Examenvragen leesvaardigheid Nederlands vmbo-bb
78 vragen over leesvaardigheid uit 7 centrale examens van 2018 tot en met 2024.
Leesvaardigheid komt in 7 van de 7 examens Nederlands vmbo-bb voor, met 78 vragen (45% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 1 (14 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over leesvaardigheid
Per examen de vragen over leesvaardigheid, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2024, tijdvak 1: Tekst 1 Als je naar de snackbar gaat, kies je beter niet voor deze snack: in één klap 8 gram zout binnen
Opgavetekst
(1) Een gezonde optie ga je bij de snackbar waarschijnlijk niet vinden, maar dat betekent niet dat de menukaart geen onderscheid kent. Wat zijn de betere snacks en de minder gezonde snacks uit de frituur?
(2) Het antwoord is ingewikkelder dan het lijkt. Eerst moeten we bepalen wat ‘gezond’ en ‘ongezond’ hier nu eigenlijk betekenen. “Dat zijn termen die heel precies geformuleerd moeten worden”, legt diëtist Femke van Liere uit. “Leeftijd, geslacht, gezondheid, levensstijl en nog veel meer factoren hebben namelijk allemaal invloed op wat jouw lichaam wel en niet nodig heeft.”
(3) Producten uit de frituur staan niet in de Schijf van Vijf1). “Dat wil echter niet zeggen dat je deze producten nooit kan eten”, zegt Tara Eikenaar, woordvoerder bij het Voedingscentrum. “Eten volgens de Schijf van Vijf houdt in dat er ruimte is om drie tot vijf keer per dag iets kleins te eten of te drinken buiten de schijf. En maximaal drie keer per week iets groots.”
(4) Die eerste categorie heet bij de Schijf van Vijf de dagkeuze. De tweede de weekkeuze. “Er is geen snack die we kunnen labelen als ‘verantwoorde keuze’. Alle snacks in de snackbar vallen buiten de Schijf van Vijf en zijn weekkeuzes. Ons advies is om deze snacks niet te veel en niet te vaak te eten.”
(5) Maar wat is dan de ‘minst schadelijke’ bestelling? Van Liere: “Voor de gemiddelde Nederlander zonder specifiek dieet zou ik de calorieën als leidraad nemen. En omdat we veel hart- en vaatziekten zien, speelt verzadigd vet ook een belangrijke rol in de beoordeling.”
(6) Welke snack is het gezondst? De diëtist bestudeerde de populairste snacks uit de snackbar en geeft daarop commentaar. De topsnack die er voor Van Liere meteen uitspringt, is de kipsaté: “Die zit het laagst in calorieën en totale hoeveelheid vet, vooral verzadigd. Dus die komt hier heel gunstig uit. Maar dat komt ook omdat het in dit overzicht niet veel meer dan stukjes kipfilet is, dus zonder saus.” En die kipfilet gaat, ook heel belangrijk, niet in de frituur. “Als je dan toch in een snackbar bent, heb je met saté zonder saus een prima keus.” Eet je geen vlees? Dan is de loempia een goede keuze: “De loempia komt ook redelijk uit de test, want die heeft vrij weinig verzadigde vetten. Dus dat zou een goede tweede keuze kunnen zijn.”
(7) Welke snack is het ongezondst? Wat je vooral niet wilt bestellen wanneer je op je dieet wilt letten, is de mexicano. Van Liere: “Die heeft 390 calorieën; dat is fors. En daarvan bestaat ook nog eens een flink deel uit verzadigde vetten.”
(8) Ook de hoeveelheid zout helpt niet mee: “Die is 7,3 gram.” Ter vergelijking: de dagelijkse aangeraden hoeveelheid is 6 gram. “En daarvan krijg je al meer dan genoeg binnen dankzij je basisvoeding”, aldus Van Liere. Tel daarbij op dat de mexicano ook nog eens een lage voedingswaarde heeft, met minder eiwitten per gram dan de saté, en het wordt duidelijk dat deze snack geen goed resultaat behaalt.
(9) De voedingswaarden van snackbarvoedsel vergelijken is één manier om de ‘beste’ optie te vinden, maar volgens Van Liere missen we daarmee een belangrijk onderdeel van het verhaal: de porties. “Een bitterbal is minder gezond dan saté, maar van bitterballen en kipnuggets kun je makkelijker een kleinere portie nemen.” Bij een mexicano of berenklauw gaat dat lastiger.
(10) Wat dit vergelijk ook mist, zijn de sauzen. “Als het om saus gaat, weet ik vrij zeker dat ketchup de beste keuze is omdat deze geen vet bevat. Curry bevat een stuk meer suikers.” Ter vergelijking: “Een eetlepel mayo bevat 130 calorieën, een eetlepel ketchup 13.”
(11) Maar betekent dit dat je van nu af aan alleen nog maar ‘schuldvrije’ saté met ketchup mag bestellen? Absoluut niet, zegt Van Liere: “Dit zijn snacks die de meesten van ons maximaal één keer per week eten, niet dagelijks. Daardoor heeft het minder impact op je totale calorie-inname.” Of, zoals Eikenaar zegt: “Als je gezond en gevarieerd eet, dan is het geen probleem om af en toe iets uit de frituur te eten. Maar niet te veel en niet te vaak.”
naar een artikel van Samuel Bom, Algemeen Dagblad, 12 januari 2023
noot 1 De Schijf van Vijf van het Voedingscentrum laat zien wat de richtlijnen zijn voor een gezond eetpatroon.
Vraag 1 1 punt
In alinea 2 staat: “Eerst moeten we bepalen wat ‘gezond’ en ‘ongezond’ hier nu eigenlijk betekenen.”
In welke alinea staat genoemd wat een product gezond of ongezond maakt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Vraag 3 1 punt
Het aantal calorieën bepaalt hoe ongezond een snack is. Wat bepaalt daarnaast hoe ongezond een snack is, volgens de tekst? Noteer de letters van de drie juiste antwoorden op de uitwerkbijlage.
- a hoeveel verzadigde vetten een snack bevat
- b hoeveel vezels een snack bevat
- c hoeveel zout een snack bevat
- d of een snack wel of geen vlees bevat
- e of een snack met of zonder saus wordt gegeten
Bekijk het antwoord
maximumscore 1
a, c en e
Opmerking
Alle antwoorden dienen juist te zijn voor 1 scorepunt.
Vraag 4 2 punten
Hier staan uitspraken over het onderwerp van de tekst. Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is, volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- Als je een mexicano eet, krijg je al meer zout binnen, dan je op een hele dag zou moeten eten.
- Als je een saus bij je snack wilt, kun je het beste voor curry kiezen.
- Behalve de voedingswaarde van een snack, bepaalt ook de grootte van de snack hoe ongezond de snack is.
- Verzadigde vetten behoren tot de gezonde vetten.
Bekijk het antwoord
maximumscore 2
| Uitspraak | juist | onjuist |
|---|---|---|
| Als je een mexicano eet, krijg je al meer zout binnen, dan je op een hele dag zou moeten eten. | x | |
| Als je een saus bij je snack wilt, kun je het beste voor curry kiezen. | x | |
| Behalve de voedingswaarde van een snack, bepaalt ook de grootte van de snack hoe ongezond de snack is. | x | |
| Verzadigde vetten behoren tot de gezonde vetten. | x |
indien vier antwoorden juist: 2
indien drie antwoorden juist: 1
indien twee of minder antwoorden juist: 0
2024, tijdvak 1: Tekst 2 Gloednieuwe sport: Qontrol-ball
Opgavetekst
(1) Geen volleybal, voetbal of tennis: weleens een potje Qontrol-ball gespeeld? Grote kans van niet. De sport is gloednieuw, werd bedacht door onderzoekers en lijkt in geen enkel aspect op bestaande balsporten. Aan een potje doen drie teams mee, het veld bestaat uit driehoeken én.. de bal is niet (helemaal) rond.
(2) Ga er maar aan staan: een compleet nieuwe sport bedenken die niét lijkt op iets wat al bestaat. Samen met studenten boog onderzoeker en hoogleraar Maarten van Bottenburg van de Universiteit Utrecht zich over het vraagstuk dat wetenschapstijdschrift Quest bij ze neerlegde: ‘een volledig nieuwe sport bedenken, kán dat eigenlijk wel?’
(3) Ja, blijkt het antwoord. Het team van onderzoekers en studenten bedacht Qontrol-ball: een gloednieuwe sport die niét lijkt op een bestaand spel en in wedstrijdverband gespeeld kan worden.
(4) Een potje Qontrol-ball: hoe werkt dat eigenlijk? Wie zich aan een potje Qontrol-ball wil wagen heeft slechts acht andere deelnemers nodig. Het spel wordt namelijk met negen mensen gespeeld, op een veld dat is onderverdeeld in drie driehoeken, met daarin kleine ronde scoringscirkels. De groep wordt onderverdeeld in drie teams: ieder team verdedigt één driehoek. Wie in de scoringscirkel van de tegenstander terecht weet te komen én de bal vangt, scoort.
(5) Die bal waarmee gespeeld wordt is niet ‘zomaar’ een bal. Deze zogeheten ‘Qontrol-ball’ is van rubber en heeft wat uitstulpingen: na één stuit (stuiteren is verplicht) gaat het ding vaak wél de gewenste richting op, maar bij de tweede stuit gedraagt de bal zich onvoorspelbaar. Spelers kunnen dus verrast worden door de bal.
(6) Ook kunnen teams een zogeheten ‘coalitie’ vormen. Als er ‘coalitie!’ wordt geroepen, mogen twee van de teams één set lang samenspannen tegen het derde team. Een wedstrijd bestaat uit sets van tien minuten. Het eerste team dat twee sets wint, wint het potje.
(7) Tekentafel. Een halfjaar kostte het om Qontrol-ball te bedenken, vertelt Van Bottenburg. “Best een lastige klus in eerste instantie, maar niet ondenkbaar. Best veel sporten zijn aan de tekentafel bedacht: denk aan basketbal of korfbal. Die laatste zelfs door een Nederlander”, aldus de onderzoeker.
(8) Het team van onderzoekers en studenten werkte enerzijds aan de fysieke kant van het spel (hoe moet het veld eruit komen te zien), anderzijds aan de sociale kant (hoeveel teams en spelers zijn er nodig). Tijdens het ontwikkelingsproces probeerden ze ‘bekende factoren’ los te laten.
(9) “Waarom geen drie teams, in plaats van de ‘standaard’ twee, bedachten we. En om de onvoorspelbaarheid van het spel te vergroten hebben we gekozen voor een bal die een beetje een eigen wil heeft”, zegt Van Bottenburg. Na een aantal oefendagen in sportcentrum Olympos moest de sport nog een aantal keren terug naar de tekentafel. (“Meerdere ballen in het spel bleek geen goed idee, te chaotisch.”) Kort daarna werd Qontrol-ball officieel geboren.
(10) In de rust. Waar de sport op lijkt? “Moeilijk te zeggen,” lacht Van Bottenburg, “want het ergens mee kunnen vergelijken was nou juist níet de bedoeling. Maar wat ik wel kan zeggen: we merken dat mensen met een goede hand-oogcoördinatie, bijvoorbeeld honkballers, handballers of keepers, dit spel snel in de gaten hadden. Toch is het toegankelijk en makkelijk te spelen voor iedereen, ook omdat er geen enorme afstanden afgelegd hoeven te worden”.
(11) Een potje Qontrol-ball spelen in een lokale sporthal is momenteel nog niet mogelijk, maar Van Bottenburg hoopt het spel binnenkort te kunnen presenteren aan een groter publiek. “Wellicht mogen we in de rust van een grote sportwedstrijd een potje demonstreren”.
naar een artikel van Emma Thies, De Gelderlander, 13 mei 2022
Vraag 9 1 punt
In alinea 5 staat dat de Qontrol-ball niet ‘zomaar’ een bal is. Waarom is de bal bijzonder volgens de tekst?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Vraag 10 2 punten
Hieronder staan uitspraken over Qontrol-ball. Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is, volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- Qontrol-ball is bedacht door wetenschappers.
- Qontrol-ball is uniek, omdat je verschillende ballen gebruikt.
- Qontrol-ball kan met verschillende spelregels gespeeld worden.
- Qontrol-ball lijkt op geen enkele andere sport.
Bekijk het antwoord
maximumscore 2
| Uitspraak | juist | onjuist |
|---|---|---|
| Qontrol-ball is bedacht door wetenschappers. | x | |
| Qontrol-ball is uniek, omdat je verschillende ballen gebruikt. | x | |
| Qontrol-ball kan met verschillende spelregels gespeeld worden. | x | |
| Qontrol-ball lijkt op geen enkele andere sport. | x |
indien vier antwoorden juist: 2
indien drie antwoorden juist: 1
indien twee of minder antwoorden juist: 0
Vraag 11 1 punt
Hier staan stappen van de ontwikkeling van Qontrol-ball. Zet onderstaande stappen in de juiste volgorde. Begin met wat het eerst gebeurde en eindig met wat het laatst gebeurde.
- Meerdere ballen worden uit het ontwerp geschrapt.
- Oefendagen worden georganiseerd.
- Qontrol-ball is officieel geboren.
- Quest vraagt om een nieuwe sport te ontwikkelen.
- Studenten en een hoogleraar pakken de uitdaging op.
Bekijk het antwoord
maximumscore 1
- stap 1: Quest vraagt om een nieuwe sport te ontwikkelen.
- stap 2: Studenten en een hoogleraar pakken de uitdaging op.
- stap 3: Oefendagen worden georganiseerd.
- stap 4: Meerdere ballen worden uit het ontwerp geschrapt.
- stap 5: Qontrol-ball is officieel geboren.
Opmerking
Alle stappen moeten in de juiste volgorde staan voor 1 scorepunt.
2024, tijdvak 1: Tekst 3 Koeien praten met elkaar
Opgavetekst
(1) Koeien ‘praten’. Met elkaar, en met mensen als dat zo uitkomt. Als de toon snel omhoog gaat, dan hebben ze iets nodig. Dat ontdekte taalkundige Leonie Cornips, die al vier jaar de koeientaal probeert te ontrafelen. “Ze neuriën ook.”
(2) Observeren en nog eens observeren. Een gemiddelde onderzoeksdag van Cornips, taalkundig onderzoeker bij NL-Lab en Universiteit Maastricht, vereist aardig wat geduld: “Koeien zijn heel langzaam. Maar áls ze iets doen, gaat het razendsnel. Ik ben regelmatig te laat met mijn camera.” Meestal begint de dag op de boerderij met een gesprek met de boer. Dan door naar de stal. Daar wacht Cornips, met notitieboekje en camera, en maakt ze ‘vooral veel opnamen’. “Ik observeer wat de koeien doen, hoe ze communiceren met de boer en omgekeerd.”
(3) Een van die observaties: koeien groeten. Maar ze doen dat over het algemeen alleen als ze in een afgesloten stal staan. En vooral als er weinig verschillende mensen komen. Als de omgeving meer een ‘dorpskarakter’ heeft, zogezegd. Net als mensen, in zekere zin: “In Amsterdam groet ik echt niemand, maar in een dorp, een kleine gemeenschap, doe ik dat wel. Misschien omdat je anders de hele dag aan het groeten bent.”
(4) Oogcontact. “Een koe is”, zegt Cornips, “een heel sociaal wezen.” Met collega-onderzoeker Marjo van Koppen bekeek ze video-opnames van de koeien intensief – ‘wel honderd keer’. Koeien die contact willen maken, komen naar voren en blijven op 1,5 meter afstand voor je staan, ontdekte ze – de afstand vanaf waar ze waarschijnlijk slechter gaan zien.
(5) “De koe maakt dan heel indringend oogcontact. Het dier wil eerst weten of het gesprek wel of niet door ons wordt voortgezet, voor ze verdergaat. Als wij het oogcontact verbreken, is er een beurtwissel. De koe vat dat op als reden om het gesprek voort te zetten. Bij mensen gaat dat hetzelfde: je kunt tijdens een gesprek niet voortdurend elkaar in de ogen blijven kijken. Als je de ander ruimte wilt geven om de beurt over te nemen, dan kijk je ergens anders heen.”
(6) Cornips ontdekt dat koeien die in de stal staan heel veel met de boer of boerin communiceren omdat ze iets nodig hebben: ze moeten worden gemolken, ze hebben honger. Dat maken ze veelal kenbaar met geluid. Als ze buiten staan, communiceren ze onderling met elkaar – maar dat doen ze, zo lijkt het, eigenlijk alleen met geluid als er kalfjes in het spel zijn.
