Eindexamen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Prehistorie en oudheid, De middeleeuwen, Vroegmoderne tijd, Moderne tijd.
Het centraal examen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1 loopt tot vraag 25. Van 24 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over tijd van ontdekkers en hervormers (4), Koude Oorlog (4) en tijd van burgers en stoommachines (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Tijd van ontdekkers en hervormers | 6-9 | 4 |
| Koude Oorlog | 20, 22-24 | 4 |
| Tijd van burgers en stoommachines | 11, 15-16 | 3 |
| Tijd van wereldoorlogen | 17-19 | 3 |
| Historische vaardigheden | 1, 13 | 2 |
| Tijd van Grieken en Romeinen | 2-3 | 2 |
| Tijd van monniken en ridders | 4-5 | 2 |
| Tijd van regenten en vorsten | 10 | 1 |
| Staatsinrichting | 14 | 1 |
| Dekolonisatie | 21 | 1 |
| Tijd van televisie en computer | 25 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens geschiedenis vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tijd van ontdekkers en hervormers (17% van de vragen, gemiddeld 9%). Minder over historische vaardigheden (8% van de vragen, gemiddeld 16%) en tijd van pruiken en revoluties (0% van de vragen, gemiddeld 7%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Door de tijd heen
De volgende bouwwerken zijn opgenomen op de werelderfgoedlijst van UNESCO en staan in willekeurige volgorde:
1 De binnenstad van de Franse stad Provins kreeg zijn huidige vorm toen in de stad een jaarmarkt werd gevestigd tijdens de herleving van de agrarisch-urbane samenleving in West-Europa.
2 De familie De Medici liet in Toscane villa's bouwen en tuinen aanleggen die door de vernieuwende bouwstijl beschouwd werden als typisch renaissancistisch.
3 De grachtengordel in Amsterdam werd aangelegd tijdens de economische bloeitijd van de Republiek.
4 De haven van Delos was een belangrijk handelscentrum in de mediterrane wereld tijdens de bloei van de Griekse stadstaten.
5 De moskee van Kairouan werd gebouwd kort nadat de eerste aanhangers van de islam begonnen met de verspreiding van hun geloof.
6 De Valongokade in Rio de Janeiro werd gebouwd als aankomstplaats voor de slavenschepen die uit Afrika aankwamen.
Vraag 1 2 punten
Zet deze bouwwerken in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Prehistorie en oudheid
Hieronder staan verschillende gebeurtenissen beschreven die passen bij een landkaart die bekend staat onder de naam 'Peutingerkaart':
1 Tussen de eerste en vierde eeuw ontstond een kaart van het wegennetwerk van het Romeinse Rijk. Op de kaart stonden de namen van plaatsen, de afstanden tussen die plaatsen en de namen van rivieren en bergen.
2 In de vroege middeleeuwen was weinig interesse voor de kaart. Slechts één kopie, gemaakt door een monnik, werd bewaard in een Duits klooster.
3 In de zestiende eeuw kwam de middeleeuwse kopie in handen van de humanist Konrad Peutinger. Hij herkende de Romeinse oorsprong van de kaart en wilde de kaart in druk uitbrengen. De gebeurtenissen rondom de Peutingerkaart passen bij verschillende ontwikkelingen in de Europese geschiedenis.
Vraag 2 3 punten
Toon dit aan door, telkens met een verwijzing naar een passend kenmerkend aspect, een verklaring te geven voor:
- de behoefte aan de kaart in de Romeinse tijd en
- de geringe interesse voor de kaart in de vroege middeleeuwen en
- de belangstelling van Konrad Peutinger voor de kaart.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een combinatie van een juist kenmerkend aspect uit de betreffende tijd met een juiste verklaring, wordt 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 1. De brief van Plinius Minor is een van de eerste documenten waarin Romeinse maatregelen tegen christenen staan beschreven. Twee gegevens:
1 Plinius publiceert veel van zijn brieven, maar de brieven aan Trajanus wil Plinius niet publiceren.
2 De brief van Plinius is al in de late oudheid algemeen bekend. Christelijke auteurs die dan over de geschiedenis van hun kerk schrijven, zijn echter terughoudend met het gebruiken van de brief als bron.
