Eindexamen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Prehistorie en oudheid, De middeleeuwen, Vroegmoderne tijd, Moderne tijd.

Kort antwoord

Het centraal examen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1 loopt tot vraag 26. Van 23 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over historische vaardigheden (3), tijd van ontdekkers en hervormers (3) en tijd van regenten en vorsten (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1, voor de vragen waarvan het onderwerp bekend is. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Historische vaardigheden1, 14, 203
Tijd van ontdekkers en hervormers6-83
Tijd van regenten en vorsten9-113
Tijd van burgers en stoommachines13, 15, 173
Koude Oorlog23, 25-263
Tijd van monniken en ridders3-42
Tijd van wereldoorlogen16, 212
Tijd van Grieken en Romeinen21
Tijd van pruiken en revoluties121
Dekolonisatie221
Tijd van televisie en computer241

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens geschiedenis vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tijd van regenten en vorsten (13% van de vragen, gemiddeld 5%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Door de tijd heen

In de loop van de geschiedenis hebben verschillende heersers bijnamen gekregen. De volgende heersers staan in willekeurige volgorde:

1 De Franse koningin Marie-Antoinette kreeg in de jaren voorafgaand aan de Franse Revolutie de bijnaam Madame Déficit (Mevrouw Staatsschuld) vanwege haar verkwistende levensstijl.

2 De Romeinse keizer Gaius kreeg de bijnaam Caligula (Soldatenlaarsje) omdat hij als kind al in soldatenkleding rondliep.

3 De Nederlandse koning Willem II had de bijnaam 'Held van Waterloo' vanwege zijn aandeel in de strijd tegen Napoleon.

4 De Engelse koning Richard I kreeg de bijnaam 'Leeuwenhart' nadat hij tijdens de Derde Kruistocht had gevochten bij de verovering van de havenstad Akko.

5 De Frankische koning Lodewijk I kreeg de bijnaam 'de Vrome' door zijn inzet voor de verspreiding van het christendom in het noorden van Europa.

6 De Engelse koningin Maria I kreeg tijdens de reformatie de bijnaam Bloody Mary (Bloedige Maria) vanwege haar vervolging van protestanten.

Vraag 1 2 punten

Zet deze heersers in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Prehistorie en oudheid

Gebruik bron 1. Bewering: Tacitus wil de Romeinen waarschuwen.

Vraag 2 2 punten

Ondersteun deze bewering door met een verwijzing naar de bron uit te leggen welke waarschuwing Tacitus overbrengt.

Bron 1

De Romeinse geschiedschrijver Tacitus schreef rond 98 een boek over de Germanen. Hij schrijft:

Als er bij de eigen stam door langdurige vrede en stilstand niets te beleven is, gaan de meeste jongeren van adel op eigen initiatief naar de stammen die dan in een oorlog verwikkeld zijn. Germanen houden namelijk niet van rust. Om een groot gevolg te onderhouden zijn geweld en oorlog nodig. Want mannen doen een beroep op de gulheid van hun leider voor dat mooie oorlogspaard of die bloedige, zegevierende werpspies. Eenvoudig toebereide maar overvloedige maaltijden krijgen ze bij wijze van soldij. De bron voor die gulheid is gelegen in oorlog en roof. Germanen zijn er moeilijker toe te bewegen land te beploegen of de oogst af te wachten dan de vijand uit te dagen en wonden te verdienen. Want ze vinden het een blijk van slapheid en laksheid om met zweet te verwerven wat je door bloed kunt krijgen.

Vroegmoderne tijd

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Er wordt alleen 1 scorepunt toegekend aan een juiste verwijzing naar de bron als de waarschuwing van Tacitus juist wordt weergegeven.

Gebruik bron 1. In de vroege middeleeuwen vindt in Europa een politieke verandering plaats. Je kunt concluderen dat deze verandering aansluit bij Germaanse gebruiken uit de oudheid.

Vraag 3 3 punten

Ondersteun deze conclusie door:

  • de politieke verandering in de vroege middeleeuwen te noemen en
  • met een verwijzing naar de bron toe te lichten dat hierbij wordt aangesloten bij traditionele Germaanse gebruiken.
Bron 1

De Romeinse geschiedschrijver Tacitus schreef rond 98 een boek over de Germanen. Hij schrijft:

Als er bij de eigen stam door langdurige vrede en stilstand niets te beleven is, gaan de meeste jongeren van adel op eigen initiatief naar de stammen die dan in een oorlog verwikkeld zijn. Germanen houden namelijk niet van rust. Om een groot gevolg te onderhouden zijn geweld en oorlog nodig. Want mannen doen een beroep op de gulheid van hun leider voor dat mooie oorlogspaard of die bloedige, zegevierende werpspies. Eenvoudig toebereide maar overvloedige maaltijden krijgen ze bij wijze van soldij. De bron voor die gulheid is gelegen in oorlog en roof. Germanen zijn er moeilijker toe te bewegen land te beploegen of de oogst af te wachten dan de vijand uit te dagen en wonden te verdienen. Want ze vinden het een blijk van slapheid en laksheid om met zweet te verwerven wat je door bloed kunt krijgen.