(7) Neuriën. Verschillende geluiden van de koe kunnen verschillende boodschappen hebben. “Collega Vincent van Heuven analyseert die geluiden akoestisch. Als een koe geluiden maakt die snel in toonhoogte omhoog gaan, vermoeden we dat dit ‘ik heb iets nodig’ uitdrukt. Als een moeder en kind elkaar groeten, dan zijn dat vlakke geluiden: die beginnen en blijven laag.” En: “koeien neuriën – een geluid dat elke boer kent”, zegt Cornips. Ze beschrijft het als een zacht ‘mm mm mm mm-geluid’, dat koeien maken als ze liggen, “ook een laag geluid”.
(8) Wanneer het onderzoek van Cornips klaar is, weet ze nog niet. De komende tijd wil ze onder meer uitzoeken in hoeverre koeien dezelfde geluiden naar elkaar maken als naar de boer. “Tot nu toe kom ik dat niet tegen. Dat is interessant, want dan hebben ze een eigen taal richting mensen, net zoals katten hebben.”
(9) Ze hoopt daarnaast met haar bevindingen taal anders te kunnen omschrijven, ‘inclusiever’. Want: volgens Cornips is taal veel breder dan alleen de menselijke taal, met haar woorden en grammatica. “Het is een middel om sociale verbinding mee te leggen. Koeien gebruiken niet dezelfde taal als mensen, en mensen niet dezelfde taal als koeien, maar beide gebruiken ze taal.” En: ze wil laten zien ‘dat het onderscheid tussen huisdier en productiedier ook maar iets is wat wij bedacht hebben. “Koeien zijn net zo sociaal als honden.”
naar een artikel van Anita van Rootselaar, Algemeen Dagblad, 26 december 2022
Vraag 15 1 punt
In alinea 3 staat dat koeien groeten. Wanneer is de kans het grootst dat ze dit doen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
Vraag 16 1 punt
Cornips vindt de koe een heel sociaal wezen. Waarom vindt ze dit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 17 1 punt
Cornips heeft bestudeerd hoe de communicatie van koeien klinkt. In welke alinea wordt dit beschreven?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Vraag 18 2 punten
Hier staan uitspraken over het onderzoek van Cornips. Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- Cornips heeft haar onderzoek samen met collega’s uitgevoerd.
- Cornips wil met haar onderzoek ook laten zien dat er een groot verschil is tussen huisdieren en productiedieren.
- Cornips wil nog onderzoeken of koeien op een andere manier met mensen praten dan met elkaar.
- Het grootste deel van het onderzoek van Cornips bestond uit gesprekken met de boer over de taal van koeien.
Bekijk het antwoord
maximumscore 2
| Uitspraak | juist | onjuist |
|---|---|---|
| Cornips heeft haar onderzoek samen met collega’s uitgevoerd. | x | |
| Cornips wil met haar onderzoek ook laten zien dat er een groot verschil is tussen huisdieren en productiedieren. | x | |
| Cornips wil nog onderzoeken of koeien op een andere manier met mensen praten dan met elkaar. | x | |
| Het grootste deel van het onderzoek van Cornips bestond uit gesprekken met de boer over de taal van koeien. | x |
indien vier antwoorden juist: 2
indien drie antwoorden juist: 1
indien twee of minder antwoorden juist: 0
Vraag 19 2 punten
Cornips doet uitspraken over taal. Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is volgens Cornips. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- Koeien communiceren met mensen om aan te geven dat ze iets willen.
- Koeientaal heeft net als de menselijke taal haar eigen woorden en grammatica.
- Taal is een manier om je met anderen te verbinden.
- Verschillende soorten dieren communiceren met elkaar in dezelfde taal.
Bekijk het antwoord
maximumscore 2
| Uitspraak | juist | onjuist |
|---|---|---|
| Koeien communiceren met mensen om aan te geven dat ze iets willen. | x | |
| Koeientaal heeft net als de menselijke taal haar eigen woorden en grammatica. | x | |
| Taal is een manier om je met anderen te verbinden. | x | |
| Verschillende soorten dieren communiceren met elkaar in dezelfde taal. | x |
indien vier antwoorden juist: 2
indien drie antwoorden juist: 1
indien twee of minder antwoorden juist: 0
2023, tijdvak 1: Tekst 1 Ik vertrek
Opgavetekst
Ik vertrek
Roan (17) uit ‘Ik Vertrek’ verlaat ouders: “Heb opa en oma gebeld of ik bij hen kon wonen.”
(1) Zijn ouders kochten een prachtig stulpje in Frankrijk, zo was te zien in het tv-programma ‘Ik Vertrek’. Maar Roan (17) is inmiddels alweer terug in zijn geboorteplaats Aarlanderveen. Hij wordt liever automonteur in Nederland.
(2) Hij kon op een mooie Franse heuvel zitten, met uitzicht op zijn eigen zwembad en op een prachtig landschap, school volgen vanuit bed en er behoorlijk luie dagen van maken. Maar dat is niets voor Roan. In plaats daarvan staat hij in de garage van Kempenaar Renault in Alphen aan den Rijn om versnellingsbakolie te verversen, met smerige handen en een overall aan.
(3) “Dat wij gingen emigreren kwam niet als een verrassing”, blikt Roan terug, terwijl hij snel wat broodjes naar binnen propt. “Ik wist in eerste instantie ook niet echt wat ik ervan moest vinden. Ik dacht: ach, het is wel een avontuur. Maar uiteindelijk heeft het voor mij nooit echt een kans gehad. Of ik zat maar wat thuis, waar ik alleen mijn ouders zag, of ik zat op school.”
(4) In een uitzending van ‘Ik Vertrek’ was te zien hoe Roan op zijn Nederlandse fiets op weg gaat naar zijn eerste Franse schooldag. Hij sprak de taal niet, kende niemand én had ook nog eens een cameraploeg achter hem aan. Niet bepaald de beste omstandigheden, zou je zeggen. Al haalt Roan zijn schouders erover op.
(5) “Dat boeide mij helemaal niet. Ik kon er juist wel om lachen. Ik stond gewoon lekker naar iedereen te bonjouren. De cameraploeg vroeg of ze ook mee mochten het klaslokaal in, maar daar heb ik wel nee tegen gezegd. Straks gaan jullie weer lekker weg, zei ik. Maar dan blijf ik hier altijd bekend als dat ventje dat zich liet filmen.”
(6) Al snel werden de teugels vanwege corona verder aangetrokken in Frankrijk en kwam Roan steeds vaker thuis te zitten. “Ik begon te denken: wil ik dit nog wel? Als ik doorging met school in Frankrijk, zou ik vijf dagen intern moeten. Dat wilde ik ook weer niet. Toen heb ik eerst mijn opa en oma in Aarlanderveen gebeld of ze het überhaupt oké zouden vinden als ik bij hen zou komen wonen. Dat vonden ze goed.”
(7) “Daarna pas heb ik het aan mijn ouders verteld. Natuurlijk vonden zij het wel moeilijk, want mijn zus studeert in Leiden en is dus ook al de deur uit. Aan de andere kant staan zij er echt voor dat je moet gaan voor je dromen. Zij hebben dat ook met emigreren gedaan. Ze vonden dat ik ervoor moest gaan.”
(8) Roan keerde terug naar het dorpje waar hij opgroeide en werkt nu vier dagen in de week als monteur. Eén dag zit hij op school. Op beide plekken heeft Roan het naar zijn zin, net als bij zijn opa en oma in huis. “Ja, dat is hartstikke gezellig. Gewoon lachen. Volgens mij vinden zij het ook leuk. Ik heb nog veel contact met mijn ouders, maar niet iedere dag. Het gaat met hen ook hartstikke prima. Zij zitten nu helemaal volgeboekt, gelukkig.”
(9) Maar Roan heeft nu weer hier zijn leven. Als hij moet werken, zit hij even na zeven uur ’s ochtends op de fiets. Het is drie kwartier fietsen naar de garage. “Dat vind ik helemaal niet dramatisch.” In het weekend spreekt hij met vrienden af en gaan ze regelmatig vissen. En de toekomst? Waarschijnlijk niet op een Franse heuvel met een zwembad.
(10) “Komt allemaal goed, ik zie het wel. Een kantoorbaan is niets voor mij. Ik wil gewoon monteur worden. Over mij hoef je niet in te zitten, hoor”, lacht hij, terwijl de lege broodtrommel weer dichtgaat. Terug aan het werk.
Naar een artikel van Jan Bogaards, De Gelderlander, 20 december 2021
Vraag 2 1 punt
In alinea 2 staat: “Maar dat is niets voor Roan.”
Wat is niets voor Roan?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Vraag 3 1 punt
In alinea 3 staat: “Dat wij gingen emigreren kwam niet als een verrassing”.
Wat bedoelt Roan hiermee?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 4 2 punten
Hier staan uitspraken over Roan.
Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| Roan is blij met zijn werkzaamheden als automonteur. | ||
| Roan is terug naar Nederland gekomen, omdat hij zijn opa en oma miste. | ||
| Roan vindt het een nadeel dat hij nu ver moet fietsen naar de garage. | ||
| Roan vond het vervelend dat de cameraploeg hem voor het programma filmde. |
Bekijk het antwoord
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| Roan is blij met zijn werkzaamheden als automonteur. | x | |
| Roan is terug naar Nederland gekomen, omdat hij zijn opa en oma miste. | x | |
| Roan vindt het een nadeel dat hij nu ver moet fietsen naar de garage. | x | |
| Roan vond het vervelend dat de cameraploeg hem voor het programma filmde. | x |
Vraag 5 1 punt
Hoe reageerden de ouders van Roan toen hij vertelde dat hij terugging naar Nederland?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 6 1 punt
Hoe ziet Roan zijn toekomst volgens alinea 9 en 10?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
2023, tijdvak 1: Tekst 2 Benjamin verhuurt kippen
Opgavetekst
Benjamin verhuurt kippen
(1) Kippen houden in de tuin, dat doe je niet zomaar. Om de stap zo klein mogelijk te maken, kunnen toekomstige kippenhouders de beestjes eerst een paar maanden ‘uitproberen’ via het bedrijf van Benjamin Schelling (33) uit ’s-Gravendeel. “In 95 procent van de gevallen krijgen we ze niet meer terug.”
(2) Van de kippenren, een handleiding, tot het voer (en zelfs het water als dat nodig is): met zijn bedrijf Huureenkip.nl levert Schelling aan huis alles wat nodig is om kippen in de tuin te houden. De nieuwe eigenaren kunnen vervolgens twee of drie maanden uitproberen hoe het bevalt om de kakelende dieren in de tuin te verzorgen. En via de app kunnen ze vragen stellen.
(3) Schelling levert ook bevruchte eieren en een broedmachine, zodat je in de woonkamer, de school of het verzorgingstehuis je ‘eigen’ kuiken ter wereld kan brengen. Schelling haalt de kuikentjes weer op om ze groot te brengen en te verhuren. “Het is geweldig om te zien hoe demente ouderen opleven als de kuikentjes uitkomen. Herinneringen komen dan terug.”
Op schoot
(4) Als de beestjes genoeg aandacht krijgen, zijn ze volgens hem de leukste huisdieren die je je kan voorstellen. “Kippen eten uit je hand, je kan ze op schoot nemen en de kuikentjes liggen in je nek te slapen.” Ze zijn niet alleen leuk om te zien, maar ook erg handig. Kippen eten nagenoeg alles, dus de meeste etensresten kunnen ze het hok in. “Daar maken ze weer een ei van. Een kip is het enige huisdier dat je ontbijt maakt”, zegt Schelling.
(5) Bij de kippenfan (“Wist je dat een kip honderd gezichten kan onthouden?”) thuis scharrelen de dieren al jaren rond. Zijn vier kinderen, de vijfde is onderweg, zijn gek op het verzorgen van kuikentjes. “Toen ik las dat kippen soms gedumpt worden bij het bos of de kinderboerderij, dacht ik: dat kan toch anders.”
...
(6) Schelling trekt nu door het hele land om zijn verhuurkippen af te leveren. Van het hoofdkantoor van online supermarkt Picnic in Amsterdam, tot een huis midden in het centrum van Rotterdam en een riante tuin in Groningen. Soms gaat het om mensen die hun hele leven al kippen willen, anderen houden ze speciaal voor de eieren.
(7) Kan iedereen kippen houden in de tuin? In principe wel, volgens Schelling. De tuin moet wel een beetje groen zijn, of bewoners moeten er open voor staan om een deel van de tegels eruit te halen. “Ik wil geen kip in een betonnen tuin. De beestjes moeten met hun pootjes in de grond kunnen woelen.”
(8) Voor overlast voor de buurt hoef je niet bang te zijn. “De hennetjes maken niet veel lawaai, behalve als er gevaar is of als ze een ei hebben gelegd. En andere huisdieren zijn geen probleem, alleen bij honden is het lastiger. Die moet je echt opvoeden. Je wilt niet dat je hond een kip apporteert.” De verzorging van kippen is niet niks en een kip poept ieder kwartier, dus ook het schoonmaken van de tuin is een klus. “Na een week zit heel je tuin onder de ontlasting. Je moet er wel wat voor doen.”
Buurtkatten
(9) “In 95 procent van de gevallen krijgen we de kippen niet meer terug.” Een enkele keer komt het voor dat het niet lukt. Zoals die keer in Leiden, waar meerdere buurtkatten de kippen opjaagden, vertelt Schelling. “Toen hebben we de beestjes vervroegd opgehaald.”
(10) De kippenfan ziet het liefst dat heel Nederland aan de uitloopkip gaat. “Als je een ei uit de tuin haalt, weet je precies wat erin ging. Je kan zelfs je eigen biologische vrije-uitloopeieren maken.” Ook zijn de kippen een alternatief voor de bio-industrie. Voorzichtig: “Ik denk dat dat namelijk wel beter kan. Alleen de vraag is of mensen bereid zijn om ervoor te betalen.”
(11) Voor de huur van drie kippen (het zijn sociale dieren, ze worden altijd per minstens drie geleverd) voor twee maanden, betaal je 299 euro.
Naar een artikel van Nikki Catlender, Algemeen Dagblad, 21 november 2021
Vraag 8 1 punt
De titel van de tekst luidt: ‘Benjamin verhuurt kippen’.
In welke alinea wordt het best uitgelegd hoe dit werkt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 11 2 punten
In de tekst staat de vraag: “Kan iedereen kippen houden in de tuin?”
Schelling doet hierover enkele uitspraken. Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| De eigenaar moet bereid zijn om tijd te steken in de verzorging van de kippen. | ||
| De inrichting van de tuin moet geschikt zijn voor het houden van kippen. | ||
| De tuin moet een minimale grootte hebben voor het houden van kippen. | ||
| Het is verstandig om met de buurt te overleggen om overlast te voorkomen. |
Bekijk het antwoord
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| De eigenaar moet bereid zijn om tijd te steken in de verzorging van de kippen. | x | |
| De inrichting van de tuin moet geschikt zijn voor het houden van kippen. | x | |
| De tuin moet een minimale grootte hebben voor het houden van kippen. | x | |
| Het is verstandig om met de buurt te overleggen om overlast te voorkomen. | x |
Vraag 12 1 punt
In alinea 10 staat: “Ik denk dat dat namelijk wel beter kan.”
Wat bedoelt Benjamin hiermee?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
2023, tijdvak 1: Tekst 3 Pokémonkaarten zijn goud waard
Opgavetekst
Pokémonkaarten zijn goud waard
(1) Pokémonkaarten. Misschien heb je ze nog wel ergens thuis liggen. De verzamelkaarten die eind jaren negentig voor het eerst op de markt kwamen, zijn razend populair en worden nu soms voor duizenden euro’s geruild en verkocht. In de Gelderse plaats Aalten zit sinds een aantal maanden een echte Pokémonwinkel en ook daar merken ze dat de hype springlevend is.
(2) “We merken sinds een paar jaar dat de hobby echt een vlucht heeft genomen,” zegt eigenaar Kevin Wevers van Royal Cards in Aalten. Samen met Pascal Krayenbrink, zijn partner in de winkel, begon hij in 2015 naast zijn werk als jurist met een webshop voor Pokémonkaarten. Een half jaar geleden kwam daar de winkel in het centrum van Aalten bij.
(3) “Veel mensen vinden het verrassend dat we als winkel hier zitten”, zegt Wevers. Daarbij weten niet alleen Achterhoekers de weg naar de Pokémonwinkel te vinden. “Mensen uit Rotterdam, Utrecht of uit het noorden van het land zien we hier regelmatig”, aldus Wevers. “Sommigen maken er echt een dagje uit van.”
