Examenvragen ontwikkelingsvraagstukken aardrijkskunde havo Cariben

16 vragen over ontwikkelingsvraagstukken uit 4 centrale examens van 2024 tot en met 2026.

Kort antwoord

Ontwikkelingsvraagstukken komt in 4 van de 6 examens aardrijkskunde havo Cariben voor, met 16 vragen (8% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 2 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over ontwikkelingsvraagstukken

Per examen de vragen over ontwikkelingsvraagstukken, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Nationale parken in Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.

bron 14

Kaart van Brazilië met per deelstaat het jaartal van het eerste aangewezen nationale park, in groentinten. In het zuidoosten staan de vroegste jaartallen (1937, 1959, 1961); in het Amazonegebied in het noorden en westen latere jaartallen (1979 tot 1989, en 2006).
Jaartal eerste aangewezen nationale park per deelstaat

Hoe donkerder de kleur, hoe recenter een nationaal park in de deelstaat aangewezen is.

Gebruik de bronnen 11 en 14.

Vanaf 1937 zijn in de loop van de tijd vrijwel overal in Brazilië nationale parken aangewezen.

Vraag 20 3 punten

Geef

  • twee verschillen, één met bron 11 en één met bron 14, tussen de nationale parken in het economisch kerngebied van Brazilië en de nationale parken in het Amazonegebied;
  • voor elk verschil een reden.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat de nationale parken in het economisch kerngebied kleiner (zie bron 11) én ouder zijn (zie bron 14) dan de nationale parken in het Amazonegebied. (1)

Opmerking: Het scorepunt alleen toekennen als beide verschillen juist zijn.

  • Een voorbeeld van een juiste reden voor kleinere nationale parken in het economisch kerngebied is: in het economisch kerngebied was veel grondgebied al ingenomen door bebouwing / was minder ruimte voor natuur. (1)
  • Een voorbeeld van een juiste reden voor oudere nationale parken in het economisch kerngebied is: in het economisch kerngebied kwam de natuur eerder onder druk te staan / bestond eerder de behoefte om de natuur te beschermen dan in het Amazonegebied. (1)

Opmerking: Aan juiste antwoorden die uitgaan van het Amazonegebied in plaats van het economisch kerngebied dienen scorepunten toegekend te worden.

Vraag 20 in het hele examen

Gebruik bron 11.

De Braziliaanse overheid verkoopt rechten aan particuliere bedrijven om de nationale parken te exploiteren.

Vraag 22 2 punten

Geef

  • een voordeel voor de Braziliaanse overheid om de nationale parken door particuliere bedrijven te laten exploiteren;
  • de reden waarom bij het beheer van enkele nationale parken samenwerking op een hoger schaalniveau gewenst is.
Bekijk het antwoord

Juiste voorbeelden van een voordeel voor de Braziliaanse overheid zijn: (1)

  • De Braziliaanse overheid hoeft niet zelf (met belastinggeld) te investeren in de nationale parken.
  • De Braziliaanse overheid kan door de verkoop van exploitatierechten van de nationale parken geld verdienen.

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: (1)

  • Brazilië heeft nationale parken die grenzen aan andere landen.
  • Brazilië wil internationale afspraken nakomen / maken die de natuur beschermen.

Vraag 22 in het hele examen

De Braziliaanse overheid verkoopt rechten aan particuliere bedrijven om de nationale parken te exploiteren.

Vraag 23 2 punten

Beredeneer waarom hierbij good governance belangrijk is.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Er komt in Brazilië corruptie voor / Bescherming van natuur en/of inheemse volken is niet altijd het primaire doel van bedrijven, (1)
  • zodat het belangrijk is dat de overheid de gemaakte afspraken controleert / transparant en/of integer handelt. (1)

Vraag 23 in het hele examen

In de nationale parken wonen vaak inheemse gemeenschappen. Deze inheemse gemeenschappen kunnen in het beheer van de nationale parken een waardevolle rol spelen.

Vraag 24 1 punt

Geef aan waarom juist inheemse gemeenschappen een waardevolle rol kunnen spelen in het beheer van de nationale parken.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is: inheemse gemeenschappen hebben vaak veel lokale kennis van de natuur.

Vraag 24 in het hele examen

Het exploiteren van nationale parken in Brazilië kan de natuur in die parken schade toebrengen. Door het verbeteren van de bereikbaarheid van de nationale parken komt ook de natuur buiten die parken onder druk te staan.

Vraag 25 2 punten

Beredeneer waarom door het bereikbaarder maken van nationale parken ook de natuur buiten die parken onder druk komt te staan.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Om de bereikbaarheid van de nationale parken te verbeteren, worden wegen aangelegd, (1)
  • zodat ook andere stukken (beschermde) natuur / tropisch regenwoud waar die wegen doorheen gaan toegankelijker worden (en onder druk komen te staan). (1)

Vraag 25 in het hele examen

2026, tijdvak 2: De geografie van steenkool

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.

