Eindexamen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Prehistorie en oudheid, De middeleeuwen, Vroegmoderne tijd, Moderne tijd, Door de tijd heen, Moderne tijd.
Het centraal examen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over historische vaardigheden (5), Koude Oorlog (4) en tijd van steden en staten (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Historische vaardigheden | 1, 10, 15, 17-18 | 5 |
| Koude Oorlog | 22-24, 26 | 4 |
| Tijd van steden en staten | 5-7 | 3 |
| Tijd van wereldoorlogen | 19-21 | 3 |
| Tijd van Grieken en Romeinen | 2-3 | 2 |
| Tijd van ontdekkers en hervormers | 8-9 | 2 |
| Tijd van regenten en vorsten | 11-12 | 2 |
| Tijd van burgers en stoommachines | 14, 16 | 2 |
| Tijd van monniken en ridders | 4 | 1 |
| Tijd van pruiken en revoluties | 13 | 1 |
| Tijd van televisie en computer | 25 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens geschiedenis vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tijd van steden en staten (12% van de vragen, gemiddeld 5%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Door de tijd heen
De volgende gegevens over haardracht staan in willekeurige volgorde:
1 De koningen van de Franken, die regeerden in de tijd dat het christendom opkwam in Europa, lieten hun haar nooit knippen.
2 De monnik Bernardus van Clairvaux keurde het dragen van lang haar door kruisridders af, omdat dit nadelig zou zijn bij het vechten.
3 De regenten in de Nederlandse Republiek begonnen naar voorbeeld van het Franse hof pruiken te dragen.
4 Om aan het schoonheidsideaal van een hoog voorhoofd te voldoen epileerden vrouwen tijdens de Renaissance hun haargrens.
5 Toen blond haar in de mode kwam, lieten rijke Romeinse vrouwen pruiken maken van het haar van hun Germaanse slaafgemaakten.
6 Vrouwen in prehistorisch Europa droegen hun haar vaak in lange vlechten, soms versierd met kralen of schelpen.
Vraag 1 2 punten
Zet deze gegevens over haarmodes in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Prehistorie en oudheid
Gebruik bron 1. Je concludeert dat Ur in 1750 voor Christus een vroeg-stedelijke gemeenschap is, onder andere omdat uit de bron blijkt dat er sprake is van handel.
Vraag 2 2 punten
Ondersteun je conclusie door voor twee andere kenmerken van een vroeg-stedelijke gemeenschap aan te tonen dat ze in de bron naar voren komen.
Bron 1
Bij Ur (in huidig Irak) is een kleitablet gevonden uit omstreeks 1750 voor Christus. Op het kleitablet schrijft de koopman Nanni aan Ea-nasir:
Toen je me bezocht zei je: "Ik zal Gimil-sin koperen staven geven van hoge kwaliteit." Je ging weg maar je bent je belofte niet nagekomen. Je gaf mijn boodschapper staven van slechte kwaliteit en zei: "Neem ze als je ze wilt; als je ze niet wilt ga dan maar weg!" Voor wie zie jij mij aan dat je iemand als mij behandelt met zoveel minachting? Ik heb een boodschapper gestuurd om de zak met geld (die bij jou in bewaring was gegeven) op te halen maar je hebt me beledigd door die herhaaldelijk met lege handen terug te sturen, en dat terwijl hij door vijandelijk gebied moest reizen. Is er verder iemand onder de kooplieden die handelen met Dilmun1) die me zo heeft behandeld? Alleen jij behandelt mijn boodschapper met minachting! En dat alleen maar vanwege een gewicht aan zilver dat ik je verschuldigd ben. Jij voelt je vrij mij op deze manier aan te spreken, terwijl ik namens jou het paleis al 1080 pond koper bezorgde, en Sjoemi-aboem heeft ook 1080 pond koper gegeven, afgezien van wat we beiden al hadden laten noteren op een verzegeld tablet dat wordt bewaard in de tempel van Sjamasj.
noot 1 eiland in de Perzische Golf
De middeleeuwen
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: Er is sprake van een vroeg-stedelijke gemeenschap omdat er (twee van de volgende): − administratie wordt bijgehouden / schrift is, want Nanni stuurt een geschreven boodschap aan Ea-nasir / heeft een tablet met de afspraken laten vastleggen bij de tempel / houdt bij hoeveel pond koper hij afdraagt / want er zijn vaste gewichten om metaal af te wegen. − arbeidsdeling plaatsvindt, want Nanni heeft boodschappers in dienst. − sprake is van hiërarchie, want er is een koning/heerser (met een paleis) in Ur. − sprake is van een geldeconomie, want Nanni heeft een zak geld in bewaring gegeven (die hij terug wil) / is Ea-nasir een gewicht in zilver schuldig. per combinatie van een juist kenmerk van een vroeg-stedelijke gemeenschap en een passend gegeven uit de bron (1) (2)
Twee gegevens over de Romeinse schrijver Suetonius (ca.70-140) die biografieën schreef over Romeinse keizers:
1 Suetonius was de keizerlijke bibliothecaris en archivaris.
2 Suetonius schreef biografieën over keizers voor een breed publiek, waarbij hij uitgebreid inging op persoonlijke details zoals het uiterlijk van de keizers, hun eetgewoonten en hun seksuele gedragingen. Historici verschillen van mening over de betrouwbaarheid van de biografieën van Suetonius voor een onderzoek naar de Romeinse keizers.
