenaar Olafur Eliasson is de grootsheid van de natuur een belangrijke inspiratiebron.
Sinds 1998 maakte Eliasson meerdere keren het kunstwerk Green River (Groene Rivier). Elke keer veranderde hij het uiterlijk van een andere rivier door een natuurvriendelijke kleurstof toe te voegen aan het water.
Op afbeelding 1 zie je Green River in de Zweedse hoofdstad Stockholm, uitgevoerd in 2000.
Op afbeelding 2 zie je The Weather Project (Het weerproject) dat Eliasson in 2003 maakte in de Turbine Hall van museum Tate Modern in Londen.
Eliasson creëerde een avondzon door aan één kant van de hal een halve cirkel met gele lampen te plaatsen. Hij plaatste spiegels tegen het gehele plafond, maakte de rest van de ruimte zwart en creëerde mist in de Turbine Hall.
In 2014 maakte Eliasson het kunstwerk Riverbed (Rivierbedding). Hij verplaatste hiervoor een deel van een landschap uit IJsland naar een museum in Denemarken. Door het landschap liet hij een riviertje stromen.
Op afbeelding 3 tot en met 6 zie je enkele foto's van Riverbed, dat meerdere zalen van het museum vult.
Vraag 6 3 punten
Bekijk afbeelding 2. Deze tentoonstelling was een groot succes. Noem drie mogelijke redenen voor het enorme succes van The Weather Project.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − Je wordt ondergedompeld in een totaalervaring. − Het enorme formaat spreekt tot verbeelding. − Er is spanning tussen het natuurlijk fenomeen en de technische mogelijkheden. / Men is nieuwsgierig hoe het gemaakt is. − Het was een tijdelijke tentoonstelling, niet veel tijd om te gaan kijken. − Het is interessant om er een foto van te maken. − Je kon er genieten van de 'zon' (ook als die buiten niet scheen). per juiste reden (1) (3)
Vraag 9 2 punten
Bekijk afbeelding 3 t/m 6. Door dit landschap in een museum te plaatsten creëert Eliasson een vervreemdend effect. Geef twee argumenten om dit kunstwerk vervreemdend te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: Het is vervreemdend − dat een landschap zich in een gebouw bevindt. − dat je je in dit kunstwerk minder vrij voelt dan in de echte natuur. − dat er muren in en om een landschap staan. − dat de omstandigheden (licht, kleur e.d.) altijd hetzelfde zijn. per juist argument (1) (2)
Vraag 10 1 punt
Bekijk afbeelding 1 t/m 6. Eliasson wil behalve de schoonheid ook de grootsheid van de natuur verbeelden. Bij welk van deze drie kunstwerken vind jij dat de bezoeker de grootsheid van de natuur het best kan ervaren? Beargumenteer je mening.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van strekkingen van een juist antwoord: − Green River: omdat de kleurstof duidelijk maakt hoe groots en krachtig de rivier is / omdat je als bezoeker daadwerkelijk buiten bij de natuur bent en je de kracht / grootsheid van de rivier ervaart. − The Weather Project: omdat je een natuurlijk fenomeen (een zonsondergang) van heel dichtbij ervaart en je realiseert hoe groots het is / omdat je opgaat in het grote geheel en je je nietig voelt. − Riverbed: omdat je dit landschap helemaal kunt ervaren, (erop lopen, het aanraken, het water voelen en horen) / omdat je met andere ogen en bewuster naar het landschap gaat kijken (omdat het in een museum wordt gepresenteerd). (1)
2022, tijdvak 1: Vleugels
Opgavetekst
De Nederlandse kunstenaar Anne ten Donkelaar maakt kunstwerken met dode vlinders die ze vindt in de natuur.
Op afbeelding 7 zie je een detail van Silky family (Zijden familie) uit 2011, op afbeelding 8 zie je het gehele werk.
De Engelse kunstenaar Damien Hirst maakt sinds 2001 kunstwerken die hij Kaleidoscope paintings (Caleidoscopische schilderijen) noemt. Hij gebruikt voor deze kunstwerken speciaal gekweekte vlinders. Op afbeelding 9 zie je het werk Deity (Godheid) uit 2019; op afbeelding 10 zie je een detail van dit kunstwerk.
Op afbeelding 11 zie je Deity op een expositie met twee soortgelijke kunstwerken.
Wat is juist?
A Alleen I is juist.
B Alleen II is juist.
C I en II zijn beide juist.
D I en II zijn beide onjuist.
Vraag 14 2 punten
Bekijk afbeelding 7 en 8. Geef twee argumenten waarom je dit kunstwerk van Ten Donkelaar kan zien als een eerbetoon aan de vlinder.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − Ten Donkelaar vestigt aandacht op de vlinders door je er goed naar te laten kijken (door de manier van presenteren). − Ten Donkelaar verheft vlinders tot kunst. − Ten Donkelaar herstelt beschadigde vlinders. − Ten Donkelaar voegt nieuwe delen toe die de schoonheid van de vlinder versterken. per juist argument (1) (2)
Vraag 17 1 punt
Bekijk afbeelding 9 t/m 11. Er was protest tegen de manier waarop Hirst vlinders verwerkt in zijn kunstwerken. Geef een mogelijke reden voor dit protest.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeeld van een juiste mogelijke reden: − Men vond dat er te veel vlinders gedood zijn voor zijn werk. − Men vond het zinloos geweld tegen dieren. − Men vond het een respectloze omgang met de natuur. − Men vond het dierenmishandeling. − Men vond het een wegwerp-benadering. (1)
Vraag 18 2 punten
Bekijk afbeelding 7 t/m 11. De schoonheid van vlinders speelt een rol in de kunstwerken van zowel Ten Donkelaar als Hirst, maar op een verschillende manier. Geef voor beide kunstenaars aan op welke manier zij deze schoonheid in hun kunstwerken laten zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van een juist antwoord:
- Ten Donkelaar (een van de volgende): (1p)
- laat de schoonheid van de vlinder zien door te benadrukken hoe verfijnd vlinders zijn.
- repareert beschadigde vlinders en herstelt zo de schoonheid van de natuur.
- herstelt de vlinder (of wil dit doen) en koestert zo de schoonheid ervan.
- Hirst (een van de volgende): (1p)
- door niet de vlinder, maar de vleugel als schilderkunstig middel te gebruiken (om er patronen van te maken).
- door de vlinder centraal te plaatsen en te omringen met een (kleurrijk) patroon.
- door vleugels te gebruiken met intense kleuren / kleurcontrasten.
2022, tijdvak 1: Als de dijken breken
Opgavetekst
Nederland zou voor een groot deel onder water staan als er geen dijken waren.
In 1651 overstroomde een deel van Amsterdam door een dijkdoorbraak. Op afbeelding 12 zie je De doorbraak van de Sint-Anthonisdijk bij Amsterdam dat dit moment verbeeldt. De Nederlandse schilder Jan Asselijn schilderde dit doek vlak na de gebeurtenis.
Meerdere Nederlandse kunstenaars legden deze dijkdoorbraak vast, ook de tekenaar Schellinckx. Van die tekening maakte de prentenmaker Nolpe vervolgens een gravure. Op afbeelding 13 zie je Nolpes gravure Het doorbreken van de Sint-Anthonisdijk bij Amsterdam.
Op afbeelding 14, 15 en 16 zie je het kunstproject Waterlicht van de Nederlandse kunstenaar Daan Roosegaarde. Hij vertoonde het project in
2015 voor het eerst. Waterlicht bestaat uit lichtstralen op een hoogte van twee meter, die het waterniveau in heel Amsterdam aangeven wanneer de dijken zouden breken. Waterlicht is gemaakt met mist, led-technologie, software en lenzen.
Toen het Rijksmuseum in Amsterdam in 2015 het schilderij van Asselijn aankocht, vroeg het aan Roosegaarde om Waterlicht op het Museumplein bij het museum te vertonen.
Vraag 27 1 punt
Bekijk afbeelding 14, 15 en 16. Waterlicht is een kunstwerk dat je het gevaar van een overstroming echt doet voorstellen. Het is alsof je de overstroming zelf ervaart. Geef een argument voor deze bewering.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een goed argument: Pas wanneer je het zelf ervaart − merk je hoe hoog het waterpeil zal zijn / sta je onder het waterpeil / ben je omringd door 'water'. − snap je de omvang / de enorme hoeveelheid water beter. − realiseer je je / zie je de enorme impact op de stad. − voel je hoe machteloos je zal zijn in deze situatie. (1)
Vraag 28 1 punt
Bekijk afbeelding 14, 15 en 16. Kies uit onderstaande begrippen de juiste functie van Waterlicht en leg je antwoord uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt slechts toekennen wanneer de juiste functie gecombineerd wordt met een juiste uitleg.
2022, tijdvak 1: Mens en robot
Opgavetekst
De Duitse filmmaker Fritz Lang maakte in 1927 de sciencefictionfilm Metropolis. In deze film verandert een actrice in een robot. Op afbeelding
17 zie je de actrice als Machinenmensch (Machinemens) in een robot- kostuum.
De Franse modeontwerper Thierry Mugler ontwierp Cyborg voor zijn herfst-/wintercollectie van 1995/1996.
Op afbeelding 18 zie je een model in dit ontwerp, gefotografeerd door de Duits-Australische fotograaf Helmut Newton.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Het Nederlandse kunstenaarsduo L.A. Raeven, bestaande uit de tweeling Liesbeth en Angelique Raeven, maakte in 2018 Annelies, looking for completion (Annelies, op zoek naar volledigheid). De zussen kunnen moeilijk zonder elkaar en wilden een extra zus creëren die er zou zijn als de andere, echte zus er niet was. Annelies is een zittende robot die kan huilen en mompelen. Als iemand haar aanraakt of troost, gaat ze minder huilen.
Op afbeelding 19 zie je de zussen aan weerszijden van het kunstwerk zitten. Op afbeelding 20 en 21 zie je Annelies van dichtbij.
Vraag 34 1 punt
Bekijk afbeelding 19, 20 en 21. Leg uit waarom Annelies vervreemdend kan werken op bezoekers.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − omdat Annelies er realistisch uitziet, maar ze dat niet is − omdat het gevoelsmatig niet klopt om een robot te troosten − omdat Annelies lijkt op haar makers (1)
Vraag 35 2 punten
Bekijk afbeelding 19, 20 en 21. Je kan Annelies wel of geen geslaagde aanvulling vinden als extra zus. Geef voor beide meningen een argument.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- wel omdat (een van de volgende): (1p)
- er een sprekende gelijkenis is, alsof er echt nog een zus aanwezig is.
- Annelies getroost kan worden en dat kan de zussen een goed gevoel geven / Annelies kan huilen, vraagt ze echt om aandacht van de zussen.
- geen omdat (een van de volgende): (1p)
- Annelies alleen maar kan huilen / mompelen / zitten en dus erg beperkt inzetbaar is.
- Annelies geen eigen handelingsvermogen heeft / Annelies voorgeprogrammeerd is, dus nooit zal kunnen voorzien in echte behoeftes.