Bij de verbranding van steenkool komt koolstofdioxide vrij. Tijdens de klimaatconferentie in Glasgow in 2021 wilden landen daarom afspreken om het steenkoolgebruik af te bouwen. De Indiase klimaatminister had bezwaar en stelde het volgende: ‘Opkomende landen moeten het recht hebben op het gebruik van fossiele brandstoffen’.

Vraag 8 2 punten

Geef

  • een argument vóór de stelling van de Indiase klimaatminister;
  • een argument tegen de stelling van de Indiase klimaatminister.
Bekijk het antwoord

Juiste voorbeelden van een argument voor de stelling zijn:

  • Ontwikkelingslanden hebben niet de (financiële) mogelijkheden om over te stappen op duurzame energiebronnen.
  • Het gebruik van fossiele brandstoffen is relatief goedkoop (en noodzakelijk om tot ontwikkeling te komen).
  • Veel centrumlanden hebben hun ontwikkeling / welvaart te danken aan het decennialange gebruik van fossiele brandstoffen.

Juiste voorbeelden van een argument tegen de stelling zijn:

  • De uitstoot van broeikasgassen is een mondiaal probleem dat alleen door alle landen samen kan worden gestopt.
  • Door fossiele brandstoffen te blijven gebruiken, worden de gevolgen van de uitstoot van broeikasgassen afgewenteld in tijd.

Vraag 8 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Brasília, de hoofdstad van Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.

Gebruik de bronnen 12 en 13.

Detailkaart van Brasília rond het Paranoástuwmeer met woonwijken naar klasse (hoge klasse, middenklasse, lage klasse), favela's (enkele punten aan de randen, onder meer bij São Sebastião), regeringswijken, ambassadewijk, overige bebouwing, parken en verkeer, met belangrijke gebouwen genummerd 1 tot en met 6. Rechtsonder een kaartje van Zuid-Amerika met de ligging van Brasília.
bron 12 Het centrum van Federal District Brasília

bron 13 Thematische kaarten van Brazilië

Kaart van Brazilië per deelstaat met het bruto regionaal product per inwoner in euro's, 2013, in vijf klassen van minder dan 5000 tot 15 000 of meer. Het Federaal District en de deelstaten in het zuidoosten (São Paulo, Rio de Janeiro) hebben de hoogste klasse; deelstaten in het noordoosten hebben minder dan 5000 of 5000 - 7500.
Bruto regionaal product
Kaart van Brazilië per deelstaat met de Gini-coëfficiënt in 2003, in vijf klassen van minder dan 0,46 tot 0,52 of meer. Het Federaal District, een aantal deelstaten in het noordoosten en het westen hebben hoge waarden. Onderschrift: de Gini-coëfficiënt wordt gebruikt om inkomensongelijkheid weer te geven; hoe groter het getal, hoe ongelijker de verdeling.
Sociale ongelijkheid

In Brazilië is sprake van ongelijkheid op verschillende schaalniveaus.

Vraag 18 3 punten

Geef

  • met bron 12 een aanwijzing dat binnen Brasília sprake is van ongelijkheid;
  • met bron 13 aan waardoor er ook op een hoger schaalniveau sprake is van ongelijkheid.
  • een reden waarom de Gini-coëfficiënt juist in Brasília hoog is.
Bekijk het antwoord
  • Een voorbeeld van een juist antwoord is: in Brasília liggen zowel favela’s, als middenklasse woonwijken.
  • Uit het antwoord moet blijken dat er een groot verschil bestaat tussen het brp van de deelstaten in Brazilië.
  • Een voorbeeld van een juiste reden is: in Brasília zijn naast goedbetaalde overheidsbanen ook laagbetaalde banen.

Vraag 18 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Mangroven in Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.

De ontwikkeling van toerisme aan de Braziliaanse noordkust heeft gevolgen voor het behoud van mangrovekusten.

Vraag 24 2 punten

Beredeneer waarom toerisme aan de Braziliaanse noordkust voor het behoud van mangrovekusten zowel een kans als een bedreiging kan zijn.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Inkomsten uit toerisme kunnen in het behoud van mangrovekusten geïnvesteerd worden / Alleen onaangetaste en/of schone mangrovekusten zullen toeristen trekken,
  • maar voor de bouw van hotels / voorzieningen voor toeristen zal ook (mangrove)bos worden gekapt / aangetast.

Vraag 24 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Hispaniola, een eiland met twee landen

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 22.

Vraag 32 2 punten

Toon met twee gegevens uit de bron aan dat de Dominicaanse Republiek er economisch beter voor staat dan Haïti.