Vraag 3 4 punten
Licht de gegevens toe door uit te leggen:
- dat je de beschrijving van de maatregelen tegen de christenen die Plinius aan de keizer stuurt als betrouwbaar kunt beschouwen en
- wat de christelijke auteurs willen voorkomen met hun terughoudendheid met het gebruik van de brief als bron.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- dat je de beschrijving als betrouwbaar kunt beschouwen omdat Plinius zijn beleid moet weergeven aan de keizer, waarbij hij de beschrijving (later) niet aanpast / niet redigeert voor publicatie (2)
- De christelijke auteurs willen voorkomen dat door het gebruiken van de brief, waaruit blijkt dat sommige christenen bereid zijn hun geloof te herroepen / bereid zijn Romeinse goden te aanbidden om daarmee hun leven te redden, de verspreiding van het christendom verhinderd zou worden / christenen een slechte reputatie zouden krijgen (2)
De middeleeuwen
In de vroege middeleeuwen lagen door het hele Duitse rijk 'paltsen', die bestonden uit woonruimtes en voorraadschuren en waren omringd door landgoederen. Het was gebruikelijk voor de Duitse koning om met zijn hofhouding, die vaak bestond uit honderden personen, rond te reizen van palts naar palts. Dit gebruik van het rondreizen door de koning was economisch en politiek noodzakelijk in de vroege middeleeuwen.
Vraag 4 2 punten
Geef voor beide een verklaring.
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als in het antwoord duidelijk wordt gemaakt waarom het rondreizen noodzakelijk was, wordt telkens 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 2. Tijdens de eerste kruistocht (1096-1099) veroveren kruisvaarders delen van Palestina en stichten het koninkrijk Jeruzalem. Fulcher van Chartres schrijft hierover een kroniek, die verspreid wordt in Europa.
Vraag 5 2 punten
Geef aan welke boodschap de kroniek in Europa moet overbrengen en beredeneer welk probleem in het koninkrijk Jeruzalem daarmee moet worden opgelost.
Bron 2
De Franse geestelijke Fulcher van Chartres, die zich in 1100 in het koninkrijk Jeruzalem vestigt, schrijft in een kroniek:
Wij zijn onze geboorteplaatsen al vergeten, voor velen van ons zijn ze onbekend, of spreken er in ieder geval nooit meer over. Sommigen van ons bezitten in dit land al huizen of knechten, die hen toebehoren alsof het hun erfgoederen zijn. De ene heeft een vrouw gehuwd die geenszins zijn landgenote is, een Syrische of een Armeense, of zelfs een Saraceense1), die de genade van het doopsel heeft ontvangen. (…) Zij die in hun eigen land arm waren, maakt God hier rijk; zij die maar een paar duiten hadden, bezitten hier een ongekend aantal byzantijnen2). Zij die slechts pachters waren, schenkt God hier een heel landgoed.
noot 1 Arabische moslima noot 2 gouden muntstukken
Vroegmoderne tijd
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Als het antwoord op de tweede deelvraag luidt dat er weinig Europeanen zijn in Jeruzalem, wordt geen scorepunt toegekend (omdat niet duidelijk is gemaakt wat het probleem is).
Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 3. Je concludeert dat er in de specerijenhandel in de zestiende eeuw sprake is van continuïteit en van verandering.
Vraag 6 3 punten
Licht dit toe door:
- een voorbeeld van continuïteit en een voorbeeld van verandering in de specerijenhandel te noemen en
- een kenmerkend aspect van de zestiende eeuw te noemen dat past bij deze verandering.
Bron 3
In 1502 reist de Portugees Vasco da Gama naar India. Een bemanningslid aan boord noteert in zijn dagboek:
Op 11 september bereikten wij het koninkrijk Cannaer 1). (...) Daar zagen wij de schepen uit Mekka 2). Dat zijn de schepen die de specerijen naar ons land brengen, en die vernietigden wij zodat alleen de koning van Portugal de specerijen daar kon halen. (…) In diezelfde tijd enterden wij een schip uit Mekka met driehonderdtachtig mannen en veel vrouwen en kinderen aan boord. Wij roofden ongeveer twaalfduizend dukaten en voor tienduizend dukaten koopwaar. Op 1 oktober bliezen wij met buskruit het schip en alle opvarenden op. (…) Op 20 oktober gingen wij in Cannaer aan land en handelden in allerlei specerijen; de koning ontving ons op grootse wijze en toonde ons twee olifanten en andere vreemde dieren die ik niet ken.
noot 1 streek aan de kust van India noot 2 Arabische stad
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Er is sprake van continuïteit omdat de Indiërs de leveranciers van specerijen blijven / de aanvoer van specerijen naar Europa blijft bestaan / de Arabieren betrokken blijven bij de specerijenhandel (1)
- Er is sprake van verandering omdat de Portugezen voor de specerijenhandel zelf naar Azië reizen / de specerijenhandel niet volledig in handen blijft van de Arabieren (1)
- wat past bij 'het begin van de Europese overzeese expansie' (1)
Gebruik bron 4. Twee gegevens:
1 Sommige historici beweren dat de Beeldenstorm in Gent een gepland oproer is, andere historici denken dat het gaat om een spontane uitbarsting.