Vraag 37 1 punt
Bekijk afbeelding 17 en 19. Je zou kunnen stellen dat Annelies even onnatuurlijk is als Machinenmensch. Geef met een argument aan of je het hiermee eens of oneens bent.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: eens: − omdat beide ontwerpen zijn gemaakt door de mens − omdat beide ontwerpen niet zelfstandig kunnen handelen of oneens: − omdat (de vormgeving van) het uiterlijk van Annelies natuurlijk / realistisch is, waardoor je denkt dat Annelies natuurlijk is − omdat Machinenmensch een kostuum is, met een echt mens erin, wat het natuurlijker maakt dan de ‘machine’ Annelies − omdat ze een leemte zou kunnen vullen / in een behoefte zou kunnen voorzien (1)
2022, tijdvak 2: Binnen en buiten
Opgavetekst
In de beeldentuin van het Nederlandse Kröller-Müller Museum staat het kunstwerk Jardin d’émail (Emaille tuin) uit 1974 van de Franse kunstenaar Jean Dubuffet. Bezoekers kunnen het kunstwerk binnengaan.
Op afbeelding 1 zie je het kunstwerk vanaf de buitenzijde. Op afbeelding 2 zie je dat je op het kunstwerk kunt lopen.
Op figuur 1 zie je een ontwerp voor Jardin d’émail. Op basis van dit ontwerp kreeg Dubuffet de opdracht om Jardin d’émail uit te voeren voor het Kröller-Müller Museum.
[figuur 1: zie het originele examen]
Door de vele bezoekers en de weersinvloeden is het kunstwerk aangetast. Daarom startte in 2017 de restauratie van Jardin d’émail, die enkele jaren zou duren.
figuren 2a t/m 2d geven informatie over de restauratie.
Op afbeelding 3 zie je Upside down mushroom room (Omgedraaide paddenstoelenkamer) uit 2000 van de Duitse kunstenaar en bioloog Carsten Höller in het Fondazione Prada in Milaan.
Voor Upside down mushroom room bouwde Höller een speciale ruimte in de tentoonstellingszaal, waarin de installatie te zien was. De paddenstoelen draaien met verschillende snelheden om hun as en zijn tussen de 60 cm en 300 cm groot.
Op afbeelding 4 zie je Giant Triple Mushrooms (Gigantische drievoudige paddenstoelen) uit 2010 van Höller.
Giant Triple Mushrooms bestaat uit
1 bestaande voorwerpen en is een assemblage.
2 meerdere elementen en is een collage.
3 verschillende onderdelen en is een installatie.
Vraag 10 2 punten
Bekijk afbeelding 1 t/m 4. Jardin d’émail en de kunstwerken van Höller laten de beschouwer de natuur op een vervreemdende manier ervaren. Leg voor beide kunstenaars uit waardoor de plaatsing van hun kunstwerken een vervreemdend effect heeft op de beschouwer.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Upside down mushroom room / Giant Triple Mushrooms: (1p)
- De paddenstoelen hangen aan het plafond (in een speciale ruimte).
- De paddenstoelen bevinden zich in een (onnatuurlijke) witte omgeving / museum.
2022, tijdvak 2: In de natuur
Opgavetekst
De Engelse kunstenaar David Hockney schilderde de verschillende seizoenen. Hij werd hierbij geïnspireerd door de natuur van de Engelse streek Yorkshire.
Op afbeelding 5 is The Arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in
2011 (Het begin van de lente in Woldgate, Oost-Yorkshire in 2011) te zien. Het kunstwerk bestaat uit 36 schilderdoeken die tegen elkaar aan geplaatst zijn.
Op afbeelding 6 is Woldgate Woods, 26, 27 & 30 July 2006 (Woldgate- bossen, 26, 27 & 30 juli 2006) te zien. Het kunstwerk bestaat uit zes schilderdoeken.
Op figuur 3 zie je de schilderijen van Hockney in zwart-wit, waarop steeds een horizon staat ingetekend. De schilderijen worden aangegeven met de letters a t/m f.
[figuur 3: zie het originele examen]
In 2011 maakte Hockney in dezelfde bossen digitale tekeningen op een tablet.
Op afbeelding 7 zie je zo’n tekening The arrival of Spring in Woldgate, East Yorkshire in 2011
- 31 May nr. 1 (Het begin van de lente in Woldgate, Oost-Yorkshire in 2011
- 31 mei nr. 1).
Vraag 17 2 punten
Bekijk afbeelding 5, 6 en 7. Hockney maakte tientallen kunstwerken van deze bossen in Yorkshire. Geef twee argumenten om de kunstwerken van Hockney te zien als een eerbetoon aan de natuur.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − Hij vindt de aspecten die horen bij elk seizoen zo bijzonder dat hij ze vastlegt. − Hij vereeuwigt / legt de schoonheid van de natuur vast. − Hij laat zien hoe bijzonder de vormen / kleuren / lijnen in de natuur zijn. − Hij laat zien dat (de schoonheid van) het Yorkshire-landschap zoveel kunstwerken waard is. per juist argument (1) (2)
2022, tijdvak 2: Inpakken
Opgavetekst
De Bulgaars-Amerikaanse kunstenaar Christo werkte van 2014 tot 2016 aan The Floating Piers (De Drijvende Vlonders). Op afbeelding 8 zie je een deel van dit kunstwerk, dat op een Italiaans meer dreef en twee stadjes met een eiland verbond.
Op afbeelding 9 zie je een ontwerpschets en op afbeelding 10 een detail van The Floating Piers.
The Floating Piers bestaat uit een breed pad op duizenden drijvers van kunststof. Het geheel is met textiel bekleed en ligt met ankers vast aan de bodem van een meer.
Op afbeelding 11 zie je enkele drijvers, op afbeelding 12 de opbouw van The Floating Piers en op afbeelding 13 het aanbrengen van het textiel.
1 de exacte locatie van de vlonders bepalen
2 de vlonders verankeren aan de bodem
3 de drijvers met elkaar verbinden tot grote onderdelen
4 textiel over de vlonders bevestigen
5 aanvoeren van de onderdelen
The Floating Piers trok in 16 dagen in totaal één miljoen bezoekers. Op afbeelding 14 zie je een aantal van deze bezoekers.
Het was Christo’s eigen idee om The Floating Piers te maken en hij was enkele jaren bezig met het project. Na afloop werden gebruikte materialen, schetsen en foto’s van The Floating Piers door Christo tentoongesteld en verkocht.
Vraag 21 1 punt
Bekijk afbeelding 8, 10 en 14. Door The Floating Piers is het voor de bezoeker mogelijk om de natuur op een ongebruikelijke manier te ervaren. Leg dit uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: Als bezoeker − lijk je over water te kunnen lopen (iets wat in principe onmogelijk is). − kan je van de vaste wal naar een eiland lopen (in plaats van varen of zwemmen). − kan je naast de kustlijn lopen / om een eiland lopen. (1)
Vraag 26 1 punt
Bekijk afbeelding 8 t/m 14. Christo financierde al zijn kunstprojecten zelf en nam geen subsidie of giften aan. Geef een argument waarom het voor Christo belangrijk was om zelf zijn kunstwerken te financieren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Zo kan hij te allen tijde zijn eigen artistieke vrijheid behouden. − Hij hoeft geen rekening te houden met regels bij subsidie / wensen van geldschieters. (1)
Vraag 27 2 punten
Bekijk afbeelding 8, 10 en 14. The Floating Piers was een groot succes en kon de bezoekersstroom nauwelijks aan. Het kunstwerk leek wel een attractie. Geef een argument om The Floating Piers een kunstwerk te noemen en vervolgens een argument om het een attractie te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- kunstwerk, omdat (1p)
- de maker een kunstenaar is.
- er een proces van ontwerpen aan is voorafgegaan.
- het een concept verbeeldt.
- het de beschouwer op een andere manier laat kijken naar de werkelijkheid.
- attractie, omdat (1p)
- de ervaring van over water lopen aandacht trekt.
- er socialmediawaardige foto’s gemaakt kunnen worden.
2022, tijdvak 2: Vogelvlucht
Opgavetekst
De Engelse fotograaf Eadweard Muybridge ontwikkelde een methode waarmee hij bewegingen fotografisch kon vastleggen.
Op figuur 4 zie je een reeks foto’s die hij in 1887 van een vliegende vogel maakte.
[figuur 4: zie het originele examen]
Op afbeelding 15 zie je een vooraanzicht van In 20 Steps (In 20 stappen). Het Nederlandse duo Studio Drift, bestaande uit Lonneke Gordijn en Ralph Nauta, maakte deze installatie in 2015.
De installatie bestaat uit veertig buizen van glas, die in paren langzaam op en neer bewegen met behulp van een elektronisch systeem. Het geheel hangt aan plastic draden.
Op afbeelding 16 zie je het werk vanuit een ander standpunt.
De installatie In 20 Steps hing boven de catwalk tijdens de Parijse modeweek van 2018. Op de catwalk toonde de Nederlandse modeontwerper Iris van Herpen haar collectie Syntopia.
Op afbeelding 17 zie je een model in een jurk van Van Herpen tijdens deze modeshow.
Vraag 33 1 punt
Bekijk figuur 4 en afbeelding 15 en 16. Voor de beide werken van Muybridge en van Studio Drift is een vogelvlucht het uitgangspunt. De werken zijn erg verschillend. Geef aan in welk werk jij de vogelvlucht het best verbeeld vindt. Beargumenteer je antwoord.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Studio Drift want deze verwijst op een overdrachtelijke / abstracte manier naar een vogelvlucht
Vraag 35 1 punt
Bekijk afbeelding 15 t/m 17. Geef een argument waarom de installatie van Studio Drift goed past bij het showen van het kledingstuk van Van Herpen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: − Het kunstwerk en de jurk versterken elkaar inhoudelijk. − Het kunstwerk en de jurk versterken elkaar beeldend (door de gelijksoortige structuren). (1)
2021, tijdvak 1: De tijd voor altijd
Opgavetekst
De Nederlandse fotograaf Koos Breukel fotografeerde zijn zoon Casper regelmatig vanaf diens geboorte in 2000 tot aan zijn achttiende.
Op afbeelding 1 zie je een foto van Casper uit 2008 als hij 8 jaar is.
Afbeelding 2 is een foto van Casper als hij 9 jaar is. Afbeelding 3 is een foto van Casper als hij 15 jaar is.
aspect toelichting
afbeelding 1 afbeelding 2 en 3
Erik Kessels is een Nederlandse reclamemaker. Naast het maken van reclame verzamelt hij foto's en maakt hij fototentoonstellingen. In 2011 maakte hij voor een van deze tentoonstellingen 24 Hrs In Photos (24 Uur In Foto's).
Afbeelding 4 en 5 zijn foto's van 24 Hrs In Photos, waarvoor Kessels bijna een miljoen foto's verzamelde die binnen 24 uur op Flickr waren geplaatst. Via Flickr kan iedereen foto's delen op internet. Kessels printte 350.000 van deze foto's en vulde daarmee meerdere ruimtes van een museum.