Bekijk het antwoord
  • Het exportpakket van de Dominicaanse Republiek is hoogwaardiger / veel gevarieerder dan dat van Haïti.
  • De Dominicaanse Republiek is veel minder afhankelijk van één handelspartner / de Verenigde Staten dan Haïti.

Vraag 32 in het hele examen

Gebruik bron 21.

In bron 21 ontbreken juist voor landen in het Caribisch gebied belangrijke economische gegevens om een vollediger beeld van de economische situatie te krijgen.

Vraag 33 2 punten

Geef twee economische gegevens die juist voor landen in het Caribisch gebied belangrijk zijn om een vollediger beeld van de economische situatie te krijgen.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste economische gegevens zijn:

  • de waarde van de geldzendingen / remittances van geëmigreerde bewoners
  • inkomsten uit toerisme

per juist economisch gegeven: 1 scorepunt

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Geef hiervoor ook een politieke reden.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat Haïti al decennialang te maken heeft met politieke instabiliteit / bendegeweld.

Vraag 35 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Porto Central, een nieuwe haven in Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 11.

Gebruik de bronnen 9 en 10.

De haven Porto Central vormt niet alleen een bedreiging voor de biodiversiteit op lokale schaal, maar ook voor de biodiversiteit van verder landinwaarts gelegen gebieden in Brazilië.

Vraag 20 3 punten

Beschrijf in drie stappen dat de haven Porto Central ook een bedreiging vormt voor de biodiversiteit van verder landinwaarts gelegen gebieden.

Begin je beschrijving met het soort goederen waarvoor deze haven vooral aangelegd is.

Bekijk het antwoord

Een juiste beschrijving moet de volgende drie stappen bevatten:

  • Porto Central wordt een haven voor de export van grondstoffen (zoals soja / agribulk / ijzererts). (1)
  • Voor de winning van grondstoffen worden leefgebieden van flora en fauna aangetast / wordt het landschap aangetast / worden gebieden ontgonnen / wordt infrastructuur aangelegd. (1)
  • Door de aantasting van leefgebieden van flora en fauna kan de soortenrijkdom afnemen. (1)

Vraag 20 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Investeringen in het Keniaanse spoor

Opgavetekst

Bron 3 Investeringen in het Keniaanse spoor

Investeringen in het Keniaanse spoor
Bron 3

Sinds de onafhankelijkheid van Kenia in 1963 is er weinig geïnvesteerd in de spoorweginfrastructuur van het land. Pas in 2017 werd een nieuwe spoorlijn geopend van de havenstad Mombasa naar de Keniaanse hoofdstad Nairobi (fase 1, zie bron 4). In 2019 werd dat traject verlengd naar de provinciestad Naivasha om daarna verlengd te worden naar Uganda (fase 2, zie bron 4).

De nieuwe spoorlijnen vervangen de verouderde spoorlijnen uit de koloniale tijd en worden aangelegd door een Chinese aannemer. Kenia betaalt deze aannemer met een lening van een Chinese bank. De grondstofvoorraden in Kenia dienen als onderpand. Als de lening niet kan worden terugbetaald, wordt de Chinese bank eigenaar van de grondstoffen. De investeringen in het Keniaanse spoor passen in het grote Chinese investeringsplan 'China’s Belt and Road Initiative' (de nieuwe Zijderoute) dat Azië, Afrika en Europa met elkaar moet verbinden. Kenia heeft langs de nieuwe spoorlijnen bedrijvenparken gepland voor arbeidsintensieve industrie.

Bron 4 Spoorlijnen in Kenia

Spoorlijnen in Kenia
Bron 4

Vraag 6 1 punt

Gebruik de bronnen 3 en 4.
De door de Britten aangelegde infrastructuur in Kenia heeft een kenmerkend koloniaal patroon. De laatste jaren investeert China in de infrastructuur van Kenia.
Geef aan wat voor type kolonie Kenia was.

Bekijk het antwoord
  • Noemt: exploitatiekolonie. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4.
De door de Britten aangelegde infrastructuur in Kenia heeft een kenmerkend koloniaal patroon. De laatste jaren investeert China in de infrastructuur van Kenia.
Beredeneer waarom de door de Chinezen aangelegde infrastructuur ook een koloniaal patroon heeft.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de door de Chinezen aangelegde infrastructuur, net als in de koloniale periode, gericht is op de kust / havens. (1p)
  • Noemt dat grondstoffen / landbouwproducten / mijnbouwproducten daardoor makkelijk naar het buitenland vervoerd kunnen worden. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Toerisme op Bonaire

Opgavetekst

Bron 15 Bonaire

Bonaire
Bron 15 Een toeristenkaart van Bonaire

Bonaire is het kleinste eiland van de ABC-eilanden (Aruba, Curaçao en Bonaire). Sinds 10 oktober 2010 is het eiland een ‘bijzondere gemeente’ van Nederland.