Vroegmoderne tijd

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Er wordt alleen 1 scorepunt toegekend aan een juiste verwijzing naar de bron als een feodaal gebruik juist wordt weergegeven.

De middeleeuwen

In 496 werd Clovis, de koning van de Franken, gedoopt in de kathedraal van Reims (Frankrijk) door bisschop Remigius. Zowel in de vroege als in de late middeleeuwen werd deze doop door de rooms-katholieke kerk met afbeeldingen in herinnering gebracht. Hiermee kon de kerk haar positie versterken.

Vraag 4 4 punten

Toon dit voor zowel de vroege als de late middeleeuwen aan, telkens met een kenmerkend aspect uit die tijd.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen voor de combinatie van een juiste verklaring voor het versterken van de positie van de kerk met een daarbij passend kenmerkend aspect van de vroege of van de late middeleeuwen worden scorepunten toegekend.

Een bewering: De opkomst van handel en nijverheid droeg bij aan de versterking van het centrale gezag in de late middeleeuwen.

Vraag 5 2 punten

Leg deze bewering uit.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Door de opkomst van handel en nijverheid (kwam een geldeconomie op gang en) kon de vorst belasting heffen in geld / geld krijgen in ruil voor stedelijke privileges (1)
  • waardoor er ambtenaren konden worden aangenomen (die de centrale macht versterkten) / waardoor huurlegers konden worden gevormd (waardoor de macht van de feodale adel verminderde) (1)

Vroegmoderne tijd

Gebruik bron 2. Een conclusie: je kunt zowel continuïteit als verandering met het wereldbeeld in de late middeleeuwen ontdekken in deze beschrijving van de oorspronkelijke bevolking van Brazilië door Vaz de Caminha.

Vraag 6 4 punten

Ondersteun deze conclusie door uit te leggen dat zijn beschrijving:

  • aansluit bij het wereldbeeld in de late middeleeuwen en
  • past bij het wereldbeeld in de zestiende eeuw.
Bron 2

In 1500 neemt Pero Vaz de Caminha deel aan de Portugese expeditie waarbij Brazilië wordt ontdekt. Hij schrijft in een brief aan koning Manuel I van Portugal over de eerste contacten met de oorspronkelijke bevolking:

Ze hebben steil haar, dat hoog opgeknipt is, en van de oren naar beneden is hun hoofd helemaal kaalgeschoren. Een van hen droeg van slaap tot slaap op het achterhoofd een soort gele pruik met vogelveren van een centimeter of vijf lang, heel dik en dicht op elkaar, die de nek en de oren bedekte. De pruik was veer voor veer op het haar geplakt, in een zachte massa zoals bijenwas, maar dat was het niet. Op deze manier kregen ze die pruik zeer rond, dik en gelijkmatig. (...) Het lijkt zo'n onwetend volk dat het zich, naar het mij toeschijnt, snel zou laten kerstenen, omdat het lijkt alsof ze geen enkel geloof hebben. (…) ik twijfel er dan ook niet aan dat ze christenen zullen worden en ons heilige geloof zullen aanhangen, als Zijne Majesteit dat toestaat, maar het staat vast dat dit volk goed en van een grote eenvoud is en onmiddellijk iedere godsdienst zou aanvaarden die men hun zou willen geven.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • de nadruk legt op het gegeven dat de Brazilianen makkelijk te bekeren zijn, sluit aan bij het wereldbeeld van de late middeleeuwen waar 'expansie van de christelijke wereld naar buiten toe' belangrijk was / de kerk veel invloed had (2)
  • het (exotische) uiterlijk van de (nieuw ontdekte) culturen in Amerika beschrijft / observeert, past bij het wereldbeeld van de vroegmoderne tijd waar door 'het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling' onderzoek werd gedaan / een nieuw mens- en wereldbeeld werd gevormd (2)

In 1555 werd bij de Vrede van Augsburg het ius emigrandi aan de inwoners van Duitse vorstendommen verleend. Dit recht hield in dat inwoners mochten verhuizen naar een ander Duits vorstendom als zij dit wilden. Het opnemen van het ius emigrandi was een gevolg van een andere afspraak die ook bij de Vrede van Augsburg in 1555 werd vastgelegd.

Vraag 7 2 punten

Beredeneer welke afspraak het verlenen van het ius emigrandi noodzakelijk maakte.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • In 1555 werd de afspraak gemaakt (bij de Vrede van Augsburg) dat Duitse vorsten het geloof van hun onderdanen mochten bepalen (cuius regio, eius religio) (1)
  • waardoor de opname van het ius emigrandi noodzakelijk werd om mensen de kans te geven vanwege hun geloof te verhuizen naar een ander Duits vorstendom (om te voorkomen dat zij moesten leven in een land waarin hun geloof niet de eerste plaats innam) (1)

Gebruik bron 3. Een historicus doet onderzoek naar het godsdienstbeleid van Filips II omstreeks 1565 en vindt deze bron.