Vraag 4 2 punten
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3. Breukel fotografeerde zijn zoon gedurende meerdere jaren. Geef twee mogelijke redenen voor Breukel om zijn zoon meerdere jaren te fotograferen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste mogelijke redenen: − om vast te leggen dat zijn zoon ouder wordt − om vast te leggen dat zijn zoon verandert door de jaren heen − om meerdere gebeurtenissen / herinneringen / momenten vast te leggen − om het verstrijken van de tijd zichtbaar te maken per juiste reden (1) (2)
Vraag 6 3 punten
Bekijk afbeelding 4 en 5. Kessels kon zoveel foto's verzamelen omdat het maken van foto's populair is. Geef drie redenen waarom het maken van foto's populair is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: Het maken van foto’s − gaat makkelijk / snel. − legt momenten vast / legt de werkelijkheid vast. − maakt herinneringen (tastbaar). − maakt delen met anderen makkelijk. − is een manier om je leven te tonen. per juiste reden (1) (3)
Vraag 8 2 punten
Bekijk afbeelding 4 en 5. Met 24 Hrs In Photos lijkt Kessels iets te zeggen over de manier waarop er tegenwoordig met fotografie wordt omgegaan. Geef hiervan twee voorbeelden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: − als middel om vrijwel alles vast te leggen − als middel om ons leven online te plaatsen − als middel om ons leven met iedereen te delen − Fotografie is een wegwerpproduct geworden. − Het unieke karakter van een foto is verdwenen. per juist antwoord (1) (2)
Vraag 9 1 punt
Bekijk afbeelding 4 en 5. Bezoekers mochten gewoon door en over de bergen foto's lopen. Geef aan wat Kessels met deze manier van tentoonstellen duidelijk zou willen maken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Dat er (in deze tijd) een overdaad aan foto’s is ontstaan. − Dat foto’s (in deze tijd) aan waarde hebben ingeboet. (1)
2021, tijdvak 1: Vanitas
Opgavetekst
Op afbeelding 6 zie je een vanitas-stilleven dat rond 1650 is gemaakt door de Nederlandse schilder Harmen Steenwijck.
aspect toelichting
Op afbeelding 7 zie je Vanitas, een onderdeel van de installatie Tableau van de Deense kunstenaar Rose Eken uit 2015. Op afbeelding 8 zie je de hele installatie Tableau, een verzameling voorwerpen uit verschillende kunstenaars-ateliers. Eken had collega- kunstenaars om foto's gevraagd van voorwerpen uit hun ateliers. 400 van deze voorwerpen maakte ze na in klei. Op afbeelding 9 zie je een detail van de installatie.
De Nederlandse kunstenaar Louise te Poele maakt fotografische stillevens, die ze zorgvuldig samenstelt van allerlei voorwerpen. Op afbeelding 10 zie je haar stilleven Vis met ei uit 2015.
Voor haar werk stelt Te Poele eerst een stilleven samen, dat ze vervolgens fotografeert en daarna bewerkt op de computer.
Je kunt Vis met ei ook bekijken via de app AR+T op een smartphone of tablet. Wanneer je met die app het stilleven scant, zie je het werk bewegen; met een druk op de geluidsknop krijg je extra informatie te horen over het werk.
Op figuur 1 zie je iemand de app gebruiken.
[figuur 1: zie het originele examen]
Vraag 14 2 punten
Bekijk afbeelding 7 en 8. De voorwerpen van Vanitas werden apart van de andere voorwerpen tentoongesteld. Geef twee redenen om de voorwerpen van Vanitas apart tentoon te stellen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: omdat − de voorwerpen van deze Vanitas symbolisch zijn − Vanitas niet past tussen de hedendaagse atelier-voorwerpen (want Vanitas verwijst naar zeventiende-eeuwse vanitas-stillevens) − Vanitas als onderwerp niet past bij de andere (alledaagse) voorwerpen − het een eigen titel heeft per juiste reden (1) (2)
Vraag 15 1 punt
Bekijk afbeelding 9. De voorwerpen van Tableau zijn voorwerpen van collega-kunstenaars. De betekenis van Tableau lijkt daardoor tegengesteld aan de betekenis van een vanitas-stilleven. Leg dit uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: De voorwerpen verwijzen naar de nog levende collega-kunstenaars en niet naar de vergankelijkheid waar vanitas-stillevens naar verwijzen. (1)
2021, tijdvak 1: Baas maakt tijd
Opgavetekst
Op afbeelding 11 en 12 zie je de voor- en achterkant van Real Time (Echte Tijd) van de Nederlandse kunstenaar en ontwerper Maarten Baas. In de klok, die Baas in 2016 maakte voor Schiphol, wordt non-stop een film getoond waarin de tijd wordt weergegeven.
Op afbeelding 13 a t/m d zie je stills uit de film, waarop je ziet hoe een man iedere minuut een of twee wijzers uitwist en opnieuw schildert. Baas raakte voor dit project geïnspireerd door de mannen die op de luchthaven aan het werk zijn.
Baas verwijst in de klok naar de Nederlandse schilder Piet Mondriaan. Op afbeelding 14 zie je Compositie met rood, geel en blauw, een schilderij van Mondriaan uit 1921.
Tijd speelt ook een rol in een ander werk van Baas: Tree Trunk Chair (Boomstronkstoel). Op afbeelding 15 zie je op digitale schetsen van dit kunstwerk een boom en een mal. In 2216, 200 jaar na de start van het maakproces, kan de stoel worden gebruikt.
Op afbeelding 16 en 17 zie je digitale schetsen van de stoel.
Baas plantte de boom in 2016 in de tuin van de Menkemaborg, een kasteel dat hoort bij het Groninger Museum. Dit museum, dat het werk aankocht, zal de boom de komende twee eeuwen verzorgen.
Vraag 25 2 punten
Bekijk afbeelding 11, 12 en 13a t/m d. Mensen kijken vaak langer naar Real Time dan naar een gewone klok. Geef hiervoor twee mogelijke redenen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste mogelijke redenen: − Baas maakt van een alledaagse klok een verhaal / belevenis en men wil weten hoe het afloopt of verder gaat. − Je wilt begrijpen wat er gebeurt / wat je ziet. − Het is vreemd dat er een man in de klok lijkt te zitten. − Het is een leuk tijdverdrijf tijdens het wachten op een vlucht (omdat er steeds iets gebeurt). per juiste reden (1) (2)
Vraag 29 2 punten
Bekijk afbeelding 11 t/m 17. Naast tijd speelt ook humor een rol in beide werken van Baas. Geef voor beide kunstwerken aan wat er grappig aan is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- Real Time, het is grappig (1p)
- om te kijken naar een man die elke minuut de tijd opnieuw schildert (en hoeveel werk dat is).
- dat de man zijn werk maakt van het aangeven van de tijd.
- dat de man nooit klaar lijkt te zijn met het weergeven van de tijd.
- dat het een film is, terwijl de indruk wordt gewekt dat het een echte man is.
- Tree Trunk Chair, het is grappig (1p)
- dat de kunstenaar nooit zelf zal ervaren hoe de door hem ontworpen stoel zit.
- dat in feite de mal en de boom de stoel maken, en niet de kunstenaar.
- dat de stoel al gevormd wordt voordat de boom wordt omgezaagd.
- dat er kans bestaat dat de boom doodgaat of iets dergelijks, en dat het museum dan niks heeft.
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen wanneer een juiste uitleg wordt gegeven bij het gekozen werk.
2021, tijdvak 1: De tijd dringt
Opgavetekst
In 2009 maakte de Deense kunstenaarsgroep Superflex de video- installatie Flooded McDonald's (Overspoelde McDonald's). Omdat McDonald's een van de bekendste fastfoodketens ter wereld is, werd deze keten als voorbeeld genomen voor alle fastfoodketens. Op afbeelding 18 t/m 23 zie je stills uit de video, die 21 minuten duurt.
Voor deze video werd er een McDonald's op ware grootte nagebouwd. Op figuur 2 en 3 zie je voorbereidingen voor de opnames.
figuur 2 figuur 3
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Ook de Braziliaanse kunstenares Nele Azevedo maakt werk over klimaatverandering. Op afbeelding 24, 25 en 26 zie je Melting Men (Smeltende Mensen) uit 2009. Voor het werk liet Azevedo duizend figuurtjes van ijs plaatsen in het centrum van Berlijn.
Doe het zo: Neem de nummers van de zinnen over op je antwoordblad en zet het juiste antwoord erachter.
Vraag 32 3 punten
Bekijk figuur 2 en 3. Geef drie redenen waarom Superflex het restaurant heeft nagebouwd en niet filmde in een bestaande McDonald's.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: Superflex − wilde niet met McDonald’s samenwerken om de video te maken. − verwachtte van McDonald’s geen medewerking / zou van McDonald’s geen toestemming krijgen om er te filmen. − kon hiermee eigen script / scenario uitvoeren / had zo de vrije hand in de uitvoering. − wilde geen schade aanrichten aan een bestaand McDonald’s-filiaal. per juiste reden (1) (3)
Vraag 36 2 punten
Bekijk afbeelding 24, 25 en 26. Geef aan of onderstaande beweringen juist of onjuist zijn.
1 De hoeveelheid ijsfiguurtjes bepaalt de zeggingskracht van het kunstwerk.
2 Het kunstwerk heeft een permanent karakter.
3 Het kunstwerk is een assemblage.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- 1 juist 2 onjuist 3 onjuist indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien een of geen antwoord juist (0) (2)
Vraag 37 1 punt
Bekijk afbeelding 18 t/m 26. Superflex en Azevedo maken met hun kunstwerken mensen op dezelfde manier bewust van het feit dat 'de tijd dringt' om het milieu te redden. Leg uit op welke manier zij dat doen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: In beide kunstwerken worden de gevolgen zichtbaar gemaakt van het smelten van ijs / de klimaatverandering. (1)
2021, tijdvak 2: Groeien in de tijd
Opgavetekst
Het Zwitserse kunstenaarsduo Gerda Steiner en Jorg Lenzlinger maakte voor de tentoonstelling Sonsbeek 2008 de installatie The Mystery of Fertility (Het Mysterie van Vruchtbaarheid). Het kunstwerk was een aantal maanden te zien in stadspark Sonsbeek in Arnhem.
Op afbeelding 1 en 2 zie je foto's van de buitenkant van het kunstwerk. Op afbeelding 3 en 4 zie je de binnenkant.
Steiner en Lenzlinger voegden roze kleurstof toe aan schimmels en zoutkristallen en plaatsten die vervolgens in het kunstwerk. De schimmels en zoutkristallen groeiden tijdens de tentoonstelling. Op afbeelding 3 zie je The Mystery of Fertility bij de start van de tentoonstelling. Op afbeelding 4 zie je het kunstwerk op een later moment.
GT-0600-a-o
De performance Measuring the Universe (Het Universum meten) van de Slowaakse kunstenaar Roman Ondak begint met een witte ruimte en lege muren. Daarna zet een medewerker van het museum een streepje bij de lengte van elke bezoeker. Ook hun naam en de datum van hun bezoek worden op de muur geschreven.
Measuring the Universe is sinds 2007 in verschillende musea uitgevoerd. Op afbeelding 5 zie je Measuring the Universe vrijwel aan het begin van een van deze performances.
Afbeeldingen 6 t/m 9 zijn foto's van Measuring the Universe in het Stedelijk Museum Amsterdam in 2010.