Vraag 3 3 punten
Verklaar dit verschil van mening door:
- met het eerste gegeven aan te geven waardoor sommige historici de informatie in zijn biografieën als betrouwbaar beschouwen, en
- met het tweede gegeven te beredeneren waardoor sommige historici de biografieën van Suetonius minder betrouwbaar vinden voor een onderzoek naar de Romeinse keizers.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Suetonius kon door zijn werk in de keizerlijke bibliotheek/archieven over verschillende bronnen beschikken om informatie te verkrijgen / informatie te controleren (waardoor historici de informatie als betrouwbaar beschouwen) (1)
- Suetonius wilde een breed publiek boeien/vermaken, waardoor hij wellicht bepaalde zaken overdreef / te veel aandacht besteedde aan 'smeuïge' details / (te) weinig vertelde over gebeurtenissen die niet interessant gevonden zouden worden (waardoor de biografieën als minder betrouwbaar worden beschouwd voor een onderzoek naar de keizers) (2)
De middeleeuwen
Gebruik bron 2. Twee vragen bij een onderzoek naar kloosters in de vroege middeleeuwen:
1 Wat was het verloop van het conflict in het klooster van Poitiers?
2 Aan welke idealen moesten nonnen in de vroege middeleeuwen voldoen? De bron is bruikbaarder voor de tweede vraag.
Vraag 4 3 punten
Verklaar dit door:
- uit te leggen waardoor de bron minder betrouwbare informatie bevat voor de eerste vraag, en daarna
- een ideaal voor nonnen in de vroege middeleeuwen uit de bron af te leiden.
Bron 2
In zijn Historie der Franken dat is geschreven tussen 573 en 594, beschrijft bisschop Gregorius van Tours een conflict in een vrouwenklooster in 589:
In het klooster van Poitiers gebeurde iets ongehoords. Aangespoord door de duivel dwong Clothilde (…) de andere nonnen een eed af te leggen om een aanklacht in te dienen tegen de abdis1) Leubovera. Het was de bedoeling Leubovera te verdrijven en Clothilde in haar plaats tot hoofd van het klooster te kiezen. Clothilde verliet het klooster, samen met ruim veertig andere nonnen. (…) De onzalige en wispelturige vrouw vergat hoe nederig de heilige Radegundis, de stichteres van het klooster, had geleefd. Na hun vertrek uit het klooster bereikten ze Tours. Nadat ze me had begroet, sprak Clothilde: (…) "Ik ga naar mijn koninklijke verwanten om hun te vertellen wat wij moeten doorstaan." Ik antwoordde: "Als de abdis heeft gezondigd of de regels van het klooster op een of andere manier heeft overtreden, laat ons dan mijn broeder Maroveus, de bisschop (van Poitiers), bezoeken om haar samen aan te klagen. Wanneer de zaak is afgehandeld, keren jullie terug naar het klooster, zodat hetgeen de heilige Radegundis door vasten, eindeloze gebeden en onophoudelijke daden van liefdadigheid tot stand heeft gebracht door buitensporig gedrag niet verloren gaat." Maar zij antwoordde: "Geen sprake van!"
noot 1 Een abdis is het hoofd van het klooster.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als het antwoord op de eerste deelvraag een combinatie bevat van de visie van Gregorius en een uitleg op welke wijze dit de bron minder betrouwbaar maakt voor de vraag, worden scorepunten toegekend.
In 1224 besloot Johanna van Constantinopel, de gravin van Vlaanderen, om de eerste vijftig mannen die zich in de Vlaamse stad Kortrijk wilden vestigen om wol te bewerken levenslang vrij te stellen van diverse belastingen. Historici beweren dat Johanna met dit besluit grotere Vlaamse steden als Brugge wilde beconcurreren.
Vraag 5 2 punten
Ondersteun deze bewering door uit te leggen op welke wijze Johanna met dit besluit ook haar eigen politieke positie verstevigde.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als het antwoord ingaat op de positie van Johanna (en niet op die van de stad Kortrijk) worden scorepunten toegekend.
In 1280 bepaalde het stadsbestuur van Brugge dat ambachtslieden die zich wilden vestigen in de stad en hun ambacht wilden uitoefenen, zich moesten laten inschrijven als poorter in aanwezigheid van hun toekomstige meester en het gildebestuur. Met deze voorwaarde beschermden zowel het stadsbestuur als het bestuur van het gilde hun eigen belang.
Vraag 6 2 punten
Geef voor het stadsbestuur en voor het bestuur van het gilde apart aan welke redenering zij hierbij volgden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als het antwoord ingaat op een gevolg van deze voorwaarde, worden scorepunten toegekend.
Gebruik bron 3. De paus veroordeelt Marsilius van Padua als ketter en verstoot hem uit de kerk.
Vraag 7 2 punten
Toon met een verwijzing naar de bron aan welke politieke achtergrond deze veroordeling heeft, waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect.
Bron 3
De Italiaanse filosoof Marsilius van Padua schrijft in 1324 de Defensor Pacis (Verdediger van de vrede). Hierin staat:
Voor nu is het voldoende om te laten zien, en dat zal ik ook aantonen, dat Christus zelf niet in de wereld is gekomen om mensen te regeren (…), maar om zich te onderwerpen aan de staat. (…) Ik zal ook laten zien dat de apostelen1) hierin echte volgelingen van Christus waren, en dat zij hun opvolgers ook zo opgeleid hebben. Ik zal verder aantonen dat Christus en zijn apostelen ernaar verlangden onderworpen te zijn, en ook voortdurend onderworpen waren, aan de dwingende jurisdictie van vorsten (…) en dat zij alle anderen geleerd hebben en voorgeschreven hebben om hetzelfde te doen op straffe van eeuwige veroordeling.
noot 1 Apostelen zijn leerlingen van Jezus die door hem zijn aangesteld om de christelijke boodschap te verspreiden.
