Examenvragen globalisering aardrijkskunde havo Cariben
42 vragen over globalisering uit 6 centrale examens van 2024 tot en met 2026.
Globalisering komt in 6 van de 6 examens aardrijkskunde havo Cariben voor, met 42 vragen (22% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 1 (12 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over globalisering
Per examen de vragen over globalisering, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: De wereld van Nutella
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
bron 1
Nutella
Nutella is een zoet broodbeleg op basis van hazelnoten en cacaopoeder. De chocolatier Pietro Ferrero bedacht het mengsel vlak na de Tweede Wereldoorlog als alternatief voor chocolade als broodbeleg. Cacao was op dat moment zeer schaars en dus werden hazelnoten gebruikt. Die groeiden op grote schaal in het deel van Italië waar Pietro Ferrero woonde.
Inmiddels is Ferrero een multinational met het hoofdkantoor in het noorden van Italië en wordt het broodbeleg Nutella wereldwijd verkocht in supermarkten, restaurants en Nutella-winkels.
Nutella bestaat vooral uit suiker, plantaardige olie en hazelnoten. Daarnaast bevat het cacao- en melkpoeder. De suiker en melk worden uit de omgeving van de fabrieken gehaald. De plantaardige olie is vooral palmolie uit Thailand en Maleisië.

bron 2
Vier kaarten over de productieketen van Nutella (2022)




Gebruik de bronnen 1 en 2.
In bron 2 staan vier kaarten (a tot en met d) over de productieketen van Nutella. In willekeurige volgorde zijn dat kaarten met:
- 1 het afzetgebied van Nutella;
- 2 landen met een Nutella-fabriek;
- 3 cacao-producerende landen;
- 4 hazelnoot-producerende landen.
Vraag 1 2 punten
Noteer de cijfers 1 tot en met 4 onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elk cijfer de letter van de juiste kaart.
Bekijk het antwoord
- 1 b
- 2 d
- 3 c
- 4 a
| indien vier juiste antwoorden | 2 |
| indien drie of twee juiste antwoorden | 1 |
| indien minder dan twee juiste antwoorden | 0 |
In de voedingsmiddelenindustrie is offshoring in de productieketen moeilijker te realiseren dan in bijvoorbeeld de kledingindustrie.
Vraag 2 2 punten
Beredeneer waarom offshoring in de voedingsmiddelenindustrie moeilijker te realiseren is.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juiste redenering zijn:
- De voedingsmiddelenindustrie werkt met grondstoffen en/of eindproducten die (in tegenstelling tot grondstoffen en/of eindproducten voor de kledingindustrie) vaak niet lang houdbaar zijn, (1)
- zodat grondstoffen dicht bij het afzetgebied verwerkt moeten worden / vervoer over lange afstanden moeilijk is. (1)
of
- De voedingsmiddelenindustrie is minder arbeidsintensief dan de kledingindustrie, (1)
- zodat het uitbesteden van productie aan landen buiten het afzetgebied niet efficiënter is. (1)
Ferrero wil het afzetgebied van Nutella vergroten. Om dit te realiseren heeft het bedrijf gekozen voor uitbreiding in Afrika en Azië en niet voor uitbreiding in Europa.
Vraag 3 2 punten
Geef een reden waarom Ferrero niet voor uitbreiding van het afzetgebied in Europa gekozen heeft
- vanuit de economische dimensie;
- vanuit de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juiste reden vanuit de economische dimensie is: mensen die Nutella kunnen betalen, worden al bereikt / de afzetmarkt in Europa is verzadigd. (1)
- Voorbeelden van een juiste reden vanuit de demografische dimensie zijn: (1) Het aantal inwoners / De bevolkingsgroei van Europa stagneert. Het aantal kinderen in Europa neemt af.
Opmerking: Aan antwoorden die ingaan op Afrika en/of Azië mogen geen scorepunten worden toegekend.
Gebruik bron 1.
Stelling: de culturele diffusie van Nutella is een voorbeeld van amerikanisering.
Vraag 4 2 punten
Geef
- een argument vóór de stelling;
- een argument tegen de stelling.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist argument vóór de stelling is: Nutella wordt vanuit de westerse wereld over de rest van de wereld verspreid. (1)
- Een voorbeeld van een juist argument tegen de stelling is: Nutella / Ferrero is een Italiaans / geen Amerikaans bedrijf. (1)
2026, tijdvak 1: De Passport Power Index
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 5.
bron 3
De Passport Power Index
Mensen met een Nederlands paspoort mogen naar 192 landen reizen. Nederland staat daarmee op de 4e positie van de Passport Power Index. Een Chinees paspoort geeft toegang tot 85 landen en staat op de 60e positie. Een Egyptisch paspoort geeft maar toegang tot 55 landen en staat op de 87e positie.
Er kunnen meerdere landen op dezelfde positie op de Passport Power Index staan. Dat gebeurt als het paspoort van die landen toegang geeft tot hetzelfde aantal landen.