Vraag 5 1 punt
Bekijk afbeelding 3 en 4. Tijd speelt een rol in The Mystery of Fertility. Leg uit waarom het voor bezoekers leuk is om The Mystery of Fertility gedurende de tentoonstelling meerdere keren te bekijken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Het kunstwerk ziet er steeds anders uit (want de schimmels / zoutkristallen / planten groeien tijdens de tentoonstelling). − Zo kunnen ze het groeiproces volgen. (1)
Vraag 6 2 punten
Bekijk afbeelding 5 t/m 9. Ondak koos ervoor om de gegevens van de bezoekers alleen in het zwart te laten noteren. Beschrijf hiervan twee effecten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste effecten: − Er ontstaat een eenheid (in de weergave van de gegevens). − Er ontstaat een contrast tussen de gegevens en de muren. − Er ontstaat een zwarte band op de muur. − De gegevens versmelten met elkaar. per juist effect (1) (2)
Vraag 7 1 punt
Measuring the Universe verandert gedurende de performance. Leg uit wat er in het kunstwerk verandert.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Er komt steeds meer informatie over de bezoekers op de muren te staan. − Er vormt zich een steeds zwartere band op de muren. − Het kunstwerk is steeds meer een afspiegeling van de bezoekers van het museum. − De gegevens worden meer en meer onleesbaar. − Het kunstwerk voldoet meer en meer aan de inhoud van de titel. (1)
Vraag 8 2 punten
Bekijk afbeelding 5 t/m 9. Geef twee redenen waarom Measuring the Universe voor bezoekers meer betekenis krijgt als zij meedoen aan de performance.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: omdat bezoekers − hun eigen gegevens terug zien in de performance − onderdeel worden van de performance − actief betrokken worden bij het maken van de performance − steeds beter begrijpen hoe de performance tot stand komt − met andere bezoekers een verbinding aangaan per juiste reden (1) (2)
Vraag 9 2 punten
Bekijk afbeelding 5 t/m 9. In Measuring the Universe speelt tijdelijkheid een grote rol. Geef twee argumenten voor deze bewering.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − Het kunstwerk is nooit lang hetzelfde gedurende de tentoonstelling. − De gegevens van bezoekers zijn alleen te zien gedurende de tentoonstelling. / Alle gegevens worden na de tentoonstelling van de muren verwijderd. / Het kunstwerk verdwijnt als de tentoonstelling voorbij is. − Het is maar een momentopname (mensen groeien, krimpen en/of gaan dood). per juist argument (1) (2)
2021, tijdvak 2: Iconen in de tijd
Opgavetekst
De videoclip Apes**t van The Carters, het artiestenduo Beyoncé en Jay-Z, is in 2018 gemaakt door regisseur Ricky Saiz. Op afbeelding 10 zie je een still uit de videoclip, die is opgenomen in het Louvre, een beroemd museum in Parijs.
Op afbeelding 11 zie je Nikè, een ruim 2000 jaar oud beeld van de godin van de overwinning. Op afbeelding 10 staan The Carters vóór dit beeld.
In de videoclip Apes**t wordt ook naar andere kunstwerken uit het Louvre verwezen. Zo zie je op afbeelding 12 een still waarop je een man op een paard ziet staan. Deze still verwijst naar het schilderij van de Franse schilder Théodore Géricault uit 1812, dat je ziet op afbeelding 13.
Afbeelding 14 laat een still zien waarop Beyoncé en Jay-Z voor de wereldberoemde Mona Lisa staan. Dit schilderij uit de zestiende eeuw is gemaakt door de Italiaanse kunstenaar Leonardo Da Vinci en je ziet het nogmaals op afbeelding 15.
Vraag 11 1 punt
Bekijk afbeelding 10 en 11. Leg uit waarom het begrijpelijk is dat Beyoncé zichzelf bij het beeld van Nikè laat filmen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − omdat ze als hedendaagse godin (van de overwinning) gezien kan worden − omdat ze (voor deze tijd) een haast goddelijke status heeft − omdat ze (voor de kunsten) even groots / belangrijk is als Nikè − omdat ze zichzelf op deze manier vergelijkt met Nikè (1)
Vraag 13 2 punten
Bekijk afbeelding 12 en 13. Beide mannen stralen macht uit. Geef aan welke man volgens jou de meeste macht uitstraalt en geef hiervoor twee argumenten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: de man op afbeelding 12: − door zijn krachtige houding (rechte rug / kin wat omhoog) − doordat hij de controle heeft over het paard − door in balans te blijven staan op het paard − doordat hij recht de camera in kijkt per juist argument (1) of voorbeelden van juiste argumenten: de ruiter / man op afbeelding 13: − doordat hij het paard in bedwang weet te houden − door het dragen van een uniform − doordat hij een zwaard gebruikt − door zijn hoge positie − doordat hij voorwaarts gaat én tegelijk achterom kijkt − door de (krachtige) beweging van het paard per juist argument (1) (2)
Vraag 18 2 punten
Het Louvre is een museum waar veel oude kunst te zien is. Geef twee mogelijke redenen die het Louvre heeft om mee te werken aan deze videoclip met dit beroemde artiestenduo.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − om een jongere doelgroep in aanraking met het museum te laten komen − om jongeren bekend te maken met oude kunst − om mensen op een andere manier naar werken uit het verleden te laten kijken (want die werken worden in een hedendaags perspectief geplaatst) − om er geld mee te verdienen − om reclame te maken (voor het museum) per juiste reden (1) (2)
2021, tijdvak 2: De tijd stilzetten
Opgavetekst
In het Stedelijk Museum in Amsterdam staat The Beanery uit 1965 van de Amerikaanse kunstenaar Edward Kienholz.
Het idee voor The Beanery ontstond toen Kienholz in het gelijknamige café zat. Hij bouwde het café na om de vergankelijkheid van de tijd te laten zien en gebruikte hiervoor enkele spullen uit het echte café.
Op afbeelding 16, 17 en 18 zie je het interieur van The Beanery.
Op afbeelding 19 zie je The Beanery in het museum. Als museumbezoeker kan je het kunstwerk binnengaan. Er mag maar één bezoeker tegelijk in het kunstwerk aanwezig zijn en er mag niets worden aangeraakt, daarom wordt het kunstwerk bewaakt.
Op afbeelding 20 zie je een bezoeker in het kunstwerk. Op afbeelding 21 kijk je vanuit The Beanery naar de in- en uitgang.
interieur The Beanery ruimte van het museum
Toen Kienholz klaar was met het maken van The Beanery, overgoot hij alles met een bruine harslaag. Omdat het kunstwerk door de jaren heen veel is bezocht, werd het vuil en waren er objecten versleten of verdwenen.
Vraag 25 2 punten
Bekijk afbeelding 16 t/m 21. Voor een museumbezoeker kan een bezoek aan The Beanery vervreemdend zijn. Geef twee argumenten voor deze bewering.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: Het is vreemd dat − je alleen bent in de kleine ruimte met stilstaande mensfiguren. − de mensfiguren een klok als hoofd hebben / geen gezicht hebben. − je in een café bent waar je niks kan bestellen. − je van het museum opeens naar een heel ander soort ruimte / een café gaat. − je terug in de tijd stapt. − je cafégeluiden hoort en -geuren ruikt maar dat er noch gepraat noch gedronken wordt. per juist argument (1) (2)
Vraag 28 2 punten
Bekijk afbeelding 16 t/m 21. Noem naast de hoge kosten nog twee redenen waarom het museum ook had kunnen besluiten om The Beanery niet te restaureren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − omdat het de bedoeling van Kienholz was dat het oud en vervallen zou lijken (, het is immers een café uit 1965) − omdat Kienholz de tijd in het kunstwerk wilde stilzetten en dit proces niet verstoord moest worden − omdat men bang is het origineel te beschadigen / veranderen − omdat het dan tijdelijk niet in de collectie is / tentoongesteld kan worden per juiste reden (1) (2)
2021, tijdvak 2: De tijd dringt - plastic
Opgavetekst
De Nederlandse fotograaf Thirza Schaap werkt sinds 2015 aan de fotoserie Plastic Ocean. Hiervoor maakt ze foto's van spullen die ze vindt op het strand van Kaapstad. Op afbeelding 22 zie je Musselmania (Mosselmanie) en op afbeelding 23 Veil (Sluier) uit deze serie, beide gemaakt in 2017.
aspect uitleg: In beide foto's
Afbeelding 24a t/m 24d laten verschillende stappen in het maakproces van de foto's zien.
Op afbeelding 25 zie je reclame voor de kleur Living Coral (Levend Koraal). Deze kleur is door kleureninstituut Pantone verkozen tot de kleur van het jaar 2019.
Het Wereld Natuur Fonds reageerde op deze reclame met een campagneposter die gericht was op het beschermen van koraalriffen. Op afbeelding 26 zie je deze campagneposter, waarvoor de foto Splash of Pink (Roze Vlek) van Schaap is gebruikt.
Vraag 29 2 punten
Bekijk afbeelding 22 en 23. De fotoserie heet Plastic Ocean. Verklaar beide woorden uit deze titel. Betrek de afbeeldingen in je antwoord.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Ocean: voorbeelden van juiste antwoorden: (1p)
- De mossel / de schelp verwijst naar de oceaan.
- De voorwerpen lijken op zeewier / planten uit de oceaan / koraal.
- De kleuren lijken te komen uit de oceaan.
Vraag 31 2 punten
Bekijk afbeelding 22 en 23. Schaap zegt over haar foto's: "Mijn stillevens zijn behalve confronterend ook prettig om naar te kijken." Leg uit waarom haar stillevens zowel confronterend zijn als prettig om naar te kijken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- confronterend: omdat zij het plasticprobleem aan de orde stelt (1)
- prettig: omdat het beeld is opgebouwd uit (rustige) pastelkleuren / een evenwichtige compositie kent / een rustige, egale achtergrond heeft (1)
Vraag 33 2 punten
Bekijk afbeelding 22 en 23. De serie Plastic Ocean wordt steeds groter. Geef twee mogelijke redenen waarom Schaap deze serie nog steeds groter laat worden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − omdat Schaap wil laten zien dat er nog steeds plastic(afval) blijft aanspoelen − omdat Schaap wil laten zien dat de oceanen nog steeds vervuild worden met verschillende soorten plastic − omdat Schaap wil laten zien dat het plasticafval-probleem groter is dan we beseffen − omdat Schaap wil laten zien dat het plasticafval-probleem steeds groter wordt − omdat Schaap nog meer mensen wil bereiken per juiste reden (1) (2)
Vraag 35 1 punt
Bekijk afbeelding 22 en 23. Schaap verkoopt haar foto's via een website. Leg uit dat de verkoop van de foto's via een website bijdraagt aan een grotere bewustwording van het probleem van plasticafval.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − omdat het bezoeken van de website zorgt voor een groot bereik − Als je haar website bezoekt, zie je de hoeveelheid (en diversiteit) van voorwerpen en realiseer je je hoe groot het probleem is. − De verkochte werken zullen op verschillende plekken (hangen en) gezien worden, waardoor het probleem op al die plekken aandacht krijgt / wordt verspreid over de wereld. (1)
Vraag 36 3 punten
Bekijk afbeelding 25 en 26. Geef drie mogelijke redenen waarom het Wereld Natuur Fonds ervoor koos om Splash of Pink van Schaap te gebruiken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − omdat de gefotografeerde voorwerpen verwijzen naar koraal / planten uit zee − omdat de plastic voorwerpen eenzelfde onregelmatige / grillige structuur hebben als koraal − omdat de foto dezelfde kleur(tint) heeft als koraal − omdat de foto overeenkomsten vertoont met de foto uit de Pantone- reclame − omdat Schaap hetzelfde doel nastreeft als het Wereld Natuur Fonds − omdat de voorwerpen lijken op koraal dat vergaan is − omdat de kleuren verbleekt zijn per juiste reden (1) (3)
Vraag 37 2 punten
Vergelijk afbeelding 25 en 26. Behalve de foto veranderde het Wereld Natuur Fonds de tekst om hun boodschap te benadrukken dat de tijd dringt. Noem twee van deze veranderingen in de tekst.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het antwoord dat het logo van het Wereld Natuur Fonds is toegevoegd mag ook goed gerekend worden.