Vraag 8 3 punten

Geef zonder bron de kritiek weer die werd geuit in de Nederlanden op het godsdienstbeleid van Filips II en leg daarna uit dat de bron dit beeld nuanceert.

Bron 3

Op 17 oktober 1565 schrijft Filips II vanuit Spanje aan zijn halfzuster Margaretha van Parma, zijn plaatsvervangster in de Nederlanden:

Ik ben zeer verheugd te horen dat u reeds bent begonnen met het toepassen van kerkrechtelijke verbeteringen, zoals het aanstellen van goede prekers en pastoors, het stichten van goede scholen en het hervormen van de geestelijken in overeenstemming met mijn voorschrift (…). Ik kan mijzelf er niet van weerhouden u te vertellen dat, wat betreft de toestand van de godsdienst in de Nederlanden zoals ik die begrijp, dit niet de tijd is voor welke verandering dan ook. Integendeel, de voorschriften van Karel V dienen te worden uitgevoerd. Ik denk dat de oorzaak van het kwaad in het verleden en de groei ervan daarna is gelegen in de nalatigheid, mildheid en onbetrouwbaarheid van de rechters.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • De kritiek in de Nederlanden op het godsdienstbeleid van Filips II is dat hij de protestanten / de reformatie (alleen) met harde maatregelen bestrijdt (1)
  • Uit de bron blijkt dat Filips II voorstander is van maatregelen die het intellectuele / morele peil van de geestelijkheid moeten verbeteren, waarmee je kunt aantonen dat Filips II oog heeft voor de tekortkomingen in de rooms-katholieke kerk / dat Filips II de reformatie ook wil bestrijden door de rooms-katholieke kerk te verbeteren (2)

Hessel Gerritszoon werd in 1617 als eerste benoemd tot officiële cartograaf van de VOC. Alle kapiteins van de VOC moesten na een reis verplicht hun logboeken en kaarten bij hem inleveren. Hessel Gerritszoon paste de kaarten aan, waarna ze bij een volgende VOC-reis weer werden meegegeven.

Vraag 9 2 punten

Leg uit dat de verplichting om kaarten en logboeken in te leveren de ontwikkeling van wereldwijde handelscontacten voor de VOC bevorderde.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat (een van de volgende): door de verplichting de kaarten en logboeken in te leveren − de VOC de routes geheim kon houden, waardoor ze de concurrentie tegenging. − de VOC met de informatie (over routes) uit de logboeken de kaarten kon laten verbeteren, waardoor de effectiviteit van de reizen werd vergroot. (2)

Gebruik bron 4. Jan Pieterszoon Coen stelt een verandering voor in het beleid van de VOC. Het bestuur van de VOC wijst het voorstel af.

Vraag 10 3 punten

Verklaar het standpunt van Coen en dat van het bestuur door:

  • de verandering in beleid uit het voorstel van Coen te noemen en
  • een politieke verklaring te geven voor het voorstel vanuit Coens positie en
  • een economische verklaring te geven voor de afwijzing van het voorstel door het bestuur van de VOC.
Bron 4

In 1627 schrijft Jan Pieterszoon Coen vanuit Batavia aan de bewindhebbers van de VOC:

Met hulp van de Staten-Generaal dient de Compagnie veel schepen met allerlei volk naar Indië te sturen. Met goede vooruitzichten dienen veel mensen ertoe bewogen te worden om op hun kosten en risico hetzij met hun eigen schepen of met die van de Compagnie, naar Indië te vertrekken. Het vooruitzicht dat gegeven kan worden is de uitdeling van land, fruitbomen en slaven (…). Aan alle landen, niemand uitgezonderd, behalve openlijke vijanden, zal de vrije handel in Batavia worden toegestaan. Omdat genoemde landen over veel mensen beschikken, hebben zij eenvoudig toegang tot de middelen die nodig zijn voor het onderhoud van oorlogsschepen, de benodigde soldaten en de inkoop van zo veel specerijen als Europa maar hebben kan (…). Nu moet de Compagnie het avontuur aangaan en het moeilijkste deel voor haar rekening nemen; dan zullen de particulieren het risico lopen en zal de Compagnie zeker zijn van haar inkomsten.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Coen stelt voor om het monopolie van de VOC op handel met Indië los te laten / vrijhandel toe te staan / een volksplanting te beginnen (1)
  • Coen moet Batavia / de Nederlandse belangen verdedigen en heeft daarvoor meer middelen / mensen nodig (die hij hoopt te krijgen door vrijhandel / volksplanting toe te staan) (1)
  • Het bestuur van de VOC wil (vanwege de economische belangen van de aandeelhouders / van de compagnie) de winst uit Indië niet delen met anderen / kolonisten (zodat ze het voorstel van Coen afwijzen) (1)

Gebruik bron 5. In deze prent geeft Theodoor van Thulden een gevolg weer van de Opstand voor de economie van Antwerpen.