2 Van Vaernewijck houdt zijn dagboek in de jaren na de Beeldenstorm geheim.
Vraag 7 4 punten
Leg uit, telkens met een verwijzing naar de bron:
- welke visie op de Beeldenstorm in Gent (gegeven 1) je met deze bron het best kunt ondersteunen en
- dat je de beslissing van bestuurder Van Vaernewijck om zijn dagboek geheim te houden (gegeven 2), kunt verklaren vanuit de komst van Alva.
Bron 4
Marcus van Vaernewijck is lid is van het Gentse stadsbestuur. Hij beschrijft in zijn dagboek hoe op 22 augustus 1566 hoogbaljuw1) Adolf van Bourgondië bezoek krijgt van Lieven Onghena en twee medestanders:
Ze betraden zijn ontvangstkamer en stelden zich voor als aanhangers van de nieuwe religie. Ze kwamen als onderhandelaars, om te vermijden dat er zich enig kwaad of oproer zou voordoen tegen het voornemen en absolute verlangen van de geuzen om de beelden te breken. (…) Toen hij [de hoogbaljuw] dat hoorde kreeg hij grote schrik. (…) Het gerucht dat men de beelden wou breken was al drie of vier dagen oud of nog ouder. Toen de hoogbaljuw hoorde dat er al een samenscholing aan de gang was bij het Tempelhuis2), heeft hij hen gevraagd om voorzichtig te zijn bij het weghalen van de beelden en er naar behoren mee om te springen, met de grootst mogelijke omzichtigheid. (…) Om enige garantie te hebben stuurde de hoogbaljuw enkele van zijn dienaars met hen mee, die het nakomen van zijn bevel moesten bewaken, zodat er een minimum aan schade was. Meester Artus Boessin was een van de voornaamste dienaars, die door de hoogbaljuw meegestuurd werd. (…) In het gezelschap van Lieven Onghena en zijn kompanen zijn ze naar het Tempelhuis getrokken, waar ze de koster bevel hebben gegeven om de poort van het kerkhof open te maken en meteen ook de deur van de kerk. De toeloop van volk, meestal vreemdelingen, schamele kerels, groeide meteen aan tot wel vijf- of zeshonderd. Ze hadden zich allemaal samen naar binnen gewurmd, zodat de kerk en het kerkhof vol volk stonden. Toen de hiervoor genoemde Artus dit zag hield [hij] een korte toespraak. Hij legde uit dat hij en nog anderen die daar aanwezig waren, door de heer hoogbaljuw waren gezonden met de expliciete opdracht erop toe te zien dat niemand het zou wagen te breken tenzij hij daartoe opdracht had. (…)
noot 1 De hoogbaljuw is namens het stadsbestuur verantwoordelijk voor de orde en veiligheid in de stad. noot 2 Het Tempelhuis is een kerk in het centrum van Gent.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- omdat uit de bron blijkt dat het stadsbestuur (een van de volgende): (1p)
- toestemming geeft voor het weghalen van de beelden in de kerken (mits het voorzichtig gebeurt).
- de troepen alleen toezicht laat houden / niet laat ingrijpen.
- de koster de kerk laat openen.
Opmerkingen
- Alleen als bij de eerste deelvraag het antwoord luidt dat de bron het best de visie ondersteunt dat de Beeldenstorm gepland was, wordt aan een juiste verwijzing naar de bron 1 scorepunt toegekend.
- Alleen als bij de tweede deelvraag een juiste verklaring voor het geheimhouden wordt genoemd, wordt aan een juiste verwijzing naar de bron 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 5. In 1574 wordt Leiden ontzet door de legers van Willem van Oranje. De inwoners van de gebieden rondom Leiden hebben kritiek op de tactiek die Willem van Oranje hiervoor gebruikt. In deze prent wordt de tactiek van Willem van Oranje verdedigd met verschillende argumenten.