2019, tijdvak 1: Zelfportretten
Opgavetekst
De beroemde zeventiende-eeuwse Nederlandse schilder Rembrandt van Rijn maakte veel zelfportretten.
Op afbeelding 1 zie je een zelfportret dat hij schilderde rond 1635.
Rembrandt maakte naast schilderijen ook veel etsen. Op figuur 1, 2 en 3 zie je er drie, alle zelfportretten, gemaakt rond 1631. De zelfportretten zijn afgebeeld op ongeveer ware grootte. figuur 1 figuur 2 figuur 3
figuur 4 is een detail van figuur 2
De Oostenrijkse kunstenaar Egon Schiele maakte ruim 100 zelfportretten. Op afbeelding 2 zie je een zelfportret uit 1912.
Rembrandt Schiele
De Amerikaanse fotograaf Cindy Sherman werd bekend met foto's die ze van zichzelf maakte.
Op afbeelding 3 en 4 zie je foto's die zij maakte in 2008 en in 2000. Figuur 5 is een portretfoto van Sherman gemaakt door Mark Seliger. [figuur 5: zie het originele examen]
Sherman heeft gezegd: "We zijn allemaal het product van wat we willen laten zien aan de buitenwereld, zelfs mensen die denken dat ze daar weinig tijd aan besteden."
Vraag 7 2 punten
Bekijk afbeelding 1. Schilders maken vaak een zelfportret. Noem twee redenen die het aantrekkelijk maken voor een schilder om zichzelf en niet een ander model te schilderen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − onderzoek naar eigen persoonlijkheid / identiteit − niet afhankelijk van een opdrachtgever − experimenteren mogelijk − altijd beschikbaar − gratis per juiste reden (1) (2)
Vraag 11 1 punt
Bekijk afbeelding 2. In dit zelfportret van Schiele ligt de nadruk op
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 14 1 punt
Bekijk figuur 5 en afbeelding 3 en 4. Sherman noemt de foto's die zij van zichzelf maakt geen zelfportretten. Leg uit waarom Sherman deze foto's geen zelfportretten noemt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: Sherman staat wel op al haar foto's, maar verbeeldt telkens iemand anders van wie ze de rol aanneemt. (1)
Vraag 15 1 punt
Bekijk afbeelding 1 t/m 4. Rembrandt verbeeldt in zijn zelfportret zijn succes. Schiele en Sherman verbeelden in hun portretten iets anders. Leg uit wat Schiele verbeeldt in zijn zelfportret.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: Schiele verbeeldt zijn emotie / zijn gevoel / de 'binnenkant'. (1)
Vraag 16 1 punt
Bekijk afbeelding 3 en 4. Leg uit wat Sherman verbeeldt in haar portretten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: Sherman verbeeldt de meerdere rollen die mensen in het leven spelen. (1)
2019, tijdvak 1: Het Deventer Stadhuis
Opgavetekst
Het tweede gebouw van links op afbeelding 5 is het nieuwe deel voor het stadhuis van Deventer. Het werd ontworpen door het architectenbureau Neutelings Riedijk en ging in 2016 open.
Een van de uitgangspunten voor het ontwerp was dat het aansluit bij de identiteit van de historische binnenstad.
nieuwe deel stadhuis naastgelegen gebouwen
De Nederlandse kunstenaar Loes ten Anscher kreeg de opdracht een kunstwerk te maken als invulling van de houten kozijnen van het gebouw: het Deventer Raamwerk.
Ten Anscher trok langs alle wijken van de stad en haalde bij 2264 willekeurig gekozen inwoners een vinger- of teenafdruk op. De afdrukken verwerkte zij tot aluminium raamwerken, die aan de buitenkant, in de kozijnen en voor het glas geplaatst werden.
Op afbeelding 6 en 7 zie je details van het Deventer Raamwerk. Op afbeelding 8 zie je enkele foto's van het maakproces van het Deventer Raamwerk.
Doe het zo: Neem de nummers van de zinnen over op je antwoordblad en zet het juiste antwoord erachter.
Veel inwoners van Deventer waren negatief over de bouw van dit stadhuis. Een doel van Ten Anscher was om de inwoners positief over het nieuwe stadhuis te laten denken.
Op afbeelding 9 zie je de metalen plaatjes die alle deelnemers aan het project kregen. Op elk plaatje staat het nummer van hun 'eigen' raamwerk.
Vraag 21 1 punt
Geef een argument waarom Ten Anscher vinger- en teenafdrukken koos om in het kunstwerk te verwerken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist argument: − De vinger- en/of teenafdruk past als identificatiemiddel bij een stadhuis (waar je vingerafdruk nodig is, bijvoorbeeld bij uitgifte van identiteitsdocumenten). − Ten Anscher trachtte op deze manier inwoners te koppelen aan het stadhuis. (1)
Vraag 23 2 punten
De werkplaats van Ten Anscher bevond zich in een winkelpand midden in de binnenstad van Deventer. Geef twee mogelijke argumenten die Ten Anscher hiervoor had.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: Zij wilde dat de inwoners − konden zien waar ze mee bezig was. − direct contact konden hebben met de kunstenaar / makers. − het proces konden volgen. per juist argument (1) (2)
Vraag 24 2 punten
Bekijk afbeelding 5, 6 en 7. De meningen over het nieuwe stadhuis zijn nu veel positiever dan vóór de bouw. Geef twee mogelijke redenen waarom de meningen over het stadhuis nu positief zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − Het gebouw valt op / blijft je bij / is iconisch / bijzonder. − De samenwerking van de inwoners met de kunstenaar levert betrokkenheid voor het gehele project. − Men herkent zich in het stadhuis door middel van het kunstwerk. per juiste reden (1) (2)
2019, tijdvak 1: Uniform of Uniek?
Opgavetekst
De kunstenaar Do Ho Suh groeide op in Zuid-Korea en emigreerde na zijn militaire dienst naar Amerika. De verschillen tussen de Zuid-Koreaanse en de westerse cultuur inspireren hem in zijn werk. Op afbeelding 10 zie je Paratrooper-I uit 2003. Afbeelding 11 is een detail van het kunstwerk.
Een paratroeper is een militaire parachutist die vecht in een voor hem onbekende omgeving.
Op afbeelding 12 zie je een ander detail van Paratrooper-I: een linnen doek waarop 3000 namen van Suhs familie en vrienden zijn geborduurd.
In Zuid-Korea moeten alle jongens het leger in. Suhs ervaring in het leger inspireerde hem in 2005 tot het maken van Some/One. Je ziet dit werk op afbeelding 13 en figuur 6. Afbeelding 15 is een detail van het kunstwerk.
Some/One zou je als één woord kunnen lezen (someone = iemand), maar ook als twee woorden (some = meerderen en one = één).
Op afbeelding 14 zie je een traditioneel harnas zoals dat vroeger werd gedragen door Koreaanse soldaten.
[figuur 6: zie het originele examen]
Vraag 28 1 punt
Bekijk afbeelding 10, 11 en 12. Je zou kunnen stellen dat het kunstwerk de rol van Suhs familie bij zijn emigratie verbeeldt. Leg deze stelling uit aan de hand van het kunstwerk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: Het kunstwerk verbeeldt zijn verbondenheid met zijn achtergrond door − de draden die verwijzen naar zijn verbondenheid met thuis. − de parachute (met namen) die hem helpt bij zijn landing in het nieuwe land. − de namen van familie / vrienden die verwijzen naar waar hij vandaan komt. (1)
Vraag 29 1 punt
Bekijk afbeelding 10 en 11. Het kunstwerk Paratrooper-I heeft voornamelijk een
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 32 2 punten
Bekijk afbeelding 13 en figuur 6. Je kunt het kunstwerk, dat van binnen bekleed is met spiegels, binnen gaan. Beschrijf twee effecten van het kunstwerk op de beschouwer wanneer die zich in het kunstwerk bevindt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste effecten: De beschouwer − ziet zich weerspiegeld en/of voelt zich als het ware één met het kunstwerk. − is (grotendeels) omringd door het kunstwerk en voelt zich beschermd. − zal zich vanwege de grootte van het kunstwerk overweldigd / nietig voelen. − voelt zich als het ware onderdeel van het leger / voelt zich machtig. per juist effect (1) (2)
Vraag 33 2 punten
Bekijk afbeelding 13 en 15. Als soldaat ben je een klein onderdeel van één groot leger. Leg uit dat Suh in Some/One zowel de eenheid van een groot leger als de identiteit van ieder individu laat zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- eenheid van een groot leger: (1p)
- Alle plaatjes samen vormen een harnas, verwijzend naar alle soldaten die samen een leger vormen.
- Alle plaatjes zijn geordend, zoals men ook in het leger in het gelid staat.
- identiteit van individu: (1p)
- Elk plaatje is uniek en verwijst naar één, unieke soldaat.
- In het leger draagt elke soldaat een dergelijk identiteitsplaatje, om zijn identiteit te kunnen bevestigen.
2019, tijdvak 1: Klederdracht op de catwalk
Opgavetekst
De Spaanse schilder Pablo Picasso was in 1905 op vakantie in Nederland en raakte geïnspireerd door vrouwen in klederdracht. Hij schilderde Les trois Hollandaises (Drie Nederlandse meisjes), dat je ziet op afbeelding 16.
Op figuur 7 en 8 zie je foto's van Nederlandse meisjes in klederdracht rond 1900. Op de schouders van de vrouw op de rechterfoto ligt een juk waarmee ze emmers draagt. figuur 7 figuur 8
Ook de Nederlandse ontwerpers Viktor Horsting en Rolf Snoeren lieten zich inspireren door klederdrachten voor hun herfst-wintercollectie 2007. Op afbeelding 17 en 18 zie je ontwerpen uit deze collectie van hun wereldberoemde modehuis Viktor & Rolf. Ontwerpen van hen zijn spraakmakend en worden getoond in vele musea.
ontwerpen Viktor & Rolf klederdracht
Op afbeelding 19 zie je een paar traditionele klompen en op afbeelding 20 klompen die Viktor & Rolf ontwierpen voor deze collectie.
Viktor & Rolf proberen de grenzen in de modewereld te verschuiven, onder andere door spraakmakende modeshows. Op afbeelding 17, 18 en 21 zie je foto's van hun modeshow in Parijs waar de modellen met een bijzondere constructie op hun schouders liepen.
Vraag 37 1 punt
Bekijk afbeelding 20. Je zou kunnen zeggen dat de ontwerpers de klomp gebruiken om de identiteit van hun merk Viktor & Rolf te versterken. Leg deze bewering uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Ze gebruiken een herkenbaar Nederlands product (in een show in Parijs) om hun Nederlandse afkomst te onderstrepen. − De combinatie van een grove klomp en een elegante hak werkt vervreemdend en is spraakmakend, passend bij hun identiteit. (1)
Vraag 38 2 punten
Bekijk afbeelding 17, 18 en 21. Aan de constructies op de schouders van de modellen hangen lampen. Noem nog twee mogelijke redenen die Viktor & Rolf hebben om de constructies te gebruiken in deze modeshow.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − om te refereren aan het beeld van vrouwen in klederdracht (die ook vaak een juk dragen) − om het model in de spotlights te zetten − om de geshowde kleding uit te spreiden / tentoon te stellen per juiste reden (1) (2)
Vraag 39 2 punten
Bekijk afbeelding 17, 18 en 21. Deze modeshow was best zwaar voor de modellen. Noem twee aspecten van deze show die zwaar kunnen zijn voor de modellen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste aspecten: − Het is voor een model lastig om op dergelijke klompen een show te lopen. − Het is voor een model zwaar om met een dergelijk juk een show te lopen. − Het is voor een model te warm wanneer lampen van zo dichtbij op je hoofd schijnen. − Het is erg donker, de modellen zien niet goed waar ze lopen. − De lampen verblinden de modellen waardoor ze niet goed kunnen zien waar ze lopen. per juist aspect (1) (2)
Vraag 40 2 punten
Bekijk afbeelding 17, 18 en 21. Je kan Viktor & Rolf zowel modeontwerpers als kunstenaars noemen. Geef voor beide een argument.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- modeontwerpers: (1p)
- Ze ontwerpen kleding.