Gebruik bron 3.
In 2006 gaf een paspoort toegang tot gemiddeld 57 landen. In 2022 was dit gemiddelde gestegen tot 107 landen. Ondanks deze stijging is er bij de Passport Power Index op mondiaal schaalniveau nog steeds sprake van een centrum-periferieverhouding.
Vraag 5 2 punten
Geef aan
- waardoor politieke globalisering kan leiden tot een stijging van het aantal landen dat met een paspoort bezocht kan worden;
- dat bij de Passport Power Index op mondiaal schaalniveau een centrum-periferieverhouding zichtbaar is.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat overheden steeds vaker afspraken maken om de toegang tot elkaars land (voor mensen) te verbeteren. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat mensen (met een paspoort) uit centrumlanden / welvarende landen tot meer landen toegang hebben dan mensen (met een paspoort) uit perifere / minder welvarende landen. (1)
bron 4
De Passport Power van de Verenigde Arabische Emiraten
In 2011 gaf het paspoort van de Verenigde Arabische Emiraten toegang tot 69 landen. Tegenwoordig is dat 184 landen. Het paspoort van de Verenigde Arabische Emiraten is daarmee gestegen van de 65e positie op de ranglijst in 2011 naar de 8e positie in 2025.
De Verenigde Arabische Emiraten is de afgelopen jaren gestegen op de Passport Power Index (zie bron 4). Dit land in het Midden-Oosten heeft grote hoeveelheden fossiele brandstoffen.
Vraag 7 2 punten
Beredeneer waarom de aanwezigheid van fossiele brandstoffen in de Verenigde Arabische Emiraten geleid heeft tot een stijging op de Passport Power Index.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juiste redenering zijn:
- De Verenigde Arabische Emiraten is door de olie-inkomsten (zeer) welvarend geworden, (1)
- zodat andere landen hun grenzen graag openstellen voor inwoners van de Verenigde Arabische Emiraten. (1)
of
- Veel landen hebben interesse in de olievoorraden van de Verenigde Arabische Emiraten, (1)
- zodat overheden willen samenwerken met de Verenigde Arabische Emiraten. (1)
bron 5

Gebruik de bronnen 3 en 5.
In bron 5 staat van de landen Afghanistan, China, Duitsland en Venezuela de ontwikkeling van de positie op de Passport Power Index weergegeven.
Vraag 8 2 punten
Noteer de namen van deze vier landen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk land de letter van de juiste lijn uit bron 5.
Bekijk het antwoord
| Afghanistan | d |
| China | c |
| Duitsland | a |
| Venezuela | b |
| indien vier juiste antwoorden | 2 |
| indien drie of twee juiste antwoorden | 1 |
| indien minder dan twee juiste antwoorden | 0 |
2026, tijdvak 1: Nationale parken in Brazilië
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.
Veel Europeanen hebben vanuit de dimensie natuur een stereotiepe beeld van Brazilië. Met het aanwijzen van nationale parken kan de Braziliaanse overheid dit stereotiepe beeld beïnvloeden.
Vraag 21 2 punten
Beredeneer dat de Braziliaanse overheid het stereotiepe beeld kan beïnvloeden dat veel Europeanen vanuit de dimensie natuur van Brazilië hebben.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juiste redenering zijn:
- De Braziliaanse overheid kan verschillende soorten natuurgebieden en/of landschappen aanwijzen als nationaal parken, (1)
- zodat het stereotiepe beeld van Brazilië als land met voornamelijk tropisch regenwoud geografischer / vollediger kan worden. (1)
of
- De Braziliaanse overheid beschermt natuurgebieden en/of landschappen door ze aan te wijzen als nationale parken, (1)
- zodat het stereotiepe beeld van Brazilië als land waar de biodiversiteit wordt aangetast, kan worden genuanceerd. (1)
2026, tijdvak 1: Valuta in het Caribisch gebied
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
bron 18
Caribische landen met hun munteenheid (2025)
| Officiële munteenheid | Landen |
|---|---|
| Amerikaanse dollar | Amerikaanse Maagdeneilanden Bonaire Britse Maagdeneilanden Saba St. Eustatius Turks- en Caicoseilanden |
| Barbadiaanse dollar | Barbados |
| Jamaicaanse dollar | Jamaica |
| Kaaimaneilandse dollar | Kaaimaneilanden |
| Oost-Caribische dollar | Anguilla Antigua en Barbuda Dominica Grenada Montserrat Saint Kitts en Nevis Saint Lucia Saint Vincent en de Grenadines |
| Euro | Guadeloupe Saint-Martin |
| Cubaanse peso | Cuba |
| Dominicaanse peso | Dominicaanse Republiek |
| Arubaanse florin | Aruba |
| Haïtiaanse gourde | Haïti |
| Caribische gulden | Curaçao Sint Maarten |
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
Op de meeste eilanden van de Grote Antillen wordt betaald met verschillende dollars. Voordat deze munteenheid werd geïntroduceerd, werd de munt van een ander land gebruikt.
Vraag 31 2 punten
Geef
- de naam van dit andere land;
- een economische reden waarom de meeste eilanden van de Kleine Antillen geen eigen munteenheid hebben.
Bekijk het antwoord
- Spanje (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat de eilanden van de Kleine Antillen niet genoeg financiële slagkracht hebben om een eigen munt in te voeren. (1)
Aanvulling: Op pagina 14, bij vraag 31 moet bij de eerste deelscore Groot-Brittannië / Verenigd Koninkrijk vervangen worden door: Spanje
bron 19
De Caribische gulden
In 2025 werd de Caribische gulden in Curaçao en Sint Maarten ingevoerd. Het ontwerp laat de culturele en natuurlijke rijkdommen van de eilanden zien. Er werd een zeebioloog ingeschakeld om de koralen en andere zeedieren te kiezen die op de bankbiljetten en de munten zijn afgebeeld. De Caribische gulden blijft net als de Antilliaanse gulden gekoppeld aan de Amerikaanse dollar.