Vraag 8 5 punten
Toon dit aan door:
- aan te geven welke tactiek Willem van Oranje gebruikt om Leiden te ontzetten en
- uit te leggen met welke twee verschillende argumenten deze tactiek van Willem van Oranje wordt verdedigd, telkens met een passende verwijzing naar de prent.
Bron 5
Prent uit 1574 over het ontzet van Leiden:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als een juist argument voor de verdediging van de tactiek wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan een juiste verwijzing naar de bron.
Op 12 mei 1585 boden de Staten-Generaal aan de Engelse koningin Elizabeth de soevereiniteit over de Nederlanden aan.
Vraag 9 2 punten
Geef aan dat dit besluit mede een gevolg was van:
- de uitvaardiging van het Plakkaat van Verlatinge en
- de Spaanse belegering van Antwerpen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- het uitvaardigen van het Plakkaat van Verlatinge, omdat na het afzweren van Filips II de opstandige gewesten een nieuwe vorst wilden aanstellen (1)
- de belegering van Antwerpen, omdat de opstandige gewesten op militaire steun van de Engelse koningin hoopten (1)
Gebruik bron 6. In de zeventiende eeuw bloeit de handel in de Republiek.
Vraag 10 3 punten
Licht dit toe door:
- met een ander kenmerkend aspect uit de zeventiende eeuw 'de bloei in economisch opzicht van de Nederlandse Republiek' te verklaren en
- met een verwijzing naar de bron uit te leggen dat het beleid van de Republiek de bloei van de handel bevordert.
Bron 6
In 1663 bezoekt de Fransman Balthasar de Monconys de stad Amsterdam. Hij schrijft hierover:
Daarna begaven we ons naar de admiraliteit 1). (…) Het marinepakhuis [van de admiraliteit] is een reusachtig bakstenen gebouw, bestaande uit een grote binnenplaats met daaromheen vier dubbele hoofdgebouwen van elk drie verdiepingen. Daarin lagen alle toebehoren voor zeventig [oorlogs]schepen gesorteerd. Alles ligt keurig geordend en van elk voorwerp zijn wel drie stuks (…). Eenzelfde overvloed is te vinden in het Indische magazijn.
noot 1 De admiraliteit is verantwoordelijk voor de organisatie van de marine en is verantwoording schuldig aan de Staten-Generaal.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De bloei in economisch opzicht van de Nederlandse Republiek kan verklaard worden door 'de wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie' (die de inkomsten door handel vergroten / groei van nijverheid veroorzaken) (1)
- Het beleid van de Republiek draagt hieraan bij, doordat er wordt gezorgd dat de handel wordt beschermd omdat door de admiraliteit marineschepen kunnen worden opgetuigd (2)
In de achttiende eeuw schreef Belle van Zuylen in een brief aan een vriendin: "Alle vermogens zijn bij man en vrouw oorspronkelijk dezelfde en als het verstandelijke vermogen bij mannen meer geperfectioneerd is, dan komt dat door studie en uitsluitend en alleen door studie." Je beweert dat Belle van Zuylen in deze brief:
1 verlicht denken toepaste op het terrein van sociale verhoudingen en
2 uitging van rationeel optimisme.
Vraag 11 3 punten
Ondersteun de beweringen telkens met een verschillend argument van Belle van Zuylen en geef daarna aan op welke politiek-maatschappelijke verandering in de negentiende eeuw Belle van Zuylen vooruitliep.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Belle van Zuylen paste verlicht denken op het terrein van sociale verhoudingen toe door te beweren dat mannen en vrouwen gelijk waren omdat ze dezelfde vermogens hadden / gelijk waren wat verstand betreft (1)
- Belle van Zuylen ging uit van rationeel optimisme door te beweren dat mannen door kennis te vergaren / door studie hun verstandelijke vermogens meer geperfectioneerd hadden (1)
- waarmee Belle van Zuylen vooruitliep op (de opkomst van) het negentiende-eeuwse feminisme / op de emancipatie voor vrouwen (1)
Gebruik bron 7. Zowel Tula als pastoor Schinck wil met zijn verwijzing naar de Franse Revolutie een boodschap overbrengen aan het Nederlandse bestuur.
Vraag 12 4 punten
Leg voor beiden uit welke boodschap ze willen overbrengen, telkens met een passend gegeven uit de bron.