Vraag 11 3 punten

Geef aan:

  • met een verwijzing naar de prent welk economisch gevolg van de Opstand Van Thulden weergeeft en
  • zonder bron welke maatregel de oorzaak hiervan is.
Bron 4

In 1627 schrijft Jan Pieterszoon Coen vanuit Batavia aan de bewindhebbers van de VOC:

Met hulp van de Staten-Generaal dient de Compagnie veel schepen met allerlei volk naar Indië te sturen. Met goede vooruitzichten dienen veel mensen ertoe bewogen te worden om op hun kosten en risico hetzij met hun eigen schepen of met die van de Compagnie, naar Indië te vertrekken. Het vooruitzicht dat gegeven kan worden is de uitdeling van land, fruitbomen en slaven (…). Aan alle landen, niemand uitgezonderd, behalve openlijke vijanden, zal de vrije handel in Batavia worden toegestaan. Omdat genoemde landen over veel mensen beschikken, hebben zij eenvoudig toegang tot de middelen die nodig zijn voor het onderhoud van oorlogsschepen, de benodigde soldaten en de inkoop van zo veel specerijen als Europa maar hebben kan (…). Nu moet de Compagnie het avontuur aangaan en het moeilijkste deel voor haar rekening nemen; dan zullen de particulieren het risico lopen en zal de Compagnie zeker zijn van haar inkomsten.

Bron 5

In 1635 maakt Theodoor van Thulden een gravure met de titel Mercurius verlaat Antwerpen:

Toelichting: In het midden staat Mercurius, god van de handel, met in zijn rechterhand een geldbuidel en zijn koeriersstaf. Rechts staat de stedenmaagd Antwerpia, symbool voor de stad Antwerpen. Achter Antwerpia ligt een slapende matroos op een omgekeerde boot. Links ligt de riviergod Scaldis, symbool voor de rivier de Schelde, die Antwerpen verbindt met de Noordzee.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Kern van een juist antwoord is:

  • Met (een van de volgende): (1p)
    • de god van de handel Mercurius die Antwerpen heeft losgelaten / Antwerpen verlaat
    • de slapende matroos
    • de omgekeerde boot
    • de Scheldegod die geketend is / de Scheldegod die slaapt

Opmerking Alleen als een juist gevolg voor de economie van Antwerpen wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de prent.

Gebruik bron 6. Pétion de Villeneuve baseert zich op verlichte denkbeelden.

Vraag 12 2 punten

Licht met een argument van Pétion de Villeneuve tegen de doodstraf toe op welk uitgangspunt van het verlichte denken hij zich baseert.

Bron 5

In 1635 maakt Theodoor van Thulden een gravure met de titel Mercurius verlaat Antwerpen:

Toelichting: In het midden staat Mercurius, god van de handel, met in zijn rechterhand een geldbuidel en zijn koeriersstaf. Rechts staat de stedenmaagd Antwerpia, symbool voor de stad Antwerpen. Achter Antwerpia ligt een slapende matroos op een omgekeerde boot. Links ligt de riviergod Scaldis, symbool voor de rivier de Schelde, die Antwerpen verbindt met de Noordzee.

Bron 6

Op 31 mei 1791 neemt de afgevaardigde Jérôme Pétion de Villeneuve tijdens een debat over de doodstraf in de Franse Nationale Vergadering het woord:

De wet straft niet omwille van het wrede genoegen van het straffen. Dat zou iets onmenselijks zijn. De wet wreekt zichzelf niet, want zij is zonder hartstocht en staat boven de hartstocht. (…) Een wet die doodt, is zonder moraal en neemt afstand van het doel dat de wetgever zichzelf dient te stellen. Zo'n wet laat aan de schuldige geen enkele mogelijkheid tot verbetering, want zij vermoordt hem; zo'n wet treedt op met de woede van de moordenaar.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Pétion de Villeneuve is tegen de doodstraf omdat die gebaseerd is op emoties (als woede en wraak) / omdat die de dader de mogelijkheid ontneemt zich te verbeteren (1)
  • wat Pétion de Villeneuve afwijst omdat hij uitgaat van het verlichte denkbeeld dat de rede leidend moet zijn in de samenleving / van de vooruitgangsgedachte / van rationeel optimisme (1)

Gebruik bron 7. In 1819 vindt in de Engelse stad Manchester een demonstratie plaats tegen het bestaande kiesstelsel en tegen de hoge importbelasting op graan. Beiden beschermen de positie van de Britse landadel. Nadat het stadsbestuur van Manchester beveelt de leiders van de demonstratie te arresteren, vindt een bloedbad plaats. Hierna vaardigt de Britse regering de Six Acts uit, waarin onder andere bijeenkomsten van meer dan

50 mensen worden verboden. Cruikshank geeft in deze prent een mening weer over de noodzaak van de invoering van de Six Acts, waarbij hij verwijst naar de Franse Revolutie.