Gebruik de bronnen 18 en 19.
In 2025 werd op Curaçao en Sint Maarten de Antilliaanse gulden vervangen door de Caribische gulden. Op Aruba en Bonaire is deze munt al eerder vervangen.
Vraag 32 2 punten
Geef aan
- waarom de introductie van de Caribische gulden wordt gezien als nation building;
- waarom het voor Curaçao en Sint Maarten vanuit de politieke dimensie wenselijk was om de Antilliaanse gulden te vervangen.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juist antwoord zijn: (1)
- De symbolen op een eigen (ontworpen) valuta kunnen bijdragen aan een eigen identiteit.
- Het invoeren van een eigen munt kan de zelfstandigheid / de trots van een natie benadrukken.
Uit het antwoord moet blijken dat de Nederlandse Antillen (sinds 2010) niet meer bestaan / Curaçao en Sint Maarten (sinds 2010) autonome landen zijn. (1)
bron 20
Billboard op Sint Maarten
De minister van Financiën van Sint Maarten heeft de directeur van de Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten gevraagd om onderstaand billboard over de nieuwe Caribische gulden (Caribbean guilder) weg te halen. Het billboard laat namelijk een onvolledig beeld zien, omdat Saint-Martin ontbreekt.

Gebruik de bronnen 18 tot en met 20 en het kaartenkatern.
Op het billboard ter introductie van de Caribische gulden staat Saint-Martin niet afgebeeld, omdat Saint-Martin niet meedoet met de Caribische gulden.
Vraag 33 2 punten
Beredeneer waarom Saint-Martin niet meedoet met de Caribische gulden.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Saint-Martin is een overzees gebiedsdeel / departement van Frankrijk, (1)
- zodat Saint-Martin vasthoudt aan de euro als officieel betaalmiddel. (1)
Sinds 1 januari 2011 is de Amerikaanse dollar het wettige betaalmiddel op Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Deze eilanden hebben de Antilliaanse gulden toen ingeruild voor de Amerikaanse dollar.
Vraag 34 2 punten
Geef twee economische redenen waarom Bonaire, Saba en Sint Eustatius hebben gekozen voor de Amerikaanse dollar.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste redenen zijn:
- De meeste toeristen op deze eilanden komen uit de Verenigde Staten.
- Internationale handel vindt voornamelijk plaats in Amerikaanse dollar.
- De Verenigde Staten is de belangrijkste handelspartner van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
per juiste reden 1
2026, tijdvak 2: Chili, Filipijnen en Spanje
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Kolonialisme speelde een belangrijke rol bij de verspreiding van culturele verschijnselen over de wereld.
Vraag 1 2 punten
Geef twee andere manieren waarop culturele verschijnselen tegenwoordig over de wereld verspreid worden.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste manieren zijn:
- handelscontacten
- migratie
- militaire veroveringen
- (sociale) media
per juiste manier: 1 scorepunt
Gebruik de bronnen 1 en 2.
bron 1 Chili en Filipijnen, oud-koloniën van Spanje
De kolonisatie van Chili door Spanje begon in 1540. In 1810 verklaarde Chili zich onafhankelijk en brak de onafhankelijkheidsoorlog uit. Spanje wist het land te heroveren, maar in 1817 werd Chili definitief onafhankelijk van Spanje.
Filipijnen werd in 1543 gekoloniseerd door de Spanjaarden. De eilandengroep kreeg een andere naam en werd vernoemd naar de toenmalige Spaanse kroonprins: Filips II. Ruim 300 jaar was het land een Spaanse kolonie. Vanaf 1898 kwam Filipijnen in Amerikaanse handen. In 1946 werd Filipijnen onafhankelijk.