- Ze presenteren hun collectie voor de modewereld / in een modeshow.
- kunstenaars: (1p)
- Hun kleding is ondergeschikt aan het idee / concept dat ze uit willen dragen.
- De modellen zijn een soort lopende installaties.
2019, tijdvak 2: Online / Offline identiteit
Opgavetekst
Op afbeelding 1 en 2 zie je werk uit 2017 van de Nederlandse ontwerpers Annebel de Kok en Esther van Brakel. Tijdens hun studie maakten zij het project Nu ook Offline. Het project bestaat uit kleding met daarop teksten en foto's van Facebookprofielen.
Op afbeelding 3 zie je een voorbeeld van de huisstijl van Facebook.
De Kok en Van Brakel vonden persoonlijke teksten en foto's op profielen van Facebookvrienden. Ze printten een deel van deze teksten op kleding en gaven die kleding aan deze vrienden. De Kok en Van Brakel wilden hen ervan bewust maken dat je online makkelijker dingen zegt dan in de echte wereld. Hun vrienden aarzelden om de kleding in het openbaar te dragen.
De Nederlandse fotograaf Willem Popelier gaf in 2015 een Do-It- Yourselfie-Guide uit, een instructieboekje voor het maken van selfies. Je ziet de omslag van dit boekje op afbeelding 4 en twee dubbele pagina's uit dit boekje op afbeelding 5 en 6.
Popelier onderzocht welke foto's op social media het meest geliket worden. Vervolgens schreef hij het boekje met 66 ironische tips om zo'n 'goede' foto te maken.
Op afbeelding 7 en 8 zie je het werk Take A Selfie, Fake A Life dat de Colombiaanse kunstenaar Camilo Matiz maakte in 2015. Zijn werk bestaat uit een lichtgevende tekst die voor een spiegel hangt. De titel kan je vertalen met Maak een selfie, fake een leven.
Vraag 3 1 punt
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3. Leg uit waarom je een tekst wel op Facebook zou plaatsen, maar die tekst liever niet in het openbaar op je kleding wilt dragen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een goed antwoord: − Op Facebook kan jij bepalen wie jouw teksten kan lezen, bij de teksten op de kleding heb je hierop minder invloed. − Op Facebook voel je enige anonimiteit, die in het openbaar verdwijnt. (1)
Vraag 4 2 punten
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3. De Kok en Van Brakel noemen hun werk 'draagbare fashion als kunstobject'. Geef een argument om het project mode te noemen en een argument om het project kunst te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van juiste antwoorden:
- Het is mode omdat: (1p)
- het toegepast werk is. / draagbaar is.
- het eigentijdse kleding betreft. / het past in de huidige streetwear- trend.
- Het is kunst omdat: (1p)
- het een boodschap / idee uitdraagt.
- het uniek is. / het geen massaproductie is.
Vraag 7 1 punt
Bekijk afbeelding 4, 5 en 6. Met de ironische foto's en teksten geeft Popelier commentaar. Geef een voorbeeld waaraan je kunt zien dat de foto's en teksten ironisch zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist voorbeeld: − Popelier heeft steeds dezelfde grijns (en wekt daardoor niet de indruk zichzelf heel serieus te nemen). − Popelier voegt objecten toe die spotten met de werkelijkheid (zonnebril om vakantie aan te geven, zichzelf meerdere malen afbeelden als 'meer mensen'). (1)
Vraag 8 1 punt
Bekijk afbeelding 4, 5 en 6. Leg uit waarop Popelier met zijn Do-It-Yourselfie-Guide commentaar geeft.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − op de namaak- of nepwereld die mensen op social media vaak creëren − op het feit dat het vreemd is dat foto's van jezelf aan regels moeten voldoen (1)
Vraag 11 1 punt
Bekijk afbeelding 7 en 8. Met zijn werk levert Matiz commentaar op het nemen van selfies. Leg uit welk commentaar Matiz hier levert.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: Een selfie verbeeldt vaak een ander / mooier leven dan het echte leven. (1)
2019, tijdvak 2: Zelfportretten
Opgavetekst
Op afbeelding 9 zie je Self portrait X-ray (Röntgenzelfportret) van de Engelse kunstenaar Damien Hirst uit 2010. Het kunstwerk bestaat uit een aantal röntgenfoto's van Hirst zelf.
Op afbeelding 10 t/m 13 zie je het kunstwerk Contemplating a self portrait as a pharmacist (Nadenkend over een zelfportret als apotheker) dat Hirst maakte in 1998. Het kunstwerk bestaat uit verschillende afgesloten vitrines waarin het atelier van een kunstenaar is nagebouwd.
In dit werk lijkt Hirst een kunstenaar te vergelijken met een apotheker.
Vraag 14 2 punten
Bekijk afbeelding 9. Er ontstond een discussie of dit werk van Hirst wel of geen kunstwerk is. Geef voor beide meningen een argument.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
voorbeelden van een juist argument:
- om het wel een kunstwerk te noemen: (1p)
- Het getuigt van een vernieuwende opvatting over een zelfportret. / Het gaat om het idee.
- Hirst is kunstenaar (en een kunstenaar maakt kunst).
- Het werk wordt gepresenteerd als kunst.
- Het werk wordt gepresenteerd als een zelfportret.
- om het geen kunstwerk te noemen: (1p)
- Het zijn röntgenfoto's en die hebben normaal gesproken een ander doel.
- De foto's zijn niet door Hirst zelf gemaakt.
Vraag 16 2 punten
Bekijk afbeelding 10 t/m 13. Het lijkt alsof de ruimte echt gebruikt wordt als atelier, maar als je beter kijkt zie je dat dat niet de bedoeling is. Noem twee redenen waaraan je kunt zien dat het kunstwerk niet als atelier te gebruiken is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − Er is geen ingang. / De ruimte is niet te betreden. − De ruimte is erg krap. / Er is weinig bewegingsruimte. − De ruimte bestaat uit verschillende in of naast elkaar geplaatste vitrines. per juiste reden (1) (2)
Vraag 17 3 punten
Bekijk afbeelding 10 t/m 13. Leg aan de hand van drie aspecten van het werk uit, op welke manier Hirst verwijst naar de titel van het werk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist aspect met een juiste uitleg: − witte jas over de ezel / in het portret op ezel: verwijst naar apotheker − zelfportret: verwijst naar zelfportret − het onaffe karakter: verwijst naar het feit dat hij nog nadenkt hoe het af te maken − de spiegel: verwijst naar het maken van een zelfportret − de spiegel: verwijst naar het reflecteren / nadenken over zijn kunstenaarschap − de vitrine in een vitrine: verwijst naar het nadenken over zijn kunstenaarschap per juist aspect met juiste uitleg (1) (3)
Vraag 18 1 punt
Bekijk afbeelding 10 t/m 13. Hirst vraagt zich af waarom mensen wel vertrouwen hebben in de genezende werking van medicijnen maar niet in die werking van kunst. Geef een reden waarom je kunst als medicijn zou kunnen beschouwen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juiste reden: − Kunst kan mensen opvrolijken. − Kunst kan mensen laten nadenken (waardoor je je beter gaat voelen). − Kunst kan troosten. (1)
Vraag 19 1 punt
Bekijk afbeelding 9 t/m 13. Hirst verbeeldt zijn identiteit op verschillende manieren in deze twee kunstwerken. Noem het kunstwerk waarin Hirsts identiteit volgens jou het best naar voren komt en geef hiervoor een argument.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Self portrait X-ray, het antwoord dient de volgende strekking te hebben: Hirst is (technisch) te identificeren aan de hand van deze foto's. of Contemplating a self portrait as a pharmacist, voorbeelden van een juist antwoord: − Je ziet een zelfportret (in wording). − Je ziet aan attributen dat hij kunstenaar is. − Het kunstwerk laat zien dat hij nadenkt over zijn kunstenaarschap. − Je ziet een spiegel die verwijst naar het nadenken (over zichzelf). (1)
2019, tijdvak 2: Waar kom ik vandaan?
Opgavetekst
De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Mary Sibande verbeeldde in 2009 een stukje van haar familiegeschiedenis. Op afbeelding 20 zie je haar kunstwerk Sophie Velucia and Madam CJ Walker. Afbeelding 21 en 22 zijn details van het werk.
In dit kunstwerk verbeeldt Sibande het verhaal van haar moeder Sophie, die vroeger dienstmeisje was. Haar moeder staat tegenover het portret van Madam CJ Walker, een succesvolle vrouw die handelde in haarproducten. Door Madam CJ Walker is Sibandes moeder kapper geworden. Voor het beeld van het dienstmeisje maakte Sibande afgietsels van zichzelf.
Ook de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Lebohang Kganye onderzoekt en verbeeldt haar familiegeschiedenis. Op afbeelding 23 en 24 zie je twee stills uit haar project Pied piper's voyage (De reis van de rattenvanger) uit 2012. Voor haar werk ging Kganye langs familie om verhalen te horen en familiefoto's te vragen. De personen en voorwerpen op de foto's printte ze op groot formaat en plakte ze op karton. Zo ontstonden er objecten die ze kon ordenen tot ruimtelijke composities. Gekleed als haar vader, plaatste ze zichzelf in haar kunstwerken en maakte er opnames van.
Vraag 30 1 punt
Bekijk afbeelding 20, 21 en 22. Geef aan welk van onderstaande begrippen het beste past bij het kunstwerk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 31 1 punt
Sibande heeft een bijzondere reden om zichzelf als model te gebruiken. Leg uit wat die reden zou kunnen zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juiste reden: − Ze lijkt op haar moeder waardoor het een meer realistische weergave is. − Het beeld is een afgietsel van zichzelf, waardoor de relatie met familie(historie) benadrukt wordt. (1)
Vraag 33 1 punt
Bekijk afbeelding 22. Geef een symbolische reden om dit portret te borduren met haar en niet met borduurgaren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: Madam Walker werd succesvol met haarproducten. (1)
Vraag 34 1 punt
Bekijk afbeelding 20 en 22. Dit kunstwerk verbeeldt het verlangen van haar moeder Sophie naar een ander leven. Leg uit hoe het verlangen wordt verbeeld.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − door Sophie te laten reiken naar haar idool (om zichzelf als het ware uit het bestaan als dienstmeisje te trekken) − door Sophie de haren van haar idool te laten vasthouden (1)
Vraag 37 2 punten
Bekijk afbeelding 20, 21, 23 en 24. Door hun familiegeschiedenis te verbeelden, verbeelden Sibande en Kganye ook een deel van hun eigen identiteit. Geef aan welke kunstenaar volgens jou het best haar identiteit verbeeldt en geef hiervoor twee argumenten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste antwoorden: Sibande, want: − ze gebruikt zichzelf als belangrijkste figuur in haar kunstwerk. − ze vertelt het verhaal van haar moeder, dat ook weerslag heeft op haar eigen identiteit. − ze legt emotie in haar beelden, waardoor de historie meer diepgang krijgt. per juist argument (1) of Kganye, want: − ze figureert zelf in haar werk. − ze reflecteert zo op zichzelf als onderdeel van haar familiegeschiedenis. − ze verbeeldt meerdere verhalen uit haar familiegeschiedenis, waardoor een completer beeld ontstaat. − ze ontdekt dat er meerdere versies van één verhaal zijn / meer dan één waarheid bestaat, wat haar laat nadenken over haar afkomst. − verhalen uit de familiegeschiedenis bepalen mede haar identiteit. per juist argument (1) (2)
2018, tijdvak 1: Het Feestaardvarken voor Arnhem
Opgavetekst
Op afbeelding 1, 2 en 3 zie je het Feestaardvarken van de Nederlandse kunstenaar Florentijn Hofman. Het kunstwerk is in 2013 gemaakt in opdracht van de dierentuin van Arnhem die toen 100 jaar bestond. Het Feestaardvarken is een cadeau voor de stad.
