Examenvragen globalisering aardrijkskunde havo Cariben

42 vragen over globalisering uit 6 centrale examens van 2024 tot en met 2026.

Kort antwoord

Globalisering komt in 6 van de 6 examens aardrijkskunde havo Cariben voor, met 42 vragen (22% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 1 (12 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over globalisering

Per examen de vragen over globalisering, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: De wereld van Nutella

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.

bron 1

Nutella

Nutella is een zoet broodbeleg op basis van hazelnoten en cacaopoeder. De chocolatier Pietro Ferrero bedacht het mengsel vlak na de Tweede Wereldoorlog als alternatief voor chocolade als broodbeleg. Cacao was op dat moment zeer schaars en dus werden hazelnoten gebruikt. Die groeiden op grote schaal in het deel van Italië waar Pietro Ferrero woonde.

Inmiddels is Ferrero een multinational met het hoofdkantoor in het noorden van Italië en wordt het broodbeleg Nutella wereldwijd verkocht in supermarkten, restaurants en Nutella-winkels.

Nutella bestaat vooral uit suiker, plantaardige olie en hazelnoten. Daarnaast bevat het cacao- en melkpoeder. De suiker en melk worden uit de omgeving van de fabrieken gehaald. De plantaardige olie is vooral palmolie uit Thailand en Maleisië.

Foto van een Nutella-café met een toonbank vol crêpes en croissants en rijen potten Nutella in de vitrine.
Een Nutella-café in Canada

bron 2

Vier kaarten over de productieketen van Nutella (2022)

Wereldkaart a met hoeveelheden in miljoen kilo (minder dan 8, 8 - 25, 25 - 60, 60 - 100, 100 en meer, geen gegevens). De hoogste klasse ligt in Turkije; ook de Verenigde Staten, Chili, Italië en enkele landen in Europa en Azië hebben een kleur.
Wereldkaart b met de legenda aanwezig en niet aanwezig. Een groot deel van Amerika, Europa, Noord-Afrika, het Midden-Oosten, India, Zuidoost-Azië, Zuid-Afrika en Australië is aanwezig.
Wereldkaart c met hoeveelheden in miljoen kilo (minder dan 25, 25 - 50, 50 - 100, 100 - 200, 200 - 500, 500 en meer, geen gegevens). Gekleurd zijn landen in tropisch Zuid- en Midden-Amerika, West- en Centraal-Afrika en Zuidoost-Azië; de hoogste klassen liggen in West-Afrika en Indonesië.
Wereldkaart d met de legenda aanwezig en niet aanwezig. Aanwezig zijn onder andere Canada, Mexico, Brazilië, een aantal Europese landen, Turkije, Rusland en Australië.

Gebruik de bronnen 1 en 2.

In bron 2 staan vier kaarten (a tot en met d) over de productieketen van Nutella. In willekeurige volgorde zijn dat kaarten met:

  • 1 het afzetgebied van Nutella;
  • 2 landen met een Nutella-fabriek;
  • 3 cacao-producerende landen;
  • 4 hazelnoot-producerende landen.

Vraag 1 2 punten

Noteer de cijfers 1 tot en met 4 onder elkaar op je antwoordblad.

Schrijf achter elk cijfer de letter van de juiste kaart.

Bekijk het antwoord
  • 1 b
  • 2 d
  • 3 c
  • 4 a
indien vier juiste antwoorden2
indien drie of twee juiste antwoorden1
indien minder dan twee juiste antwoorden0

Vraag 1 in het hele examen

In de voedingsmiddelenindustrie is offshoring in de productieketen moeilijker te realiseren dan in bijvoorbeeld de kledingindustrie.

Vraag 2 2 punten

Beredeneer waarom offshoring in de voedingsmiddelenindustrie moeilijker te realiseren is.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juiste redenering zijn:

  • De voedingsmiddelenindustrie werkt met grondstoffen en/of eindproducten die (in tegenstelling tot grondstoffen en/of eindproducten voor de kledingindustrie) vaak niet lang houdbaar zijn, (1)
  • zodat grondstoffen dicht bij het afzetgebied verwerkt moeten worden / vervoer over lange afstanden moeilijk is. (1)

of

  • De voedingsmiddelenindustrie is minder arbeidsintensief dan de kledingindustrie, (1)
  • zodat het uitbesteden van productie aan landen buiten het afzetgebied niet efficiënter is. (1)

Vraag 2 in het hele examen

Ferrero wil het afzetgebied van Nutella vergroten. Om dit te realiseren heeft het bedrijf gekozen voor uitbreiding in Afrika en Azië en niet voor uitbreiding in Europa.

Vraag 3 2 punten

Geef een reden waarom Ferrero niet voor uitbreiding van het afzetgebied in Europa gekozen heeft

  • vanuit de economische dimensie;
  • vanuit de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord
  • Een voorbeeld van een juiste reden vanuit de economische dimensie is: mensen die Nutella kunnen betalen, worden al bereikt / de afzetmarkt in Europa is verzadigd. (1)
  • Voorbeelden van een juiste reden vanuit de demografische dimensie zijn: (1) Het aantal inwoners / De bevolkingsgroei van Europa stagneert. Het aantal kinderen in Europa neemt af.

Opmerking: Aan antwoorden die ingaan op Afrika en/of Azië mogen geen scorepunten worden toegekend.

Vraag 3 in het hele examen

Gebruik bron 1.

Stelling: de culturele diffusie van Nutella is een voorbeeld van amerikanisering.

Vraag 4 2 punten

Geef

  • een argument vóór de stelling;
  • een argument tegen de stelling.
Bekijk het antwoord
  • Een voorbeeld van een juist argument vóór de stelling is: Nutella wordt vanuit de westerse wereld over de rest van de wereld verspreid. (1)
  • Een voorbeeld van een juist argument tegen de stelling is: Nutella / Ferrero is een Italiaans / geen Amerikaans bedrijf. (1)

Vraag 4 in het hele examen

2026, tijdvak 1: De Passport Power Index

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 5.

bron 3

De Passport Power Index

Mensen met een Nederlands paspoort mogen naar 192 landen reizen. Nederland staat daarmee op de 4e positie van de Passport Power Index. Een Chinees paspoort geeft toegang tot 85 landen en staat op de 60e positie. Een Egyptisch paspoort geeft maar toegang tot 55 landen en staat op de 87e positie.

Er kunnen meerdere landen op dezelfde positie op de Passport Power Index staan. Dat gebeurt als het paspoort van die landen toegang geeft tot hetzelfde aantal landen.

Wereldkaart in grijsblauwe tinten met per land het aantal landen dat toegankelijk is met een paspoort uit dat land en de bijbehorende positie op de ranglijst, van 181 - 195 landen (positie 1 t/m 10) tot minder dan 50 landen (lager dan positie 90). Noord-Amerika, Europa, Japan, Australië en Nieuw-Zeeland zijn het donkerst; grote delen van Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Azië zijn het lichtst.
Passport Power Index per land (2024)

Gebruik bron 3.