Vroegmoderne tijd
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Door te schrijven dat Christus (en zijn apostelen) zich onderwerpen aan de vorsten / dat zij anderen voorschrijven zich te onderwerpen aan de vorsten kiest Marsilius van Padua partij tegen de paus (1)
- wat past bij 'het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben' (1)
Vroegmoderne tijd
In april 1550 protesteerde het stadsbestuur van Antwerpen tegen een verordening van Karel V. In deze verordening stond dat het drukken en bezitten van ketterse boeken en het bijwonen van ketterse bijeenkomsten met de dood moest worden bestraft. Het stadsbestuur vreesde dat de economie van Antwerpen zou lijden onder deze maatregelen. Het onderhandelde succesvol met de vertegenwoordiger van Karel V over een meer gematigde verordening waarin "onze kooplieden en ingezetenen zouden blijven bij hun oude vrijheden en voordelen".
Vraag 8 2 punten
Geef aan:
- dat het stadsbestuur uitging van particularisme, en
- waarom het stadsbestuur verwachtte dat de economie van Antwerpen zou lijden onder de verordening van Karel V.
Bekijk het antwoord
- Het bestuur wilde dat ‘de oude vrijheden en voordelen’ van de stad behouden bleven / verzette zich tegen de uitvoering van een centraal opgelegde maatregel (wat past bij particularisme) (1)
- Het stadsbestuur van Antwerpen verwachtte dat (buitenlandse) protestantse handelaren niet meer naar Antwerpen zouden komen / dat er onrust in de stad zou ontstaan onder (protestantse) handelaren (waar de economie onder zou lijden) (1)
In de zeventiende eeuw werden 'rariteitenkabinetten' populair, waarin verzamelingen van natuurhistorische objecten en curiosa (wonderbaarlijke objecten) werden tentoongesteld. Buitenlandse bezoekers verbaasden zich erover dat in de Republiek de meeste rariteitenkabinetten het eigendom waren van burgers.
Vraag 9 2 punten
Verklaar deze verbazing van de buitenlandse bezoekers, waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit die tijd.
Bekijk het antwoord
Opmerkingen
- Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een juiste uitleg over de verbazing van de buitenlandse bezoekers over het feit dat gewone burgers de rariteitenkabinetten bezitten en een daarbij passend kenmerkend aspect, worden scorepunten toegekend.
- Als in plaats van een kenmerkend aspect 'de Gouden Eeuw' wordt geantwoord, wordt geen scorepunt toegekend (omdat dit de aanduiding is van een periode en geen kenmerkend aspect).
Gebruik bron 4. Uit deze beschrijving blijkt het rationalisme van Descartes.
Vraag 10 2 punten
Leg dit uit.
Bron 4
In 1641 schrijft René Descartes:
Maar zie wat er gebeurt als ik het stukje [bijenwas] bij het vuur houd: de smaak is verdwenen, de geur vervlogen, de kleur veranderd. Van de vorm is niets over en de omvang is toegenomen. Het stukje is vloeibaar geworden en door de hitte bijna niet meer te hanteren. Als je ertegen aantikt, maakt het geen geluid meer. Is dit na deze verandering nog steeds dezelfde bijenwas? We moeten toegeven dat het dezelfde bijenwas is, niemand zal iets anders beweren. Wat was er voor mij dan zo kenmerkend aan dit stukje bijenwas? Die kenmerken kunnen in ieder geval niet door mijn zintuigen onder de aandacht zijn gebracht, want smaak, geur, zicht, gevoel en gehoor zijn nu allemaal veranderd. En toch blijft het hetzelfde stukje bijenwas.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerkingen
- Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een juiste uitleg over de ondersteuning van het rationalisme en een verwijzing naar de beschrijving, worden scorepunten toegekend.
- Als in het antwoord alleen wordt ingegaan op empirisme/waarneming, worden geen scorepunten toegekend.
Enkele gegevens over migranten die in de zeventiende eeuw uit Duitse gebieden naar de Republiek kwamen:
1 In de eerste helft van de zeventiende eeuw werden veel Duitse migranten als soldaat in het leger van de Republiek aangenomen, waarbij de voorkeur uitging naar calvinisten.
2 In de tweede helft van de zeventiende eeuw werkten veel Duitse migranten bij de groeiende oorlogsvloot van de Republiek.
Vraag 11 3 punten
Geef een politiek-militaire verklaring voor:
- het vertrekken van migranten uit juist het Heilige Roomse Rijk in de eerste helft van de zeventiende eeuw, en
- de voorkeur voor calvinisten als soldaat in het leger van de Republiek in de eerste helft van de zeventiende eeuw, en
- de groei van de oorlogsvloot van de Republiek in de tweede helft van de zeventiende eeuw.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Door de Dertigjarige Oorlog was de situatie in het Heilige Roomse Rijk onveilig (zodat de inwoners naar elders trokken) (1)
- De calvinisten zouden betrouwbaar/gemotiveerd zijn, omdat ze vochten voor het in stand houden van de calvinistische Republiek / tegen de troepen van de katholieke Habsburgers (1)
- In de tweede helft van de zeventiende eeuw moest de Republiek haar positie in de wereldhandel veiligstellen tegen Engeland/Frankrijk / werd de Republiek aangevallen door Engeland/Frankrijk (zodat een sterkere oorlogsvloot nodig was) (1)
Gebruik bron 5. Een interpretatie: Met deze penning wil het bestuur van Leiden een propagandaboodschap overbrengen.