(4) In de winkel worden verschillende pakjes, sets en boxen met Pokémonkaarten verkocht. “De losse pakjes verkopen we voor vijf euro, maar de grotere sets en boxen verkopen we voor tweehonderd of zelfs vierhonderd euro”, zegt Wevers. Op dit moment is het volgens hem voor verzamelaars van de kaarten een moeilijke tijd. “De prijzen zijn heel hoog. In 2019 is er een box uitgekomen van 110 euro. Die box heb ik later gekocht voor 800 euro, maar die gaat nu op verschillende veilingsites rond voor 2000 of 3000 euro. Ongekend natuurlijk.”
(5) In zijn privécollectie heeft Wevers ook enkele waardevolle kaarten zitten. “Zo heb ik een set van vijf kaarten in de stijl van een kunstwerk van Edvard Munch”, zegt Wevers. “Twee jaar geleden waren deze kaarten misschien 500 euro waard, maar dat is nu gegroeid naar het tienvoudige, dus praat je over 5000 euro voor vijf sullige kaartjes.”
...
(6) De Pokémonkaarten zijn vooral geliefd bij kinderen, maar waar het vroeger vooral ging om het verzamelen en ruilen, wordt er nu vaak gekeken naar de waarde van de kaart. Harry Hol van Bureau Jeugd en Media is gespecialiseerd in games en waarschuwt ook voor het gevaar dat schuilt achter de Pokémonkaarten.
(7) “Op het moment dat kinderen horen dat er een kleine kans is dat je veel geld kan verdienen met Pokémonkaarten, horen ze alleen maar: er is dus een kans”, zegt Hol. “Het vervelende daaraan is dat het gokken wordt. Kinderen kopen dan geen Pokémonkaarten meer omdat ze het leuk vinden, maar eigenlijk als een kraslot. Het zakje openmaken en hopen dat er kaarten bij zijn die veel geld waard zijn.”
(8) Hol geeft als advies aan ouders om kinderen daarin te begeleiden. “Kinderen kijken veel op sociale media en krijgen daar ook signalen van bijvoorbeeld youtubers dat Pokémonkaarten veel geld waard zijn. Als ouder is het dan je taak om de verwachtingen bij je kind bij te stellen”, legt hij uit. “Praat erover met je kind en leg uit dat de kans dat het hem of haar overkomt heel klein is. Toon interesse in wat ze kijken, stel vragen en probeer op die manier te voorkomen dat hun opvoeding van YouTube komt”, aldus Hol.
(9) Wevers verwacht dat de Pokémonhype over zijn hoogtepunt heen is, maar daarmee verwacht hij niet dat de handel in Pokémonkaarten verdwijnt. “Je ziet nu al dat kaarten minder waard worden, maar er zal altijd een groep zijn die de Pokémonkaarten blijft sparen.” De eigenaar van de Pokémonwinkel raadt mensen die nog Pokémonkaarten thuis hebben liggen aan om deze vooral niet weg te gooien. “Wees er zuinig op”, benadrukt hij. “Ook al lijkt het nu allemaal onzin of stom papier te zijn, je weet niet wat het gaat doen.”
Naar een artikel van Davie Klein Gunnewiek en Regio 8, Omroep Gelderland, 4 januari 2022
Vraag 15 1 punt
In alinea 2 zegt Kevin Wevers van Royal Cards in Aalten: “We merken sinds een paar jaar dat de hobby echt een vlucht heeft genomen”.
Wat bedoelt Wevers met deze uitspraak?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Vraag 16 1 punt
In alinea 4 staat: “Op dit moment is het volgens hem voor verzamelaars van de kaarten een moeilijke tijd.”
Hoe komt het dat het voor verzamelaars van de kaarten een moeilijke tijd is?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 19 1 punt
In alinea 8 staat: “Hol geeft als advies aan ouders om kinderen daarin te begeleiden.”
Geef bij elk advies aan of Hol dit advies wel of niet geeft in de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
| wel | niet | |
|---|---|---|
| Besteed geen aandacht aan de verhalen van YouTube of andere sociale media. | ||
| Ga met je kind in gesprek over de kans op het krijgen van een waardevolle kaart. | ||
| Zorg dat je kind minder hoge verwachtingen heeft over de mogelijke waarde van de kaarten. |
Bekijk het antwoord
| wel | niet | |
|---|---|---|
| Besteed geen aandacht aan de verhalen van YouTube of andere sociale media. | x | |
| Ga met je kind in gesprek over de kans op het krijgen van een waardevolle kaart. | x | |
| Zorg dat je kind minder hoge verwachtingen heeft over de mogelijke waarde van de kaarten. | x |
Opmerking: Alle antwoorden dienen juist te zijn voor 1 scorepunt.
Vraag 20 2 punten
Hier staan uitspraken over het onderwerp van de tekst. Geef bij elke uitspraak aan of die juist of onjuist is volgens de tekst. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| De Pokémonkaarten waren in 2015 voor het eerst in Nederland te koop. | ||
| Kinderen kopen de Pokémonkaarten tegenwoordig vooral omdat ze het leuk vinden om de kaarten te ruilen. | ||
| Veel klanten zijn er verbaasd over dat de winkel in Aalten zit. | ||
| Wevers heeft in zijn privécollectie nu kaarten die tien keer zoveel waard zijn als toen hij ze kocht. |
Bekijk het antwoord
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| De Pokémonkaarten waren in 2015 voor het eerst in Nederland te koop. | x | |
| Kinderen kopen de Pokémonkaarten tegenwoordig vooral omdat ze het leuk vinden om de kaarten te ruilen. | x | |
| Veel klanten zijn er verbaasd over dat de winkel in Aalten zit. | x | |
| Wevers heeft in zijn privécollectie nu kaarten die tien keer zoveel waard zijn als toen hij ze kocht. | x |
2022, tijdvak 1: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Telefoon bijna dood? Met deze tips gaat hij nog jaren mee
(1) Het is een bekend gevoel: dat van een trouwe maar aftakelende telefoon, die aan het eind van zijn Latijn lijkt. We doen zo’n twee à drie jaar met onze telefoons, bleek eerder uit onderzoek van de Nederlandse voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Daarna verdwijnt hij in een la en begint de zoektocht naar een nieuw model. Maar wat als je helemaal geen nieuwe telefoon wilt? Als je gehecht bent aan je huidige telefoon, blij bent met hoe die altijd werkte, als je geen geld wilt uitgeven aan een nog duurder toestel of het zonde vindt voor het milieu?
We belden drie experts voor EHBO-tips voor je smartphone.
(2) Tip 1. ___ … ___
“Na twee jaar lukt het telefoons vaak niet meer om hun peak performance1) te halen”, zegt Job Hoogendam, manager van reparatiezaak ThePhoneLab in Amsterdam. “Dan is de batterij versleten. Apps of games die veel energie gebruiken, kunnen ervoor zorgen dat hij plotseling uitvalt. Fabrikanten laten telefoons langzamer worden, zodat ze niet uitvallen door energiepieken. Die traagheid kan irritant zijn.”
De oplossing is volgens Hoogendam simpeler dan veel mensen denken: laat je batterij vervangen bij een reparatiezaak. “Dat kost gemiddeld tussen de 40 en 50 euro. Daarna doe je er weer twee jaar mee.” Samsung en Huawei leveren officiële batterijen aan reparatiezaken. Apple-winkels doen het alleen zelf, dan is de prijs voor nieuwe modellen 75 euro en voor oudere 55 euro.
(3) Tip 2. Anders opladen
Volgens Mariken Stolk van Milieu Centraal kun je veel langer dan twee jaar met je batterij doen, mits je die goed oplaadt. “Ik snap dat een reparateur wil dat je je batterij na twee jaar vervangt. Hij verdient er geld aan.” Stolk geeft een truc waarmee je volgens haar vier à vijf jaar met één batterij doet: houd je batterijniveau tussen de 40 en 80 procent. “Niet voor het slapen aan de lader leggen, dus. Veel mensen denken dat het goed is je telefoon te laten leeglopen en dan maximaal op te laden”, zegt Stolk. “Dit gold alleen voor vroegere accu’s. Huidige accu’s raken er overbelast van.” Veel nieuwe telefoons zitten ook niet echt vol als ze zeggen 100 procent opgeladen te zijn, om de batterij te beschermen.
(4) Tip 3. Grote schoonmaak (digitaal)
Verwijder apps die je weinig gebruikt en foto’s en video’s waarvan je een back-up hebt, zeggen Stolk en Hoogendam beiden. Hoe voller het geheugen van je telefoon is, hoe langzamer je telefoon wordt. Of je telefoon een kwart of de helft van het geheugen gebruikt, maakt niet veel uit.
Het verschil tussen een voor driekwart volle telefoon en eentje die tot de nok vol is, is wél groot.
Wat volgens Hoogendam het best werkt om een oude telefoon nieuw leven in te blazen, is het terugzetten van de fabrieksinstellingen. “Dan verwijder je oude software-updates en offline muziek van Spotify waarnaar je al maanden niet meer luistert.”
(5) Tip 4. Grote schoonmaak (met een tandenborstel)
Is je telefoon niet alleen snel leeg en traag, maar lijkt het aansluiten van je oplader ook op een precisieoperatie? Maak de gaatjes aan de onderkant – de microfoon en oplaadpoort – dan regelmatig schoon met een schone, droge tandenborstel. Zo verstaan mensen je ook beter tijdens het bellen. Hoogendam: “Je stapt zelf toch ook dagelijks onder de douche? Houd je telefoon net zo schoon.”
(6) Tip 5. Vermijd extreme temperaturen
Een van de beste manieren om (verdere) slijtage van je batterij te voorkomen, is door die niet aan hitte of kou bloot te stellen. Dat zegt Maarten Depypere van iFixit Europe, die groot voorstander is van beter repareerbare telefoons. “Als je op vakantie gaat naar Spanje, laat hem dan nooit in een hete auto liggen.”
(7) Tip 6. Laat scheuren repareren
Reparatiespecialist Job Hoogendam ziet het met lede ogen aan: mensen die hun telefoon laten vallen en blijven rondlopen met een scherm vol barsten. “Zo kan er vocht of stof in het scherm komen. Dat kan funest zijn. Als je een snee in je arm hebt, laat je die toch ook verbinden?”
(8) Tip 7. Gebruik geen goedkope oplader
Job Hoogendam krijgt geregeld telefoons binnen met niet te repareren schade aan hardware door opladers van de Action of Chinese webshops. Vooral iPhones. “Goedkope opladers missen soms de chip die de veiligheid reguleert. Zonder zo’n chip kan je telefoon te lang doorladen of te hoge spanningen ontvangen.” De tip: gebruik alleen officiële opladers of laders die op de verpakking vermelden dat ze zijn gecertificeerd door Apple of andere telefoonmerken. “Als er alleen staat: for iPhone, moeten alle alarmbellen gaan rinkelen.”
noot 1 Met peak performance wordt hier de beste prestatie van een telefoon bedoeld.
Naar een artikel van Maarten van Gestel, Algemeen Dagblad, 19 maart 2020
Vraag 4 1 punt
Wat wordt in deze tekst bedoeld met de digitale grote schoonmaak?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 5 1 punt
Wat is de mening van Maarten van Depypere (alinea 6)?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 7 1 punt
Alinea 8 eindigt met de zin: “Als er alleen staat: for iPhone, moeten alle alarmbellen gaan rinkelen.”
Wat wordt hiermee bedoeld?
Je moet je dan afvragen of
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2022, tijdvak 1: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Klein én fijn in Zeist: Anette (24) woont in piepklein huisje van 25 vierkante meter
(1) Ze is een pionier met het eerste tiny house in het waterwingebied van Zeist. Binnen het voorgeschreven maximum van 25 vierkante meter wist Anette Peerboom haar huis super-efficiënt vorm te geven. Maar hé, hoezo klein? “Eigenlijk is het helemaal niet veel kleiner dan waar ik in Utrecht of Zeist woonde.”
(2) Met huis en al streek ze vorige week neer op het braakliggende terrein achter de Dijnselweg − als eerste van zes buren die er uiteindelijk hun plek moeten vinden in, eveneens, een klein huisje. Enig in zijn soort is het een wonderlijk bouwwerk, daar op dat nog kale veld. Vele noeste uren arbeid zitten er in het met cederhout afgetimmerde huisje. “Samen met mijn vader en mijn vriend heb ik het gebouwd. Helemaal zelf, bij mijn ouders in Limburg, omdat daar ruimte was. Vorige week hebben we het op een wagen gezet en naar Zeist gebracht”, vertelt Anette (24) trots.
(3) Onmogelijk
Al jaren woont ze in de regio Utrecht: in appartementjes, kleine studio’s, antikraakpanden. “Altijd klein, meer was niet te krijgen. Op een gegeven moment betaalde ik 900 euro per maand voor een heel klein appartement. Niet meer normaal. Maar ik kon een hypotheek krijgen van 60.000 euro, dus in mijn eentje iets kopen, dat zou ook nooit gebeuren. Een plekje voor mezelf was gewoon onmogelijk te vinden.”
In haar zoektocht naar plan B stuitte ze op het fenomeen tiny houses: een opkomend concept van kleine, vaak zelfvoorzienende woningen. “Ik ontmoette heel veel mensen die er ook mee bezig waren, ben gaan leren hoe ik een ontwerp moest tekenen. Als het ooit zover zou komen, kon ik meteen beginnen.”
(4) Achter het net
Dat moment brak aan toen ze getipt werd over het waterwingebied. Ze leek door de grote belangstelling achter het net te vissen, tot ze opeens een mail van de gemeente kreeg: of ze nog interesse had? “Ik heb meteen mijn pa gebeld: ‘Kunnen we gaan beginnen?’ Hij zei: ‘Doen!’ De dag erna heb ik het contract getekend.”
Als goudsmid in Utrecht ging haar werk ondertussen gewoon door. “Maar iedere dag die ik vrij had, werkten we aan het huis.”
(5) Spullen
Klein maar fijn, noemt ze het eindresultaat. “25 vierkante meter is nog best veel. Eigenlijk is het helemaal niet veel kleiner dan waar ik in Utrecht of Zeist woonde”, zegt Anette. Inschikken in bezittingen was dan ook niet nodig. “Ik heb al heel veel spullen weggedaan. Meubels, vier verhuisdozen aan kleding... twee vijfde was al weg. Nu ik alles heb ingeruimd, heb ik zelfs nog twee kasten over.”
Die bergruimte is ingenieus ingepast. De trap naar badkamer en slaapkamer bijvoorbeeld, biedt een schat aan opbergruimte. “Ik heb gewoon een keuken, een grotere bank dan voorheen en de badkamer is eindelijk van mezelf. En wie onder de 30 kan nou zeggen dat zijn hypotheek is afbetaald?”, zegt Anette, duidelijk gelukkig.
Dat er aanvankelijk tachtig belangstellenden waren en er toch niets van de grond kwam, noemt Anette een ‘inschattingsfout van de gemeente’. “Veel mensen zijn op zoek naar woonruimte en een tiny house vinden ze wel een romantische gedachte, zonder zich te realiseren wat dat betekent. Daarnaast moet je met serieuze bouwtekeningen komen. Ik hoorde van een meisje dat zich had gemeld met een tekening die ze zelf op ruitjespapier had gemaakt!”
(6) Achterbuurvrouw
Inmiddels zijn kandidaten gevonden die wel weten waar ze aan beginnen. Deze week krijgt Anette een achterbuurvrouw en nog vier huishoudens volgen de komende tijd. “De oudste is 75 en ik ben met 24 jaar de jongste. Er komt zelfs een gezin met een kind van twee jaar wonen.”
Voorlopig staan Anette en haar huisje vier jaar in Zeist en de kans dat haar contract wordt verlengd, is aanwezig. “Dat hoop ik echt.”
Naar een artikel van Maaike Kooistra, Algemeen Dagblad, 10 september 2020
Vraag 10 2 punten
Alinea 3 gaat over waarom Anette geen plekje voor haarzelf kon vinden.
Geef bij elke uitspraak aan of dit wel of geen reden of oorzaak was waarom dit niet lukte. Geef per uitspraak aan: wel of geen.
- Anette kon in haar eentje onvoldoende hypotheek krijgen.
- Anette vond de beschikbare woningen te duur.
- De beschikbare woningen waren te klein voor Anette.
- In Utrecht was er een tekort aan woningen.