Bron 7
In augustus 1795 breekt er in de Nederlandse kolonie Curaçao een slavenopstand uit. Pastoor Schinck beschrijft de onderhandelingen die hij namens het Nederlandse bestuur voert met Tula, de leider van de opstandige slaven:
Tula begon te spreken: "Wij zijn enorm mishandeld. Wij willen niemand kwaad doen, maar willen onze vrijheid. De Franse zwarten hebben hun vrijheid gekregen1) (…) en nu willen wij hier ook vrij zijn. Meneer pastoor, komen alle mensen niet voort uit Adam en Eva? Heb ik iets verkeerd gedaan door 22 van mijn medebroeders uit de ketens te bevrijden waarin men hen ten onrechte had geslagen? (…) Ach pastoor, ze zorgen nog beter voor de dieren. Als een dier een been breekt, dan krijgt het nog verzorging." (…) Daarna wees kapitein Tula mij een kamer waar ik kon overnachten. Enige tijd daarna (…) kon ik horen dat er buiten de kamer moderne Franse liedjes werden gezongen, maar heel zachtjes, om mij niet te storen. Ik moet echter bekennen dat ik toen enorm bang en benauwd werd. Ik meende in handen van Robespierre gevallen te zijn en zag de guillotine al voor me. Ik hoopte dat het snel ochtend zou worden.
noot 1 In 1794 werd in de Franse kolonie Saint-Domingue de slavernij afgeschaft.
Moderne tijd
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als in het antwoord een juiste boodschap van Tula / pastoor Schinck wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passend gegeven uit de bron.
Moderne tijd
De volgende gebeurtenissen rondom de Duitse familie Krupp, eigenaar van staal- en wapenfabrieken, staan in willekeurige volgorde:
1 Alfred Krupp leverde tijdens de Frans-Duitse oorlog moderne kanonnen aan de Duitse troepen.
2 Alfried Krupp zette gevangenen uit Duitse concentratiekampen in als dwangarbeiders in zijn wapenfabrieken.
3 Friedrich Krupp wilde de beloning binnenhalen die Napoleon uitloofde aan diegene die smeltkroesstaal kon maken.
4 Gustav Krupp schond de voorschriften van het Verdrag van Versailles door de wapenproductie niet volledig stop te zetten.
5 Met het kanon 'Dikke Bertha', dat volgens sommigen vernoemd was naar Bertha Krupp, konden de Duitsers wel Franse forten neerhalen maar niet de Franse loopgraven vernietigen.
6 Na aanname van de Vlootwet nam Friedrich Alfred Krupp een werf over voor de bouw van marineschepen.
Vraag 13 2 punten
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
In 1862 nam de Nederlandse Tweede Kamer na jarenlange discussie een wet aan waarin de afschaffing van de slavernij in de plantagekolonie Suriname en op de Antillen werd geregeld. In de wet werd bepaald dat:
- de slaven direct werden vrijgelaten en
- de vrijgelaten slaven verplicht waren een arbeidscontract met plantage-eigenaren af te sluiten voor tien jaar. Uit deze bepalingen kun je afleiden dat de wet een compromis was.
Vraag 14 2 punten
Leg uit welk toekomstig probleem de Tweede Kamer met dit compromis wilde voorkomen.
Bekijk het antwoord
- Kern van een juist antwoord is: Dit compromis moest voorkomen dat door het vertrek van de vrijgelaten slaven de productie van plantageproducten stil zou komen te liggen, waardoor plantage-eigenaren financieel in de problemen zouden komen / de Nederlandse economie geschaad zou worden. (2)
In zijn boek Het Kapitaal (1867) noemde Karl Marx de wet Le Chapelier 'een staatsgreep van de rijke burgerij'.
Vraag 15 2 punten
Leg uit welke redenering Karl Marx volgde door aan te geven:
- waarom juist de rijke burgerij van deze wet kon profiteren en
- dat de uitspraak over de wet Le Chapelier aansloot bij zijn ideologie.
Bekijk het antwoord
- Door het verbod op verenigingen / stakingen konden arbeiders zich niet verweren tegen hun werkgevers (waardoor de rijke burgerij macht over hen kreeg) (1)
- Marx streed tegen de overheersing door de bezittende klasse / vond dat politieke macht in handen van de arbeiders moest komen (waardoor hij een wet afwijst die de arbeiders macht afneemt) (1)
Gebruik bron 8. Een interpretatie: De tekenaar geeft twijfel weer of de invoering van het algemeen mannenkiesrecht bijdraagt aan de voortschrijdende democratisering.