Vraag 13 3 punten

Licht dit toe door aan te geven:

  • met een verwijzing naar de prent welke mening over de noodzaak voor de invoering van de Six Acts Cruikshank weergeeft en
  • wat hij wil bereiken met de verwijzing naar de Franse Revolutie.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Met (een van de volgende): (1p)
    • de wereldbol die onder de guillotine ligt / in brand staat.
    • het vertrappen van de rechtspraak / de wetten / koninklijke attributen / kerkelijke attributen
    • de banier met 'geen koning! geen grondwet!' / 'geen god! geen religie!'
    • het bloederig mes van de radicaal
    • de dronkenschap van de radicalen

Opmerking Alleen als de boodschap in de prent juist wordt weergegeven, wordt

1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de prent.

Hieronder staan zes gebeurtenissen uit het leven van de Franse politicus Bertrand Barère (1755-1841):

1 Tijdens de Restauratie werd Barère verbannen uit Frankrijk.

2 Barère noemde Robespierre een 'pygmee die niet op een voetstuk moet worden gezet' en speelde een belangrijke rol in de val van het schrikbewind.

3 Als afgevaardigde van Bigorre (Zuidwest-Frankrijk) stelde Barère veranderingen voor in de Staten-Generaal, die na 175 jaar weer bijeen werden geroepen. Hij streefde hierbij naar een constitutionele monarchie.

4 Tijdens het keizerrijk werd Barère aangesteld als informant voor Napoleon.

5 Na een revolutie in Frankrijk en de Belgische Opstand diende Barère de Franse liberale koning Louis Philippe.

6 Barère trad op als voorzitter van het parlement, dat oordeelde in het proces tegen 'burger Capet'.

Vraag 14 2 punten

Zet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Als door het wegstrepen van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Gebeurtenissen uit het leven van Bertrand Barère in vraag 14 kunnen worden gebruikt om andere gebeurtenissen uit zijn leven te verklaren.

Vraag 15 2 punten

Geef met een gebeurtenis uit het leven van Bertrand Barère een ideologische verklaring waarom hij besloot de liberale koning Louis Philippe te dienen (gebeurtenis 5).

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Voorbeeld van een juist antwoord is (een van de volgende): Barère besloot Louis Philippe te dienen − omdat hij verwachtte dat de liberale koning veranderingen zou doorvoeren die Barère al had nagestreefd toen hij zich bij het bijeenroepen van de Staten-Generaal inzette voor veranderingen / omdat hij voorstander was van de constitutionele monarchie (gebeurtenis 3) − omdat Louis Philippe niet zou regeren als een absoluut vorst, een regeringsvorm waartegen Barère zich al had verzet tijdens het proces tegen 'burger Capet' (gebeurtenis 6). (2)

Moderne tijd

Gebruik bron 8. Auclert verschilt van mening met het Franse bestuur in Algerije over het beleid in Algerije.

Vraag 16 4 punten

Licht dit verschil van mening toe door uit te leggen:

  • met welk kenmerkend aspect uit de eerste helft van de twintigste eeuw het beleid van het Franse bestuur kan worden verklaard en
  • met welke politiek-maatschappelijke verandering, die nagestreefd wordt door Auclert, dit beleid botst.
Bron 8

In 1896 publiceert de Franse schrijfster Hubertine Auclert een artikel over de Franse kolonie Algerije:

In plaats van onderwijs voor Arabische meisjes in Algerije aan te moedigen heeft het Franse bestuur de scholen die al voor de verovering [in 1830] waren gesticht gesloten. En het liet toe dat conservatieve moslimmannen de scholen die na de verovering werden gesticht weer sloten, zodat de hoofdstad van Algerije 35 jaar geen enkele school had voor meisjes. Toen de rector van de Academie van Algiers, meneer Charles Jeanmaire, rond 1890 toch een klas begon voor jonge Arabische meisjes, bleken die meisjes zo intelligent dat het Franse bestuur gealarmeerd raakte. Het bestuur zei dat deze jonge meisjes na het behalen van hun diploma niet langer thuis in afzondering zouden willen leven.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • het Franse bestuur het ontstaan van 'vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme' wil voorkomen, zodat het scholen voor meisjes laat sluiten / verbieden omdat het ervan uitgaat dat scholing onrust / kritiek van de conservatieven veroorzaakt (2)
  • de sluiting van de scholen / het onthouden van onderwijs aan meisjes (waartegen Auclert zich uitspreekt) botst met het nastreven van 'de ontwikkeling van het feminisme', omdat onderwijs de rechten / kansen van meisjes in de maatschappij kan verbeteren (2)

In 1888 deed Bismarck de volgende uitspraak: "Uw kaart van Afrika is ongetwijfeld heel mooi, maar mijn kaart van Afrika ligt in Europa. Hier ligt Rusland en daar ligt Frankrijk, en wij bevinden ons daar tussenin. Dat is mijn kaart van Afrika."

Vraag 17 2 punten

Leg uit dat Bismarck met deze uitspraak zijn rol tijdens de Conferentie van Berlijn verklaarde.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Bismarck nam de rol van bemiddelaar op zich bij (het maken van afspraken over) de verdeling van de kolonies in Afrika (1)
  • omdat Bismarck zich ervan bewust was dat Duitsland omringd was door sterke mogendheden met wie hij problemen voorzag als hij actief streefde naar meer kolonies / machtsuitbreiding (1)

Gebruik bron 9. In deze prent geeft de Franse tekenaar Albert Guillaume een verschil weer tussen een gevolg van de Eerste Wereldoorlog voor Frankrijk en Duitsland.