Bekijk het antwoord
- Het juiste antwoord per uitspraak: 1. Anette kon in haar eentje onvoldoende hypotheek krijgen: wel. 2. Anette vond de beschikbare woningen te duur: wel. 3. De beschikbare woningen waren te klein voor Anette: geen. 4. In Utrecht was er een tekort aan woningen: geen. (2p)
Indien vier antwoorden juist: 2 punten. Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
Vraag 11 1 punt
In alinea 4 staat: “Dat moment brak aan…”.
Wat wordt bedoeld met “Dat moment”?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 12 2 punten
In alinea 5 staat dat het project eerst niet goed opstartte.
Geef bij elk van onderstaande uitspraken aan of deze reden wel of niet genoemd wordt.
- Belangstellenden wisten niet goed wat het betekent om in een tiny house te wonen.
- Er waren te weinig belangstellenden.
- Sommige belangstellenden dachten te makkelijk over een ontwerp op papier.
- Uiteindelijk hadden belangstellenden toch te veel spullen.
Bekijk het antwoord
- Het juiste antwoord per uitspraak: 1. Belangstellenden wisten niet goed wat het betekent om in een tiny house te wonen: wel. 2. Er waren te weinig belangstellenden: niet. 3. Sommige belangstellenden dachten te makkelijk over een ontwerp op papier: wel. 4. Uiteindelijk hadden belangstellenden toch te veel spullen: niet. (2p)
Indien vier antwoorden juist: 2 punten. Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
Vraag 13 1 punt
In alinea 6 staat: “Dat hoop ik echt.”
Waarnaar verwijst het woord “Dat”? Naar de situatie waarin Anette
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2022, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3 Kun je een taal verleren?
(1) Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche.
Deze week: kun je een taal verleren?
Heb je met zoveel pijn en moeite op school Franse of Duitse woordjes en grammatica gestampt, sta je jaren later met je mond vol tanden als je bij de Franse bakker een brood wilt bestellen. Kun je een vreemde taal echt verleren?
(2) Begin jaren tachtig vroeg de Amerikaanse taalkundige Richard Lambert zich af of het wel nuttig was dat alle Amerikaanse studenten verplicht een vreemde taal leerden. Als ze die daarna niet meer gebruikten, vergaten ze haar toch, was de gedachte. En dat was dan misschien wel zonde van al die dure docenten en lesuren.
(3) “Taal zit in je hersenen als een informatiesysteem van klanken, woorden en taalregels”, zegt Monika Schmid, hoogleraar taalkunde aan de universiteit van Essex (Verenigd Koninkrijk). Die vormen samen een netwerk met andere informatie, waarin woorden met een vergelijkbare betekenis of klank elkaar deels overlappen. Als je een nieuwe taal leert, sla je alles wat je leert op in dat netwerk.
(4) Dat is ook de reden dat er soms opeens een Nederlands woord opduikt in je Engelse, Franse of Duitse zin: je activeert het netwerk in je hersenen en alles eromheen en kiest daarbij een woord uit de ‘verkeerde’ taal. Wat je dus vooral moet leren als je je een nieuwe taal eigen wilt maken, is coördineren welke woorden je activeert. Vooral in het begin kost dat veel inspanning, omdat je nieuwe woorden nog niet goed kent.
(5) Als je eenmaal een taal beheerst, is de kennis daarvan stabiel, volgens de hoogleraar. Wat je vooral verleert, is de vingervlugheid waarmee je een taal activeert in je brein. De kennis over de taal zelf zit er nog: de meeste mensen die op de middelbare school een vreemde taal geleerd hebben, zullen die misschien nauwelijks meer kunnen spreken, maar ze kunnen heus nog wel wat verstaan of lezen.
(6) “Vergelijk het met een auto die lang niet heeft gereden: de motor werkt nog prima, maar de accu is leeg en moet weer worden opgeladen”, legt de van oorsprong Duitse Schmid uit. Dat opladen kost behoorlijk wat moeite, waardoor het lijkt of je de taal kwijt bent. Zelf woonde en werkte Schmid 15 jaar in Amsterdam en Groningen en zoekt ze af en toe naar Nederlandse woorden, want ze spreekt de taal niet vaak meer. Dat het Nederlands haar desondanks nog goed afgaat, komt doordat ze de taal ooit goed geleerd heeft. Dat is wel een voorwaarde als je wil dat een taal ‘blijft hangen’.
(7) Op welke leeftijd je een taal leert, maakt niet uit. Belangrijker voor taalverlies is wanneer je ophoudt een taal te gebruiken: kinderen die voor het begin van de puberteit emigreerden of in een anderstalige omgeving geadopteerd werden en hun moedertaal daarna nooit meer spraken, vergaten die wel degelijk volledig.
(8) Overigens is het volgens Schmid een hardnekkige mythe dat kinderen een nieuwe taal makkelijker zouden leren dan volwassenen. Het is eerder zo dat de omstandigheden voor kinderen gunstiger zijn: die gaan naar school, leren de hele dag en gaan makkelijker relaties aan met anderen. Als je twee uur per week een cursus Spaans doet naast een drukke baan, zal het uiteraard minder snel gaan.
Naar een artikel van Erna van Balen, De Volkskrant, 3 april 2020
Vraag 15 1 punt
In de laatste zin in alinea 7 staat: “…vergaten die wel degelijk volledig.”
Waarnaar verwijst het woord “die” in dit stukje? Naar
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 17 1 punt
In alinea 8 wordt gesproken over een hardnekkige mythe.
Wat wordt hiermee bedoeld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 18 2 punten
Hier staan enkele uitspraken over het leren van een vreemde taal.
Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is volgens de tekst. Geef per uitspraak aan: juist of onjuist.
- Als je een vreemde taal lang niet hebt gesproken, duurt het langer om de informatie over die taal uit de hersenen op te roepen.
- De taalkundige Richard Lambert was van mening dat het nuttig is dat Amerikaanse studenten een vreemde taal leren.
- De informatie van de verschillende talen die je hebt geleerd, zit in hetzelfde netwerk in je hersenen.
- Een vreemde taal die je op de middelbare school hebt geleerd, spreek je de rest van je leven vloeiend.
Bekijk het antwoord
- Het juiste antwoord per uitspraak: 1. Als je een vreemde taal lang niet hebt gesproken, duurt het langer om de informatie over die taal uit de hersenen op te roepen: juist. 2. De taalkundige Richard Lambert was van mening dat het nuttig is dat Amerikaanse studenten een vreemde taal leren: onjuist. 3. De informatie van de verschillende talen die je hebt geleerd, zit in hetzelfde netwerk in je hersenen: juist. 4. Een vreemde taal die je op de middelbare school hebt geleerd, spreek je de rest van je leven vloeiend: onjuist. (2p)
Indien vier antwoorden juist: 2 punten. Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
2021, tijdvak 1: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Steeds jonger gehoorschade
(1) Bij ruim 14 procent van de kinderen zijn de oren al kapot voordat zij naar de middelbare school gaan. Nog voor het geweld van schoolfeesten, concerten en festivals losbarst, hebben zij reeds blijvende gehoorschade. Dit bleek afgelopen juni uit onderzoek van het Erasmus Medisch Centrum. Er bleek een verband tussen gehoorschade en het gebruik van koptelefoons en oortjes. “Die resultaten waren schokkend”, zegt Saskia Kloet. Zij is programmamanager bij VeiligheidNL en startte een vervolgonderzoek.
(2) Piep is de pijn van je oor
Hieruit werd snel duidelijk dat ouders geen idee hebben hoe hard hun kinderen het volume hebben staan van muziek, games en filmpjes en hoe ver de gevolgen daarvan strekken. “Als je na het luisteren een piep of gesuis in je oor hebt, dan is dat direct een teken dat er een beschadiging is”, zegt Jan van der Borden. Hij is KNO-arts bij het BovenIJ ziekenhuis in Amsterdam en zit al 30 jaar in het vak. De piep die je hoort, dat is eigenlijk de pijn in het slakkenhuis, de binnenkant van je oor. Van der Borden: “Vergelijk het met een brandwond aan je hand. Als dat pijn doet, denk je: auw, dat moet ik niet meer doen. De piep in je oor is hetzelfde, alleen zijn er geen medicijnen of reparaties om het beter te maken.” Ook al trekt de piep soms weg, diep in je oor geneest het nooit helemaal en de schade bouwt zich op.
KNO-arts Van der Borden en zijn collega’s merken ook dat hun patiënten steeds jonger zijn geworden door de jaren heen. “Het is heel belangrijk dat de jeugd nu geluidshygiëne wordt bijgebracht. Zet dit gerust in het rijtje van alcohol, nicotine en seks: Weet wat je doet, dan gaat het goed.”
(3) Rapper Idaly Boegbeeld van Campagne
Het onderzoek van VeiligheidNL wijst uit dat ouders geen idee hebben hoe hard hun kroost het geluid van muziek, games en filmpjes heeft staan. Het is misschien lekker rustig in huis als je hun vraagt met oortjes of een koptelefoon te luisteren, maar die zijn vaak van slechte kwaliteit of worden veel te hard gezet. Om de jonge doelgroep te bereiken zijn de handen ineengeslagen met de populaire rapper Idaly. “Als je moeder tegen je zegt dat het slim is om het geluid zachter te zetten, is het misschien niet stoer, hopelijk is het wel oké als ik het zeg en luisteren ze wel naar mij”, zegt Idaly. “Ik ben zelf muzikant, ik kan mij niet voorstellen hoe het is om geen muziek te kunnen luisteren.”
(4) Gezondheid boven alles
Ook bij optredens en in clubs merkt hij dat gehoorbescherming steeds breder geaccepteerd wordt. “Zeker bij het uitgaan staat de muziek vaak erg hard, maar ik zie steeds meer mensen die oordoppen dragen. Ik kan uit eigen ervaring zeggen dat met goede doppen de kwaliteit van de muziek ook niet verloren gaat. Het imago van gehoorbescherming wordt beter, dat is ook belangrijk. Maar zelfs als mensen het niet cool zouden vinden, moet je je daar niets van aantrekken. Je gezondheid gaat boven alles, ook die van je oren.”
(5) Zo voorkom je gehoorschade
− Zet de volumebegrenzer van de muziekspeler aan. Deze zorgt dat het geluid niet boven de 85 decibel uitkomt. Zit deze functie er niet op? Zet dan het volume op maximaal tweederde van het maximum.
− Zorg voor een goede koptelefoon of oortjes. Een afsluitende koptelefoon die over de oren valt, is het beste. Zo zitten deze minder dicht op het trommelvlies en het omgevingsgeluid wordt afgesloten waardoor je het volume minder hoog hoeft te zetten om de muziek goed te kunnen horen.
− Maak afspraken over hoe lang achter elkaar je kind muziek mag luisteren of gamen met een koptelefoon op. Een richtlijn hierbij is bijvoorbeeld maximaal 30 minuten achter elkaar. Neem na deze tijd een zogenoemde oorpauze.
Naar een artikel van Tim van der Steen, Metro, 1 maart 2019
Vraag 5 1 punt
In de tekst staat dat bij ruim 14 procent van de kinderen de oren al kapot zijn voor ze naar de middelbare school gaan. In de tekst worden hiervoor oorzaken genoemd.
Welke twee van de onderstaande zinsdelen zijn volgens de tekst oorzaken voor gehoorschade?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B en E
Vraag 6 1 punt
De titel van de tekst is: “Steeds jonger gehoorschade”.
Waarvan is sprake bij de titel?
De titel is
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 10 1 punt
Hieronder staan enkele adviezen die op de website van VeiligheidNL genoemd worden voor het geluidsniveau op schoolfeesten.
Welke twee adviezen komen (in andere bewoordingen) ook in de tekst voor?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C en D
2021, tijdvak 1: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Genieten op vakantie? We ergeren ons kapot!
(1) Enorme drukte om een glimp op te vangen van de Mona Lisa en drommen mensen voor een selfie bij zonsondergang op het Griekse eiland Santorini. Het merendeel van de vakantiegangers mijdt deze drukke toeristische plaatsen het liefst, maar bezoekt ze toch. Dat blijkt uit onderzoek van een onderzoeksbureau in opdracht van reviewplatform Zoover onder meer dan 2.000 respondenten¹)
(2) De conclusie is opvallend: maar liefst twee derde van de ondervraagden mijdt het liefst drukke toeristische plaatsen, maar dat weerhoudt ze er niet van om die plaatsen te bezoeken. De reden dat vakantiegangers de toeristische hoogtepunten bezoeken, verschilt per leeftijdsgroep. Zo is het voor 64 procent van de vakantiegangers tussen de 18 en 24 jaar belangrijk om te kunnen zeggen dat ze op de plaats zijn geweest; terwijl dit voor maar 40 procent van de 65- tot 74-jarigen geldt. Zij gaan vanwege de historische of culturele waarde van de plek. Opvallend is dat senioren in vergelijking met andere leeftijdsgroepen het vaakst de toeristische plaatsen bezoeken, zodat ze er over kunnen meepraten. Vakantiegangers boven de 35 jaar hebben er meer voor over om de drukte te mijden. Jongeren betalen namelijk liever niet extra voor een vakantie om geen toeristen tegen te komen.
(3) Ergernis troef
Eenmaal op vakantie is het genieten soms ver te zoeken. We storen ons het meest aan geluidsoverlast en toeristen die om de haverklap selfies maken. 37 procent van de Nederlanders ergert zich aan dit laatste. Vooral vrouwen storen zich hieraan (39 procent). Van de 18 tot 24-jarigen stoort maar 27 procent zich aan selfie-makende toeristen.
(4) Dit terwijl het delen van foto’s op sociale media juist een belangrijk onderdeel is van de vakantie. Dit geldt met name voor jongeren en vrouwen. Hoe ouder we worden, hoe minder leuk we het vinden om vakantiefoto’s op sociale media te delen. Zo’n 31 procent van de vrouwen vindt het leuk om vakantiekiekjes te delen met hun volgers ten opzichte van 24 procent van de mannen. Verder geeft meer dan één vijfde van de Nederlanders toe soms te vergeten te genieten van de vakantie, omdat ze te druk zijn met foto’s maken.
(5) Ook asociaal rijgedrag, handdoekje leggen, andere Nederlanders, slecht uitzicht en andermans kinderen worden door de ondervraagden als ergernis genoemd. En als man kun je maar beter geen Speedo, een strakke herenzwembroek, aantrekken bij het zwembad, want met name jongeren hebben hier een hekel aan.
(6) Mannen versus vrouwen
Zowel mannen als vrouwen ergeren zich het meest aan geluidsoverlast en een tegenvallende accommodatie of kampeerplek. Vrouwen storen zich vaker aan ongedierte en mannen aan slecht weer. Onder jongeren stoort meer dan de helft zich aan slecht weer op vakantie. Bij 65-plussers geldt dit voor slechts een kwart. Jongeren hebben sowieso vaker irritaties. In vergelijking met andere leeftijdsgroepen storen ze zich meer aan ongedierte, betalen voor wifi, rijen voor het all-inbuffet en vluchtannulering.
noot 1 Een respondent is iemand die antwoordt op een vragenlijst.
Naar een artikel van Sanne Riepema, Algemeen Dagblad, 7 januari 2019
Vraag 14 2 punten
Hier staan uitspraken over de informatie uit de tekst.
Geef bij elke uitspraak aan of deze volgens de tekst juist of onjuist is.
Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- 1. Als het vakantieverblijf niet aan de verwachtingen voldoet, ergeren vrouwen zich meer dan mannen.
- 2. Oudere vakantiegangers ergeren zich minder dan jongere vakantiegangers.
- 3. Vooral voor mannen is het belangrijk om vakantiefoto’s te delen via sociale media.
Bekijk het antwoord
- Per uitspraak het juiste antwoord: 1 onjuist, 2 juist, 3 onjuist. (2p)
Indien drie antwoorden juist: 2 punten. Indien twee antwoorden juist: 1 punt. Indien één of geen antwoord juist: 0 punten.
Vraag 15 1 punt
Wat toont de laatste alinea vooral aan?
dat
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2021, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3 Jongeren zien bijbaantje in horeca of winkel niet meer zitten: “Die lange dagen werden mij te veel”
(1) Vroeger ging je tomaten plukken of vakken vullen bij een supermarkt, nu liggen veel meer bijbanen voor het oprapen. Winkels, horeca en bezorgdiensten schreeuwen om extra handjes. “Jongeren zijn kieskeuriger.”