Vraag 12 3 punten
Ondersteun deze interpretatie door:
- zonder bron aan te geven wat het belang van het jaagpad voor Leiden is, en
- met bron uit te leggen welke politieke propagandaboodschap door het bestuur van Leiden wordt overgebracht.
Bron 5
In 1664 wordt langs de Oude Rijn van Leiden naar Woerden en Utrecht een jaagpad aangelegd, waarlangs trekschuiten door paarden voortgetrokken kunnen worden. Ter gelegenheid van de voltooiing van het jaagpad laat het stadsbestuur van Leiden deze zilveren penning maken:
Toelichting: In het midden zijn het stadswapen en een panorama van Leiden afgebeeld. Daarboven staat: "Mei 1664 gemaakt". Daaromheen staan de namen en familiewapens van de vier burgemeesters die Leiden in 1664 besturen. Het Latijnse randschrift luidt (in vertaling): "De vreemdeling tot verwondering, de inwoners tot gebruik, het vaderland tot sieraad en Leiden tot eer."
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Door de aanleg van het jaagpad wordt het transport van goederen/personen via het water van en naar Leiden vergemakkelijkt (wat de economische ontwikkeling ten goede zal komen) (1)
- Met het afbeelden van de namen/familiewapens van de burgemeesters / de lovende tekst, wil het bestuur de boodschap overbrengen dat het verstandige beslissingen neemt waardoor de economie van Leiden groeit / een waardevolle bijdrage levert aan de economie van de Republiek (2)
Gebruik bron 6. Je concludeert dat Roland met de oprichting van het Louvre verlichte idealen nastreeft.
Vraag 13 4 punten
Toon dit aan voor twee Verlichtingsidealen, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de brief.
Bron 5
In 1664 wordt langs de Oude Rijn van Leiden naar Woerden en Utrecht een jaagpad aangelegd, waarlangs trekschuiten door paarden voortgetrokken kunnen worden. Ter gelegenheid van de voltooiing van het jaagpad laat het stadsbestuur van Leiden deze zilveren penning maken:
Toelichting: In het midden zijn het stadswapen en een panorama van Leiden afgebeeld. Daarboven staat: "Mei 1664 gemaakt". Daaromheen staan de namen en familiewapens van de vier burgemeesters die Leiden in 1664 besturen. Het Latijnse randschrift luidt (in vertaling): "De vreemdeling tot verwondering, de inwoners tot gebruik, het vaderland tot sieraad en Leiden tot eer."
Bron 6
In 1792 schreef de Franse minister van Binnenlandse Zaken Jean-Marie Roland in een brief over de oprichting van het nationale museum het Louvre:
Dit Museum moet bestaan uit de grote rijkdommen die ons land bezit, wat betreft tekeningen, schilderijen, beelden en andere kunstschatten. Ik wil dat het Museum iedereen bekoort en de aandacht trekt: het moet de kunstzin voeden, verzamelaars inspireren en als een school dienen voor kunstenaars. Het moet open zijn voor de hele wereld. (…) Dit monument moet van Frankrijk worden en er mag niemand worden geweigerd hiervan te genieten.
Moderne tijd
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerkingen
- Alleen als in het antwoord telkens een juist verlicht ideaal wordt genoemd, wordt telkens 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de brief.
- Als dezelfde verwijzing twee maal wordt gebruikt, wordt alleen bij het eerste passende gebruik 1 scorepunt toegekend.
Moderne tijd
Twee gegevens over de oorlog waarin Griekenland vocht om onafhankelijk te worden van het Ottomaanse (Turkse) Rijk:
1 In 1824 stond in een Amerikaanse krant: "Er wordt gezegd 'de Grieken zijn verdeeld!' Maar het lijkt mij dat ze wel een band moeten hebben, wat het hen mogelijk maakt Turkije al meer dan vijf jaar te weerstaan."
2 Verschillende beroemde Britse auteurs besloten persoonlijk mee te vechten met de Grieken, omdat zij "hartstochtelijk wilden strijden voor de vrijheid van Griekenland, de bakermat van de beschaving."
Vraag 14 3 punten
Licht beide gegevens toe door:
- bij het eerste gegeven uit te leggen van welk nationalistisch uitgangspunt de krant uitging, en
- bij het tweede gegeven aan te geven bij welke negentiende-eeuwse literaire stroming het motief van de auteurs om te vechten past.
Bekijk het antwoord
- De krant ging uit van het nationalistische uitgangspunt dat broederschap binnen één staat de drijfveer was van eenwording/streven naar onafhankelijkheid van een volk, door te beredeneren dat de Grieken de Turken konden weerstaan, omdat ze een band hadden / dat de Grieken succes hadden, omdat ze niet verdeeld waren (2)
- Het argument past bij de Romantische stroming (waar juist emotie een grote rol speelde / waarbij in de zoektocht naar identiteit werd teruggekeken naar het verleden) (1)
Gebruik bron 7. Oliver Twist wordt meteen na publicatie een bestseller. Twee onderzoeksgebieden van een studie naar armoede in Groot-Brittannië in de negentiende eeuw:
1 De leefomstandigheden van kinderen in de werkhuizen.
2 De groeiende aandacht voor de sociale kwestie in Groot-Brittannië. De onderzoeker concludeert dat de bron minder bruikbaar is voor het eerste onderzoeksgebied en meer bruikbaar voor het tweede onderzoeksgebied.