Vraag 16 3 punten
Licht deze interpretatie toe door:
- met een verwijzing naar de bron uit te leggen welke twijfel over de voortschrijdende democratisering de tekenaar weergeeft en
- aan te geven dat deze twijfel past bij het ideologische standpunt van De Notenkraker.
Bron 8
Deze prent van Albert Hahn sr. met de titel 'De Katholieke Staatspartij op weg naar de stembus' verscheen 26 januari 1918 in het socialistische tijdschrift De Notenkraker, een paar weken na de officiële invoering van het algemeen mannenkiesrecht:
Het bijschrift luidt: "Zo het beestje totaal gevaarloos? Kan het niet trappen, niet slaan, niet bijten en geen rare sprongen doen? Vooruit dan maar!" Toelichting: Op de ezel staat: de katholieke arbeider
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- Met het afbeelden van (een van de volgende): (1p)
- de gemuilkorfde / geblinddoekte ezel
- de ketenen aan / zakken om de poten van de ezel
- de geestelijke met de zweep
- de kapitalist die de ezel aanstuurt / berijdt
- de tekst over de gevaarloze ezel
Opmerking Alleen als de twijfel van de tekenaar juist wordt weergegeven, wordt
1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de prent.
In 1924 interviewde journalist George Viereck de voormalige Duitse keizer Wilhelm II. In dit interview noemde Wilhelm II het Dawesplan 'een tweede Versailles'. Deze visie van Wilhelm II is eenzijdig.
Vraag 17 3 punten
Toon dit aan door:
- aan te geven voor welk economisch gevolg van de invoering van het Dawesplan Wilhelm II met deze uitspraak waarschuwt en
- een economisch argument tegen deze afwijzing van het Dawesplan te geven en
- een politieke verklaring te geven voor het eenzijdige oordeel van Wilhelm II over de Weimarregering.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als bij de eerste deelvraag verwezen wordt naar het hervatten van de herstelbetalingen, wordt 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 9. Op 30 januari 1933 benoemt de Duitse president Paul von Hindenburg Adolf Hitler tot rijkskanselier.
Vraag 18 4 punten
Leg uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron, welke mening de maker weergeeft over:
- de politieke situatie in de Republiek van Weimar en
- de benoeming van Hitler als rijkskanselier.
Bron 9
In de Amerikaanse krant The New York Tribune staat op 4 februari 1933 deze prent, met de titel 'een goede manier om erachter te komen':
Toelichting: In het midden staat Hitler op een trapje, waarop 'kanselierschap' staat geschreven. Rechts staat Von Hindenburg, die zegt: "Je zei dat je het kon berijden, bewijs het nu maar!" Op het papier boven het paard staat: de Duitse regering.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- Met het afbeelden van (een van de volgende): (1p)
- het woeste / bokkende paard
- de boze blik van het paard
- de politici die uit het zadel worden geworpen
- Met het afbeelden van (een van de volgende): (1p)
- Von Hindenburg die Hitler moet toespreken om op het paard te klimmen
- Von Hindenburg die veel groter is dan Hitler
- Hitler als klein / angstig mannetje
Opmerking Alleen als de mening (bij de eerste deelvraag) of de twijfel (bij de tweede deelvraag) van de tekenaar juist wordt weergegeven, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de prent.
Gebruik bron 10. Een interpretatie: Met het publiceren van dit artikel propageert de krant de vorming van de Volksgemeinschaft.
Vraag 19 4 punten
Ondersteun deze interpretatie met twee argumenten, telkens met een andere verwijzing naar de bron.
Bron 9
In de Amerikaanse krant The New York Tribune staat op 4 februari 1933 deze prent, met de titel 'een goede manier om erachter te komen':
Toelichting: In het midden staat Hitler op een trapje, waarop 'kanselierschap' staat geschreven. Rechts staat Von Hindenburg, die zegt: "Je zei dat je het kon berijden, bewijs het nu maar!" Op het papier boven het paard staat: de Duitse regering.
Bron 10
Op 4 maart 1934 verschijnt het volgende artikel in een regionale partijkrant van de NSDAP:
Aan de kaak gesteld! Naam: Hilda G. Adres: Schöne Aussicht … Ze zei zodat iedereen het kon horen dat ze ook in de toekomst bij de Jood Speyer inkopen zal doen, want "de Joden moeten toch ook aan de kost komen". Dat Duitse volksgenoten door dit standpunt naar de haaien gaan interesseert deze zonderlinge plaatsgenote blijkbaar niet. Juffrouw G. had tot eergisteren nog zitting en stemrecht in het bestuur van de lokale vakvereniging voor naaisters. Intussen is ze met spot en schande uit deze functie gezet. Jodenknechten kunnen in het nationaalsocialistische Duitsland geen leidinggevende rol spelen.