bron 2 Gegevens van Chili, Filipijnen en Spanje, 2024
| Chili | Filipijnen | Spanje | |
|---|---|---|---|
| aantal inwoners | 19.764.800 | 115.844.000 | 48.347.900 |
| bbp per inwoner | $ 17.067 | $ 3.804 | $ 33.509 |
| samenstelling van de beroepsbevolking | landbouw: 6,3%; industrie: 22,8%; diensten: 70,9% | landbouw: 23,7%; industrie: 18,9%; diensten: 57,4% | landbouw: 3,8%; industrie: 20,1%; diensten: 76,1% |
| verstedelijkingsgraad | 88% | 48,3% | 81,6% |
| officiële landstaal | Spaans | Filipijns, Engels | Spaans |
| religie | christelijk: 88,1% | christelijk: 90,6%; moslim: 5,5% | christelijk: 86,7%; moslim: 2,8% |
| analfabetisme (15 jr. en ouder) | 3% | 3,7% | 1,4% |
Chili was voor Spanje een exploitatiekolonie én een vestigingskolonie. Filipijnen was wel een Spaanse kolonie, maar de Spanjaarden hebben zich er nooit op grote schaal gevestigd.
Vraag 2 2 punten
Geef
- met bron 1 een reden waarom de Spanjaarden zich nooit op grote schaal in Filipijnen gevestigd hebben;
- met bron 2 een cultureel verschil dat daardoor tussen Chili en Filipijnen ontstaan is.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juiste reden is: Filipijnen heeft een afgelegen ligging ten opzichte van ander Spaans (koloniaal) grondgebied / is door de eilandstructuur moeilijk te besturen.
- Uit het antwoord moet blijken dat de landstaal in Chili Spaans (geworden) is en in Filipijnen Filipijns (gebleven) is.
Gebruik de bronnen 2 en 3.
bron 3 Bevolkingsdiagrammen van Chili, Filipijnen en Spanje, 2024
| leeftijd | mannen | vrouwen |
|---|---|---|
| 0-4 | 2,5 | 2,3 |
| 5-9 | 3 | 2,9 |
| 10-14 | 3,15 | 3,1 |
| 15-19 | 3,15 | 3,05 |
| 20-24 | 3,4 | 3,3 |
| 25-29 | 3,9 | 3,9 |
| 30-34 | 4,25 | 4,2 |
| 35-39 | 3,95 | 4 |
| 40-44 | 3,65 | 3,55 |
| 45-49 | 3,4 | 3,3 |
| 50-54 | 3,25 | 3,2 |
| 55-59 | 3 | 3,1 |
| 60-64 | 2,65 | 2,8 |
| 65-69 | 2,3 | 2,4 |
| 70-74 | 1,7 | 1,95 |
| 75-79 | 1,2 | 1,4 |
| 80-84 | 0,7 | 0,9 |
| 85-89 | 0,35 | 0,6 |
| 90-94 | 0,15 | 0,35 |
| 95-99 | 0 | 0,15 |
| 100+ | 0 | 0 |
| leeftijd | mannen | vrouwen |
|---|---|---|
| 0-4 | 4,1 | 3,85 |
| 5-9 | 4,95 | 4,8 |
| 10-14 | 5,15 | 4,95 |
| 15-19 | 4,95 | 4,8 |
| 20-24 | 4,7 | 4,65 |
| 25-29 | 4,45 | 4,3 |
| 30-34 | 4,15 | 4 |
| 35-39 | 3,65 | 3,5 |
| 40-44 | 3,1 | 3,1 |
| 45-49 | 2,65 | 2,65 |
| 50-54 | 2,35 | 2,3 |
| 55-59 | 1,95 | 2,05 |
| 60-64 | 1,55 | 1,65 |
| 65-69 | 1,1 | 1,35 |
| 70-74 | 0,7 | 0,9 |
| 75-79 | 0,3 | 0,5 |
| 80-84 | 0,15 | 0,3 |
| 85-89 | 0,1 | 0,1 |
| 90-94 | 0 | 0,05 |
| 95-99 | 0 | 0 |
| 100+ | 0 | 0 |
| leeftijd | mannen | vrouwen |
|---|---|---|
| 0-4 | 1,8 | 1,7 |
| 5-9 | 2,2 | 2,1 |
| 10-14 | 2,55 | 2,35 |
| 15-19 | 2,75 | 2,55 |
| 20-24 | 2,65 | 2,45 |
| 25-29 | 2,55 | 2,45 |
| 30-34 | 2,85 | 2,75 |
| 35-39 | 3,1 | 3 |
| 40-44 | 3,65 | 3,55 |
| 45-49 | 4,25 | 4,1 |
| 50-54 | 4,05 | 3,95 |
| 55-59 | 3,8 | 3,85 |
| 60-64 | 3,35 | 3,55 |
| 65-69 | 2,75 | 3 |
| 70-74 | 2,25 | 2,5 |
| 75-79 | 1,8 | 2,3 |
| 80-84 | 1,2 | 1,65 |
| 85-89 | 0,7 | 1,2 |
| 90-94 | 0,35 | 0,65 |
| 95-99 | 0,1 | 0,2 |
| 100+ | 0 | 0 |
Westerse bedrijven willen investeren in de arbeidsintensieve industrie.
Stelling: het is voor westerse bedrijven gunstiger om deze investeringen in Filipijnen te doen dan in Chili.
Vraag 4 2 punten
Geef met een gegeven uit de bronnen een argument voor de stelling
- vanuit de economische dimensie;
- vanuit de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist argument vanuit de economische dimensie is: in Filipijnen is het bbp per inwoner / zijn de lonen lager dan in Chili.
- Een voorbeeld van een juist argument vanuit de demografische dimensie is: Filipijnen heeft een grotere beroepsbevolking / een relatief jongere bevolking dan Chili.
2026, tijdvak 2: De geografie van steenkool
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.
Gebruik bron 4.
Het gebruik van steenkool heeft het globaliseringsproces versneld.
Vraag 6 2 punten
Beredeneer waarom het gebruik van steenkool het globaliseringsproces versneld heeft.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Steenkool maakte de ontwikkeling van stoomschepen / stoomtreinen mogelijk,
- zodat grondstoffen / goederen / producten sneller / grootschaliger (mondiaal) verspreid konden worden.
Gebruik de bronnen 5 en 6.
bron 5 Top 10 steenkool-producerende landen (in miljoen ton)
| positie in 2024 | land | 2022 | 2024 |
|---|---|---|---|
| 1 | China | 4.559 | 4.710 |
| 2 | India | 911 | 1.011 |
| 3 | Indonesië | 687 | 775 |
| 4 | Verenigde Staten | 539 | 526 |
| 5 | Australië | 440 | 456 |
| 6 | Rusland | 439 | 433 |
| 7 | Zuid-Afrika | 230 | 229 |
| 8 | Kazachstan | 118 | 116 |
| 9 | Duitsland | 131 | 102 |
| 10 | Polen | 108 | 89 |