Vraag 18 2 punten

Leg uit, met een verwijzing naar de bron, welke boodschap de tekenaar hiermee wil overbrengen.

Bron 9

Op 15 maart 1917 publiceert het Franse satirische tijdschrift La Baïonette deze prent van Albert Guillaume op de voorpagina:

Toelichting: Onderaan staat: Oorlogsmenu's Op het tafelkleed in de Franse bistro staat het volgende gesprek geschreven: Geen vlees ... geen aardappelen meer ... koolrabi ... 0,0025 gram vet ... brood zonder graan ... 'Wat heeft dit te betekenen?!?!?´ 'Dat is om onze klanten te troosten, mijnheer. Voordat we het Franse menu geven, laten we eerst het dagmenu uit Berlijn zien.'

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als de boodschap juist wordt weergegeven, wordt 1 scorepunt toegekend aan een juiste verwijzing naar de prent.

Sommige westerse historici beweren dat de Koude Oorlog een ideologische tegenstelling is die al in 1917 begon.

Vraag 19 2 punten

Geef de redenering waarmee deze bewering kan worden ondersteund.

Bron 9

Op 15 maart 1917 publiceert het Franse satirische tijdschrift La Baïonette deze prent van Albert Guillaume op de voorpagina:

Toelichting: Onderaan staat: Oorlogsmenu's Op het tafelkleed in de Franse bistro staat het volgende gesprek geschreven: Geen vlees ... geen aardappelen meer ... koolrabi ... 0,0025 gram vet ... brood zonder graan ... 'Wat heeft dit te betekenen?!?!?´ 'Dat is om onze klanten te troosten, mijnheer. Voordat we het Franse menu geven, laten we eerst het dagmenu uit Berlijn zien.'

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Kern van een juist antwoord is: In 1917 kwam in Rusland de communistische partij aan de macht, die streefde naar een (wereld)revolutie / naar een klasseloze samenleving, waardoor zij lijnrecht stond tegenover het systeem van de Verenigde Staten (en andere westerse landen), dat gebaseerd was op democratie / individuele vrijheid, zodat kan worden beweerd dat de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken was begonnen. (2)

Gebruik bron 10. Stel: je doet onderzoek naar de politieke ontwikkelingen in Duitsland tijdens de eerste maanden van het naziregime en je hebt twee onderzoeksvragen:

1 Hoe groot is de steun van de Duitse bevolking voor de politieke veranderingen in Duitsland?

2 Verandert Duitsland na het aantreden van het naziregime in een totalitaire staat? Je vindt de Völkischer Beobachter over het algemeen een onbetrouwbare bron, maar je besluit dat je het fragment toch kunt gebruiken.

Vraag 20 4 punten

Leg uit, telkens met een verwijzing naar de bron, dat de bron voor de eerste onderzoeksvraag minder betrouwbare informatie bevat en dat er meer betrouwbare informatie uit de bron is af te leiden voor de tweede onderzoeksvraag.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • de Völkischer Beobachter de partijkrant is van de nazi's, die wil laten zien dat de bevolking de NSDAP steunt / die de aanhang van de NSDAP wil vergroten, zodat het beeld van een joelende / reusachtige / dichte massa in de bron waarschijnlijk overdreven is (waardoor de bron minder betrouwbare informatie voor de eerste onderzoeksvraag bevat) (2)
  • er openlijk / trots wordt beschreven dat de socialistische leiders / protesterende communisten worden gearresteerd, waarmee je kunt aantonen dat de politieke vrijheid in Duitsland na het aantreden van het naziregime in het gedrang komt (waardoor de bron meer betrouwbare informatie bevat voor de tweede onderzoeksvraag) (2)

Op 22 juni 1941 zei de Britse premier Churchill na de Duitse inval in de Sovjet-Unie in een radiotoespraak: "De verschrikkelijke oorlogsmachine, die wij en de rest van de beschaafde wereld zo dwaas, zo nalatig, de nazi-gangsters hebben toegestaan praktisch uit het niets op te bouwen, kon natuurlijk niet ongebruikt blijven staan (…). Mijn gedachten gaan terug naar de jaren dat het Russische leger onze bondgenoot was tegen dezelfde dodelijke vijand." Churchill wilde met deze toespraak een koerswijziging in het buitenlandse politieke beleid van Groot-Brittannië ondersteunen.