Toelichting: In het krantenartikel wordt de volledige naam en het adres van Hilda G. gepubliceerd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als in het antwoord wordt uitgelegd hoe de publicatie van het artikel de vorming van de Volksgemeinschaft propageert, worden scorepunten toegekend.
Gebruik bron 11. In 1950 krijgt de regering van de pas opgerichte DDR daadwerkelijk te maken met de bedreiging van de aardappeloogst door de coloradokever.
Vraag 20 2 punten
Beredeneer welke kritiek de regering van de DDR wil weerleggen met dit boek.
Bron 10
Op 4 maart 1934 verschijnt het volgende artikel in een regionale partijkrant van de NSDAP:
Aan de kaak gesteld! Naam: Hilda G. Adres: Schöne Aussicht … Ze zei zodat iedereen het kon horen dat ze ook in de toekomst bij de Jood Speyer inkopen zal doen, want "de Joden moeten toch ook aan de kost komen". Dat Duitse volksgenoten door dit standpunt naar de haaien gaan interesseert deze zonderlinge plaatsgenote blijkbaar niet. Juffrouw G. had tot eergisteren nog zitting en stemrecht in het bestuur van de lokale vakvereniging voor naaisters. Intussen is ze met spot en schande uit deze functie gezet. Jodenknechten kunnen in het nationaalsocialistische Duitsland geen leidinggevende rol spelen.
Toelichting: In het krantenartikel wordt de volledige naam en het adres van Hilda G. gepubliceerd.
Bron 11
Uit een boek gemaakt in opdracht van de Oost-Duitse regering in 1950:
Toen de eerste meldingen over het afwerpen van coloradokevers1) op gebieden van de Duitse Democratische Republiek door Amerikaanse vliegtuigen opdoken, konden zelfs mensen die overtuigd waren van de meedogenloosheid en gewetenloosheid van de Amerikaanse oorlogsstokers, niet geloven dat dit werkelijk waar was. (…) Boeren en boerencoöperaties hebben inmiddels hun woede geuit over de laatste misdaden van de Amerikaanse gangsters in de lucht. Duitse en buitenlandse journalisten die een oriëntatiereis maakten door de Duitse Democratische Republiek, hadden op 18 juni 1950 in het dorp Schönfels bij Zwickau de gelegenheid een van de zwaarst getroffen gebieden te bezoeken. (…) De boeren verzekerden de journalisten dat de besmetting alleen veroorzaakt kon zijn door de Amerikaanse vliegtuigen die ze hadden gezien.
noot 1 Coloradokevers zijn insecten die grote schade toebrengen aan de aardappelteelt.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: Door te beweren dat de Amerikanen de coloradokever verspreiden, wil de regering van de DDR de kritiek weerleggen dat zijzelf de bestrijding van de kever niet voldoende ter hand hebben genomen / dat de bedreiging van de aardappeloogst / tekorten door de misoogsten door introductie van de communistische (landbouw)politiek is veroorzaakt. (2)
Een van de afspraken die werden gemaakt toen Indonesië onafhankelijk werd, was de oprichting van de Nederlands-Indonesische Unie. Dit was een nieuw politiek verband tussen Nederland, de Nederlandse overzeese gebieden en de voormalige koloniën. In 1956 zegde Indonesië de Nederlands-Indonesische Unie eenzijdig op.
Vraag 21 2 punten
Leg uit dat deze opzegging van de Unie door Indonesië past bij een kenmerkend aspect uit de tweede helft van de twintigste eeuw.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als alleen een juist kenmerkend aspect wordt genoemd, wordt geen scorepunt toegekend.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Twee gegevens over het beëindigen van de Praagse Lente:
1 Brezjnev besloot, mede op advies van de DDR-leider Walter Ulbricht, om de Praagse Lente te beëindigen met een militaire inval.
2 Brezjnev besloot dat juist de Oost-Duitse troepen niet mochten deelnemen aan de militaire inval.
Vraag 22 2 punten
Geef voor beide besluiten de overweging van Brezjnev weer.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als in het antwoord op de eerste deelvraag wordt verwezen naar de Brezjnev-doctrine, wordt geen scorepunt toegekend (omdat deze doctrine pas na de inval wordt geformuleerd).