De handelsstromen van steenkool wijken af van de traditionele handelsstromen in het centrum-periferiepatroon.
Vraag 7 3 punten
Geef aan
- waaruit blijkt dat Australië van het traditionele centrum-periferiepatroon afwijkt;
- waarom de vraag naar steenkool in China groot is;
- waarom de vraag naar steenkool in Europa daalt.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat Australië als centrumland vooral steenkool / een grondstof exporteert (waaruit blijkt dat het kenmerken van een land uit de periferie heeft).
Voorbeelden van een juist antwoord zijn:
- China is sterk geïndustrialiseerd (zodat de vraag naar energie groot is).
- China heeft zeer veel inwoners (zodat de vraag naar energie groot is).
Voorbeelden van een juist antwoord zijn:
- In Europa wordt steeds meer elektriciteit opgewekt met duurzame vormen van energie.
- In Europa wordt (voor het opwekken van elektriciteit) steenkool vervangen door aardgas.
2026, tijdvak 2: Hispaniola, een eiland met twee landen
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 22.
Gebruik bron 21.


De Dominicaanse Republiek en Haïti hebben beide een negatieve handelsbalans. De Dominicaanse Republiek staat er economisch echter beter voor dan Haïti.
Vraag 31 1 punt
Geef aan waaruit die negatieve handelsbalans blijkt.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat (voor zowel de Dominicaanse Republiek als voor Haïti) de waarde van de export kleiner is dan de waarde van de import (of dat de waarde van de import groter is dan de waarde van de export).
2025, tijdvak 1: Migratie binnen en tussen macroregio's
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort bron 1.
Grenzen tussen macroregio's zijn door culturele diffusie steeds moeilijker te trekken. Culturele diffusie vindt onder andere plaats door migratie.
Vraag 3 3 punten
Geef
- twee andere oorzaken van culturele diffusie in de periode 1600 - 1950;
- de oorzaak die de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij culturele diffusie.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste oorzaken zijn: door kolonialisme; door militaire veroveringen; door handel(scontacten). Per juiste oorzaak 1 scorepunt toekennen. (2)
Uit het antwoord moet blijken dat internet / social media de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij culturele diffusie. (1)
2025, tijdvak 1: De geografie van de druiventeelt
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 5.
In China is de wijnconsumptie sinds 1980 gestegen. Een van de redenen hiervoor is de toegenomen welvaart in China.
Vraag 11 2 punten
Geef voor deze gestegen wijnconsumptie in China een reden vanuit
- de sociaal-culturele dimensie;
- de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord
- Uit de reden vanuit de sociaal-culturele dimensie moet blijken dat in de Chinese samenleving verwester(s)ing / Amerikanisering plaatsvindt. (1)
- Uit de reden vanuit de demografische dimensie moet blijken dat de bevolking in China de laatste decennia gegroeid is. (1)
Gebruik bron 5.
bron 5
Chinese consumptie en productie
De wijnconsumptie in China neemt al lange tijd toe. Na de Verenigde Staten, Frankrijk, Italië en Duitsland is China de grootste wijnconsument ter wereld. Veel van deze wijnen worden nu nog geïmporteerd, maar het aandeel wijnen uit eigen land neemt toe. Door de aankoop van buitenlandse kennis produceert China betere en betaalbare wijnen die steeds vaker ook geëxporteerd worden.
In China is wijn nu nog vooral een chique cadeau. Tot een paar decennia geleden was dat in de Verenigde Staten en Noord-Europa eigenlijk net zo. De Chinees-Vietnamese zakenman Peter Kwok is ervan overtuigd dat China uiteindelijk een echt wijnland zal worden, net zoals Australië en Zuid-Afrika dat geworden zijn. Daarom investeert Kwok nu in Franse wijngebieden.
Vraag 12 2 punten
Beredeneer met een voorbeeld uit bron 5 dat de oorspronkelijke centrum-periferieverhoudingen in de wereld aan het veranderen zijn.
Bekijk het antwoord
Uit de redenering moet blijken dat
- bedrijven of investeerders (zoals Kwok) uit opkomende / (voormalige) semi-perifere landen (zoals China) tegenwoordig investeren in centrumlanden (zoals Frankrijk), (1)
- terwijl het bij de oorspronkelijke centrum-periferieverhoudingen vooral (bedrijven uit) centrumlanden waren die investeerden in (semi-)perifere landen. (1)
China en veel andere druiven producerende landen zijn lid van een organisatie die toeziet op het nakomen van internationale handelsverdragen.
Vraag 13 2 punten
Geef
- de naam van deze organisatie;
- een reden waarom handel tussen landen kan bijdragen aan de internationale veiligheid.
Bekijk het antwoord
- Wereldhandelsorganisatie / WTO (1)
- Een voorbeeld van een juiste reden is: wanneer economieën van landen (sterk) afhankelijk van elkaar zijn, zullen er minder snel conflicten / oorlogen ontstaan. (1)
2025, tijdvak 1: Porto Central, een nieuwe haven in Brazilië
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 11.
Gebruik de bronnen 8 tot en met 10.
bron 8
Porto Central, een haven met Rotterdamse invloed in Brazilië
In Vitória, zo’n 500 km ten noorden van Rio de Janeiro, wordt een nieuwe zeehaven gebouwd: Porto Central. Havenbedrijf Rotterdam is betrokken bij de bouw van deze haven.