(2) Rishi Doerdjan (19) begon een paar jaar geleden als vakkenvuller bij Jumbo. Een prima bijbaan, zegt hij, maar het reizen met de tram van huis naar de supermarkt ging hem steeds meer tegenstaan. Een bijbaan in de horeca, dát leek de jonge Hagenaar wel wat. En dus solliciteerde hij als keukenhulp/afwasser in een Aziatisch restaurant in de binnenstad. De hele zomervakantie kon hij daar ‘lekker veel uren’ draaien, maar toen zijn studie Interieurdesign weer was begonnen, besloot hij na enige tijd op zoek te gaan naar iets anders. “Na een schooldag ging ik meteen door naar het restaurant: ik was daarna vaak pas om 23.00 uur thuis”, legt Doerdjan uit. “Die lange dagen werden mij te veel. Bovendien wilde ik graag een bijbaan die zou aansluiten bij mijn studie.” Hij probeerde het bij zijn favoriete interieurwinkel Søstrene Grene. En weer was het raak: Rishi mocht langskomen voor een gesprek, dat zo goed verliep dat hij werd aangenomen. Zo’n anderhalf jaar werkt hij met plezier in de weekenden en soms doordeweeks, maar binnenkort zet hij er toch weer een punt achter. “Ik doe inmiddels een theateropleiding en wil een baantje dat daar bij past”, zegt hij. “In de bioscoop, of in de schouwburg of het filmhuis.”
(3) Jobhoppers
Tja: waarom in een bijbaan blijven hangen als je het elders leuker denkt te krijgen of meer kunt verdienen? Het aantal jonge jobhoppers stijgt, weet Anoeshka Maaskant van jongerenuitzendbureau YoungCapital. “Dat heeft alles te maken met het feit dat er ontzettend veel vacatures openstaan. Het aantal jongeren dat werkt, neemt toe (50 procent tegenover 43 in 2013, red.), maar het aanbod in bijbanen is groter.” Met als gevolg dat jongeren steeds strengere eisen kunnen stellen en niet meer zijn aangewezen op de (lokale) supermarkt of snackbar. YoungCapital deed er onlangs onderzoek naar. “Jongeren willen het liefst zelf hun uren indelen en niet gebonden zijn aan een vast rooster”, vertelt Maaskant. “Ze geven bovendien de voorkeur aan een bijbaan waarbij zij toeslagen krijgen in de weekenden en avonduren én ze letten in toenemende mate op secundaire arbeidsvoorwaarden. Worden er teamuitjes gehouden? Kunnen ze doorgroeien binnen het bedrijf en worden er opleidingen aangeboden? Daar hechten ze waarde aan.”
(4) Volgens Bas van Weegberg, student en voorzitter van vakbond FNV Jong, werken jongeren met name om hun studie te kunnen betalen, hun huis te kunnen bekostigen en ’s avonds te kunnen eten. “Maar als je veertig uur studeert, kun je moeilijk óók nog achttien uur werken”, zegt hij. “Wie maar een paar uurtjes per week de tijd heeft, werkt liever niet voor het minimumloon in de horeca. Zéker niet als je dan ook nog kans hebt om last minute afgebeld te worden, omdat het slecht weer is. Een beetje zekerheid is belangrijk.” En dan moet de inhoud er ook nog toe doen. “Een baan die goed op het cv staat of aansluit bij de studie, wint het van werk dat alléén maar geld oplevert”, aldus Van Weegberg. Maaltijdbezorgdiensten, postbedrijven, restaurants, winkels: werkgevers staan te springen om personeel. Op een druilerige zaterdagavond thuis ruim een uur op je pizza(bezorger) wachten, is geen uitzondering meer en er zijn zelfs horecazaken die de deuren moeten sluiten, omdat het rooster niet rond is te krijgen.
(5) Scooterrijbewijs
Om toch personeel te trekken, is het belangrijk dat een werkgever zich onderscheidt van andere bedrijven, vertelt Anoeshka Maaskant van YoungCapital. “Zorg bijvoorbeeld dat werknemers bij jou wél die vrije dag naar keuze kunnen krijgen”, zegt ze. “Kijk of je toeslagen kunt bieden of geef je medewerkers, zoals Domino’s Pizza momenteel doet, de kans een scooterrijbewijs te halen.”
Ten slotte valt volgens Maaskant winst te behalen op flexibiliteit. “Bedrijven hebben grote moeite om personeel te vinden, maar komen vervolgens wel met een enorm eisenpakket in hun vacature. Het risico is dat potentiële medewerkers afknappen als ze aan één van de functie-eisen niet voldoen, terwijl ze wellicht wél over andere kwaliteiten beschikken die van waarde zijn. Dus, werkgevers, zet die oogkleppen af!”
Naar een artikel van Malou Seijdel, Algemeen Dagblad, 25 september 2019
Vraag 18 1 punt
Welk tussenkopje past het best boven alinea 4?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 19 1 punt
In alinea 4 staat “En dan moet de inhoud er ook nog toe doen.”
Wat wordt hiermee bedoeld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 20 2 punten
Waarom zien jongeren een bijbaantje in horeca of winkel niet meer zitten?
Geef bij elke reden aan of deze volgens de tekst waar of niet waar is.
Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- 1. Jongeren hebben de banen voor het uitkiezen.
- 2. Jongeren vinden het salaris in de horeca te laag.
- 3. Jongeren vinden het vervelend dat ze geen vast rooster hebben.
- 4. Jongeren willen niet in de avonduren werken.
Bekijk het antwoord
- Per reden het juiste antwoord: 1 waar, 2 waar, 3 niet waar, 4 niet waar. (2p)
Indien vier antwoorden juist: 2 punten. Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
Vraag 21 1 punt
In alinea 2 wordt beschreven waarom Rishi kieskeurig is.
In welke andere alinea of alinea’s wordt uitgelegd waarom jongeren kieskeuriger zijn?
Geef bij elke alinea aan of dit er wel of niet wordt uitgelegd.
Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- 1. alinea 3
- 2. alinea 4
- 3. alinea 5
Bekijk het antwoord
- Per alinea het juiste antwoord: alinea 3 wel, alinea 4 wel, alinea 5 niet. (1p)
Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
Vraag 22 1 punt
Geef bij elke uitspraak aan of deze waar of niet waar is volgens de tekst.
Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- 1. Een bedrijf moet zijn best doen om meer te bieden dan andere bedrijven.
- 2. Het aantal jonge mensen dat vaak van baan wisselt, neemt toe.
- 3. Werkgevers zouden meer eisen moeten stellen aan hun personeel.
Bekijk het antwoord
- Per uitspraak het juiste antwoord: 1 waar, 2 waar, 3 niet waar. (1p)
Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
2021, tijdvak 1: Tekst 4
Opgavetekst
Tekst 4 Echt nieuws of nepnieuws?

Afbeelding: zwart-witfoto van een jongen met krullend haar die in bed zit en geschrokken kijkt naar iets in zijn handen. Achter hem ligt iemand anders in bed; op het bed ligt een donker scherm (laptop of tablet). Rechtsboven een witte tekstballon met het woord “Echt?!”, bovenaan het logo van de Rijksoverheid.
Tekst onder de afbeelding:
Echt nieuws of nepnieuws?
Niet alle berichten die dagelijks voorbijkomen, zijn echt. Dus vraag jezelf altijd even af: is het echt? Of is het misschien nepnieuws? Als je twijfelt, check dan waar het bericht vandaan komt. Of check of je het bericht ergens anders terugziet. Bijvoorbeeld in kranten en op nieuwssites, of in nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio, tv en internet. Blijf nieuwsgierig. Blijf kritisch.
Kijk voor meer tips over nepnieuws op blijfkritisch.nl
Vraag 25 2 punten
Je ziet hieronder een aantal tips om nepnieuws te herkennen.
Geef per tip aan of deze wel of niet in de advertentie wordt genoemd.
Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
- 1. Check andere bronnen.
- 2. Controleer hóe de maker van het bericht iets heeft onderzocht.
- 3. Lees méér dan alleen de kop en de inleiding.
- 4. Let op de oorspronkelijke bron van een bericht.
- 5. Vraag je af welk belang de maker van een bericht heeft bij het nieuws.
Bekijk het antwoord
- Per tip het juiste antwoord: 1 wel, 2 niet, 3 niet, 4 wel, 5 niet. (2p)
Indien vijf antwoorden juist: 2 punten. Indien vier of drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
2021, tijdvak 2: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Waarom een escaperoom als hét nieuwe avondje uit wordt gezien?
(1) Nergens anders op de wereld vind je zoveel escaperooms als in Nederland. Waar er in 2013 ‘nog maar’ enkele escaperooms te vinden waren, werden er in het begin van 2019 meer dan 650 in het hele land geteld. Deze explosieve groei van escaperooms is misschien vreemd wanneer je er nog nooit eentje hebt gespeeld, want waarom laten mensen zich vrijwillig opsluiten? Een van de redenen dat escaperooms zo hip zijn, is dat de meeste mensen het leuk vinden om even te ontsnappen aan het dagelijkse leven en in een situatie terecht te komen waar je normaal nooit in terecht zou komen. Hoe vaak ben jij bijvoorbeeld ontsnapt uit een verlaten ziekenhuis of een streng bewaakte gevangenis?
Ideaal uitje voor diverse groep
(2) Waarom is een escaperoom ideaal voor een avondje uit? Een van de grootste voordelen van het spelen van een escaperoom is dat het perfect is voor een diverse groep. Natuurlijk is het leuk om met je vrienden of familie zo’n kamerpuzzel op te lossen, maar omdat er zoveel verschillende elementen in een escaperoom te vinden zijn, kan zo’n spel ook goed gespeeld worden door mensen die elkaar minder goed kennen. Dit kunnen bijvoorbeeld collega’s zijn, maar ook mensen die elkaar tijdens een introductiedag of -week van hun studie of werk leren kennen. Sterker nog: het is de ideale manier om te checken wat je aan wie hebt. Een escaperoom vraagt namelijk om de nodige samenwerking. Zo kom je er precies achter welke sterke kanten iemand heeft, waar je misschien later tijdens werk of een andere activiteit gebruik van kunt maken. Daarom is het spelen van een escaperoom ideaal als teambuilding-activiteit.
…
(3) Wat ook prettig is aan een escaperoom is dat het niet uitmaakt wat voor weer het wordt. Heb je bijvoorbeeld een familiedag gepland in het voorjaar of najaar en heb je nog geen idee wat de weersvoorspelling gaat doen? Geen zorgen: met een escaperoom zit je altijd droog. Vrijwel alle escaperooms zijn namelijk binnen. Dat moet ook wel, omdat er een complete kamer moet worden opgebouwd. Omdat meerdere groepen gebruik moeten maken van die rooms, moet er een ruimte zijn die niet kan worden aangetast door weersomstandigheden. Er bestaan ook pop-up escaperooms, die eigenlijk overal waar ruimte is, kunnen worden opgezet. Dergelijke kamers zijn vrijwel ook altijd binnen. Besluit je in de zomer een escaperoom te spelen, dan kan het dus zo zijn dat je met zonnig warm weer binnen zit. Dat is de spanning voor velen gelukkig wel waard.
Escaperoom geeft adrenaline
(4) Een escaperoom zorgt namelijk voor de nodige spanning bij de deelnemers, helemaal omdat je van tevoren niet weet wat je moet verwachten. Hoe zal de kamer zijn? Zijn er acteurs aanwezig? Welke puzzels moet je oplossen? Meestal weet je vooraf alleen een beetje de grote lijnen van een verhaal achter de escaperoom, zodat je op basis daarvan een goede kamer kunt uitkiezen. Het uitvoeren van het spel is spannend en zorgt voor veel adrenaline. Je lichaam denkt dat het in gevaar is waardoor je je heel geprikkeld kunt voelen. Die spanning zorgt er vaak weer voor dat je heel helder bent en allerlei puzzels op kunt lossen die in de kamer aanwezig zijn. Veel mensen denken dat een escaperoom standaard eng is, maar er bestaan juist diverse kamers met allerlei thema’s. Op die manier kunnen bij sommige kamers ook kinderen meedoen. Online vind je altijd wel voor welke leeftijd de room geschikt is.
Avondje Escaperoom is meer dan spelen
(5) Tot slot is een avondje (of een middag) een escaperoom spelen veel meer dan dat. De meeste kamers moet je binnen een uur uitspelen. Heb je het niet gehaald binnen die 60 minuten, dan heb je het spel niet gewonnen. Niet getreurd: bij een groot deel van de escaperooms in Nederland kun je nog even napraten met een hapje en een drankje. Ook zijn er bij sommige kamers andere leuke faciliteiten aanwezig, zoals een speelhal met airhockey en flipperkasten of een bowlingbaan. Kortom: je kunt tijdens een escaperoomuitje veel meer doen dan alleen proberen te ontsnappen uit een kamer. Reserveer meteen een tafeltje bij een restaurant en jullie avond is helemaal compleet.
(6) Ook zin om een escaperoom te doen met een groep vrienden of collega’s? In Nederland vind je honderden escaperooms waar je de uitdaging aan kunt gaan. Ook in het buitenland kun je terecht op vette plekken: we schreven al eens over de vijf beste escaperooms in het buitenland. Hoe tof is het om tijdens je weekend weg of citytrip samen een escaperoom op te lossen?
Naar een artikel uit Metro, 22 november 2019
Vraag 2 1 punt
Bij alinea 3 is het tussenkopje weggehaald.
Met welk tussenkopje kun je alinea 3 het best samenvatten?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 3 1 punt
Wat is volgens alinea 4 een voordeel van het vrijkomen van adrenaline tijdens het spelen van een escaperoom?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 4 2 punten
Hier staan uitspraken over escaperooms.
Geef per uitspraak aan of deze waar of niet waar is volgens de tekst.
- De meeste escaperooms zijn geschikt voor kinderen.
- Escaperooms bestaan alleen in Nederland.
- Escaperooms zijn ook geschikt om te spelen met mensen die je pas net kent.
- Meestal krijg je een uur de tijd om het raadsel op te lossen.
Bekijk het antwoord
- Het juiste antwoord per uitspraak: 1. De meeste escaperooms zijn geschikt voor kinderen: niet waar. 2. Escaperooms bestaan alleen in Nederland: niet waar. 3. Escaperooms zijn ook geschikt om te spelen met mensen die je pas net kent: waar. 4. Meestal krijg je een uur de tijd om het raadsel op te lossen: waar. (2p)
Indien vier antwoorden juist: 2 punten. Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
Vraag 5 2 punten
In de tekst staan redenen waarom escaperooms zo populair zijn.
Geef per reden aan of deze waar of niet waar is volgens de tekst.
- Een escaperoom heeft altijd een origineel thema.
- Een escaperoom zorgt ervoor dat je even in een totaal andere wereld bent.
- Een escaperoom zorgt ervoor dat je mensen op een andere manier leert kennen.
- In een escaperoom kun je nieuwe mensen ontmoeten.
Bekijk het antwoord
- Het juiste antwoord per reden: 1. Een escaperoom heeft altijd een origineel thema: niet waar. 2. Een escaperoom zorgt ervoor dat je even in een totaal andere wereld bent: waar. 3. Een escaperoom zorgt ervoor dat je mensen op een andere manier leert kennen: waar. 4. In een escaperoom kun je nieuwe mensen ontmoeten: niet waar. (2p)
Indien vier antwoorden juist: 2 punten. Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
2021, tijdvak 2: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Robot ruimt ruimterommel op
(1) Hoog boven ons hoofd vliegt een enorme berg puin in de ruimte rond. En dat zal de komende jaren alleen maar meer worden, met alle satellietplannen die er zijn. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA wil daar iets aan doen. De ruimteorganisatie laat een puinruimrobot maken met robotarmen om troep uit de ruimte te plukken.
(2) Er slingert een dikke - schrik niet - 1,8 miljoen kilo aan rommel rond in het heelal. Ongeveer 34.000 grote en kleine stukken materiaal achtergebleven tijdens de ruimtemissies die de afgelopen zestig jaar zijn uitgevoerd. Raketonderdelen. Gereedschap dat astronauten per ongeluk loslieten. In onbruik geraakte satellieten…
(3) Razendsnel cirkelen ze in een baan om de aarde. Slordig. Hinderlijk voor astronomen die hun onderzoek naar verre planeten en sterren aan de nachtelijke hemel verstoord zien door rondsuizende spullen of een treintje aan glimmende satellieten. En levensgevaarlijk voor de astronauten die in het internationale ruimtestation ISS aan het werk zijn. Het internationaal ruimtestation moet weleens uitwijken om een keiharde botsing te voorkomen.