In 2006 gaf een paspoort toegang tot gemiddeld 57 landen. In 2022 was dit gemiddelde gestegen tot 107 landen. Ondanks deze stijging is er bij de Passport Power Index op mondiaal schaalniveau nog steeds sprake van een centrum-periferieverhouding.

Vraag 5 2 punten

Geef aan

  • waardoor politieke globalisering kan leiden tot een stijging van het aantal landen dat met een paspoort bezocht kan worden;
  • dat bij de Passport Power Index op mondiaal schaalniveau een centrum-periferieverhouding zichtbaar is.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat overheden steeds vaker afspraken maken om de toegang tot elkaars land (voor mensen) te verbeteren. (1)
  • Uit het antwoord moet blijken dat mensen (met een paspoort) uit centrumlanden / welvarende landen tot meer landen toegang hebben dan mensen (met een paspoort) uit perifere / minder welvarende landen. (1)

Vraag 5 in het hele examen

bron 4

De Passport Power van de Verenigde Arabische Emiraten

In 2011 gaf het paspoort van de Verenigde Arabische Emiraten toegang tot 69 landen. Tegenwoordig is dat 184 landen. Het paspoort van de Verenigde Arabische Emiraten is daarmee gestegen van de 65e positie op de ranglijst in 2011 naar de 8e positie in 2025.

0102030405060702011201220132014201520162017201820192020202120222023202420256564565542383821151816151598Legenda:21positie op de ranglijst

De Verenigde Arabische Emiraten is de afgelopen jaren gestegen op de Passport Power Index (zie bron 4). Dit land in het Midden-Oosten heeft grote hoeveelheden fossiele brandstoffen.

Vraag 7 2 punten

Beredeneer waarom de aanwezigheid van fossiele brandstoffen in de Verenigde Arabische Emiraten geleid heeft tot een stijging op de Passport Power Index.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juiste redenering zijn:

  • De Verenigde Arabische Emiraten is door de olie-inkomsten (zeer) welvarend geworden, (1)
  • zodat andere landen hun grenzen graag openstellen voor inwoners van de Verenigde Arabische Emiraten. (1)

of

  • Veel landen hebben interesse in de olievoorraden van de Verenigde Arabische Emiraten, (1)
  • zodat overheden willen samenwerken met de Verenigde Arabische Emiraten. (1)

Vraag 7 in het hele examen

bron 5

Lijngrafiek met vier lijnen a tot en met d van de positie op de ranglijst van 2006 tot en met 2025, met positie 1 bovenaan en 120 onderaan. Lijn a blijft rond positie 1 tot 5. Lijn b zakt van ongeveer 25 naar ongeveer 45. Lijn c daalt eerst van ongeveer 78 naar 95 in 2015 en stijgt daarna naar 60. Lijn d zakt van ongeveer 83 naar 117 in 2021 en stijgt daarna naar 100.
Positie op de Passport Power Index van vier landen (2006 - 2025)

Gebruik de bronnen 3 en 5.

In bron 5 staat van de landen Afghanistan, China, Duitsland en Venezuela de ontwikkeling van de positie op de Passport Power Index weergegeven.

Vraag 8 2 punten

Noteer de namen van deze vier landen op je antwoordblad.

Schrijf achter elk land de letter van de juiste lijn uit bron 5.

Bekijk het antwoord
Afghanistand
Chinac
Duitslanda
Venezuelab
indien vier juiste antwoorden2
indien drie of twee juiste antwoorden1
indien minder dan twee juiste antwoorden0

Vraag 8 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Nationale parken in Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.

Veel Europeanen hebben vanuit de dimensie natuur een stereotiepe beeld van Brazilië. Met het aanwijzen van nationale parken kan de Braziliaanse overheid dit stereotiepe beeld beïnvloeden.

Vraag 21 2 punten

Beredeneer dat de Braziliaanse overheid het stereotiepe beeld kan beïnvloeden dat veel Europeanen vanuit de dimensie natuur van Brazilië hebben.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juiste redenering zijn:

  • De Braziliaanse overheid kan verschillende soorten natuurgebieden en/of landschappen aanwijzen als nationaal parken, (1)
  • zodat het stereotiepe beeld van Brazilië als land met voornamelijk tropisch regenwoud geografischer / vollediger kan worden. (1)

of

  • De Braziliaanse overheid beschermt natuurgebieden en/of landschappen door ze aan te wijzen als nationale parken, (1)
  • zodat het stereotiepe beeld van Brazilië als land waar de biodiversiteit wordt aangetast, kan worden genuanceerd. (1)

Vraag 21 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Valuta in het Caribisch gebied

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.

bron 18

Caribische landen met hun munteenheid (2025)

Officiële munteenheidLanden
Amerikaanse dollarAmerikaanse Maagdeneilanden Bonaire Britse Maagdeneilanden Saba St. Eustatius Turks- en Caicoseilanden
Barbadiaanse dollarBarbados
Jamaicaanse dollarJamaica
Kaaimaneilandse dollarKaaimaneilanden
Oost-Caribische dollarAnguilla Antigua en Barbuda Dominica Grenada Montserrat Saint Kitts en Nevis Saint Lucia Saint Vincent en de Grenadines
EuroGuadeloupe Saint-Martin
Cubaanse pesoCuba
Dominicaanse pesoDominicaanse Republiek
Arubaanse florinAruba
Haïtiaanse gourdeHaïti
Caribische guldenCuraçao Sint Maarten

Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.

Op de meeste eilanden van de Grote Antillen wordt betaald met verschillende dollars. Voordat deze munteenheid werd geïntroduceerd, werd de munt van een ander land gebruikt.

Vraag 31 2 punten

Geef

  • de naam van dit andere land;
  • een economische reden waarom de meeste eilanden van de Kleine Antillen geen eigen munteenheid hebben.
Bekijk het antwoord
  • Spanje (1)
  • Uit het antwoord moet blijken dat de eilanden van de Kleine Antillen niet genoeg financiële slagkracht hebben om een eigen munt in te voeren. (1)

Aanvulling: Op pagina 14, bij vraag 31 moet bij de eerste deelscore Groot-Brittannië / Verenigd Koninkrijk vervangen worden door: Spanje

Vraag 31 in het hele examen

bron 19

De Caribische gulden

In 2025 werd de Caribische gulden in Curaçao en Sint Maarten ingevoerd. Het ontwerp laat de culturele en natuurlijke rijkdommen van de eilanden zien. Er werd een zeebioloog ingeschakeld om de koralen en andere zeedieren te kiezen die op de bankbiljetten en de munten zijn afgebeeld. De Caribische gulden blijft net als de Antilliaanse gulden gekoppeld aan de Amerikaanse dollar.

Bankbiljetten van de Caribische gulden van 10, 20, 50, 100 en 200 in een waaier, met afbeeldingen van zeedieren zoals een vis, een rog, een schildpad en een zeepaardje, en daaronder zes munten.

Gebruik de bronnen 18 en 19.

In 2025 werd op Curaçao en Sint Maarten de Antilliaanse gulden vervangen door de Caribische gulden. Op Aruba en Bonaire is deze munt al eerder vervangen.