Vraag 15 4 punten
Leg voor beide conclusies apart deze redenering uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Oliver Twist is een roman waarbij de auteur de vrijheid heeft omstandigheden anders weer te geven dan de werkelijkheid / Dickens heeft zelf slechte ervaringen met het werkhuizensysteem, waardoor Dickens wellicht de omstandigheden overdrijft om zijn kritiek weer te geven (waardoor de onderzoeker de informatie uit de bron voor het eerste onderzoeksgebied minder bruikbaar vindt) (2)
- Dat Oliver Twist een bestseller wordt, laat zien dat een breed publiek geïnteresseerd is in de slechte omstandigheden / betekent dat de omstandigheden onder de aandacht gebracht worden van een breed publiek, wat bijdraagt aan de (interesse in de) discussie over de sociale kwestie / waardoor meer mensen zich bewust werden van de noodzaak de slechte leef-/werkomstandigheden van arbeiders aan te pakken (waardoor de onderzoeker de bron meer bruikbaar vindt voor het tweede onderzoeksgebied) (2)
In 1848 publiceerde William Wells Brown in de Verenigde Staten het boek The Anti-Slavery Harp (De anti-slavernij harp), met liederen die gezongen konden worden tijdens bijeenkomsten van abolitionisten. Een van de liederen in dit boek was geschreven op de melodie van de Marseillaise, een strijdlied uit de Franse Revolutie. Een bewering: Brown wilde met dit liedboek het succes van de bijeenkomsten van de abolitionisten bevorderen.
Vraag 16 4 punten
Ondersteun de bewering door:
- aan te geven welke boodschap Brown met zijn keuze voor de melodie van de Marseillaise wilde overbrengen, en
- twee verschillende argumenten te geven waardoor het zingen van liederen de bijeenkomsten van de abolitionisten effectiever maakte.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: • Tijdens de Franse Revolutie werd gestreden tegen ongelijkheid/voor vrijheid, zodat Brown door te kiezen voor deze melodie de boodschap overbracht dat abolitionisten ook streden voor vrijheid/gelijkheid / dat abolitionisten bereid zijn te strijden voor de verlichte denkbeelden (2) • Het zingen van liederen maakte de bijeenkomsten effectiever, omdat (twee van de volgende): − de boodschap van de abolitionisten snel kon worden verspreid via liederen (omdat een lied makkelijk te onthouden was / snel kon worden aangeleerd). − het zingen van liederen de bijeenkomsten van abolitionisten aantrekkelijker maakte / meer deelnemers trok. − de boodschap van de abolitionisten kon worden verspreid onder mensen die niet konden lezen. − zingen voor een gevoel van saamhorigheid zorgde waardoor de aanwezigen zich bleven inzetten voor het abolitionisme per juist argument (1) (4)
Door de tijd heen
De volgende protesten van vrouwen staan in willekeurige volgorde:
1 De Chinese Wu Shuqing voerde een leger van vrouwen aan tijdens de revolutie die een eind maakte aan de Qing-dynastie.
2 Gertrud Bäumer, voorzitter van de Bond van Duitse Vrouwenverenigingen, riep de vrouwelijke Rijksdagleden op om tegen de ondertekening van het Verdrag van Versailles te stemmen.
3 In Berlijn protesteerden honderden vrouwen tegen de gevangenneming en dreigende deportatie van hun Joodse echtgenoten naar een concentratiekamp.
4 In het Rampjaar protesteerden vrouwen uit Venhuizen tegen de mobilisatie van hun mannen door met hooivorken te zwaaien en op pannen te slaan voor de woningen van de legerkapiteins.
5 Op televisie werd getoond dat leden van de actiegroep 'Dolle Mina' mannen nafloten uit protest tegen straatintimidatie.
6 Uit ontevredenheid over de hoge broodprijzen marcheerde een gewapende groep Parijse vrouwen naar het paleis van koning Lodewijk XVI in Versailles.
Vraag 17 2 punten
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Moderne tijd
Een anekdote: In 1893 liet keizerin-weduwe Cixi tijdens de restauratie van het zomerpaleis vlakbij Peking een paviljoen herbouwen zodat het gebouw op een stoomboot leek. Het paviljoen dat niet kon varen, werd door Cixi betaald met geld dat bedoeld was voor het versterken van de Chinese marine. Volgens sommige historici was dit een voorbeeld van de handelswijze van Cixi die bijdroeg aan de ondergang van de keizerlijke dynastie.
Vraag 18 2 punten
Ondersteun de visie van de historici met twee argumenten.
Bekijk het antwoord
- Door het laten herbouwen van dit paviljoen werd de kritiek versterkt dat de keizerlijke dynastie alleen aan de eigen belangen dacht / niet dacht aan de belangen van de Chinese bevolking, waardoor de bevolking de keizerlijke familie niet langer steunde (wat bijdroeg aan de ondergang van de dynastie) (1)
- Door het gebruiken van geld voor het versterken van de marine voor het herbouwen van dit paviljoen was China minder in staat zich te verdedigen tegen buitenlandse invloeden (wat bijdroeg aan de ondergang van de dynastie) (1)
Gebruik bron 8.