Op figuur 1 zie je een foto van een aardvarken. Deze dieren zijn in Nederland alleen in de dierentuin van Arnhem te zien.
[figuur 1: zie het originele examen]
Het Feestaardvarken bestaat uit delen die in een fabriekshal zijn gemaakt en op locatie in elkaar zijn gezet. Op figuur 2 zie je hoe dat gebeurt.
[figuur 2: zie het originele examen]
Het Bartókpark, waar het Feestaardvarken ligt, trekt nu veel bezoekers.
In 2015 heeft de plek een prijs gekregen, omdat het van een onaantrekkelijke plek een populaire plek van Arnhem is geworden.
De bedoeling was dat het Feestaardvarken tijdelijk op deze plek zou liggen. De kunstenaar Hofman vindt dat het beeld weggehaald kan worden. Veel inwoners van Arnhem willen dat het beeld blijft liggen.
Vraag 7 3 punten
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3. Geef drie argumenten voor het feit dat het Feestaardvarken deze plek aantrekkelijk maakt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: Het Feestaardvarken − geeft de plek een speelfunctie / trekt kinderen aan. − heeft een vrolijk aangezicht / verlevendigt het stadsbeeld. − fungeert als een ontmoetingsplek / brengt mensen bij elkaar. − is een kunstwerk in de openbare ruimte (en voor iedereen toegankelijk, je hoeft niet naar het museum om het te zien). − genereert klandizie voor omliggende horeca / winkels. per juist argument (1) (3)
Vraag 9 2 punten
Bekijk afbeelding 1, 2 en 3. Geef twee argumenten om het Feestaardvarken als een voorbeeld van 'citymarketing' te zien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: Het beeld − is uniek (er zijn relatief weinig beelden van dit formaat in Nederland), wat nieuwsgierig maakt en mensen naar Arnhem trekt. − verwijst naar de dierentuin van Arnhem (waar een aardvarken te zien is) / verwijst naar een andere attractie van Arnhem (waar een aardvarken te zien is). − zet Arnhem op de kaart als culturele stad. per juist argument (1) (2)
Vraag 10 2 punten
Geef twee redenen die Hofman heeft om het beeld te laten weghalen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − omdat het beeld niet als permanent beeld ontworpen is − omdat het beeld niet meer 'nodig' is / het doel is bereikt − omdat de dierentuin niet meer jarig is per juiste reden (1) (2)
2018, tijdvak 1: Stadspoorten
Opgavetekst
Op afbeelding 4 zie je een foto van de Delftse Poort in Rotterdam. Deze poort is in de achttiende eeuw ontworpen door de Nederlandse architect Pieter de Swart. De stadspoort werd tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd door een bombardement en daarna afgebroken.
De Rotterdamse kunstenaar Cor Kraat maakte in 1995 de Nieuwe Delftse Poort. Je ziet deze poort op afbeelding 5. Op afbeelding 6 zie je de achterkant van het kunstwerk.
Kraat plaatste reliëfs van de oude poort bij zijn nieuwe poort. Op afbeelding 7a en 7b zie je een aantal van deze reliëfs.
In de stad Chicago staat de Cloud Gate (Wolkenpoort) van de Britse kunstenaar Anish Kapoor uit 2004. Je ziet het werk op afbeelding 8 en 9.
De Wolkenpoort bestaat uit aan elkaar gelaste metalen platen die zijn bevestigd op een frame. De figuren 3a t/m 3c geven je meer informatie over hoe het kunstwerk gemaakt is.
figuur 3a t/m 3c 3a 3b
3c
Vraag 13 3 punten
Bekijk afbeelding 4 t/m 7a en b. Geef drie redenen die Kraat had om de oude reliëfs te gebruiken bij de nieuwe poort.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: De reliëfs − verbinden het verleden met het heden / verbinden de oude poort met de nieuwe poort / verwijzen naar de oude poort. − geven de bezoeker informatie over de oude poort. − zijn een eerbetoon aan de oude poort. − laten zien hoe weinig er resteert van de oude poort. − verwijzen naar het bombardement. − decoreren de nieuwe poort. − vergroten de reden om het kunstwerk te bezoeken. − geven het contrast tussen oud en nieuw aan. − tonen de symboliek van leeuwen in stadspoorten. per juiste reden (1) (3)
Vraag 15 2 punten
Bekijk afbeelding 8 en 9. Het kunstwerk is getiteld Wolkenpoort. Verklaar het woord wolken en het woord poort uit de titel.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het kunstwerk weerspiegelt de wolken / lijkt op een wolk / lijkt op een druppel waaruit wolken bestaan (1)
- Het kunstwerk lijkt op een poort doordat men er onderdoor kan lopen (1)
2018, tijdvak 1: Ook wij wonen in Parijs
Opgavetekst
In 2004 maakte de Franse kunstenaar JR foto's in een buitenwijk van Parijs voor zijn kunstproject 28 millimeter - Portret van een generatie. Door rellen hadden deze wijk en haar bewoners een negatief imago.
Op afbeelding 12 en 13 zie je twee foto's die JR voor dit project maakte.
JR maakte foto's met een camera met een 28 millimeterlens. Om hiermee portretfoto's te kunnen maken, moest JR heel dicht bij de jongeren komen. De jongeren mochten zelf kiezen welke emotie ze lieten zien voor de camera.
Op afbeelding 14a en 14b zie je de jongen van afbeelding 13 tijdens de fotosessie.
JR maakt van de foto's enorme posters die hij illegaal opplakt in het centrum van Parijs. Op afbeelding 15 en 16 zie je er twee hangen. Elke poster vermeldt rechtsonder informatie over de persoon. Op figuur 4 zie je een detail met deze informatie over de persoon van afbeelding 15.
[figuur 4: zie het originele examen]
figuur 4 bevat de volgende informatie: Byron 29 jaar / geboren in Tsjaad / woont in flat B.6 / grafisch ontwerper
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In 2011 kwam JR weer in actie omdat de flats in de buitenwijk werden gesloopt. Hij plakte vóór de sloop portretten van de bewoners aan de binnenzijde van de flats.
Op afbeelding 17 en 18 zie je flatgebouwen tijdens de sloop.
Vraag 30 2 punten
Bekijk afbeelding 13 en 14b. Om de portretfoto op afbeelding 13 te kunnen maken, moest de jongen JR kunnen vertrouwen. Geef twee redenen waarom de jongen JR moest kunnen vertrouwen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − omdat JR letterlijk en figuurlijk dicht in zijn buurt zou komen − omdat de jongen zichzelf (figuurlijk) bloot moest geven voor de camera / omdat de jongen zijn emotie moest tonen − omdat de jongen moest kunnen vertrouwen op de goede bedoelingen van JR per juiste reden (1) (2)
Vraag 31 2 punten
Bekijk afbeelding 15 en 16 en figuur 4. JR vermeldt de gegevens van de jongeren met een reden. Geef twee redenen voor het vermelden van de gegevens van de jongeren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − Zo geeft hij hen een individueel gezicht in plaats van een collectief imago. − Zo worden de geportretteerden unieke personen. / Zo laat hij de identiteit van elke individuele jongere zien. − Zo laat hij zien waar ze geboren zijn / waar ze wonen / dat ze een baan hadden. per juiste reden (1) (2)
Vraag 32 1 punt
Bekijk afbeelding 15 en 16. Leg uit waarom JR de posters in het centrum van Parijs ophangt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − De vooroordelen over deze jongeren zijn er vooral in het centrum. Om de vooroordelen te ontkrachten zoekt hij de personen op die het vooroordeel hebben. − Hij wil de vooroordelen onder de aandacht brengen van mensen die in het centrum komen / wonen. − Hij wil bewoners uit verschillende wijken (van de stad) nader tot elkaar brengen. (1)
Vraag 33 1 punt
Bekijk afbeelding 12 t/m 16. Leg uit wat JR voor de jongeren wil bereiken met het maken van dit project.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: Hij wil bereiken dat − er aandacht komt voor de jongeren. − mensen met de jongeren kennismaken. − het imago van de jongeren verbetert. (1)
Vraag 34 1 punt
JR hangt zijn posters 's nachts op. Leg uit waarom JR de posters 's nachts ophangt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Hij confronteert hiermee op een onverwacht moment de aanschouwers, waardoor zijn werk doeltreffend is. − Het is illegaal. / Hij krijgt hiervoor geen vergunning, daarom is 's nachts een goed moment (want dan kan hij snel en stiekem werken). (1)
Vraag 35 2 punten
Bekijk afbeelding 17 en 18. Geef twee redenen waarom JR ervoor koos om vóór de sloop de foto's aan de binnenzijde van de gebouwen te plakken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste redenen: − om de bewoners te eren / om de bewoners niet te vergeten − Zo wordt het een verrassingseffect: pas tijdens de sloop verschijnen de portretten. − Om te laten zien dat deze flats bewoond waren en de bewoners door de sloop hun huis kwijt raken. − Tijdens de sloop is het moeilijk om de foto's op te hangen. per juiste reden (1) (2)
Vraag 36 2 punten
Het kunstproject kan het leven van de jongeren in de buitenwijken veranderen. Geef een argument voor én een argument tegen deze stelling.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- voorbeelden van juiste argumenten vóór: (1p)
- Er kan bij de inwoners van (het centrum van) Parijs begrip ontstaan voor de jongeren in de buitenwijken.
- De jongeren zijn trots op hun portretten waardoor hun eigenwaarde stijgt.
- voorbeelden van juiste argumenten tegen: (1p)
- Het is een tijdelijk project waardoor de doelstelling snel kan worden vergeten.
- De foto's zijn illegaal en dat vergroot het negatief imago van de jongeren. / De jongeren worden aan een illegale actie gekoppeld.
- De foto's bevestigen nogmaals dat de jongeren anders zijn, door het expressieve karakter van de foto.
2018, tijdvak 2: Het stadsleven
Opgavetekst
De Nederlandse kunstenaar George Breitner schilderde regelmatig het dagelijkse leven in de stad. Hij noemde zichzelf schilder van het volk. Op afbeelding 1 zie je De Singelbrug bij de Paleisstraat te Amsterdam uit 1898.
Naast schetsen maakte Breitner ook foto's voor zijn werk. Er wordt aangenomen dat hij de foto op figuur 1 gebruikte voor het schilderij op afbeelding 1.