Vraag 32 2 punten

Geef aan

  • waarom de introductie van de Caribische gulden wordt gezien als nation building;
  • waarom het voor Curaçao en Sint Maarten vanuit de politieke dimensie wenselijk was om de Antilliaanse gulden te vervangen.
Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn: (1)

  • De symbolen op een eigen (ontworpen) valuta kunnen bijdragen aan een eigen identiteit.
  • Het invoeren van een eigen munt kan de zelfstandigheid / de trots van een natie benadrukken.

Uit het antwoord moet blijken dat de Nederlandse Antillen (sinds 2010) niet meer bestaan / Curaçao en Sint Maarten (sinds 2010) autonome landen zijn. (1)

Vraag 32 in het hele examen

bron 20

Billboard op Sint Maarten

De minister van Financiën van Sint Maarten heeft de directeur van de Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten gevraagd om onderstaand billboard over de nieuwe Caribische gulden (Caribbean guilder) weg te halen. Het billboard laat namelijk een onvolledig beeld zien, omdat Saint-Martin ontbreekt.

Billboard met twee verbaasd kijkende mensen en de tekst MY OH MY, The new Caribbean Guilder, een handgeschreven regel met Curaçao en Sint Maarten, een silhouet van de eilanden en het logo van de CBCS.

Gebruik de bronnen 18 tot en met 20 en het kaartenkatern.

Op het billboard ter introductie van de Caribische gulden staat Saint-Martin niet afgebeeld, omdat Saint-Martin niet meedoet met de Caribische gulden.

Vraag 33 2 punten

Beredeneer waarom Saint-Martin niet meedoet met de Caribische gulden.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Saint-Martin is een overzees gebiedsdeel / departement van Frankrijk, (1)
  • zodat Saint-Martin vasthoudt aan de euro als officieel betaalmiddel. (1)

Vraag 33 in het hele examen

Sinds 1 januari 2011 is de Amerikaanse dollar het wettige betaalmiddel op Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Deze eilanden hebben de Antilliaanse gulden toen ingeruild voor de Amerikaanse dollar.

Vraag 34 2 punten

Geef twee economische redenen waarom Bonaire, Saba en Sint Eustatius hebben gekozen voor de Amerikaanse dollar.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste redenen zijn:

  • De meeste toeristen op deze eilanden komen uit de Verenigde Staten.
  • Internationale handel vindt voornamelijk plaats in Amerikaanse dollar.
  • De Verenigde Staten is de belangrijkste handelspartner van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

per juiste reden 1

Vraag 34 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Chili, Filipijnen en Spanje

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.

Kolonialisme speelde een belangrijke rol bij de verspreiding van culturele verschijnselen over de wereld.

Vraag 1 2 punten

Geef twee andere manieren waarop culturele verschijnselen tegenwoordig over de wereld verspreid worden.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste manieren zijn:

  • handelscontacten
  • migratie
  • militaire veroveringen
  • (sociale) media

per juiste manier: 1 scorepunt

Vraag 1 in het hele examen

Gebruik de bronnen 1 en 2.

bron 1 Chili en Filipijnen, oud-koloniën van Spanje

De kolonisatie van Chili door Spanje begon in 1540. In 1810 verklaarde Chili zich onafhankelijk en brak de onafhankelijkheidsoorlog uit. Spanje wist het land te heroveren, maar in 1817 werd Chili definitief onafhankelijk van Spanje.

Filipijnen werd in 1543 gekoloniseerd door de Spanjaarden. De eilandengroep kreeg een andere naam en werd vernoemd naar de toenmalige Spaanse kroonprins: Filips II. Ruim 300 jaar was het land een Spaanse kolonie. Vanaf 1898 kwam Filipijnen in Amerikaanse handen. In 1946 werd Filipijnen onafhankelijk.

Wereldkaart waarop de Spaanse koloniale gebieden in de 17e eeuw oranje zijn gekleurd: het Iberisch schiereiland, delen van Italië en de Lage Landen, een kuststrook in Noordwest-Afrika, Mexico en Midden-Amerika, Caribische eilanden, het westen en zuiden van Zuid-Amerika en de Filipijnen.
Maximale uitbreiding van het Spaanse koloniale rijk (17e eeuw)

bron 2 Gegevens van Chili, Filipijnen en Spanje, 2024

ChiliFilipijnenSpanje
aantal inwoners19.764.800115.844.00048.347.900
bbp per inwoner$ 17.067$ 3.804$ 33.509
samenstelling van de beroepsbevolkinglandbouw: 6,3%; industrie: 22,8%; diensten: 70,9%landbouw: 23,7%; industrie: 18,9%; diensten: 57,4%landbouw: 3,8%; industrie: 20,1%; diensten: 76,1%
verstedelijkingsgraad88%48,3%81,6%
officiële landstaalSpaansFilipijns, EngelsSpaans
religiechristelijk: 88,1%christelijk: 90,6%; moslim: 5,5%christelijk: 86,7%; moslim: 2,8%
analfabetisme (15 jr. en ouder)3%3,7%1,4%

Chili was voor Spanje een exploitatiekolonie én een vestigingskolonie. Filipijnen was wel een Spaanse kolonie, maar de Spanjaarden hebben zich er nooit op grote schaal gevestigd.

Vraag 2 2 punten

Geef

  • met bron 1 een reden waarom de Spanjaarden zich nooit op grote schaal in Filipijnen gevestigd hebben;
  • met bron 2 een cultureel verschil dat daardoor tussen Chili en Filipijnen ontstaan is.
Bekijk het antwoord
  • Een voorbeeld van een juiste reden is: Filipijnen heeft een afgelegen ligging ten opzichte van ander Spaans (koloniaal) grondgebied / is door de eilandstructuur moeilijk te besturen.
  • Uit het antwoord moet blijken dat de landstaal in Chili Spaans (geworden) is en in Filipijnen Filipijns (gebleven) is.

Vraag 2 in het hele examen

Gebruik de bronnen 2 en 3.

bron 3 Bevolkingsdiagrammen van Chili, Filipijnen en Spanje, 2024

leeftijdmannenvrouwen
0-42,52,3
5-932,9
10-143,153,1
15-193,153,05
20-243,43,3
25-293,93,9
30-344,254,2
35-393,954
40-443,653,55
45-493,43,3
50-543,253,2
55-5933,1
60-642,652,8
65-692,32,4
70-741,71,95
75-791,21,4
80-840,70,9
85-890,350,6
90-940,150,35
95-9900,15
100+00
leeftijdmannenvrouwen
0-44,13,85
5-94,954,8
10-145,154,95
15-194,954,8
20-244,74,65
25-294,454,3
30-344,154
35-393,653,5
40-443,13,1
45-492,652,65
50-542,352,3
55-591,952,05
60-641,551,65
65-691,11,35
70-740,70,9
75-790,30,5
80-840,150,3
85-890,10,1
90-9400,05
95-9900
100+00
leeftijdmannenvrouwen
0-41,81,7
5-92,22,1
10-142,552,35
15-192,752,55
20-242,652,45
25-292,552,45
30-342,852,75
35-393,13
40-443,653,55
45-494,254,1
50-544,053,95
55-593,83,85
60-643,353,55
65-692,753
70-742,252,5
75-791,82,3
80-841,21,65
85-890,71,2
90-940,350,65
95-990,10,2
100+00

Westerse bedrijven willen investeren in de arbeidsintensieve industrie.