Vraag 19 4 punten
Licht de poster toe door:
- te beredeneren dat de werkwijze van de WAAC bijdraagt aan de emancipatie van vrouwen in Groot-Brittannië, en
- twee verschillende kenmerkende aspecten van de eerste helft van de twintigste eeuw te noemen die passen bij deze poster.
Bron 8
Poster van het Britse Women's Army Auxiliary Corps (WAAC) uit 1918:
Vertaling: Iedere geschikte vrouw kan een geschikte man vervangen. Sluit je vandaag aan bij de Women's Army Auxiliary Corps voor werk met de troepen in het vaderland of in het buitenland. Voor alle informatie en advies schrijf naar of bezoek het dichtstbijzijnde arbeidsbureau. Het adres is binnen verkrijgbaar.
Toelichting: In het WAAC ondersteunen vrouwen het leger door te werken als onder andere administratieve hulp, telefoniste en chauffeur.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord: • Door de WAAC krijgen vrouwen de kans te laten zien welke talenten zij hebben / ontdekken vrouwen de voordelen van buitenshuis werken, waarna meer vrouwen besluiten op te komen voor hun rechten / gelijkheid aan mannen te eisen / waardoor de samenleving meer openstaat voor de eisen voor meer gelijkheid (wat de emancipatie van vrouwen bevordert) (2) • De poster van de WAAC past bij (twee van de volgende): − '(verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en) de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering' (want de WAAC wil bereiken dat vrouwen bijdragen aan de oorlogvoering). − 'de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie' (want de WAAC wil vrouwen in heel Groot-Brittannië bereiken / overtuigen van de noodzaak zich te melden). − 'het voeren van twee wereldoorlogen' (want de WAAC wil mogelijk maken dat zoveel mogelijk mannen naar het front kunnen om oorlog te voeren). per juist kenmerkend aspect (1) (4)
Gebruik bron 9. Hiroshi Saito bekritiseert de situatie in China.
Vraag 20 3 punten
Geef hiervoor een verklaring door:
- zonder bron aan te geven welke politieke samenwerking in China op dat moment plaatsvindt, en
- met een verwijzing naar de bron uit te leggen welk Japans beleid Saito in China wil rechtvaardigen.
Bron 8
Poster van het Britse Women's Army Auxiliary Corps (WAAC) uit 1918:
Vertaling: Iedere geschikte vrouw kan een geschikte man vervangen. Sluit je vandaag aan bij de Women's Army Auxiliary Corps voor werk met de troepen in het vaderland of in het buitenland. Voor alle informatie en advies schrijf naar of bezoek het dichtstbijzijnde arbeidsbureau. Het adres is binnen verkrijgbaar.
Toelichting: In het WAAC ondersteunen vrouwen het leger door te werken als onder andere administratieve hulp, telefoniste en chauffeur.
Bron 9
In 1937 wordt een toespraak van de Japanse ambassadeur in de Verenigde Staten, Hiroshi Saito, gepubliceerd in het tijdschrift World Affairs. Hierin staat:
Het conflict in het Verre Oosten is helemaal niet zo eenvoudig als sommige Europeanen en Amerikanen schijnen te denken. Het probleem begon niet afgelopen juli. Het is het resultaat van de toestand van China, dat ervoor heeft gezorgd dat al meer dan een eeuw buitenlandse legers China binnenvallen en het is de oorzaak van de aanwezigheid van Britse, Franse, Italiaanse, Nederlandse en Amerikaanse troepen. Als China zijn zaken op orde zou hebben, dan hoefden deze buitenlandse machten er niet te zijn en waren Japans' huidige acties niet nodig. Als de wet en veiligheid in China zou worden gewaarborgd, als China een eendrachtige en stabiele natie zou zijn, zou het zelf 'alle buitenlanders in zee drijven', wat het doel is van vele van de anti-buitenland groepen. Wie is de hoofdschuldige van deze toestand in China? Is het Groot-Brittannië dat al decennia probeert om de Chinese regering te helpen om hun twee grootste inkomensbronnen te regelen? Is het Frankrijk, dat meer missionarissen en onderwijzers heeft gestuurd dan alle andere achtergebleven naties bij elkaar? (…) Het is voor Japanners moeilijk te begrijpen waarom veel mensen in het Westen niet inzien dat de ellende niet van buitenlandse makelij is, maar van Chinese.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Als in het antwoord van de tweede deelvraag alleen de Japanse bezetting wordt genoemd zonder rechtvaardiging van het Japanse beleid door Saito, worden geen scorepunten toegekend.
Gebruik bron 10. Lion Feuchtwanger levert kritiek op het nationaalsocialisme.
Vraag 21 4 punten
Toon dit aan voor twee kenmerken van het nationaalsocialisme, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Bron 8
Poster van het Britse Women's Army Auxiliary Corps (WAAC) uit 1918:
Vertaling: Iedere geschikte vrouw kan een geschikte man vervangen. Sluit je vandaag aan bij de Women's Army Auxiliary Corps voor werk met de troepen in het vaderland of in het buitenland. Voor alle informatie en advies schrijf naar of bezoek het dichtstbijzijnde arbeidsbureau. Het adres is binnen verkrijgbaar.
Toelichting: In het WAAC ondersteunen vrouwen het leger door te werken als onder andere administratieve hulp, telefoniste en chauffeur.