bron 9
Impressie van het toekomstige Porto Central

bron 10
Export van Brazilië in 2021
Totale exportwaarde 290 miljard dollar

Havenbedrijf Rotterdam heeft besloten om te investeren in havens in Brazilië en niet in een haven in Chili.
Vraag 19 2 punten
Geef voor Havenbedrijf Rotterdam
- met bron 8 een argument om in havens in Brazilië te investeren en niet in een haven in Chili;
- een argument waarom binnen Brazilië juist voor Porto Central gekozen is.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist argument is: een haven in Brazilië is vanuit Rotterdam / Nederland beter bereikbaar (dan een haven in Chili). (1)
- Voorbeelden van juiste argumenten zijn: Porto Central ligt vlakbij het economische kerngebied van Brazilië; Porto Central ligt in de regio waar de meeste mensen in Brazilië wonen. (1)
Gebruik de bronnen 8 tot en met 11.
bron 11
Toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met andere landen

In bron 11 staan vier toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met andere landen. Bij de aanleg van de haven van Porto Central is rekening gehouden met scenario 1. Dat is een gunstig scenario voor de haven van Rotterdam. Voor Brazilië zou scenario 2 juist gunstiger zijn. Er zijn ook ontwikkelingen die kunnen leiden tot de scenario's 3 en 4.
Vraag 21 3 punten
Geef
- een reden waarom scenario 1 gunstig is voor de haven van Rotterdam;
- een reden waarom scenario 2 juist gunstiger is voor Brazilië;
- een ontwikkeling die kan leiden tot de scenario's 3 en 4.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- De Rotterdamse haven heeft goede faciliteiten voor / is gespecialiseerd in het opslaan / doorvoeren van grondstoffen. Bij scenario 1 zullen vanuit Brazilië steeds meer grondstoffen getransporteerd worden waaraan de Rotterdamse haven zelf waarde kan toevoegen. (1)
- Een voorbeeld van een juist antwoord is: bij scenario 2 kan Brazilië steeds meer waardevolle halffabricaten / eindproducten / grondstoffen (waaraan waarde toegevoegd is) exporteren. (1)
- Juiste voorbeelden van ontwikkelingen die tot de scenario's 3 en 4 kunnen leiden zijn: steeds meer landen willen voor grondstoffen minder afhankelijk worden van andere landen; steeds meer landen zetten in op recycling van producten (en hebben dus minder grondstoffen nodig); de grondstoffen in Brazilië raken op. (1)
2025, tijdvak 1: Het Caribisch gebied vanuit de economische dimensie
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
Hieronder staan drie omschrijvingen (a tot en met c) en zes begrippen (1 tot en met 6).
| omschrijving | begrip |
|---|---|
| a: De mate waarin bedrijven beïnvloed worden door economische groei of economische tegenwind. | 1: agglomeratie |
| b: Grote stad met de daaraan vastgegroeide steden en dorpen. | 2: conjunctuurgevoelig |
| c: Voorzieningen die het transport van mensen, goederen en data mogelijk maken. | 3: connectiviteit |
| 4: gentrificatie | |
| 5: infrastructuur | |
| 6: protectionisme |
Vraag 30 2 punten
Noteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het cijfer van het juiste begrip.
Let op: er blijven drie begrippen over.
Bekijk het antwoord
- a 2 / conjunctuurgevoelig
- b 1 / agglomeratie
- c 5 / infrastructuur
Indien drie juiste antwoorden 2; indien twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0.
Gebruik bron 17.
bron 17
Top 5 bedrijfstakken (branches) werkzame beroepsbevolking Caribisch Nederland (2016)
| Aruba | Bonaire | Curaçao | Saba | Sint Eustatius | Sint Maarten | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ……….(22%) | ……….(15%) | handel (16%) | openbaar bestuur (27%) | industrie (17%) | bouw (19%) |
| 2 | handel (17%) | openbaar bestuur (14%) | gezondheidszorg (10%) | onderwijs (21%) | openbaar bestuur (16%) | horeca (15%) |
| 3 | openbaar bestuur (8%) | bouw (11%) | horeca (8%) | gezondheidszorg (10%) | gezondheidszorg (11%) | verhuur (7%) |
| 4 | bouw (8%) | onderwijs / handel / gezondheidszorg (elk 10%) | openbaar bestuur (8%) | handel (9%) | onderwijs (11%) | onderwijs (7%) |
| 5 | verhuur (8%) | financiële dienstverlening (8%) | horeca / bouw (elk 8%) | horeca (9%) | openbaar bestuur (7%) |
De economieën van Caribisch Nederland verschillen van elkaar. Dat is te zien aan het aandeel werkenden in de verschillende bedrijfstakken.
Vraag 31 2 punten
Geef aan
- welke bedrijfstak op zowel Aruba als Bonaire het grootst is. Noem een bedrijfstak die al in bron 17 staat;
- waardoor de bouw (19%) op Sint Maarten zo'n grote bedrijfstak is.
Bekijk het antwoord
Horeca. (1)
Uit het antwoord moet blijken dat op Sint Maarten vaak schade hersteld moet worden die door orkanen ontstaan is. (1)
Op Caribische eilanden kan steeds vaker met de Amerikaanse dollar betaald worden. Dat is een voorbeeld van amerikanisering.
Vraag 32 2 punten
Geef twee andere voorbeelden van amerikanisering op de Caribische eilanden.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- de invloed van (Amerikaans) fastfood is groot;
- de invloed van het Amerikaans (als taal) wordt steeds groter;
- het vieren van Amerikaanse feesten (zoals Halloween) gebeurt steeds vaker.
Per juist antwoord 1 scorepunt.
Gebruik bron 18.
In 2025 is op Curaçao en op Sint Maarten de Antilliaanse gulden vervangen door de Caribische gulden als wettig betaalmiddel. Hierover is lang gediscussieerd. Invoering van de Amerikaanse dollar was ook een optie.
bron 18
De Caribische gulden
In 2025 krijgen Sint Maarten en Curaçao een nieuw wettig betaalmiddel. De Antilliaanse gulden wordt vervangen door de Caribische gulden. Op de vraag naar het waarom van de invoering van de Caribische gulden wees de Centrale Bank erop dat de Antilliaanse gulden (ANG) een valuta is ‘van een land dat niet bestaat’. Ook was er geen leverancier meer voor de Antilliaanse gulden. Een alternatief voor de invoering van de Caribische gulden zou de invoering van de Amerikaanse dollar geweest zijn.