Stelling: het is voor westerse bedrijven gunstiger om deze investeringen in Filipijnen te doen dan in Chili.

Vraag 4 2 punten

Geef met een gegeven uit de bronnen een argument voor de stelling

  • vanuit de economische dimensie;
  • vanuit de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord
  • Een voorbeeld van een juist argument vanuit de economische dimensie is: in Filipijnen is het bbp per inwoner / zijn de lonen lager dan in Chili.
  • Een voorbeeld van een juist argument vanuit de demografische dimensie is: Filipijnen heeft een grotere beroepsbevolking / een relatief jongere bevolking dan Chili.

Vraag 4 in het hele examen

2026, tijdvak 2: De geografie van steenkool

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.

Gebruik bron 4.

Het gebruik van steenkool heeft het globaliseringsproces versneld.

Vraag 6 2 punten

Beredeneer waarom het gebruik van steenkool het globaliseringsproces versneld heeft.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Steenkool maakte de ontwikkeling van stoomschepen / stoomtreinen mogelijk,
  • zodat grondstoffen / goederen / producten sneller / grootschaliger (mondiaal) verspreid konden worden.

Vraag 6 in het hele examen

Gebruik de bronnen 5 en 6.

bron 5 Top 10 steenkool-producerende landen (in miljoen ton)

positie in 2024land20222024
1China4.5594.710
2India9111.011
3Indonesië687775
4Verenigde Staten539526
5Australië440456
6Rusland439433
7Zuid-Afrika230229
8Kazachstan118116
9Duitsland131102
10Polen10889
Wereldkaart met pijlen van de belangrijkste steenkoolexporteurs naar hun afzetgebieden, met de hoeveelheden in miljoen ton. De grootste exporteurs zijn Indonesië (465), Australië (344) en Rusland (223); de dikste pijlen lopen naar Oost-Azië, India en de ASEAN-landen, kleinere stromen komen uit Zuid-Afrika (67), Colombia (54), de Verenigde Staten (77), Canada (28) en Mongolië (14).
bron 6 Belangrijkste handelsstromen van steenkool in miljoen ton (2022)

De handelsstromen van steenkool wijken af van de traditionele handelsstromen in het centrum-periferiepatroon.

Vraag 7 3 punten

Geef aan

  • waaruit blijkt dat Australië van het traditionele centrum-periferiepatroon afwijkt;
  • waarom de vraag naar steenkool in China groot is;
  • waarom de vraag naar steenkool in Europa daalt.
Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat Australië als centrumland vooral steenkool / een grondstof exporteert (waaruit blijkt dat het kenmerken van een land uit de periferie heeft).

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • China is sterk geïndustrialiseerd (zodat de vraag naar energie groot is).
  • China heeft zeer veel inwoners (zodat de vraag naar energie groot is).

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • In Europa wordt steeds meer elektriciteit opgewekt met duurzame vormen van energie.
  • In Europa wordt (voor het opwekken van elektriciteit) steenkool vervangen door aardgas.

Vraag 7 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Hispaniola, een eiland met twee landen

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 22.

Gebruik bron 21.

Vier vlakdiagrammen. Export (totale exportwaarde 13,6 miljard dollar) naar product: voedingsmiddelen 17%, (medische) instrumenten 17%, kostbare metalen 13%, machines 12%, metalen 12%, textiel 10%, plastics en rubber 6%, groente en fruit 6%, overig; naar land: Verenigde Staten 52%, Zwitserland 7%, Haïti 6%, China 5%, Duitsland 3%, India 3%, overig. Import (totale importwaarde 31,6 miljard dollar) naar product: minerale producten 18%, machines 16%, transportmiddelen 9%, voedingsmiddelen 8%, chemische producten 8%, metalen 8%, plastics en rubber 6%, textiel 6%, groente en fruit 6%, overig; naar land: Verenigde Staten 40%, China 18%, Brazilië 4%, Spanje 4%, Mexico 3%, Italië 3%, overig. De landen zijn gekleurd naar werelddeel.
bron 21a Handel van Dominicaanse Republiek
Vier vlakdiagrammen. Export (totale exportwaarde 1,03 miljard dollar) naar product: textiel 85%, chemische producten 4%, metalen 3%, overig; naar land: het grootste deel naar de Verenigde Staten, India 2%, overig. Import (totale importwaarde 3,72 miljard dollar) naar product: minerale producten 17%, groente en fruit 14%, textiel 8%, voedingsmiddelen 6%, plastics en rubber 5%, dierlijke producten 5%, vlees 3%, overig; naar land: Verenigde Staten 31%, Dominicaanse Republiek 23%, China 14%, Indonesië 4%, India 3%, overig. De landen zijn gekleurd naar werelddeel.
bron 21b Handel van Haïti

De Dominicaanse Republiek en Haïti hebben beide een negatieve handelsbalans. De Dominicaanse Republiek staat er economisch echter beter voor dan Haïti.

Vraag 31 1 punt

Geef aan waaruit die negatieve handelsbalans blijkt.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat (voor zowel de Dominicaanse Republiek als voor Haïti) de waarde van de export kleiner is dan de waarde van de import (of dat de waarde van de import groter is dan de waarde van de export).

Vraag 31 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Migratie binnen en tussen macroregio's

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort bron 1.

Grenzen tussen macroregio's zijn door culturele diffusie steeds moeilijker te trekken. Culturele diffusie vindt onder andere plaats door migratie.

Vraag 3 3 punten

Geef

  • twee andere oorzaken van culturele diffusie in de periode 1600 - 1950;
  • de oorzaak die de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij culturele diffusie.
Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste oorzaken zijn: door kolonialisme; door militaire veroveringen; door handel(scontacten). Per juiste oorzaak 1 scorepunt toekennen. (2)

Uit het antwoord moet blijken dat internet / social media de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij culturele diffusie. (1)

Vraag 3 in het hele examen

2025, tijdvak 1: De geografie van de druiventeelt

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 5.

In China is de wijnconsumptie sinds 1980 gestegen. Een van de redenen hiervoor is de toegenomen welvaart in China.

Vraag 11 2 punten

Geef voor deze gestegen wijnconsumptie in China een reden vanuit

  • de sociaal-culturele dimensie;
  • de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord
  • Uit de reden vanuit de sociaal-culturele dimensie moet blijken dat in de Chinese samenleving verwester(s)ing / Amerikanisering plaatsvindt. (1)
  • Uit de reden vanuit de demografische dimensie moet blijken dat de bevolking in China de laatste decennia gegroeid is. (1)

Vraag 11 in het hele examen

Gebruik bron 5.

bron 5

Chinese consumptie en productie

De wijnconsumptie in China neemt al lange tijd toe. Na de Verenigde Staten, Frankrijk, Italië en Duitsland is China de grootste wijnconsument ter wereld. Veel van deze wijnen worden nu nog geïmporteerd, maar het aandeel wijnen uit eigen land neemt toe. Door de aankoop van buitenlandse kennis produceert China betere en betaalbare wijnen die steeds vaker ook geëxporteerd worden.