Bron 9
In 1937 wordt een toespraak van de Japanse ambassadeur in de Verenigde Staten, Hiroshi Saito, gepubliceerd in het tijdschrift World Affairs. Hierin staat:
Het conflict in het Verre Oosten is helemaal niet zo eenvoudig als sommige Europeanen en Amerikanen schijnen te denken. Het probleem begon niet afgelopen juli. Het is het resultaat van de toestand van China, dat ervoor heeft gezorgd dat al meer dan een eeuw buitenlandse legers China binnenvallen en het is de oorzaak van de aanwezigheid van Britse, Franse, Italiaanse, Nederlandse en Amerikaanse troepen. Als China zijn zaken op orde zou hebben, dan hoefden deze buitenlandse machten er niet te zijn en waren Japans' huidige acties niet nodig. Als de wet en veiligheid in China zou worden gewaarborgd, als China een eendrachtige en stabiele natie zou zijn, zou het zelf 'alle buitenlanders in zee drijven', wat het doel is van vele van de anti-buitenland groepen. Wie is de hoofdschuldige van deze toestand in China? Is het Groot-Brittannië dat al decennia probeert om de Chinese regering te helpen om hun twee grootste inkomensbronnen te regelen? Is het Frankrijk, dat meer missionarissen en onderwijzers heeft gestuurd dan alle andere achtergebleven naties bij elkaar? (…) Het is voor Japanners moeilijk te begrijpen waarom veel mensen in het Westen niet inzien dat de ellende niet van buitenlandse makelij is, maar van Chinese.
Bron 10
In maart 1935 publiceert de Duitse schrijver Lion Feuchtwanger een brief in een krant in Frankrijk. Hij schrijft de brief aan de hem onbekende nationaalsocialist die zijn huis in Berlijn heeft overgenomen:
Hoe bevalt mijn huis u, meneer X? Vindt u het fijn er te wonen? Heeft het zilvergrijze tapijt in de bovenste kamers geleden onder het geplunder van de SA-mannen1)? Mijn conciërge zocht bescherming in deze bovenste kamers nadat de heren besloten zich op hem uit te leven omdat ik in Amerika was op dat moment. Het tapijt is nogal delicaat en rood is een sterke kleur, die lastig te verwijderen is. (…) En ik vraag me af wat u hebt gedaan met de twee kamers die mijn bibliotheek bevatten. Ik heb gehoord, meneer X, dat boeken niet zo populair zijn in het Rijk waarin u leeft, en dat iedereen die interesse toont in boeken het risico loopt in de problemen te komen. Ikzelf bijvoorbeeld, heb het boek van uw "Führer" [Hitler] gelezen en argeloos gezegd dat zijn 140.000 woorden 140.000 beledigingen zijn voor de Duitse taal. Het resultaat van die opmerking is dat u nu in mijn huis woont.
noot 1 De SA is een paramilitaire organisatie van de NSDAP.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- door te schrijven dat (een van de volgende): (1p)
- zijn huis is geplunderd/verwoest/ingenomen door de SA.
- zijn conciërge in elkaar is geslagen door de SA.
- door te schrijven dat (een van de volgende): (1p)
- hij zijn huis is kwijtgeraakt omdat hij het boek van Hitler bekritiseerde.
- dat mensen die interesse hebben in boeken/ideeën gevaar lopen in Duitsland.
Opmerkingen
- Alleen als een juist kenmerk van het nationaalsocialisme wordt genoemd dat past bij de beschrijving van Feuchtwanger, wordt telkens
1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
- Als twee keer dezelfde verwijzing naar de bron wordt genoemd, wordt alleen bij de eerste juiste vermelding 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 11. In 1950 start de regering van de DDR de campagne "Duitsers aan één tafel", met als doel te komen tot een verenigd Duitsland. De campagne leidt niet tot een hereniging.
Vraag 22 4 punten
Leg uit:
- met bron welke propagandaboodschap de regering van de DDR wil overbrengen aan hun eigen burgers, en
- zonder bron waarom de regering van de BRD niet meewerkt aan de campagne.
Bron 10
In maart 1935 publiceert de Duitse schrijver Lion Feuchtwanger een brief in een krant in Frankrijk. Hij schrijft de brief aan de hem onbekende nationaalsocialist die zijn huis in Berlijn heeft overgenomen:
Hoe bevalt mijn huis u, meneer X? Vindt u het fijn er te wonen? Heeft het zilvergrijze tapijt in de bovenste kamers geleden onder het geplunder van de SA-mannen1)? Mijn conciërge zocht bescherming in deze bovenste kamers nadat de heren besloten zich op hem uit te leven omdat ik in Amerika was op dat moment. Het tapijt is nogal delicaat en rood is een sterke kleur, die lastig te verwijderen is. (…) En ik vraag me af wat u hebt gedaan met de twee kamers die mijn bibliotheek bevatten. Ik heb gehoord, meneer X, dat boeken niet zo populair zijn in het Rijk waarin u leeft, en dat iedereen die interesse toont in boeken het risico loopt in de problemen te komen. Ikzelf bijvoorbeeld, heb het boek van uw "Führer" [Hitler] gelezen en argeloos gezegd dat zijn 140.000 woorden 140.000 beledigingen zijn voor de Duitse taal. Het resultaat van die opmerking is dat u nu in mijn huis woont.
noot 1 De SA is een paramilitaire organisatie van de NSDAP.
Bron 11
In 1951 laat de regering van de DDR deze poster in de DDR en BRD verspreiden:
Vertaling: Eis gezamenlijk Duits overleg!
Toelichting: De mannen aan de tafel zijn vertegenwoordigers van de DDR.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- wat blijkt uit (een van de volgende): (1p)
- de lege stoelen (voor vertegenwoordigers van de BRD).