[figuur 1: zie het originele examen]
Op figuur 2 zie je een foto uit 1896 van het schilderij. Het schilderij zag er toen anders uit. Zo zie je op de voorgrond een dienstmeisje in plaats van een rijke dame.
[figuur 2: zie het originele examen]
De kunstenaar Romare Bearden woonde en werkte in Harlem, een wijk in New York waar veel Afro-Amerikanen wonen.
Op afbeelding 2 zie je zijn collage The Dove (de Duif) uit 1964, die bestaat uit kranten- en tijdschriftenknipsels en stukken gekleurd papier.
Vraag 12 1 punt
Bekijk afbeelding 1. Zowel Breitner als Bearden probeert de werkelijkheid van de stad te verbeelden. Geef aan op welke manier Breitner de werkelijkheid van de stad verbeeldt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − door het alledaagse leven als onderwerp te kiezen − door de stad realistisch te schilderen (ook al manipuleert hij het straatbeeld door de overschildering) (1)
Vraag 13 1 punt
Bekijk afbeelding 2. Geef aan op welke manier Bearden de werkelijkheid van de stad verbeeldt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: door foto's uit de werkelijkheid / kranten / tijdschriften te gebruiken (waardoor een beeld ontstaat van een straat met echte mensen) (1)
2018, tijdvak 2: Groninger stadspoort
Opgavetekst
Het Groninger museum werd in 1994 gebouwd onder leiding van de Italiaanse architect en ontwerper Mendini. Het museum ligt tussen het station en het centrum.
Op afbeelding 3 zie je een luchtfoto van het museum, dat uit meerdere delen bestaat. Op afbeelding 4 zie je het museum vanaf het station.
Op afbeelding 5 zie je een object van Mendini dat bij het museum hoort. Op afbeelding 6 zie je een detail van hetzelfde object vanuit een ander perspectief. Op figuur 3 zie je een plattegrond van het museum. Het object staat bij de X.
[figuur 3: zie het originele examen]
De collectie van het museum bestaat uit verschillende deelcollecties, zoals bijvoorbeeld keramiek, oude, moderne, nationale en internationale kunst. Een uitgangspunt bij het ontwerp van het museum was dat de bezoeker aan het exterieur kon zien wat er binnen tentoongesteld werd.
Op afbeelding 7 en 8 zie je twee verschillende paviljoens van het museum.
Vraag 14 2 punten
Bekijk afbeelding 3 en 4. Geef twee argumenten om het museum een toegangspoort tot de stad te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − Het museum fungeert als een brug (tussen station en centrum). − Er voert een looproute (letterlijk) door / over het museum (van station naar centrum). − De blauwe poort lijkt een toegangspoort (tot de stad die daarachter ligt). per juist argument (1) (2)
Vraag 20 1 punt
Het museum is een voorbeeld van citymarketing voor de stad Groningen. Geef een argument waarom het museum gezien kan worden als citymarketing voor de stad Groningen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist argument: − Het is een eyecatcher en trekt daardoor vele toeristen / bezoekers. − Het trekt bezoekers, waardoor het een (economische) impuls geeft aan de stad. − Het zet Groningen neer als cultureel interessante stad. (1)
2018, tijdvak 2: Over buren
Opgavetekst
Op afbeelding 9 zie je het schilderij Palast (Paleis) uit 2005 van de Nederlandse kunstenaar Tjebbe Beekman. De titel verwijst naar een grote flat in Berlijn, met de naam Sozial Palast. Met Sozial Palast wordt Paleis voor het volk bedoeld. In deze flat wonen zo'n 2000 mensen.
Beekman verwerkt in de natte verf ook materialen zoals touw en zand. Op afbeelding 10 en 11 zie je details van het schilderij waarop het materiaalgebruik zichtbaar is.
De Amerikaanse fotografe Gail Albert Halaban voert kunstprojecten uit in grote steden. Hierbij werkt ze samen met de inwoners en laat ze hen ook met elkaar samenwerken. Een voorbeeld van zo'n project is Out my window (Vanuit mijn raam). Op afbeelding 12, 13 en 14 zie je foto's die Halaban maakte in New York voor dit project.
Bij de foto's lijkt het alsof je bij de buren naar binnen gluurt, toch is alles van tevoren nauwkeurig met de bewoners besproken en in scène gezet.
Vraag 26 1 punt
Bekijk afbeelding 12. Op afbeelding 12 is er sprake van
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 27 1 punt
Bekijk afbeelding 12, 13 en 14. Geef een argument voor de bewering dat het lijkt alsof je bij de buren naar binnen gluurt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist argument: − De mensen lijken niet in de gaten te hebben dat je als beschouwer ziet dat zij werken / hun vrije tijd beleven / hun dagelijks leven leiden. − De personen in beeld kijken niet in de camera / lijken zich niet bewust van de camera. (1)
Vraag 29 1 punt
Bekijk afbeelding 12, 13 en 14. In Out my window wordt veel samengewerkt, ook door de buren onderling. Hierdoor heeft het kunstproject een sociaal effect. Noem een effect op sociaal gebied van de samenwerking in Out my window.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist effect: − verkleinen van anonimiteit in de stad / zorgen dat men elkaar beter leert kennen − vergroten van sociale cohesie − vergroten van tolerantie ten opzichte van elkaar (1)
2018, tijdvak 2: Afrika 010
Opgavetekst
Rotterdam is een moderne havenstad. Naast de vele schepen bepalen iconische gebouwen het aanzicht van de stad.
Op afbeelding 15 en 16 zie je het gebouw De Rotterdam en op afbeelding 17 het Centraal Station van Rotterdam.
De Afrikaanse kunstenaar Meschac Gaba werkt deels in Rotterdam en deels in Afrika. Gaba werd bekend met architectuurpruiken waarin hij westerse architectuur en traditionele haarwerken uit Afrika samenbrengt.
Voor de tentoonstelling Afrika 010 in het Rotterdamse Wereldmuseum maakte Gaba 13 pruiken die iconische gebouwen van Rotterdam verbeelden. Op afbeelding 18 zie je de pruik die het Centraal Station verbeeldt.
In Afrika is het traditie om haren te vlechten voor een speciale gelegenheid. Op afbeelding 19 zie je twee voorbeelden van zo'n haarvlechtwerk, gefotografeerd door J.D. 'Okhai Ojeikere.
Op afbeelding 20 zie je hoe de pruiken van Gaba tentoongesteld zijn.
De fotograaf Krijn van Noordwijk kreeg de opdracht om de pruiken te fotograferen terwijl ze werden gedragen door Rotterdammers. Op afbeelding 21 zie je de foto waarop een model de pruik van het gebouw De Rotterdam draagt.
Vraag 32 3 punten
Bekijk afbeelding 18, 19 en 20. Gaba liet het vlechtwerk voor zijn pruiken door traditionele kappers in Afrika uitvoeren. Geef drie argumenten die Gaba kan hebben gehad om Afrikaanse kappers te vragen voor dit werk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van juiste argumenten: − Afrikaanse kappers zijn gespecialiseerd. − Het vlechten is traditie van Afrikaanse kappers. − Gaba wilde deze traditionele kappers een podium geven. − Gaba wil Afrika en Rotterdam (nog meer) samenbrengen. − Gaba maakt de pruiken in opdracht van het Wereldmuseum. − Gaba is trots op zijn geboorteland (met zijn tradities). per juist argument (1) (3)
Vraag 34 1 punt
Bekijk afbeelding 18, 19 en 20. De kunstwerken van Gaba zijn zowel toegepast als autonoom. Geef een argument om de werken van Gaba toegepast te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Het antwoord dient de volgende strekking te hebben: De werken kunnen op het hoofd gedragen worden (als een hoofddeksel). (1)
Vraag 35 1 punt
Geef een argument om de werken van Gaba autonoom te noemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − speciaal voor de tentoonstelling gemaakt − bedoeld als kunstwerk − te zwaar als pruik − niet praktisch (1)
Vraag 37 1 punt
Bekijk afbeelding 15 t/m 20. De pruiken van Gaba zijn een eerbetoon aan zowel Afrika als aan de stad Rotterdam. Leg deze bewering uit en noem zowel Afrika als de stad Rotterdam in je antwoord.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- voorbeelden van een juist antwoord: − Hij verwerkt een Afrikaanse traditie in een kunstwerk waarin Rotterdamse gebouwen centraal staan. − Hij laat iconische gebouwen van Rotterdam gedragen worden op een manier die in Afrika traditie is. (1)
Hoe vaak beschouwen in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 5-6, 8-11, 18-19, 26-27, 34, 36 | 12 | 33% |
| 2026, tijdvak 2 | 8, 13, 15, 20, 22-25, 27-29, 35-36 | 13 | 36% |
| 2025, tijdvak 1 | 5, 7, 10, 14-15, 17-18, 25-26, 28-29, 32, 37-38 | 14 | 37% |
| 2025, tijdvak 2 | 11-12, 14, 17, 19, 21-22, 24-25, 27, 31-32, 34 | 13 | 37% |
| 2024, tijdvak 1 | 1, 10, 17-18, 21-22, 25-26, 30, 32, 34-35 | 12 | 34% |
| 2024, tijdvak 2 | 7-8, 14, 16-19, 24-26, 29-34 | 16 | 47% |
| 2023, tijdvak 1 | 3-5, 7, 9, 12, 18, 21-22, 29-31, 36-38 | 15 | 39% |
| 2023, tijdvak 2 | 9-10, 14-15, 17-18, 20, 25, 29-31 | 11 | 30% |
| 2022, tijdvak 1 | 6, 9-10, 14, 17-18, 27-28, 34-35, 37 | 11 | 30% |
| 2022, tijdvak 2 | 10, 17, 21, 26-27, 33, 35 | 7 | 20% |
| 2021, tijdvak 1 | 4, 6, 8-9, 14-15, 25, 29, 32, 36-37 | 11 | 30% |
| 2021, tijdvak 2 | 5-9, 11, 13, 18, 25, 28-29, 31, 33, 35-37 | 16 | 43% |
| 2019, tijdvak 1 | 7, 11, 14-16, 21, 23-24, 28-29, 32-33, 37-40 | 16 | 40% |
| 2019, tijdvak 2 | 3-4, 7-8, 11, 14, 16-19, 30-31, 33-34, 37 | 15 | 41% |
| 2018, tijdvak 1 | 7, 9-10, 13, 15, 30-36 | 12 | 33% |
| 2018, tijdvak 2 | 12-14, 20, 26-27, 29, 32, 34-35, 37 | 11 | 30% |
In 16 van de 16 ingedeelde examens beeldende vorming vmbo-gl/tl staat een vraag over beschouwen, samen 205 vragen (35% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 2: 16 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 37% van de vragen over beschouwen, daarvoor 34%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met beschouwen
Maak de 15 nieuwste examenvragen over beschouwen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025 en 2024). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over beschouwen
Andere onderwerpen beeldende vorming vmbo-gl/tl
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen beeldende vorming vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op kunst (beeldend) oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt beschouwen voor in het eindexamen beeldende vorming vmbo-gl/tl?
In de 16 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 205 vragen over beschouwen, 35% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.
In welk examen beeldende vorming vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over beschouwen?
In het examen van 2024, tijdvak 2, met 16 vragen: 7-8, 14, 16-19, 24-26, 29-34.
Hoe oefen ik examenvragen over beschouwen?
Op deze pagina staan alle vragen over beschouwen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.