In China is wijn nu nog vooral een chique cadeau. Tot een paar decennia geleden was dat in de Verenigde Staten en Noord-Europa eigenlijk net zo. De Chinees-Vietnamese zakenman Peter Kwok is ervan overtuigd dat China uiteindelijk een echt wijnland zal worden, net zoals Australië en Zuid-Afrika dat geworden zijn. Daarom investeert Kwok nu in Franse wijngebieden.

Vraag 12 2 punten

Beredeneer met een voorbeeld uit bron 5 dat de oorspronkelijke centrum-periferieverhoudingen in de wereld aan het veranderen zijn.

Bekijk het antwoord

Uit de redenering moet blijken dat

  • bedrijven of investeerders (zoals Kwok) uit opkomende / (voormalige) semi-perifere landen (zoals China) tegenwoordig investeren in centrumlanden (zoals Frankrijk), (1)
  • terwijl het bij de oorspronkelijke centrum-periferieverhoudingen vooral (bedrijven uit) centrumlanden waren die investeerden in (semi-)perifere landen. (1)

Vraag 12 in het hele examen

China en veel andere druiven producerende landen zijn lid van een organisatie die toeziet op het nakomen van internationale handelsverdragen.

Vraag 13 2 punten

Geef

  • de naam van deze organisatie;
  • een reden waarom handel tussen landen kan bijdragen aan de internationale veiligheid.
Bekijk het antwoord
  • Wereldhandelsorganisatie / WTO (1)
  • Een voorbeeld van een juiste reden is: wanneer economieën van landen (sterk) afhankelijk van elkaar zijn, zullen er minder snel conflicten / oorlogen ontstaan. (1)

Vraag 13 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Porto Central, een nieuwe haven in Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 11.

Gebruik de bronnen 8 tot en met 10.

bron 8

Porto Central, een haven met Rotterdamse invloed in Brazilië

In Vitória, zo’n 500 km ten noorden van Rio de Janeiro, wordt een nieuwe zeehaven gebouwd: Porto Central. Havenbedrijf Rotterdam is betrokken bij de bouw van deze haven.

Wereldkaart met de huidige en toekomstige netwerkhavens van Havenbedrijf Rotterdam, waaronder Porto Central in Brazilië.
World Port Network Havenbedrijf Rotterdam

bron 9

Impressie van het toekomstige Porto Central

Luchtfoto-impressie van het toekomstige Porto Central met labels voor opslag, terminals, containerterminal, overslag van ijzererts, olie en vloeibaar aardgas, en een schaal van 1.000 meter.

bron 10

Export van Brazilië in 2021

Totale exportwaarde 290 miljard dollar

Vlakdiagram van de export van Brazilië in 2021: delfstoffen zoals ijzerertsen en aardolie 30,8%, landbouwproducten 18,2%, voertuigen 9,7%, grondstoffen voor levensmiddelen 9,2%, vlees en vis 6,9%, metaal 6,8%, chemische producten 4,1%, hout- en papierpulp 3,3%, edelmetalen 2,9% en diversen 8,9%.

Havenbedrijf Rotterdam heeft besloten om te investeren in havens in Brazilië en niet in een haven in Chili.

Vraag 19 2 punten

Geef voor Havenbedrijf Rotterdam

  • met bron 8 een argument om in havens in Brazilië te investeren en niet in een haven in Chili;
  • een argument waarom binnen Brazilië juist voor Porto Central gekozen is.
Bekijk het antwoord
  • Een voorbeeld van een juist argument is: een haven in Brazilië is vanuit Rotterdam / Nederland beter bereikbaar (dan een haven in Chili). (1)
  • Voorbeelden van juiste argumenten zijn: Porto Central ligt vlakbij het economische kerngebied van Brazilië; Porto Central ligt in de regio waar de meeste mensen in Brazilië wonen. (1)

Vraag 19 in het hele examen

Gebruik de bronnen 8 tot en met 11.

bron 11

Toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met andere landen

Schema met vier scenario's: de verticale as loopt van omvang van de export stijgt (boven) tot omvang van de export daalt (onder), de horizontale as van samenstelling van het exportpakket blijft gelijk (links) tot verandert (rechts). Scenario 1 staat linksboven, scenario 2 rechtsboven, scenario 3 linksonder en scenario 4 rechtsonder.

In bron 11 staan vier toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met andere landen. Bij de aanleg van de haven van Porto Central is rekening gehouden met scenario 1. Dat is een gunstig scenario voor de haven van Rotterdam. Voor Brazilië zou scenario 2 juist gunstiger zijn. Er zijn ook ontwikkelingen die kunnen leiden tot de scenario's 3 en 4.

Vraag 21 3 punten

Geef

  • een reden waarom scenario 1 gunstig is voor de haven van Rotterdam;
  • een reden waarom scenario 2 juist gunstiger is voor Brazilië;
  • een ontwikkeling die kan leiden tot de scenario's 3 en 4.
Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

  • De Rotterdamse haven heeft goede faciliteiten voor / is gespecialiseerd in het opslaan / doorvoeren van grondstoffen. Bij scenario 1 zullen vanuit Brazilië steeds meer grondstoffen getransporteerd worden waaraan de Rotterdamse haven zelf waarde kan toevoegen. (1)
  • Een voorbeeld van een juist antwoord is: bij scenario 2 kan Brazilië steeds meer waardevolle halffabricaten / eindproducten / grondstoffen (waaraan waarde toegevoegd is) exporteren. (1)
  • Juiste voorbeelden van ontwikkelingen die tot de scenario's 3 en 4 kunnen leiden zijn: steeds meer landen willen voor grondstoffen minder afhankelijk worden van andere landen; steeds meer landen zetten in op recycling van producten (en hebben dus minder grondstoffen nodig); de grondstoffen in Brazilië raken op. (1)

Vraag 21 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Het Caribisch gebied vanuit de economische dimensie

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.

Hieronder staan drie omschrijvingen (a tot en met c) en zes begrippen (1 tot en met 6).

omschrijvingbegrip
a: De mate waarin bedrijven beïnvloed worden door economische groei of economische tegenwind.1: agglomeratie
b: Grote stad met de daaraan vastgegroeide steden en dorpen.2: conjunctuurgevoelig
c: Voorzieningen die het transport van mensen, goederen en data mogelijk maken.3: connectiviteit
4: gentrificatie
5: infrastructuur
6: protectionisme

Vraag 30 2 punten

Noteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordblad.

Schrijf achter elke letter het cijfer van het juiste begrip.

Let op: er blijven drie begrippen over.

Bekijk het antwoord
  • a 2 / conjunctuurgevoelig
  • b 1 / agglomeratie
  • c 5 / infrastructuur

Indien drie juiste antwoorden 2; indien twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0.