De economie van Bonaire is sterk afhankelijk van toerisme. Er zijn verschillende vormen van toerisme: duiktoerisme, strandtoerisme en cruisetoerisme. Bonaire staat wereldwijd bekend als duik- en snorkelparadijs, maar de laatste jaren is ook het cruisetoerisme toegenomen.

Sinds 2010 hebben meer Nederlanders een huis gekocht op Bonaire. Dit heeft ook invloed op het toerisme op Bonaire.

Vraag 28 3 punten

Bonaire is politiek gezien als Caribisch openbaar lichaam een bijzondere gemeente van Nederland (zie bron 15). Tussen Bonaire en andere Nederlandse gemeenten zijn veel verschillen. Bij aardrijkskunde worden verschillen tussen gebieden vaak bekeken vanuit vijf verschillende dimensies.
Geef zes verschillen tussen de gemeente Bonaire en de gemeenten in Nederland

  • twee verschillen vanuit de dimensie natuur;
  • twee verschillen vanuit de sociaal-culturele dimensie;
  • twee verschillen vanuit de economische dimensie.
Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste verschillen vanuit de dimensie natuur, zoals: Bonaire ligt dichter bij de evenaar / Bonaire heeft een warmer of droger klimaat / Bonaire heeft een (sub)tropische vegetatie (steppe/savanne) en Nederland een gematigd loofbos. (1p)
  • Noemt twee juiste verschillen vanuit de sociaal-culturele dimensie, zoals: op Bonaire is de voertaal Papiaments / spreekt twee derde van de bevolking Papiaments / Bonaire heeft een eigen volkslied / Caribische culturen zijn dominant op Bonaire. (1p)
  • Noemt twee juiste verschillen vanuit de economische dimensie, zoals: Bonaire is erg afhankelijk van import, Nederland van export / Bonaire is minder welvarend / op Bonaire is toerisme de belangrijkste economische sector. (1p)

Per dimensie 1 punt, alleen bij twee juiste verschillen uit die dimensie. Een verschil dat niet in het model staat, moet goedgekeurd worden.

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

De laatste tien jaar vestigen zich steeds meer Nederlanders op Bonaire.
Geef twee negatieve gevolgen van deze toename, elk vanuit een andere dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist negatief gevolg vanuit een dimensie, bijvoorbeeld: huizen worden duurder (economische dimensie); milieuvervuiling of milieuaantasting door het groeiende aantal inwoners / de natuurlijke draagkracht komt onder druk te staan (dimensie natuur); de druk op zorg- en onderwijsvoorzieningen neemt toe (sociaal-culturele of economische dimensie); of het verlies van het unieke sociaal-culturele karakter door de veranderende bevolkingssamenstelling (sociaal-culturele dimensie). (1p)
  • Noemt een tweede juist negatief gevolg, vanuit een andere dimensie dan het eerste. (1p)

Per juiste reden 1 punt, mits elk vanuit een verschillende dimensie. De dimensies hoeven niet expliciet genoemd te worden.

Vraag 31 in het hele examen

Hoe vaak ontwikkelingsvraagstukken in het examen komt

Vragen over ontwikkelingsvraagstukken per centraal examen aardrijkskunde havo Cariben. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 120, 22-25515%
2026, tijdvak 28, 18, 24, 32-33, 35617%
2025, tijdvak 12013%
2024, tijdvak 26-7, 28, 31413%

In 4 van de 6 ingedeelde examens aardrijkskunde havo Cariben staat een vraag over ontwikkelingsvraagstukken, samen 16 vragen (8% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 2: 6 vragen.

Oefenen met ontwikkelingsvraagstukken

Maak de 15 nieuwste examenvragen over ontwikkelingsvraagstukken online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025 en 2024). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over ontwikkelingsvraagstukken

Andere onderwerpen aardrijkskunde havo Cariben

Ontwikkelingsvraagstukken op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde havo Cariben onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt ontwikkelingsvraagstukken voor in het eindexamen aardrijkskunde havo Cariben?

In de 6 ingedeelde examens van 2024 tot en met 2026 gaan 16 vragen over ontwikkelingsvraagstukken, 8% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 4 van die examens.

In welk examen aardrijkskunde havo Cariben stonden de meeste vragen over ontwikkelingsvraagstukken?

In het examen van 2026, tijdvak 2, met 6 vragen: 8, 18, 24, 32-33, 35.

Hoe oefen ik examenvragen over ontwikkelingsvraagstukken?

Op deze pagina staan alle vragen over ontwikkelingsvraagstukken met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.