Vraag 21 3 punten

Licht dit toe door:

  • aan te geven voor welke koerswijziging in 1941 Churchill steun wilde verkrijgen bij de Britse bevolking en
  • uit te leggen met welk argument Churchill de koerswijziging ondersteunde.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • een verbond met de Sovjet-Unie wilde sluiten (tegen Duitsland) (1)
  • beweerde dat het bondgenootschap noodzakelijk / geen grote verandering was, door te verwijzen naar de appeasementpolitiek die Hitler de mogelijkheid had geboden zijn leger op te bouwen / naar het bondgenootschap met de Russen tijdens de Eerste Wereldoorlog (2)

Gebruik bron 11. In 1945 roept Soekarno, de leider van de Indonesische nationalisten, de onafhankelijkheid uit.

Vraag 22 4 punten

Geef, telkens met een verwijzing naar de bron, twee verschillende verklaringen voor het succes van de Indonesische onafhankelijkheidsbeweging.

Bron 11

De Nederlandse jurist Wim Wertheim verhuist in 1931 naar Batavia, de hoofdstad van Nederlands-Indië. In zijn memoires schrijft hij over zijn ervaringen met de Indonesische bevolking:

Vaak maakten we uitvoeringen van Indonesische scholieren mee waar een zelfbewustzijn en een nationale trots uit sprak waar de hoge heren achter hun borreltje in Hotel des Indes1) niet van droomden en waar ze zeker van geschrokken zouden zijn. De meeste indruk op ons maakte een schoolfeest dat, nadat eerst tal van volksgroepen

  • Javanen, Madoerezen, Soendanezen, Minangkabauers, Bataks, Ambonezen, etc.
  • hun eigen lokale dansen en liederen hadden uitgevoerd, eindigde met een grote opvoering van alle groepen, tezamen op het podium hun gemeenschappelijk nationale lied zingend onder één banier!2) Maar de regeerders van Nederlands-Indië waren niet in deze kale zalen: zij hoorden dit niet of wilden het niet horen.

noot 1 een hotel in Batavia noot 2 Banier is een ander woord voor vlag.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen voor de juiste combinatie van een verklaring voor het succes van de Indonesische onafhankelijkheidsbeweging met een verwijzing naar de bron worden 2 scorepunten toegekend.

De Amerikaanse overheid greep wel in bij de Blokkade van Berlijn, maar niet tijdens de bouw van de Berlijnse Muur.

Vraag 23 3 punten

Leg uit, met een verwijzing naar beide gebeurtenissen, welke continuïteit in de Amerikaanse buitenlandse politiek je met dit verschil in aanpak kunt aantonen.

Bron 11

De Nederlandse jurist Wim Wertheim verhuist in 1931 naar Batavia, de hoofdstad van Nederlands-Indië. In zijn memoires schrijft hij over zijn ervaringen met de Indonesische bevolking:

Vaak maakten we uitvoeringen van Indonesische scholieren mee waar een zelfbewustzijn en een nationale trots uit sprak waar de hoge heren achter hun borreltje in Hotel des Indes1) niet van droomden en waar ze zeker van geschrokken zouden zijn. De meeste indruk op ons maakte een schoolfeest dat, nadat eerst tal van volksgroepen

  • Javanen, Madoerezen, Soendanezen, Minangkabauers, Bataks, Ambonezen, etc.
  • hun eigen lokale dansen en liederen hadden uitgevoerd, eindigde met een grote opvoering van alle groepen, tezamen op het podium hun gemeenschappelijk nationale lied zingend onder één banier!2) Maar de regeerders van Nederlands-Indië waren niet in deze kale zalen: zij hoorden dit niet of wilden het niet horen.

noot 1 een hotel in Batavia noot 2 Banier is een ander woord voor vlag.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • De continuïteit is dat de Amerikaanse buitenlandse politiek bepaald werd door de containmentpolitiek (of een juiste omschrijving hiervan) (1)
  • zodat de Amerikanen ingrepen bij de Blokkade van Berlijn omdat de Sovjet-Unie haar macht probeerde uit te breiden en (1)
  • zodat de Amerikanen niet ingrepen bij de bouw van de Muur omdat de bestaande situatie werd geconsolideerd (1)

In 1964 maakte regisseur Kees Brusse de tv-documentaire Mensen van morgen, met daarin gesprekken over het leven met jongeren rond de twintig jaar, waaronder een ongehuwde moeder, een homoseksueel en een prostituee.

Vraag 24 2 punten

Leg uit dat de keuze voor de geïnterviewden in de documentaire een maatschappelijk keerpunt markeerde in Nederland.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat in de documentaire mensen werden geïnterviewd uit groepen die tot dan toe moeizaam werden geaccepteerd binnen de heersende normen in Nederland, waarmee aandacht / begrip / acceptatie ontstond voor deze groepen (wat een maatschappelijk keerpunt was). (2)

Gebruik bron 12. Twee beweringen:

1 Het verzoek van Jaafar Numeiri is geïnspireerd op het Marshallplan.

2 Jaafar Numeiri onderbouwt zijn verzoek met een verwijzing naar de dominotheorie.

Vraag 25 3 punten

Ondersteun beide beweringen door:

  • aan te tonen dat Numeiri met zijn verzoek zowel op economisch als op politiek terrein de doelen van het Marshallplan nastreeft en
  • aan te geven welke verwijzing naar de dominotheorie Numeiri maakt.
Bron 12