- de uitnodigende hand om deel te nemen aan het overleg.
- de oproep aan Duitsers om gezamenlijk overleg te eisen.
Opmerking Alleen als het antwoord een juiste propagandaboodschap bevat, wordt
1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik bron 12. Peng Zhen geeft een verklaring voor problemen in China op dat moment.
Vraag 23 3 punten
Licht dit toe door:
- aan te geven welke economische beleidsverandering voor problemen zorgt op dat moment, en
- uit te leggen met een verwijzing naar de bron welke communistische visie Peng Zhen weergeeft op de oorzaak van de problemen.
Bron 12
In 1961 zegt Peng Zhen, de burgemeester van Peking (Bejing), in een gesprek met de Roemeense ambassadeur:
De twee jaren dat je in China verbleef, waren twee moeilijke jaren. Enerzijds hebben we veel bereikt op het gebied van werk, maar we zijn ook geconfronteerd met een grote hongersnood. Zo'n hongersnood is zeldzaam in de Chinese geschiedenis, dus het is moeilijk om ermee om te gaan. (…) Momenteel wordt de leiding van sommige gemeenschappen overgenomen door landheren, rijke boeren of hun lakeien, of door generaties die vroeger lid waren van de Communistische Partij en van arme boerenafkomst waren, maar gedegenereerd zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Op dat moment mislukt 'de Grote Sprong Voorwaarts' / ligt de nadruk op de snelle industrialisatie van de China (waardoor de oogsten mislukken en hongersnood uitbreekt) (1)
- Peng Zhen beweert dat de problemen veroorzaakt zijn doordat landheren/rijke boeren de macht hebben overgenomen/invloedrijke posities hebben, wat past bij het communistisch standpunt dat een land succesvol is als de boeren/arbeiders aan de macht zijn / dat de hogere klassen de lagere klassen uitbuiten/de revolutie saboteren omdat het klassenvijanden zijn (2)
De Staatssicherheitsdienst legde dossiers aan van Duitse burgers. Na opheffing van deze dienst in 1990 werden de archieven voor iedereen toegankelijk. Veel West-Duitse politici waren tegen het openstellen van de archieven, omdat zij bezorgd waren dat dit voor sociale onrust zou zorgen.
Vraag 24 2 punten
Leg de redenering van de West-Duitse politici uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Kern van een juist antwoord is: De West-Duitse politici waren bezorgd dat bekend zou worden welke burgers van de DDR informatie hadden doorgespeeld aan de Staatssicherheitsdienst, / dat sommige West-Duitse politici informatie hadden doorgespeeld aan de Staatssicherheitsdienst, waarna slachtoffers af zouden willen rekenen met deze informanten / de reputatie van de informanten/politici schade zou oplopen (wat voor sociale onrust zou zorgen). (2)
Gebruik bron 13. Opland geeft in zijn prent een visie weer op de studentenopstand in China.
Vraag 25 2 punten
Leg uit welke visie Opland op deze gebeurtenis weergeeft, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Bron 13
Tijdens een bezoek van Gorbatsjov aan China verschijnt in de Volkskrant van
17 mei 1989 deze prent van Opland:
Toelichting: Op de achtergrond staat de Hal van het Volk, een staatsgebouw aan de rand van het Plein van de Hemelse Vrede in Peking. Op de hal staat Leve kameraad Gorbatsjov geschreven. De man links is Michael Gorbatsjov, de man rechts is Deng Xiaoping.
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- door af te beelden dat (een van de volgende): (1p)
- Deng Xiaoping aan Gorbatsjov vraagt wat hij de communisten op de hals heeft gehaald.
- de studenten die glasnost/hervormingen/democratie roepen.
- op de hal 'Leve kameraad Gorbatsjov' staat.
Opmerking Alleen als de visie in de prent juist wordt weergegegeven, wordt
1 scorepunt toegekend aan een verwijzing naar een onderdeel van de bron.
Studenten verzochten Gorbatsjov tijdens zijn bezoek aan China (zie bron 13) om het Plein van de Hemelse Vrede te bezoeken, maar Gorbatsjov weigerde.
Vraag 26 2 punten
Geef een politieke verklaring voor:
- het verzoek van de studenten, en
- de weigering van Gorbatsjov.
Bron 13
Tijdens een bezoek van Gorbatsjov aan China verschijnt in de Volkskrant van
17 mei 1989 deze prent van Opland:
Toelichting: Op de achtergrond staat de Hal van het Volk, een staatsgebouw aan de rand van het Plein van de Hemelse Vrede in Peking. Op de hal staat Leve kameraad Gorbatsjov geschreven. De man links is Michael Gorbatsjov, de man rechts is Deng Xiaoping.
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De studenten zagen Gorbatsjov als voorbeeld van een leider die hervormingen doorvoerde in een communistisch land / hoopten dat Deng Xiaoping zou luisteren naar Gorbatsjov (1)
- Gorbatsjov wilde de politieke verhouding met China niet schaden en bezocht daarom Het Plein van de Hemelse Vrede niet / wilde zich niet mengen in de binnenlandse politiek van China (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Geschiedenis 2023, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2023/vwo/documenten/cse-2/vw-1021-a-23-2-o
Andere examens geschiedenis vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2?
Het centraal examen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over historische vaardigheden (5), Koude Oorlog (4) en tijd van steden en staten (3).
Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/vwo/documenten/cse-2/vw-1021-a-23-2-c).
Hoe oefen ik met het examen geschiedenis vwo 2023, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.