Massa satellieten
(4) Het droeve nieuws is: er zal de komende jaren alleen maar meer puin bij komen. Bedrijven als SpaceX, Amazon en Samsung hebben grootse plannen. Ze willen duizenden nieuwe satellieten in het heelal gaan hangen om te zorgen voor goede communicatie, weersvoorspellingen, navigatie en snel internet overal op aarde. Het Amerikaanse SpaceX, van multimiljonair Elon Musk, bijvoorbeeld heeft al een vergunning gekregen voor het lanceren van twaalfduizend satellieten die samen het communicatienetwerk Starlink moeten gaan vormen. En daarna wil hij er nog dertigduizend omhoog schieten. Maar al die satellieten kunnen stukgaan. Dan heb je nóg meer rommel en wordt de kans op botsingen nóg groter. Nu al zwerven er meer dan drieduizend kapotte satellieten in ‘space’.
(5) “Dit kan zo niet langer”, zegt ESA in een verklaring over de heelalvervuiling. “Stel je eens voor hoe gevaarlijk het op zee zou zijn als alle schepen die ooit vergaan zijn nog steeds ronddobberen. Dat is hoe het er nu in de ruimte aan toe gaat.” Prima al die nieuwe infrastructuur in het heelal, maar we moeten het wel duurzaam doen, vindt de Europese ruimteorganisatie.
(6) Maandag maakte ESA trots bekend het benodigde geld bij elkaar te hebben geveegd om een vaartuig met uitschuifbare robotarmen te laten maken door het Zwitserse ClearSpace: de ClearSpace1. In 2025 moet-ie klaar zijn. Dan gaat hij op pad om welgeteld één brokstuk vast te grijpen. Een honderd kilo zwaar stuk van een oude Europese raket om precies te zijn. Daarna laat de puinruimer zich naar de aarde terugvallen. Zodra hij in de dampkring komt, zal hij daar, met zijn prooi stevig in zijn robotarmen geklemd, verbranden.
Remove, repeat
(7) Hoppa. Eén stuk rommel minder. Maar ook één schoonmaakrobot minder. Daar gaan de technici bij ClearSpace geen traan om laten. Het betekent namelijk dat de test gelukt is en dat ze waarschijnlijk groen licht krijgen om aan een nieuw geavanceerder exemplaar van de ruimtepuin-opruimrobot te gaan knutselen. Hoe die moet worden, hebben ze al bedacht. Een vaartuig dat met zijn vangarmen telkens opnieuw rondvliegend puin uit de baan om de aarde kan plukken en naar de damkring kan slingeren. Een soort volautomatische katapult. Zoals ESA het zegt: Find, Capture, Remove, Repeat (Vind, Vang, Verwijder, Herhaal). Als het goed is, gaat deze supersonische schoonmaaksonde dus heel wat meer troep wegwerken dan zijn voorganger. Nog 33.999 stuks te gaan.
Naar een artikel van Cora van der Weij, 7Days, 13 december 2019
Vraag 8 1 punt
De titel van de tekst is: Robot ruimt ruimterommel op.
In welke alinea’s gaat het over het opruimen van de ruimterommel?
Schrijf de nummers van deze alinea’s op in de uitwerkbijlage.
Bekijk het antwoord
- Noemt de alinea’s 1, 6 en 7. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen als alle drie alineanummers genoemd zijn.
Vraag 9 2 punten
Hier staan uitspraken over het onderwerp in de tekst.
Geef per uitspraak aan of deze waar of niet waar is volgens de informatie in de tekst.
- Bedrijven mogen alleen een satelliet in de ruimte brengen als ze ook meebetalen aan het opruimen ervan.
- De kans op botsingen in de ruimte neemt de komende jaren toe.
- Het doel van de opruimrobot is om een brokstuk in de dampkring te krijgen, zodat het verbrandt.
- Kleine stukjes ruimteafval zijn ongevaarlijk.
Bekijk het antwoord
- Het juiste antwoord per uitspraak: 1. Bedrijven mogen alleen een satelliet in de ruimte brengen als ze ook meebetalen aan het opruimen ervan: niet waar. 2. De kans op botsingen in de ruimte neemt de komende jaren toe: waar. 3. Het doel van de opruimrobot is om een brokstuk in de dampkring te krijgen, zodat het verbrandt: waar. 4. Kleine stukjes ruimteafval zijn ongevaarlijk: niet waar. (2p)
Indien vier antwoorden juist: 2 punten. Indien drie antwoorden juist: 1 punt. Indien twee of minder antwoorden juist: 0 punten.
A

Afbeelding A: een grijs, cilindervormig robotachtig voorwerp met meerdere grijpende poten met klauwen onderaan.
B

Afbeelding B: een schotelvormige antenne (een parabolische reflector) op een driepotig statief.
C

Afbeelding C: een lang, dun frame met gebogen armen aan één uiteinde en een klein kastje in het midden.
Vraag 11 1 punt
Op welke afbeelding staat een mogelijke weergave van de opruimrobot volgens de informatie uit de tekst?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2021, tijdvak 2: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3 We eten bewust, maar hebben meer aandacht voor avondeten dan ontbijt
(1) We eten in Nederland met z’n allen behoorlijk bewust, bleek onlangs uit onderzoek van het Voedingscentrum. We nemen de tijd en eten vaak aan tafel. In een onderzoek van het Voedingscentrum dat in oktober 2019 is uitgevoerd, zegt 60 procent van de respondenten1) vaak met veel aandacht te eten. Nog een paar uitkomsten van de enquête: drie kwart van de ondervraagden eet ‘s avonds aan tafel en slechts een op de zes zegt het avondeten alleen te eten. Nederlanders koken gemiddeld 5,5 keer in de week zelf hun avondmaal.
(2) “Met aandacht en dus niet op de automatische piloot eten, zorgt ervoor dat je beter voelt wanneer je genoeg hebt gegeten. Dat voorkomt dat je meer eet dan je nodig hebt”, vertelt Astrid Postma-Smeets, expert voeding en gezondheid bij het Voedingscentrum.
(3) Het onderzoek van het Voedingscentrum ‘Hoe bewust eet Nederland?’ is uitgevoerd onder een groep van ruim duizend Nederlanders. Er is niet alleen gevraagd naar waar en met wie wordt gegeten, maar ook welke afleiding er is en hoelang mensen de tijd nemen voor de verschillende maaltijden.
(4) De uitkomst: we nemen de tijd voor maaltijden, eten vaak aan tafel en eten veelal een zelf gekookte maaltijd. Ongeveer een op de vijf respondenten zegt meer tijd te steken in het eten van een maaltijd dan vijf jaar geleden. Er is overigens wel meer aandacht voor het avondeten dan voor het ontbijt. Net iets meer dan de helft ontbijt aan tafel. Meer dan de helft van de Nederlanders eet het ontbijt alleen en doet aan multitasking tijdens het ontbijten. Ze kijken tv, lezen of checken hun sociale media. Jongeren tussen 18 en 34 jaar multitasken vaker onder het eten dan andere leeftijdsgroepen. Dat doen ze vooral tijdens het ontbijt (61 procent). Ze eten ook vaker een afhaal- of bezorgmaaltijd en kopen vaker onderweg eten.
(5) Zijn we de afgelopen jaren ook daadwerkelijk steeds bewuster gaan eten? Omdat hetzelfde onderzoek nog niet eerder is gedaan, is dat volgens Postma-Smeets een lastig te beantwoorden vraag. “We vermoeden van wel. Zeker omdat bijna een kwart van de mensen aangeeft te denken meer tijd voor de avondmaaltijd te nemen dan vijf jaar geleden.”
(6) Ook foodwatcher Anneke Ammerlaan denkt dat we steeds bewuster zijn gaan eten, en dat doen we volgens haar niet zomaar. “Tegenwoordig draait het steeds meer om gezond - en overigens ook lekker - eten. Neem bijvoorbeeld mensen die veganistisch eten, zij besteden veel aandacht aan hun voeding. De trend om ons bewuster van ons eten te zijn, gaat doorzetten. Vijftien jaar geleden kreeg ik tijdens het adviseren over bedrijfsrestaurants nog weleens te horen dat mensen vooral broodjes moesten kunnen kopen die ze achter hun computer konden opeten”, vertelt Ammerlaan. “Nu willen bedrijven hun medewerkers voor de lunchpauze juist achter de computer vandaan krijgen. Ook een teken dat mensen bewust eten tegenwoordig belangrijk vinden.”
(7) Ammerlaan was wel enigszins verrast dat drie kwart van de respondenten zegt aan tafel te eten. “In dit soort studies moet je natuurlijk oppassen voor sociaal wenselijke antwoorden. Maar wat hiermee wel duidelijk wordt, is dat mensen in ieder geval graag aan tafel zouden eten. En dat is natuurlijk een interessant gegeven.”
noot 1 Een respondent is iemand die een vragenlijst invult.
Naar een artikel van Mirjam Bedaf, www.nu.nl, 12 december 2019
Vraag 15 2 punten
Hier staan uitspraken over het onderwerp van de tekst.
Geef per uitspraak aan of deze waar of niet waar is volgens de tekst.
- De mensen die deelnamen aan het onderzoek besteedden op het moment van het onderzoek minder tijd aan het avondeten dan 5 jaar daarvoor.
- Het ontbijt wordt door de meerderheid van de mensen aan tafel gegeten.
- Van de ondervraagden doen jongeren het vaakst meerdere dingen tijdens het eten.
Bekijk het antwoord
- Het juiste antwoord per uitspraak: 1. De mensen die deelnamen aan het onderzoek besteedden op het moment van het onderzoek minder tijd aan het avondeten dan 5 jaar daarvoor: niet waar. 2. Het ontbijt wordt door de meerderheid van de mensen aan tafel gegeten: waar. 3. Van de ondervraagden doen jongeren het vaakst meerdere dingen tijdens het eten: waar. (2p)
Indien drie antwoorden juist: 2 punten. Indien twee antwoorden juist: 1 punt. Indien één of geen antwoorden juist: 0 punten.
Vraag 17 1 punt
Wat is er volgens Anneke Ammerlaan veranderd in het bedrijfsleven ten opzichte van een aantal jaar geleden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 18 1 punt
Hier staan adviezen om bewuster te eten:
- Neem de tijd voor de maaltijd.
- Proef wat je eet, laat de smaak goed tot je doordringen.
- Neem pas weer een hap als je mond helemaal leeg is.
- Eet met aandacht.
- Maak het aantrekkelijk om aan tafel te zitten.
In welke alinea passen deze adviezen het best?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2021, tijdvak 2: Tekst 4
Opgavetekst
Tekst 4

Afbeelding van de advertentie: een zwart-witfoto van een glimlachende oudere vrouw die in een stoel zit en iets vasthoudt dat op een tablet lijkt; op de achtergrond een tweede vrouw met een kopje. Groot in beeld het woord “belangrijk”, waarvan “rijk” lichter is weergegeven. Daaronder de tekst “…en ze leest nog lang en gelukkig, dankzij onze vrijwilligers.” Linksonder in het klein: “Kijk voor meer info op: www.debibliotheken.nl/rijker”. Rechtsonder het logo van de Bibliotheek met de tekst “de Bibliotheek maakt je rijker”.
Vraag 21 2 punten
In de advertentie staat “belangrijk …en ze leest nog lang en gelukkig, dankzij onze vrijwilligers.”
Hier staan drie uitspraken over dit gedeelte van de advertentie.
Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is volgens de advertentie.
- De maker van de advertentie laat zijn gevoelens zien over de boodschap van de advertentie.
- Dit gedeelte vat de boodschap van de advertentie samen in een pakkende zin.
- Er wordt in dit gedeelte een woordspeling gebruikt.
Bekijk het antwoord
- Het juiste antwoord per uitspraak: 1. De maker van de advertentie laat zijn gevoelens zien over de boodschap van de advertentie: onjuist. 2. Dit gedeelte vat de boodschap van de advertentie samen in een pakkende zin: juist. 3. Er wordt in dit gedeelte een woordspeling gebruikt: juist. (2p)
Indien drie antwoorden juist: 2 punten. Indien twee antwoorden juist: 1 punt. Indien één of geen antwoorden juist: 0 punten.
2019, tijdvak 1: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 De giraffe, een ‘foutje in de evolutie’ op de Rode Lijst
(1) In Afrika wordt de giraffe de engel van de savanne genoemd. Maar het gaat niet goed met het dier. Het aantal giraffen is in korte tijd bijna gehalveerd, werd onlangs bekend. Tijd voor een ode aan de imposante langnek.
(2) “Die lange wimpers en gracieuze tong. Die donkere ogen, waarmee ze mijlenver kijken.” Giraffen laten Marjo Hoedemakers, hoofdverzorger van dierenpark Amersfoort, zwijmelen. “Ze stralen rust uit. Het zijn een soort reusachtige bambi’s. Giraffen zijn de langste dieren op land. Ze imponeren met hun lange nek. Ze tonen geen agressie. Kijk eens hoe de moeder zich over een pasgeboren veulen ontfermt. Hoe een jonge giraffe achter zijn moeder aanloopt. Een en al liefde en zorg. Het past perfect bij de oorspronkelijke betekenis van de naam giraffe: charmant en zacht.”
(3) Onlangs maakte de IUCN (International Union for Conservation of Nature) bekend dat het aantal giraffen in het wild drastisch is gedaald. De internationale natuurorganisatie heeft de soort daarom op de zogenoemde Rode Lijst van beschermde diersoorten gezet. In dertig jaar tijd slonk het aantal giraffen met bijna 40 procent, van zo'n 160.000 giraffen in 1985 tot iets meer dan 97.000 vorig jaar. De dieren raken steeds meer in de verdrukking door grootschalige jacht om hun vlees en verlies van leefgebied door landbouw en mijnbouw. Er zijn nu vier keer meer olifanten op aarde dan giraffen. “Mensen zijn zich er niet van bewust dat ze stilletjes uitsterven”, schrijft de IUCN.
(4) Giraffen komen in de natuur alleen voor in Afrika. “Ze verdienen het om met rust gelaten te worden”, vindt bioloog Midas Dekkers. “Maar laten we niet met ons vingertje zwaaien. Wij knallen hier ganzen van het weiland, omdat ze voor een tientje schade aanrichten.” Dekkers noemt de giraffe ‘een toverbeest’. “Neem alleen al de bloedsomloop van het dier. Hij moet al dat bloed door die enorme nek naar boven persen. Een enorme prestatie, waarvoor hij zijn hartje heeft moeten opvoeren. Alsof het een brommer is. Nadeel daarvan is wel dat giraffen in gevangenschap vaak overlijden aan hartfalen.”
(5) Toch heeft vrijwel elke dierentuin een paar giraffen. Het zijn geheide publiekstrekkers. “Dierentuinen hebben soms zelfs zoveel giraffen dat ze aan de leeuwen worden gevoerd”, merkt Dekkers venijnig op. De eerste exemplaren werden aan het begin van de 19de eeuw naar Europa gehaald, zegt Dekkers. “Het was een regelrechte sensatie. Opeens liepen overal mensen rond met mutsen en jassen met giraffenprint. Tegenwoordig is het mode dat dierentuinen enorme savannes nabouwen. Je ziet nauwelijks nog een dier, maar die giraffe blijft dankzij zijn hoge lijf makkelijk te spotten.”
(6) In het wild heeft de giraffe nogal pech met die lange nek van hem, vervolgt Dekkers. “Jagers hebben hem onmiddellijk in de smiezen. Als hij wat wil drinken, ligt hij daar met die nek te hannesen. Eigenlijk is het bezopen zo lang als de giraffe is. Het dier heeft een foutje gemaakt in de evolutie1). Hij heeft al zijn kaarten gezet op het knabbelen aan de allerhoogste boomblaadjes. Terwijl iedere aap de giraffe had kunnen vertellen dat je helemaal geen lange nek nodig hebt om bovenin de boom te komen. Je kan ook klimmen. Het is de tragiek van de specialisten. Als de giraffe niet oppast, kunnen niet alleen de jagers, de landbouw of de stad de ondergang voor de giraffe betekenen, maar ook die nek van hem.”
noot 1 Evolutie is de ontwikkeling van het leven op aarde.
naar een artikel van Gerben van ’t Hof, de Gelderlander, 9 december 2016
Vraag 2 2 punten
In alinea 2 staat “Het past perfect bij de oorspronkelijke betekenis van de naam giraffe: charmant en zacht.”
Geef bij elke zin aan of dit wel of geen voorbeeld is van deze uitspraak. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom (wel of geen).
- Die lange wimpers en gracieuze tong.
- Giraffen zijn de langste dieren op land.
- Het zijn een soort reusachtige bambi’s.
- Kijk eens hoe de moeder zich over een pasgeboren veulen ontfermt.
- Ze imponeren met hun lange nek.