Op 10 juni 1976 ontmoeten president Jaafar Numeiri van Soedan (in Afrika) en president Gerald Ford van de Verenigde Staten elkaar. Tijdens het gesprek zegt Numeiri:

Ik wil graag eerst iets vertellen over Soedan. Wij bevinden ons nu in een stabiele positie. Met de hulp van bevriende staten konden wij de burgeroorlog, die 17 jaar duurde, beëindigen. Nu willen we ons ontwikkelen en we maken een goede start daarmee. We zijn een groot land, met negen buurlanden met dezelfde problemen als de onze. Het is al een hele inspanning om met al onze buren samen te werken. We verzoeken de Verenigde Staten ons te helpen in de ontwikkeling van ons land en van de regio. We hebben een aantal goede vrienden in de regio

  • Egypte en Saoedi-Arabië. We willen vrede en stabiliteit in de regio brengen en de buitenlandse invloeden uitroeien. (…) Er was een grootse communistische campagne tegen ons in de hele communistische wereld. We hebben hen zelf uitgeschakeld, maar we denken dat Afrika hun doelwit blijft. (…) We moeten samenwerken om het probleem van Eritrea [gebied in Ethiopië] aan te pakken, want dat is een manier voor de Sovjet-Unie om voet aan de grond te krijgen. Traditioneel hadden jullie goede banden met de Ethiopiërs, maar nu zijn ze begonnen hun soldaten te trainen in de Sovjet-Unie.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • zijn land na een oorlog met steun van de Verenigde Staten economische wederopbouw kan bewerkstelligen (1)
  • (de uitbreiding van) het communisme wordt gestopt (1)
  • Numeiri suggereert dat de Sovjet-Unie Ethiopië de mogelijkheid biedt soldaten te trainen, om op die manier in meer Afrikaanse landen macht te krijgen (wat past bij de dominotheorie) (1)

Gebruik bron 13. Reagan laat tijdens zijn speech bewust de foto zien van de basis op Cuba.

Vraag 26 3 punten

Toon dit aan door:

  • zonder bron te noemen wat de kern van het SDI-project is en
  • met bron uit te leggen wat Reagan wil bereiken bij de Amerikaanse bevolking door deze foto te laten zien.
Bron 12

Op 10 juni 1976 ontmoeten president Jaafar Numeiri van Soedan (in Afrika) en president Gerald Ford van de Verenigde Staten elkaar. Tijdens het gesprek zegt Numeiri:

Ik wil graag eerst iets vertellen over Soedan. Wij bevinden ons nu in een stabiele positie. Met de hulp van bevriende staten konden wij de burgeroorlog, die 17 jaar duurde, beëindigen. Nu willen we ons ontwikkelen en we maken een goede start daarmee. We zijn een groot land, met negen buurlanden met dezelfde problemen als de onze. Het is al een hele inspanning om met al onze buren samen te werken. We verzoeken de Verenigde Staten ons te helpen in de ontwikkeling van ons land en van de regio. We hebben een aantal goede vrienden in de regio

  • Egypte en Saoedi-Arabië. We willen vrede en stabiliteit in de regio brengen en de buitenlandse invloeden uitroeien. (…) Er was een grootse communistische campagne tegen ons in de hele communistische wereld. We hebben hen zelf uitgeschakeld, maar we denken dat Afrika hun doelwit blijft. (…) We moeten samenwerken om het probleem van Eritrea [gebied in Ethiopië] aan te pakken, want dat is een manier voor de Sovjet-Unie om voet aan de grond te krijgen. Traditioneel hadden jullie goede banden met de Ethiopiërs, maar nu zijn ze begonnen hun soldaten te trainen in de Sovjet-Unie.
Bron 13

Op 23 maart 1983 houdt de Amerikaanse president Reagan een speech op de Amerikaanse televisie om zijn SDI-project uit te leggen aan de Amerikaanse bevolking.

Toelichting: Op het bord achter Reagan is een foto te zien van de toenmalige Sovjetbasis op Cuba.

►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • De kern van het SDI-project is het plaatsen van een Amerikaans ruimtescherm (dat raketten van de Sovjet-Unie moet tegenhouden) (1)
  • Met de foto van de basis op het nabije (communistische) Cuba wordt aangegeven dat de militaire dreiging van de Sovjet-Unie groot is / wordt de herinnering aan (de angst voor) de nucleaire dreiging tijdens de Cubacrisis opgeroepen (1)
  • waarmee Reagan wil bereiken dat er bij de Amerikaanse bevolking steun ontstaat voor (de hoge kosten van) het SDI-project (1)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Geschiedenis 2019, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-1/vw-1021-a-19-1-o

Andere examens geschiedenis vwo

Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1?

Het centraal examen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1 loopt tot vraag 26. Van 23 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over historische vaardigheden (3), tijd van ontdekkers en hervormers (3) en tijd van regenten en vorsten (3).

Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-1/vw-1021-a-19-1-c).

Hoe oefen ik met het examen geschiedenis vwo 2019, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.