Vraag 30 in het hele examen

Gebruik bron 17.

bron 17

Top 5 bedrijfstakken (branches) werkzame beroepsbevolking Caribisch Nederland (2016)

ArubaBonaireCuraçaoSabaSint EustatiusSint Maarten
1……….(22%)……….(15%)handel (16%)openbaar bestuur (27%)industrie (17%)bouw (19%)
2handel (17%)openbaar bestuur (14%)gezondheidszorg (10%)onderwijs (21%)openbaar bestuur (16%)horeca (15%)
3openbaar bestuur (8%)bouw (11%)horeca (8%)gezondheidszorg (10%)gezondheidszorg (11%)verhuur (7%)
4bouw (8%)onderwijs / handel / gezondheidszorg (elk 10%)openbaar bestuur (8%)handel (9%)onderwijs (11%)onderwijs (7%)
5verhuur (8%)financiële dienstverlening (8%)horeca / bouw (elk 8%)horeca (9%)openbaar bestuur (7%)

De economieën van Caribisch Nederland verschillen van elkaar. Dat is te zien aan het aandeel werkenden in de verschillende bedrijfstakken.

Vraag 31 2 punten

Geef aan

  • welke bedrijfstak op zowel Aruba als Bonaire het grootst is. Noem een bedrijfstak die al in bron 17 staat;
  • waardoor de bouw (19%) op Sint Maarten zo'n grote bedrijfstak is.
Bekijk het antwoord

Horeca. (1)

Uit het antwoord moet blijken dat op Sint Maarten vaak schade hersteld moet worden die door orkanen ontstaan is. (1)

Vraag 31 in het hele examen

Op Caribische eilanden kan steeds vaker met de Amerikaanse dollar betaald worden. Dat is een voorbeeld van amerikanisering.

Vraag 32 2 punten

Geef twee andere voorbeelden van amerikanisering op de Caribische eilanden.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

  • de invloed van (Amerikaans) fastfood is groot;
  • de invloed van het Amerikaans (als taal) wordt steeds groter;
  • het vieren van Amerikaanse feesten (zoals Halloween) gebeurt steeds vaker.

Per juist antwoord 1 scorepunt.

Vraag 32 in het hele examen

Gebruik bron 18.

In 2025 is op Curaçao en op Sint Maarten de Antilliaanse gulden vervangen door de Caribische gulden als wettig betaalmiddel. Hierover is lang gediscussieerd. Invoering van de Amerikaanse dollar was ook een optie.

bron 18

De Caribische gulden

In 2025 krijgen Sint Maarten en Curaçao een nieuw wettig betaalmiddel. De Antilliaanse gulden wordt vervangen door de Caribische gulden. Op de vraag naar het waarom van de invoering van de Caribische gulden wees de Centrale Bank erop dat de Antilliaanse gulden (ANG) een valuta is ‘van een land dat niet bestaat’. Ook was er geen leverancier meer voor de Antilliaanse gulden. Een alternatief voor de invoering van de Caribische gulden zou de invoering van de Amerikaanse dollar geweest zijn.

Vier Caribische gulden-biljetten van 10, 20, 50 en 200 gulden, met zeedieren en vissen.

Vraag 33 3 punten

Geef

  • twee argumenten vóór invoering van de Caribische gulden;
  • een argument vóór invoering van de Amerikaanse dollar.
Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste argumenten vóór invoering van de Caribische gulden (en niet de Amerikaanse dollar) zijn:

  • een eigen munt kan bijdragen aan nation-building / het versterken van de nationale identiteit;
  • een nieuwe munt kan worden uitgerust met de modernste beveiligingsmaatregelen / echtheidskenmerken.

Per juist argument 1 scorepunt. (2)

Voorbeelden van juiste argumenten vóór invoering van de Amerikaanse dollar (en niet de Caribische gulden) zijn:

  • de Amerikaanse dollar is een mondiaal geaccepteerde munt;
  • de Amerikaanse dollar is een sterke munt / heeft een stabiele waarde.

(1)

Vraag 33 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Pedego Electric Bikes

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.

Gebruik bron 4.

bron 4 Pedego Electric Bikes

Pedego is een Amerikaans bedrijf dat elektrische fietsen ontwerpt en wereldwijd verkoopt. Het bedrijf werd opgericht in 2008. De elektrische fietsen van Pedego worden vooral verkocht in de Verenigde Staten, Europa, Zuid-Afrika, Australië, Nieuw-Zeeland en Canada.

Tussen 2008 en 2018 werden de Pedego-fietsen in China gemaakt. In 2018 verplaatste het bedrijf de productie naar Vietnam en Taiwan. Het bedrijf doet dus aan …a…

De onderdelen van een Pedego-fiets komen uit verschillende landen. Zo worden de banden van een Pedego-fiets door een Duits bedrijf in Indonesië gemaakt. Elk onderdeel wordt gemaakt in het land waar de productieomstandigheden het gunstigst zijn. Als een land zich specialiseert in een bepaalde productiesector, verandert de …b...

Zo’n mondiaal georiënteerde productieketen is het efficiëntst als er veel …c… is.

Elektrische fiets met de herkomst van de onderdelen, zoals motor uit Duitsland, batterijen uit Taiwan en remmen uit China.
Onderdelen van een Pedego-fiets met land van herkomst

Vraag 5 3 punten

Hieronder staan acht economisch geografische begrippen:

  • de-industrialisatie
  • handelsbelemmering
  • industrialisatie
  • internationale arbeidsverdeling
  • offshoring
  • reshoring
  • ruilvoet
  • vrijhandel

Noteer de letters a tot en met c uit bron 4 op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste begrip.

Bekijk het antwoord
  • a = offshoring (1)
  • b = internationale arbeidsverdeling (1)
  • c = vrijhandel (1)

Vraag 5 in het hele examen

De mondiale productieketen van Pedego-fietsen heeft kunnen ontstaan door tijd-ruimtecompressie.

Vraag 6 2 punten

Geef met twee verschillende technologische ontwikkelingen aan dat tijd-ruimtecompressie heeft geleid tot mondialisering van de productieketen van Pedego-fietsen.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste technologische ontwikkelingen zijn:

  • Ontwikkelingen in de transporttechnologie (zoals containerschepen) hebben ervoor gezorgd dat goederen / grondstoffen goedkoop over de hele wereld vervoerd kunnen worden.
  • Ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie (zoals mobiele telefonie / internet) hebben ervoor gezorgd dat mondiale communicatie makkelijker geworden is.

per juiste ontwikkeling 1

Vraag 6 in het hele examen

Gebruik bron 5.

In bron 5 staat voor vier landen het marktaandeel elektrische fietsen in de totale fietsmarkt weergegeven.

bron 5 Marktaandeel elektrische fietsen in de totale fietsmarkt in vier landen

Lijngrafiek van het marktaandeel elektrische fietsen in Nederland, Duitsland, Japan en de Verenigde Staten, 2016 tot 2025.

Vraag 7 2 punten

Geef voor de stijging van het aandeel elektrische fietsen in Nederland en Duitsland

  • een demografische oorzaak;
  • een economische oorzaak.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat Nederland en Duitsland te maken hebben met een vergrijzende bevolking. (1)

Voorbeelden van juiste economische oorzaken zijn: (1)

  • De welvaart in Nederland en Duitsland (onder ouderen) is hoog.
  • De prijs van elektrische fietsen is (door concurrentie) gedaald.