Bekijk het antwoord
- Kruisje bij alle vijf de zinnen in de juiste kolom. Wel: “Die lange wimpers en gracieuze tong.”, “Het zijn een soort reusachtige bambi’s.”, “Kijk eens hoe de moeder zich over een pasgeboren veulen ontfermt.”. Geen: “Giraffen zijn de langste dieren op land.”, “Ze imponeren met hun lange nek.” (2p)
indien vijf of vier antwoorden juist: 2; indien drie antwoorden juist: 1; indien twee of minder antwoorden juist: 0
Vraag 3 1 punt
Waarom heeft de internationale natuurorganisatie IUCN de giraffe op de zogenoemde Rode Lijst van beschermde diersoorten gezet?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 4 1 punt
In alinea 4 staat “Maar laten we niet met ons vingertje zwaaien.”
Welke twee zinnen uit de tekst geven voorbeelden van waarom wij niet met ons vingertje moeten zwaaien?
Schrijf in de uitwerkbijlage alleen de letters op.
Bekijk het antwoord
Antwoord: B en C
Vraag 5 1 punt
“Dierentuinen hebben soms zelfs zoveel giraffen dat ze aan de leeuwen worden gevoerd”, merkt Dekkers venijnig op. (alinea 5)
Wat weet je door deze opmerking zeker over Dekkers?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 6 1 punt
Wat is de hoofdgedachte van de tekst?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2019, tijdvak 1: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 ‘Maak kinderen op jonge leeftijd bewust van geld, dan kunnen ze daar in de toekomst beter mee omgaan’
(1) Het is makkelijk om te zeggen dat jongeren in armoede een te dure telefoon hebben. Of dat ze eerst eens moeten stoppen met roken. Maar volgens de Rosmalense budgetexpert Eef van Opdorp ligt het probleem dieper. “Geld gaat vaak niet over geld, maar over gedrag”, zegt de financieel coach die onder meer bekend is van het televisieprogramma Uitstel van Executie.
(2) Dure abonnementen en onverantwoorde aankopen zijn niet het probleem, zegt u. Wat dan wel?
“Natuurlijk is er een groep jongeren die een abonnement neemt, terwijl die jongeren het helemaal niet kunnen betalen. Maar laat dat tien tot twintig procent zijn. Het overgrote deel komt in de financiële problemen door andere oorzaken. Wat heb je van huis uit geleerd? Hoeveel tegenslagen heb je gehad? Heb je een buffer? Kun je tegen een duwtje?
(3) Het zijn vragen die een veel grotere rol spelen. Als je voor een dubbeltje bent geboren, word je niet snel een kwartje - al zijn er altijd uitzonderingen. Belangrijk: kinderen luisteren niet naar wat volwassenen zeggen, maar kijken naar wat ze doen. Kinderen zijn voor een groot deel afhankelijk van hun ouders. Hoe moet een twaalfjarige zelf zijn geld verdienen?”
(4) Wat doet armoede met kinderen?
“Armoede veroorzaakt stress. Dat geldt overigens voor iedereen: kinderen, volwassenen en ouderen. Door de stress wordt het denkvermogen beperkt, het hoofd werkt niet helemaal zoals het zou moeten werken. Een deel van de hersenen gaat op slot. Je verlamt als het ware. Ruimte voor creatieve gedachten is er niet, om nog maar te zwijgen over langetermijnplannen.
(5) Vergelijk het met een proefwerkweek op school of een deadline1) op je werk waarvan je op voorhand weet dat het niks gaat worden. In de weken ervoor ben je gestrest. Het enige waar je aan denkt, zijn die toetsen of deadline. Al het andere is even niet interessant. Je komt in een soort tunnelvisie terecht en denkt alleen maar aan de korte termijn. De wereld gaat pas weer verder als de proefwerken of deadline voorbij zijn. Mensen met financiële problemen hebben dat gevoel elke dag. Jong of oud, dat maakt niet uit.”
(6) Hoe kunnen deze mensen geholpen worden?
“Het probleem is dat degenen die het beleid bepalen vaak zelf niet in armoede leven. Dat is een grote groep bevoorrechte mensen. Voor hen is het moeilijk te begrijpen hoe het hoofd werkt van iemand die in de problemen zit. We leven in een ingewikkelde maatschappij, waarin iedereen zelfredzaam moet zijn. Maar in de praktijk werkt het niet zo.
(7) Vaak hoef je maar een paar formulieren in te vullen om hulp te krijgen. Maar voor de mensen in een stresssituatie voelt het invullen van een paar digitale formulieren hetzelfde als het beklimmen van de Mount Everest. Het is hartstikke leuk dat we in deze samenleving zoveel mogelijk digitaal doen, maar in deze gevallen heb je levende mensen nodig waar geluid uit komt en die doorvragen. Zij dienen als financiële schoonmaker.”
(8) De mensen in armoede hebben zelf ook een verantwoordelijkheid, toch?
“Sterker nog, het is hún verantwoordelijkheid uit de ellende te komen. Maar dan heb je wel iemand nodig die niet alleen met je meekijkt, maar vooral meedoet. Ouders moeten hun kinderen van jongs af aan leren omgaan met geld, in goede en in slechte tijden. Aangezien dat in de praktijk niet altijd gebeurt, heeft school ook de ‘meehelprol’. Ik ben er voorstander van dat kinderen een bijbaantje hebben, zodra dat wettelijk mag. Hoeveel verdienen zij en wat kunnen zij daar van kopen? Als je ze daar op jonge leeftijd bewust van maakt, kunnen ze in de toekomst beter met geld omgaan.”
noot 1 Een deadline is de uiterste datum waarop iets af moet zijn.
naar een artikel van Guus Peters, Algemeen Dagblad, 29 juli 2017
Vraag 8 1 punt
In alinea 2 staat “Kun je tegen een duwtje?”
Waar vraagt deze zin naar?
naar de vraag of iemand
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 11 1 punt
In alinea 6 staat “Dat is een grote groep bevoorrechte mensen.”.
Wat wordt hiermee bedoeld?
Deze mensen hebben
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 12 1 punt
Welk advies wordt in alinea 7 gegeven?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2019, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3 Het moeten geen watjes worden, maar om ze nou te laten sporten in een herfststorm…
(1) Buiten sporten is gezond, ook al komt de regen met bakken uit de hemel. Of mogen ze best een training overslaan? De eerste – flinke – herfstbuien leiden ook weer tot de eerste bezorgde vragen in de groepsapp. Gaat de training door? Allemaal duimpjes als de boel wordt afgelast. Maar dat beetje regen! Ze zijn toch niet van suiker? En buiten sporten is toch heel gezond? Of is doorweekt raken en nat op de fiets terug naar huis niet zo verstandig voor lijf en motivatie van een kind?
(2) Misschien geen vraag om voor te leggen aan een sportarts en sportpsycholoog. Die vinden dat je onder heel veel weersomstandigheden naar buiten kunt, zelfs als het sneeuwt of vriest. Guido Vroemen begeleidt topsporters en doet zelf ook fanatiek aan wielrennen, hardlopen en triatlons. “Als er net een plensbui losbreekt, zou ik die even afwachten, maar regen tijdens een training is juist heel lekker.”
(3) Buiten is niet per se gezonder en na regen zit er niet meer zuurstof in de lucht, zegt de sportarts. “Het gehalte zuurstof is altijd 21 procent, ook in een gymzaal. Turners zien er toch niet ongezonder uit? Buiten fietsen, rennen en voetballen voelt gewoon fijn,” zegt hij. Als je maar zorgt voor goede kleding. Kinderen die zo in hun natte pakkie op de fiets stappen: dat is niet handig. “Zijn ze doorweekt, dan kunnen ze die kleding beter uittrekken, anders verliezen ze snel veel warmte.”
(4) “Het lichaam functioneert het best binnen bepaalde grenzen”, legt hij uit, “tussen 35 en 39 graden. Koel je heel erg af, dan is de doorbloeding minder en worden alle functies minder. En bij kinderen gaat dat nog wat sneller, omdat ze een relatief groot lichaamsoppervlak hebben en een kleine inhoud. Ze beseffen ook minder snel dat ze het koud hebben. Sporten levert altijd wel wat spierschade op”, zegt hij. “Een rustige cooling down helpt om afvalstoffen kwijt te raken. Gaat de afkoeling te snel, dan duurt het herstel wat langer. Dus droge kleren in de tas, zodat ze zich kunnen omkleden. Of een goede regenjas die de warmte vasthoudt. Maar van één keer met de auto worden het vast geen watjes”, nuanceert Vroemen. Hij zet zijn meisjes weleens bij de atletiekbaan af. “Een Spartaanse opvoeding is meer iets voor het leger.”
(5) Thuisblijven, met de auto brengen, sportpsycholoog Ivo Spanjersberg zou het een verkeerd signaal vinden. Tuurlijk, een herfststorm met hoosbuien en windkracht tien, dan kan die fiets wel even in de achterbak. “Maar ik zou er echt een uitzondering van maken. Kinderen zijn in principe lui. Als ze gebracht kunnen worden, zullen ze geen nee zeggen. En in Nederland regent het nogal eens.”
(6) Spanjersberg begeleidt zowel volwassen topsporters als talentvolle kinderen. Hij hoort de discussies over een nieuwe generatie die niet met tegenslagen kan omgaan, hij ziet soms overbezorgde ouders. Maar hij zal nooit in algemeenheden spreken. Fietsen en sporten in weer en wind vormt ze wel. “Motivatie moet van binnenuit komen, maar op deze momenten leren ze doorzetten. Omgaan met tegenslag geeft mentale weerbaarheid.”
(7) Er zijn zaken die de motivatie helpen, zoals talent en succes. Dat maakt het leuk om te sporten en minder leuk om een training te missen. Belangrijkste stimulans volgens de sportpsycholoog is echter autonomie. Met een aantal collega’s schreef Spanjersberg het boek ‘Slagen’. Het bevat tips voor tennisouders én interviews met Nederlandse toptennissers. Paul Haarhuis geeft daarin letterlijk aan dat het hem heeft geholpen dat hij zelf voor tennis had gekozen, ook al moest hij daar dagelijks een eind voor fietsen. “Zijn ouders stimuleerden hem om hard te werken, maar het bleef zijn keuze.” Je zou zeggen, dat een kind dan ook zelf kan bepalen dat-ie een training overslaat, maar dat bedoelt Spanjersberg niet. “Ik zou die discussie helemaal niet aangaan. Je kind wilde zelf graag sporten, koos zelf voor een buitensport. Dan maakt het weer niet uit.”
(8) Er is nog een belangrijke bron van motivatie, zegt Spanjersberg. Verbondenheid, vrienden in een team. “Die maken dat je graag sport. Ook met slecht weer. Je laat je team en de trainer niet in de steek. Je gaat gewoon.” Spanjersberg was als kind keeper. “Dat is echt geen pretje in de striemende regen: een natte broek en lang stilstaan. Maar het betekende ook buikschuiven over een nat veld.” Achteraf is een natte training heel vaak leuk, wil hij maar zeggen. “En thuis is de warme douche dan extra lekker.” Sportarts Guido Vroemen benoemt nog de voldoening. “Dan loop je daar in de regen. Bijna niemand meer op straat, en jij doet dat toch maar mooi.”
naar een artikel van Maaike Bezemer, Trouw, 20 september 2017
Vraag 16 1 punt
In alinea 2 staat “Misschien geen vraag om voor te leggen aan een sportarts en sportpsycholoog.”
Waarom is dit misschien geen vraag voor hen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 17 2 punten
Onder bepaalde omstandigheden kan buiten sporten problemen opleveren.
Geef van elke omstandigheid aan of deze volgens alinea 3 en 4 wel of geen problemen kan opleveren.
Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom (wel of geen).
- als de lichaamstemperatuur lager wordt dan 35 graden
- als het buiten hard regent
- als je geen sportkleding draagt tijdens het sporten
- als je lang in natte kleding blijft rondlopen
Bekijk het antwoord
- Kruisje bij alle vier de omstandigheden in de juiste kolom. Wel: “als de lichaamstemperatuur lager wordt dan 35 graden”, “als je lang in natte kleding blijft rondlopen”. Geen: “als het buiten hard regent”, “als je geen sportkleding draagt tijdens het sporten” (2p)
indien vier antwoorden juist: 2; indien drie antwoorden juist: 1; indien twee of minder antwoorden juist: 0
Vraag 18 1 punt
Welke zin uit alinea 4 geeft een conclusie weer?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 19 1 punt
Alinea 6, 7 en 8 gaan over hetzelfde deelonderwerp.
Welk deelonderwerp is dit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 21 2 punten
Geef van onderstaande beweringen aan of deze juist of onjuist zijn op basis van de informatie in de tekst.
Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom (juist of onjuist).
- Als een lichaam te veel afkoelt, werkt het lichaam minder goed.
- De experts die in de tekst aan het woord komen, vinden beiden dat je met slecht weer over het algemeen gewoon buiten kunt sporten.
- Het voordeel van buiten sporten is dat er buiten meer zuurstof in de lucht zit.
- Ivo Spanjersberg vindt het over het algemeen prima dat ouders hun kinderen met slecht weer met de auto wegbrengen.
Bekijk het antwoord
- Kruisje bij alle vier de beweringen in de juiste kolom. Juist: “Als een lichaam te veel afkoelt, werkt het lichaam minder goed.”, “De experts die in de tekst aan het woord komen, vinden beiden dat je met slecht weer over het algemeen gewoon buiten kunt sporten.”. Onjuist: “Het voordeel van buiten sporten is dat er buiten meer zuurstof in de lucht zit.”, “Ivo Spanjersberg vindt het over het algemeen prima dat ouders hun kinderen met slecht weer met de auto wegbrengen.” (2p)
indien vier antwoorden juist: 2; indien drie antwoorden juist: 1; indien twee of minder antwoorden juist: 0
2019, tijdvak 1: Tekst 4
Opgavetekst
Tekst 4 Venster op de wereld

Advertentie van de NS. Boven de tekst een grote zwart-witfoto van een vos die over het water buigt, en rechts daarvan drie kleinere zwart-witfoto's.
Venster op de wereld
Dit jaar bestaat National Geographic 125 jaar. Deze en nog veel meer prachtige beelden zijn de komende maanden te zien op zes stations. Samen met National Geographic en ProRail heeft NS een foto-expositie van inspirerende beelden opgezet. Maak kennis met de schoonheid van de wereld en de duurzame initiatieven van ProRail en NS. De expositie is nu te zien op station Rotterdam Centraal, kom langs en twitter mee: #NatGeo125. Meer weten: www.ns.nl.
Ga mee (logo van de NS).
Vraag 24 1 punt
Welke zin past het best bij de kop van de advertentie ‘Venster op de wereld’?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2018, tijdvak 1: Tekst 1
Opgavetekst
Tekst 1 Een bos vergeet-me-nietjes als kaartje voor verjaardag
(1) Iedereen ontvangt graag een verjaardagskaartje. Maar geef toe, de kaarten verdwijnen al snel in de oudpapierbak. Daar kan iets aan gedaan worden, dachten Sjoerd van Dijk, Sun van Dijk (beiden 33) en Querien Velter (31). Een brainstormsessie verder lag er opeens een plan op tafel: de drie vrienden zouden ‘bloeikaarten’ gaan ontwikkelen, ofwel speciale wens-ansichtkaarten waarbij bloemzaden tussen gerecyled papier geperst zijn. De kaarten worden gewoon verstuurd, maar krijgen een tweede leven zodra ze met water worden besprenkeld: dan komen de fleurigste bloemen op. Drie jaar later produceren de jonge ondernemers al ruwweg duizend van die handgemaakte kaarten per week. “In de landbouw worden meterslange stroken gebruikt met daarop op elke paar centimeter bloemzaadjes. Wij passen dat als het ware op kleine schaal toe”, zegt Sjoerd. “Ook nieuw papier maken van gebruikt papier bestond al langer. Maar niet eerder werd het hergebruikte papier vermengd met bloemzaden. Laat staan dat het gebruikt wordt als kaart.”
(2) Na een eerste test met vier ontwerpen besloten de drie op een plaatselijk festival te peilen of er interesse voor was. Sjoerd: “Daar liepen we meteen een inkoper tegen het lijf en een week later zaten we bij de Kamer van Koophandel om ons bedrijf Bloom Your Message te registreren.” De drie vrienden wilden in de eerste plaats volledig duurzaam produceren. En vind maar eens papier dat sterk genoeg is voor een mooie kaart, papier waarin de bloemzaden ook nog eens goed gemengd konden worden. “We vonden al snel uit dat boomschors handig is, omdat het makkelijk verpulvert en energie levert aan de zaden”, legt Sun uit. “Maar omdat de zaadjes zo gevoelig zijn, kunnen we de kaarten niet op een gebruikelijke manier drukken of verhitten.”