Vraag 33 3 punten
Geef
- twee argumenten vóór invoering van de Caribische gulden;
- een argument vóór invoering van de Amerikaanse dollar.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste argumenten vóór invoering van de Caribische gulden (en niet de Amerikaanse dollar) zijn:
- een eigen munt kan bijdragen aan nation-building / het versterken van de nationale identiteit;
- een nieuwe munt kan worden uitgerust met de modernste beveiligingsmaatregelen / echtheidskenmerken.
Per juist argument 1 scorepunt. (2)
Voorbeelden van juiste argumenten vóór invoering van de Amerikaanse dollar (en niet de Caribische gulden) zijn:
- de Amerikaanse dollar is een mondiaal geaccepteerde munt;
- de Amerikaanse dollar is een sterke munt / heeft een stabiele waarde.
(1)
2025, tijdvak 2: Pedego Electric Bikes
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.
Gebruik bron 4.
bron 4 Pedego Electric Bikes
Pedego is een Amerikaans bedrijf dat elektrische fietsen ontwerpt en wereldwijd verkoopt. Het bedrijf werd opgericht in 2008. De elektrische fietsen van Pedego worden vooral verkocht in de Verenigde Staten, Europa, Zuid-Afrika, Australië, Nieuw-Zeeland en Canada.
Tussen 2008 en 2018 werden de Pedego-fietsen in China gemaakt. In 2018 verplaatste het bedrijf de productie naar Vietnam en Taiwan. Het bedrijf doet dus aan …a…
De onderdelen van een Pedego-fiets komen uit verschillende landen. Zo worden de banden van een Pedego-fiets door een Duits bedrijf in Indonesië gemaakt. Elk onderdeel wordt gemaakt in het land waar de productieomstandigheden het gunstigst zijn. Als een land zich specialiseert in een bepaalde productiesector, verandert de …b...
Zo’n mondiaal georiënteerde productieketen is het efficiëntst als er veel …c… is.

Vraag 5 3 punten
Hieronder staan acht economisch geografische begrippen:
- de-industrialisatie
- handelsbelemmering
- industrialisatie
- internationale arbeidsverdeling
- offshoring
- reshoring
- ruilvoet
- vrijhandel
Noteer de letters a tot en met c uit bron 4 op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste begrip.
Bekijk het antwoord
- a = offshoring (1)
- b = internationale arbeidsverdeling (1)
- c = vrijhandel (1)
De mondiale productieketen van Pedego-fietsen heeft kunnen ontstaan door tijd-ruimtecompressie.
Vraag 6 2 punten
Geef met twee verschillende technologische ontwikkelingen aan dat tijd-ruimtecompressie heeft geleid tot mondialisering van de productieketen van Pedego-fietsen.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste technologische ontwikkelingen zijn:
- Ontwikkelingen in de transporttechnologie (zoals containerschepen) hebben ervoor gezorgd dat goederen / grondstoffen goedkoop over de hele wereld vervoerd kunnen worden.
- Ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie (zoals mobiele telefonie / internet) hebben ervoor gezorgd dat mondiale communicatie makkelijker geworden is.
per juiste ontwikkeling 1
Gebruik bron 5.
In bron 5 staat voor vier landen het marktaandeel elektrische fietsen in de totale fietsmarkt weergegeven.
bron 5 Marktaandeel elektrische fietsen in de totale fietsmarkt in vier landen

Vraag 7 2 punten
Geef voor de stijging van het aandeel elektrische fietsen in Nederland en Duitsland
- een demografische oorzaak;
- een economische oorzaak.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Nederland en Duitsland te maken hebben met een vergrijzende bevolking. (1)
Voorbeelden van juiste economische oorzaken zijn: (1)
- De welvaart in Nederland en Duitsland (onder ouderen) is hoog.
- De prijs van elektrische fietsen is (door concurrentie) gedaald.
Gebruik bron 4.
In 2018 verhoogde de Amerikaanse regering de importbelasting tot 25% op elektrische fietsen die in China gemaakt zijn. Hiermee hoopte de Amerikaanse regering werkgelegenheid in eigen land te creëren.
Vraag 8 2 punten
Beredeneer waarom het verhogen van deze importbelasting kan leiden tot meer werkgelegenheid in de Verenigde Staten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Door het verhogen van de importbelasting worden (geïmporteerde) elektrische fietsen in de Verenigde Staten duurder / wordt het importeren van elektrische fietsen duurder, (1)
- zodat fietsfabrikanten / industriële bedrijven verleid en/of gedwongen worden om in de Verenigde Staten te gaan produceren. (1)
2025, tijdvak 2: De toerismesector in economisch perspectief
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.
Gebruik de bronnen 21 tot en met 23.
Uit de bronnen is af te leiden dat Aruba meer geld verdient aan toerisme dan Curaçao.
bron 21 Gegevens van Aruba, Curacao en Sint Maarten
| land | aantal toeristen in 2019 | aantal toeristen in 2023 | bevolkingsaantal in 2023 | bnp in 2022 (in miljard dollar) |
|---|---|---|---|---|
| Aruba | 1.118.944 | 1.243.554 | 107.566 | 3,54 |
| Curaçao | 463.683 | 582.409 | 155.823 | 3,07 |
| Sint Maarten | 319.695 | 395.053 | 42.938 | 1,54 |
bron 22 Handelsbalans in goederen en diensten