Vraag 7 in het hele examen

Gebruik bron 4.

In 2018 verhoogde de Amerikaanse regering de importbelasting tot 25% op elektrische fietsen die in China gemaakt zijn. Hiermee hoopte de Amerikaanse regering werkgelegenheid in eigen land te creëren.

Vraag 8 2 punten

Beredeneer waarom het verhogen van deze importbelasting kan leiden tot meer werkgelegenheid in de Verenigde Staten.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Door het verhogen van de importbelasting worden (geïmporteerde) elektrische fietsen in de Verenigde Staten duurder / wordt het importeren van elektrische fietsen duurder, (1)
  • zodat fietsfabrikanten / industriële bedrijven verleid en/of gedwongen worden om in de Verenigde Staten te gaan produceren. (1)

Vraag 8 in het hele examen

2025, tijdvak 2: De toerismesector in economisch perspectief

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.

Gebruik de bronnen 21 tot en met 23.

Uit de bronnen is af te leiden dat Aruba meer geld verdient aan toerisme dan Curaçao.

bron 21 Gegevens van Aruba, Curacao en Sint Maarten

landaantal toeristen in 2019aantal toeristen in 2023bevolkingsaantal in 2023bnp in 2022 (in miljard dollar)
Aruba1.118.9441.243.554107.5663,54
Curaçao463.683582.409155.8233,07
Sint Maarten319.695395.05342.9381,54

bron 22 Handelsbalans in goederen en diensten

Lijngrafiek van de handelsbalans in goederen en diensten van Aruba, Sint Maarten (Nederlands deel) en Curaçao, 2011 tot 2022.

bron 23 Handelsbalans in alléén goederen

Lijngrafiek van de handelsbalans in alleen goederen van Sint Maarten (Nederlands deel), Aruba en Curaçao, 2011 tot 2022.

Vraag 29 2 punten

Geef twee aanwijzingen uit de bronnen waaruit af te leiden is dat Aruba meer geld verdient aan toerisme dan Curaçao.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste aanwijzingen zijn:

  • Het aantal toeristen op Aruba is groter dan op Curaçao.
  • De opbrengsten uit handel in diensten zorgt in Aruba voor een positief resultaat in de handelsbalans in tegenstelling tot Curaçao.
  • De handelsbalans van Aruba laat een grote impact zien van de wegblijvende toeristen tijdens de Covid19-pandemie.

per juiste aanwijzing 1

Vraag 29 in het hele examen

Cruisetoerisme is een vorm van grootschalig massatoerisme.

Vraag 30 3 punten

Geef van cruisetoerisme voor de eilanden in het Caribisch gebied

  • twee voordelen;
  • een nadeel.
Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste voordelen zijn:

  • Aan het aanmeren van de cruiseschepen wordt veel geld verdiend.
  • Er kunnen veel toeristen worden ontvangen (die geld achterlaten) zonder dat er overnachtingsfaciliteiten gebouwd hoeven te worden.
  • Met het cruisetoerisme worden toeristen getrokken die normaal de (kleine) eilanden niet zouden bezoeken.

Opmerking: per juist voordeel 1 scorepunt toekennen (maximaal 2).

Voorbeelden van juiste nadelen zijn: (1)

  • Cruiseschepen (en de brandstof waarop ze varen) zijn vervuilend.
  • Cruiseschepen zorgen in korte tijd voor veel toeristen (met afval / overlast) op het eiland (en dit zet de draagkracht van het eiland onder druk).
  • Toeristen zijn te kort op het eiland om (veel) geld uit te geven.

Vraag 30 in het hele examen

De meeste toeristen die naar het Caribisch Gebied reizen, komen uit de Verenigde Staten en Europa.

Vraag 31 2 punten

Geef

  • met een liggingskenmerk een reden waarom veel toeristen uit de Verenigde Staten komen;
  • vanuit de sociaal-culturele dimensie een reden waarom veel toeristen uit Europa komen.
Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat de Verenigde Staten relatief dicht bij het Caribisch gebied liggen. (1)

Voorbeelden van juiste redenen vanuit de sociaal-culturele dimensie zijn: (1)

  • De eilanden hebben een historische (en/of culturele) relatie met verschillende Europese landen.
  • Er zijn familierelaties tussen mensen in het Caribisch gebied en Europa.

Vraag 31 in het hele examen

De economische gevolgen van de Covid19-pandemie in 2020 en 2021 waren in Caribisch Nederland groot.

Vraag 32 2 punten

Beredeneer waarom de economische gevolgen van de Covid19-pandemie in Caribisch Nederland groot waren.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Op de eilanden zijn veel economische activiteiten vooral gericht op het toerisme / De (kleine) eilanden zijn sterk afhankelijk van internationale handel, (1)
  • zodat het tot stilstand komen van het internationaal verkeer (tijdens de Covid19-pandemie) de belangrijkste bron van inkomsten op de eilanden deed stoppen. (1)

Vraag 32 in het hele examen

2024, tijdvak 1: De blokkade van het Suezkanaal

Opgavetekst

Bron 3 De blokkade van het Suezkanaal in 2021

De blokkade van het Suezkanaal in 2021
Bron 3 Het schip Ever Given blokkeert het Suezkanaal. Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, met data van Google Earth, www.bgr.com, 2023

Het Suezkanaal in Egypte (geopend in 1869) verbindt de Middellandse Zee met de Rode Zee. Tussen 1882 en 1952 werd Egypte bezet door Groot-Brittannië, waardoor de Britten controle hadden over het Suezkanaal. Pas in 1956 kwam het Suezkanaal volledig in Egyptische handen. Jaarlijks varen zo'n 17.000 schepen door het Suezkanaal.

In maart 2021 ging het mis. Op de route van China naar de Rotterdamse haven kwam het containerschip Ever Given (van de scheepvaartmaatschappij Evergreen) vast te zitten in het Suezkanaal. Deze blokkade leidde mondiaal tot leveringsproblemen van allerlei producten en liet zien hoe kwetsbaar smalle doorgangen, zoals het Suezkanaal, in mondiale scheepvaartroutes kunnen zijn.

Bron 4 Koloniën in 1914

Koloniën in 1914
Bron 4 Alcarta 2e editie kaartblad 256

Wereldkaart met de koloniën in 1914. De legenda toont het moederland, de eigendommen en de dominions van het Britse Rijk, protectoraten, invloedssferen en zelfstandige landen zonder koloniën of invloedssferen, en de eigendommen van onder meer Frankrijk, het Duitse Rijk, Japan, de VS en Nederland.

Vraag 5 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4.
Tussen 1882 en 1952 had Groot-Brittannië controle over het Suezkanaal.
Beredeneer waarom deze controle voor Groot-Brittannië van essentieel belang was gezien de economische ontwikkeling in het land destijds.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de economie van Groot-Brittannië in die periode (de koloniale periode) sterk afhankelijk was van de industrie. (1p)
  • Noemt dat de aanvoer van grondstoffen uit de koloniën, of de afzet van Britse industrieproducten in de koloniën (rondom de Indische Oceaan), van groot belang was. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Kaartenkatern Grote en Indische Oceaan

Grote en Indische Oceaan
Kaartenkatern Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 154/155. Schaal 1: 60.000.000

Kaart uit het kaartenkatern: Grote en Indische Oceaan.