(3) Na lang experimenteren ontdekten de ondernemers het geheim van de smid. “Al ga ik natuurlijk niet prijsgeven hoe we het doen”, zegt Sun lachend. Daarnaast moesten de zaden in de kaart natuurlijk wél uitkomen, dus moest worden uitgevonden welke zaden het meest geschikt zijn. “Vergeet-me-nietjes groeien snel, dus die verwerken we vaak”, voegt Querien toe. Zij is verantwoordelijk voor het ontwerp van de kaarten.
(4) Vorig jaar sloot Bloom Your Message een deal met Staatsbosbeheer, waardoor de kaarten bij acht Nederlandse buitencentra worden verkocht. Ook duurzame cadeauwinkel WAAR biedt de producten aan. Inmiddels zijn de bloeikaarten in tachtig Nederlandse en Belgische winkels verkrijgbaar. Daarnaast levert Bloom Your Message maatwerk, bijvoorbeeld voor mensen die trouw- of geboortekaartjes willen laten maken. “Bedrijven moeten bereid zijn uit te leggen waar ons product voor staat”, zegt Sjoerd. “Wij willen niet dat de kaarten zomaar uit de schappen worden getrokken, maar we willen dat ook het verhaal erachter wordt verteld.”
naar een artikel van Lennaert Rooijakkers, Algemeen Dagblad, 2 juli 2016
Vraag 2 1 punt
In alinea 2 staat: “Na een eerste test met vier ontwerpen besloten de drie op een plaatselijk festival te peilen of er interesse voor was.” Welke interesse wordt hier bedoeld? De interesse voor:
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 3 1 punt
In alinea 3 staat: “… ontdekten de ondernemers het geheim van de smid.” Wat wordt met dit gedeelte van de zin bedoeld? De ondernemers:
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2018, tijdvak 1: Tekst 2
Opgavetekst
Tekst 2 Gezonde lunch houdt personeel fit
(1) Werkgevers weten het: om te blijven presteren en tot op hoge leeftijd door te werken, hebben werknemers energie nodig. Die komt niet uit een broodje kroket, wel uit huisgemaakte soep en verse salades. Dus is in de bedrijfskantine gezond eten de nieuwe norm.
(2) Jeanette Hamster werkt bij een grote oliemaatschappij in Nederland. Twee keer per maand zondigt zij met een kroketje en friet. De rest van de maand vult zij haar dienblad met een verse salade of soep, wat brood en een stuk fruit. “Gezond eten is de verantwoordelijkheid van werknemers zelf,” benadrukt Hamster, “maar het bedrijf doet er wel alles aan een gezonde leefstijl te stimuleren. Op het gebied van voeding betekent dat op de eerste plaats een uitgebreid assortiment gezonde producten in de kantine en het luxe bedrijfsrestaurant.”
(3) Ongezond eten wordt er via omgekeerde marketingtechnieken bewust ontmoedigd. “In de kantine word je eerst langs fruit, verse salades, vruchtensappen en soepen geleid. Kroketten liggen ergens verscholen in een hoekje. De menukaart in het bedrijfsrestaurant vermeldt het aantal calorieën bij elke maaltijd. Medewerkers en gasten zien dus het verschil tussen de BBQ Burger (698 kcal) en de Salade Caprese (398 kcal). Dan is de keus snel gemaakt.”
(4) Op de werkvloer is de vette hap op zijn retour, stelt trendwatcher Adjiedj Bakas in zijn onlangs verschenen rapport Sportiviteit op het werk. “Steeds meer werkgevers erkennen het belang om personeel fit te houden. Onder meer vanwege de verhoging van de pensioenleeftijd.”
(5) Bedrijfscateraars zoals Hutten en We Canteen sprongen de afgelopen jaren al in op de roep om een gezondere kantinehap. Zij voorzien bedrijven nu van verantwoorde maaltijden op basis van verse, duurzaam geproduceerde, onbewerkte producten. Met succes. “Werkgevers zien de meerwaarde van een gezonde lunch”, weet woordvoerder Annemarie Driessen. “Ze geloven, net als wij, dat vers en gevarieerd eten een grote, positieve invloed heeft op de vitaliteit van werknemers. De suikerspiegel blijft constanter en het energieniveau blijft op peil. Kortom, medewerkers hebben minder last van energiedips. Een gezonde lunch verhoogt dus de productiviteit en helpt bij terugdringen van ziekteverzuim.”
(6) Bij de oliemaatschappij waar Hamster werkt, ligt het ziekteverzuim onder medewerkers rond 2 procent. “In vergelijking met het landelijk gemiddelde van ongeveer 4 procent is dat laag”, zegt woordvoerder Hamster. “Zorg voor medewerkers werpt op den duur zijn vruchten af. Iemand die gezond eet, voelt zich fit en is alerter.”
(7) Maar wat is gezond? Volstaat het stokbroodje ham en kaas of moeten we allemaal aan de vegetarische salade met kikkererwten? “Alsjeblieft niet”, zegt Maaike de Reuver, eigenares van We Canteen, dat met lokale ondernemers kantines in heel Nederland bedient. “We duwen mensen gezond voedsel niet door de strot, maar proberen ze wél te verleiden met een gevarieerd aanbod van verse producten die niet zijn bewerkt. Geen E-nummers dus. Soepen worden op de dag zelf met verse groenten bereid, smoothies ter plekke gemixt. Kroketten? Vooruit, maar alleen van biologisch rundvlees en in kleiner formaat.”
(8) Ook wat Hutten betreft, staat gezond in de eerste plaats voor kakelvers, duurzaam en ambachtelijk gemaakt. Maar Hutten en We Canteen gaan nog verder om medewerkers aan de verantwoorde lunch te krijgen. Zo wordt er gestunt met gezonde combideals en wordt samen met de universiteit van Wageningen onderzocht of mensen zich door kleine aanpassingen in bedrijfsrestaurants (spotjes op salades, verspreiden van basilicumgeur) laten verleiden gezonder te eten. Na een pilot werd 30 procent meer water verkocht en 10 procent minder frisdrank en frietjes.
(9) Medewerkers van bedrijven kunnen zich ook laten adviseren door een vitaliteitscoach of meedoen aan de zogenaamde Food Challenge. Die daagt mensen uit twee weken lang alleen vers en onbewerkt voedsel te eten. Niet alleen op het werk, ook thuis. Driessen: “En dan kijken we naar wat dat met hun lijf en energieniveau doet. In ons bedrijf deden dertig mensen aan een pilot mee. Niet iedereen houdt het vol. Zelf voelde ik dat deze manier van eten wel iets deed met mijn energieniveau.”
(10) Gaat deze inmenging niet wat ver? Driessen: “Het is belangrijk als bedrijf niet te belerend bezig te zijn. Niks moet. De kunst is op een leuke, informatieve wijze kennis over te dragen, zodat medewerkers zelfbewuste keuzes kunnen maken en ervaren wat gezonde voeding kan betekenen.”
naar een artikel van Ingrid Beckers, de Gelderlander, 1 november 2014
Vraag 10 2 punten
In alinea’s 2 en 3 worden maatregelen genoemd die de oliemaatschappij gebruikt om een gezonde leefstijl te stimuleren. Geef bij elke maatregel aan of deze maatregel volgens de tekst wel of niet wordt gebruikt. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
1 De keuze in de bedrijfskantine is maar beperkt.
2 Het aantal calorieën van een gerecht wordt weergegeven.
3 In de kantine kom je eerst langs de gezonde producten.
4 Kroketten liggen op een plek die niet duidelijk zichtbaar is.
Bekijk het antwoord
- Vier juiste antwoorden: 1 niet, 2 wel, 3 wel, 4 wel (2 punten). Drie juist: 1 punt. Twee of minder juist: 0 punten. (2p)
Puntentabel: indien vier antwoorden juist 2; indien drie antwoorden juist 1; indien twee of minder antwoorden juist 0. Juiste antwoorden: 1 niet; 2 wel; 3 wel; 4 wel.
Vraag 14 1 punt
Welk tussenkopje past het best bij alinea 7?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2018, tijdvak 1: Tekst 3
Opgavetekst
Tekst 3 De tijd vliegt
(1) Honderd jaar geleden landde het eerste vliegtuig op een moerassig stuk grond in de polder. Luchthaven Schiphol verwelkomt nu bijna 60 miljoen passagiers per jaar.
(2) Het begon heel bescheiden, op een weiland in de Haarlemmermeerpolder. Vier barakken stonden op een moerassig veld. Op 19 september 1916 landde naast die vier gebouwtjes een tweedekker van het Nederlandse leger. Op dat moment werd luchthaven Schiphol geboren. “Schiphol was aanvankelijk een militair vliegveld”, weet Johan van Tuyl. Hij werkte van 1959 tot eind 1988 op de luchthaven. “Pas in 1920 landde er de eerste commerciële vlucht van de KLM. In dat jaar stonden er zes barakken en daarvan mocht de KLM er een huren!”
(3) Van Tuyl (72) werkte op het oude Schiphol, bij de passagiersadministratie van de KLM. “Heerlijk sfeertje hing daar, op Schiphol-Oost. Iedereen kende iedereen. Je kwam elkaar tegen tussen de middag tijdens het wandelen en bij de paar winkeltjes die er toen waren, zoals het souvenirwinkeltje, het sigarenzaakje en bij Moe Patat. En je liep toen nog zó het platform op! Ik weet nog goed dat The Beatles aankwamen met de SAS in 1964. Ik stond onderaan de trap, geweldig was dat.”
(4) Het handjevol barakken groeide uit tot een complete stad. Een internationaal knooppunt van vliegverkeer met miljoenen passagiers die maandelijks aankomen, vertrekken en een tussenstop maken. Een luchthaven met zes landingsbanen, honderden winkels en tientallen gates. Revolutionair waren eind jaren 60 de ‘slurven’ die vliegtuigen met de luchthaven verbonden. Die aviobruggen vervingen de trappen die nog altijd wereldwijd op landingsbanen worden uitgeklapt. “Onze aviobruggen waren een nieuw fenomeen”, vertelt Ad Jan Altevogt (68) die tussen 1965 en 2009 diverse functies had op Schiphol. “Uit de hele wereld kwam men kijken. Passagiers hoefden niet meer te lopen naar hun toestel of met de bus gebracht te worden. Van dat oude Schiphol herinner ik mij dat soms de Schipholweg afgesloten werd als er grotere vliegtuigen binnenkwamen. Die kwamen heel laag over omdat de landingsbaan te kort was. De Tupolev1) moest af en toe zelfs de remparachutes gebruiken.”
(5) De slurven zijn nu overal te vinden. Uniek is wel dat zo’n groot vliegveld nog steeds uit één terminal bestaat. Dat heeft de luchthaven te danken aan de vooruitziende blik van vlieger en havenmeester Jan Dellaert. “Onder zijn leiding werd na de Tweede Wereldoorlog een ontwerp gemaakt voor de wederopbouw. Schiphol lag toen helemaal in puin”, zegt Ruud Wever (67), die van 1978 tot 2006 op Schiphol werkte. Hij was persvoorlichter en werkte mee aan de tentoonstelling over 100 jaar Schiphol. “Dat plan bevatte één centraal stationsgebouw waar het banenstelsel als een kompasroos omheen ligt. Bij elke windrichting kan er worden gestart en geland tegen de wind in.” Uitbreiden kan door deze ingenieuze opzet nog steeds. En dat gebeurt. Wever: “De heimachines zijn nooit weggeweest.”
noot 1 Met de Tupolev wordt een vliegtuig van de Russische vliegtuigfabrikant Tupolev bedoeld.
naar een artikel van Xandra van Baarle, &Magazine, 17 september 2016
Vraag 18 1 punt
In alinea 3 beschrijft Van Tuyl de sfeer op het oude Schiphol. Hoe kijkt Van Tuyl terug op deze tijd?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 19 1 punt
Welk tussenkopje past het best bij de inhoud van alinea 4?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 20 1 punt
In alinea 5 staat “Dat plan bevatte één centraal stationsgebouw waar het banenstelsel als een kompasroos omheen ligt.” Welk plan wordt bedoeld? Het plan voor:
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 21 1 punt
Wat concludeert Ruud Wever in de laatste alinea?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2018, tijdvak 1: Tekst 4
Opgavetekst
Tekst 4 Het leven is te leuk om stil te staan

Advertentie met zwart-wit foto’s die als losse polaroidafdrukken over elkaar heen liggen: onder meer mensen in een attractie of op een speelplaats, een vrouw die aan een tafel zit, een jong stel dat elkaar omhelst, een kind dat de armen omhoog gooit en twee jongens die lachen. Onder de foto’s staat in grote letters de kop “Het leven is te leuk om stil te staan”. Daaronder, in een wit vlak, de tekst van de advertentie en naast die tekst een bestelbus van de Wegenwacht en het logo van de ANWB.
Tekst van de advertentie:
Het leven is te leuk om stil te staan
Belangrijke momenten wil je niet missen door pech.
Daarom doen we er alles aan om je snel weer op weg te helpen in je eigen auto. Of je nou op weg bent naar een bruiloft, romantische date of voetbalwedstrijd.
Mis ook geen moment! Ga naar anwb.nl/waaromwegenwacht
Vraag 23 2 punten
Hier staan uitspraken over de combinatie van de foto’s en de tekst in de advertentie. Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. Zet in de uitwerkbijlage steeds een kruisje in de juiste kolom.
1 De foto’s geven voorbeelden van de belangrijke momenten die in de tekst genoemd worden.
2 Je hebt alleen de foto’s nodig om de boodschap van de advertentie te begrijpen.
3 Met de foto’s probeert de reclamemaker een positieve sfeer op te roepen.
4 Op de foto’s staan mensen die door de ANWB geholpen zijn.
Bekijk het antwoord
- Vier juiste antwoorden: 1 juist, 2 onjuist, 3 juist, 4 onjuist (2 punten). Drie juist: 1 punt. Twee of minder juist: 0 punten. (2p)
Puntentabel: indien vier antwoorden juist 2; indien drie antwoorden juist 1; indien twee of minder antwoorden juist 0. Juiste antwoorden: 1 juist; 2 onjuist; 3 juist; 4 onjuist.
Hoe vaak leesvaardigheid in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2024, tijdvak 1 | 1, 3-4, 9-11, 15-19 | 11 | 46% |
| 2023, tijdvak 1 | 2-6, 8, 11-12, 15-16, 19-20 | 12 | 48% |
| 2022, tijdvak 1 | 4-5, 7, 10-13, 15, 17-18 | 10 | 43% |
| 2021, tijdvak 1 | 5-6, 10, 14-15, 18-22, 25 | 11 | 42% |
| 2021, tijdvak 2 | 2-5, 8-9, 11, 15, 17-18, 21 | 11 | 48% |
| 2019, tijdvak 1 | 2-6, 8, 11-12, 16-19, 21, 24 | 14 | 56% |
| 2018, tijdvak 1 | 2-3, 10, 14, 18-21, 23 | 9 | 35% |
In 7 van de 7 ingedeelde examens Nederlands vmbo-bb staat een vraag over leesvaardigheid, samen 78 vragen (45% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 1: 14 vragen. In de examens van 2022 tot en met 2024 ging 46% van de vragen over leesvaardigheid, daarvoor 45%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met leesvaardigheid
Maak de 15 nieuwste examenvragen over leesvaardigheid online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over leesvaardigheid
Andere onderwerpen Nederlands vmbo-bb
Leesvaardigheid op andere niveaus
- Examenvragen leesvaardigheid Nederlands havo
- Examenvragen leesvaardigheid Nederlands vmbo-gl/tl
- Examenvragen leesvaardigheid Nederlands vmbo-kb
- Examenvragen leesvaardigheid Nederlands vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen Nederlands vmbo-bb onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker Nederlands per vraagtype nakijkt, lees je op Nederlands toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Nederlands oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt leesvaardigheid voor in het eindexamen Nederlands vmbo-bb?
In de 7 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2024 gaan 78 vragen over leesvaardigheid, 45% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 7 van die examens.
In welk examen Nederlands vmbo-bb stonden de meeste vragen over leesvaardigheid?
In het examen van 2019, tijdvak 1, met 14 vragen: 2-6, 8, 11-12, 16-19, 21, 24.
Hoe oefen ik examenvragen over leesvaardigheid?
Op deze pagina staan alle vragen over leesvaardigheid met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.