In 1973 nam het Amerikaanse Congres (parlement) de War Powers Act aan. Door deze wet werd de president verplicht te overleggen met het Congres over het inzetten van Amerikaanse troepen. De aanname van de War Powers Act is mede veroorzaakt door:
1 het militaire verloop van de Vietnamoorlog na de Tonkin-resolutie.
2 een verandering in de publieke opinie in de Verenigde Staten.
Vraag 23 4 punten
Leg voor beide oorzaken uit wat het Congres met de aanname van de War Powers Act wilde voorkomen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen voor een juiste combinatie van een juiste beschrijving (bij 1) van de escalatie van de Vietnamoorlog en (bij 2) van de toenemende kritiek op de oorlog, met een juiste uitleg wat de War Powers Act moest voorkomen, worden scorepunten toegekend.
Gebruik bron 12. Deze postzegel moet het beleid van Perestrojka bevorderen.
Vraag 24 4 punten
Toon dit aan door:
- uit te leggen welke verandering in de communistische ideologie met de tekst op de postzegel wordt aangekondigd en
- aan te geven dat deze verandering het beleid van Perestrojka kan bevorderen en ten slotte
- aan te geven waardoor een postzegel een effectieve manier is om deze verandering te bewerkstellingen.
Bron 12
In 1988 verschijnt deze postzegel in de Sovjet-Unie:
Vertaling van de tekst op de postzegel: 'Perestrojka is het vertrouwen op de levendige creativiteit van de massa.' Toelichting: Op de postzegel zijn sectoren afgebeeld waar volgens de regering van de Sovjet-Unie innovatie moet plaatsvinden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als bij de eerste deelvraag wordt ingegaan op het eerdere centraal bepaalde beleid, worden scorepunten toegekend.
Gebruik bron 13. Een conclusie: Met deze bron kun je aantonen dat het ontstaan van sociaal-culturele veranderingen in de tweede helft van de twintigste eeuw een proces is.
Vraag 25 2 punten
Leg deze conclusie uit door de sociaal-culturele verandering te noemen die naar voren komt in de bron en daarna aan te tonen dat je kunt spreken van een proces.
Bron 12
In 1988 verschijnt deze postzegel in de Sovjet-Unie:
Vertaling van de tekst op de postzegel: 'Perestrojka is het vertrouwen op de levendige creativiteit van de massa.' Toelichting: Op de postzegel zijn sectoren afgebeeld waar volgens de regering van de Sovjet-Unie innovatie moet plaatsvinden.
Bron 13
Chris van Esterik herinnert zich hoe hij in de jaren 1960 op het schoolfeest van zijn gymnasium in Tiel voor het eerst popmuziek draait met zijn eigen bandrecorder:
Ik gloeide van trots en geestdrift. (...) Ik kon op die avond het hele klassieke bolwerk bestoken met ritmes en klanken die niet uit het geleerde hoofd kwamen maar uit de onderbuik. Opeens, terwijl de muziek door beukte, werd de massa doodstil en hield op met dansen. Onaangekondigd stond daar in de deuropening de rector. Hij zei niets, stak zijn kin nog eens extra vooruit, zijn ogen schoten vuur. (...) Binnen de muren van zijn eigen klassieke rijk waren de laatste dagen van Rome aangebroken. De Vandalen hadden de eerste verdedigingslinie van het grondgebied al veroverd. Ik zette mijn bandrecorder uit. Overdonderd en gedwee pakten we ons boeltje op. Zonder een woord van discussie was het feest onmiddellijk afgelopen. Als een ware Romeinse veldheer had hij bij zijn eerste confrontatie met de jaren zestig een klinkende overwinning behaald.
VW-1021-a-b 10 / 10 lees verdereinde ►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Het draaien van popmuziek / het houden van een schoolfeest zonder toezicht past bij het ontstaan van jeugdcultuur (1)
- maar het gedweeë einde van het feest / het ontzag voor de rector laat zien dat het zich durven verzetten tegen de autoriteiten door de jeugd nog in ontwikkeling is (waarmee je kunt aantonen dat het gaat om een proces) (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Geschiedenis 2021, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-1/vw-1021-a-21-1-o
Andere examens geschiedenis vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1?
Het centraal examen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1 loopt tot vraag 25. Van 24 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over tijd van ontdekkers en hervormers (4), Koude Oorlog (4) en tijd van burgers en stoommachines (3).
Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-1/vw-1021-a-21-1-c).
Hoe oefen ik met het examen geschiedenis vwo 2021, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.