Vraag 6 2 punten

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Jaarlijks varen zo’n 17.000 schepen door het Suezkanaal. Een groot deel hiervan zijn containerschepen zoals de Ever Given.
Geef aan dat:

  • de aanleg van het Suezkanaal geleid heeft tot tijdruimtecompressie;
  • het gebruik van containers geleid heeft tot tijdruimtecompressie.
Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door de aanleg van het Suezkanaal de scheepvaartroute tussen Azië en Europa korter is geworden dan de scheepvaartroute om Afrika heen. (1p)
  • Noemt dat containers eenvoudiger of sneller van het ene op het andere transportmiddel overgeladen kunnen worden dan losse goederen. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Kaartenkatern Wereld

Wereld
Kaartenkatern Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 218/219. Schaal 1: 75.000.000

Kaart uit het kaartenkatern: Wereld.

Vraag 7 3 punten

Gebruik het kaartenkatern.
Het Suezkanaal is een smalle doorgang op de scheepvaartroute tussen China en de Rotterdamse haven. Er zijn meer smalle doorgangen in mondiale scheepvaartroutes.
Geef:

  • de namen van nog twee andere smalle doorgangen op de scheepvaartroute tussen China en de Rotterdamse haven;
  • de naam van de smalle doorgang op de scheepvaartroute tussen China en de oostkust van de Verenigde Staten.
Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende smalle doorgangen op de scheepvaartroute tussen China en de Rotterdamse haven: Straat Malakka; Bab al Mandab / Golf van Aden / Rode Zee; Straat van Gibraltar; Het Kanaal. Per juiste doorgang 1 punt, met maximaal 2 punten. (2p)
  • Noemt het Panamakanaal als de smalle doorgang op de scheepvaartroute tussen China en de oostkust van de Verenigde Staten. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

In West-Europa vindt al tientallen jaren de-industrialisatie plaats. De blokkade van het Suezkanaal kan het proces van de-industrialisatie vertragen.
Beredeneer waarom de blokkade van het Suezkanaal het proces van de-industrialisatie in West-Europa kan vertragen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door de blokkade van het Suezkanaal is gebleken dat internationale handelsroutes kwetsbaar zijn, en dat de levering van producten in Europa in gevaar kan komen. (1p)
  • Noemt dat westerse bedrijven daardoor hun (eerder uitbesteedde) productie weer in Europa willen vestigen, of besluiten hun productie niet uit te besteden. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Investeringen in het Keniaanse spoor

Opgavetekst

Bron 3 Investeringen in het Keniaanse spoor

Investeringen in het Keniaanse spoor
Bron 3

Sinds de onafhankelijkheid van Kenia in 1963 is er weinig geïnvesteerd in de spoorweginfrastructuur van het land. Pas in 2017 werd een nieuwe spoorlijn geopend van de havenstad Mombasa naar de Keniaanse hoofdstad Nairobi (fase 1, zie bron 4). In 2019 werd dat traject verlengd naar de provinciestad Naivasha om daarna verlengd te worden naar Uganda (fase 2, zie bron 4).

De nieuwe spoorlijnen vervangen de verouderde spoorlijnen uit de koloniale tijd en worden aangelegd door een Chinese aannemer. Kenia betaalt deze aannemer met een lening van een Chinese bank. De grondstofvoorraden in Kenia dienen als onderpand. Als de lening niet kan worden terugbetaald, wordt de Chinese bank eigenaar van de grondstoffen. De investeringen in het Keniaanse spoor passen in het grote Chinese investeringsplan 'China’s Belt and Road Initiative' (de nieuwe Zijderoute) dat Azië, Afrika en Europa met elkaar moet verbinden. Kenia heeft langs de nieuwe spoorlijnen bedrijvenparken gepland voor arbeidsintensieve industrie.

Bron 4 Spoorlijnen in Kenia

Spoorlijnen in Kenia
Bron 4

Vraag 8 3 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4.
China is tegenwoordig niet alleen in Kenia, maar ook in veel andere landen in het oosten van Afrika de grootste investeerder.
Geef

  • twee redenen vanuit de economische dimensie waarom China veel geld investeert in landen in het oosten van Afrika;
  • vanuit een andere dimensie een reden waarom China veel geld investeert in landen in het oosten van Afrika.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden vanuit de economische dimensie: de landen in het oosten van Afrika zijn een groeiende afzetmarkt voor Chinese producten / de loonkosten zijn lager dan in China / China heeft de grondstoffen (mijnbouwproducten) nodig om de eigen industrie draaiende te houden. (1p)
  • Noemt een tweede, andere juiste reden vanuit de economische dimensie, uit dezelfde lijst als hierboven. (1p)
  • Noemt een juiste reden vanuit een andere dimensie: China wil zich profileren als wereldmacht / hegemoniale staat, of China wil wereldwijd zijn invloedssfeer uitbreiden. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4.
Stelling: door de aanleg van de door China gefinancierde spoorlijnen zal Kenia in de toekomst een centrumpositie in Afrika kunnen innemen.
Geef

  • een argument voor de stelling;
  • een argument tegen de stelling.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een argument voor de stelling: goede infrastructuur in Kenia (zoals spoorlijnen) kan leiden tot meer handel, meer economische activiteit en een hogere welvaart, waardoor Kenia binnen Afrika een centrumpositie kan innemen. (1p)
  • Noemt een argument tegen de stelling: vooral China zal profiteren van de (door China zelf aangelegde) spoorlijnen in Kenia. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Hoe vaak globalisering in het examen komt

Vragen over globalisering per centraal examen aardrijkskunde havo Cariben. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 11-5, 7-8, 21, 31-341235%
2026, tijdvak 21-2, 4, 6-7, 31617%
2025, tijdvak 13, 11-13, 19, 21, 30-331030%
2025, tijdvak 25-8, 29-32825%
2024, tijdvak 15-8415%
2024, tijdvak 28-926%

In 6 van de 6 ingedeelde examens aardrijkskunde havo Cariben staat een vraag over globalisering, samen 42 vragen (22% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 1: 12 vragen.

Oefenen met globalisering

Maak de 15 nieuwste examenvragen over globalisering online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025 en 2024). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over globalisering

Andere onderwerpen aardrijkskunde havo Cariben

Globalisering op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde havo Cariben onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt globalisering voor in het eindexamen aardrijkskunde havo Cariben?

In de 6 ingedeelde examens van 2024 tot en met 2026 gaan 42 vragen over globalisering, 22% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 6 van die examens.

In welk examen aardrijkskunde havo Cariben stonden de meeste vragen over globalisering?

In het examen van 2026, tijdvak 1, met 12 vragen: 1-5, 7-8, 21, 31-34.

Hoe oefen ik examenvragen over globalisering?

Op deze pagina staan alle vragen over globalisering met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.