bron 23 Handelsbalans in alléén goederen

Vraag 29 2 punten
Geef twee aanwijzingen uit de bronnen waaruit af te leiden is dat Aruba meer geld verdient aan toerisme dan Curaçao.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste aanwijzingen zijn:
- Het aantal toeristen op Aruba is groter dan op Curaçao.
- De opbrengsten uit handel in diensten zorgt in Aruba voor een positief resultaat in de handelsbalans in tegenstelling tot Curaçao.
- De handelsbalans van Aruba laat een grote impact zien van de wegblijvende toeristen tijdens de Covid19-pandemie.
per juiste aanwijzing 1
Cruisetoerisme is een vorm van grootschalig massatoerisme.
Vraag 30 3 punten
Geef van cruisetoerisme voor de eilanden in het Caribisch gebied
- twee voordelen;
- een nadeel.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste voordelen zijn:
- Aan het aanmeren van de cruiseschepen wordt veel geld verdiend.
- Er kunnen veel toeristen worden ontvangen (die geld achterlaten) zonder dat er overnachtingsfaciliteiten gebouwd hoeven te worden.
- Met het cruisetoerisme worden toeristen getrokken die normaal de (kleine) eilanden niet zouden bezoeken.
Opmerking: per juist voordeel 1 scorepunt toekennen (maximaal 2).
Voorbeelden van juiste nadelen zijn: (1)
- Cruiseschepen (en de brandstof waarop ze varen) zijn vervuilend.
- Cruiseschepen zorgen in korte tijd voor veel toeristen (met afval / overlast) op het eiland (en dit zet de draagkracht van het eiland onder druk).
- Toeristen zijn te kort op het eiland om (veel) geld uit te geven.
De meeste toeristen die naar het Caribisch Gebied reizen, komen uit de Verenigde Staten en Europa.
Vraag 31 2 punten
Geef
- met een liggingskenmerk een reden waarom veel toeristen uit de Verenigde Staten komen;
- vanuit de sociaal-culturele dimensie een reden waarom veel toeristen uit Europa komen.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de Verenigde Staten relatief dicht bij het Caribisch gebied liggen. (1)
Voorbeelden van juiste redenen vanuit de sociaal-culturele dimensie zijn: (1)
- De eilanden hebben een historische (en/of culturele) relatie met verschillende Europese landen.
- Er zijn familierelaties tussen mensen in het Caribisch gebied en Europa.
De economische gevolgen van de Covid19-pandemie in 2020 en 2021 waren in Caribisch Nederland groot.
Vraag 32 2 punten
Beredeneer waarom de economische gevolgen van de Covid19-pandemie in Caribisch Nederland groot waren.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Op de eilanden zijn veel economische activiteiten vooral gericht op het toerisme / De (kleine) eilanden zijn sterk afhankelijk van internationale handel, (1)
- zodat het tot stilstand komen van het internationaal verkeer (tijdens de Covid19-pandemie) de belangrijkste bron van inkomsten op de eilanden deed stoppen. (1)
2024, tijdvak 1: De blokkade van het Suezkanaal
Opgavetekst
Bron 3 De blokkade van het Suezkanaal in 2021

Het Suezkanaal in Egypte (geopend in 1869) verbindt de Middellandse Zee met de Rode Zee. Tussen 1882 en 1952 werd Egypte bezet door Groot-Brittannië, waardoor de Britten controle hadden over het Suezkanaal. Pas in 1956 kwam het Suezkanaal volledig in Egyptische handen. Jaarlijks varen zo'n 17.000 schepen door het Suezkanaal.
In maart 2021 ging het mis. Op de route van China naar de Rotterdamse haven kwam het containerschip Ever Given (van de scheepvaartmaatschappij Evergreen) vast te zitten in het Suezkanaal. Deze blokkade leidde mondiaal tot leveringsproblemen van allerlei producten en liet zien hoe kwetsbaar smalle doorgangen, zoals het Suezkanaal, in mondiale scheepvaartroutes kunnen zijn.
Bron 4 Koloniën in 1914

Wereldkaart met de koloniën in 1914. De legenda toont het moederland, de eigendommen en de dominions van het Britse Rijk, protectoraten, invloedssferen en zelfstandige landen zonder koloniën of invloedssferen, en de eigendommen van onder meer Frankrijk, het Duitse Rijk, Japan, de VS en Nederland.
Vraag 5 2 punten
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Tussen 1882 en 1952 had Groot-Brittannië controle over het Suezkanaal.
Beredeneer waarom deze controle voor Groot-Brittannië van essentieel belang was gezien de economische ontwikkeling in het land destijds.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de economie van Groot-Brittannië in die periode (de koloniale periode) sterk afhankelijk was van de industrie. (1p)
- Noemt dat de aanvoer van grondstoffen uit de koloniën, of de afzet van Britse industrieproducten in de koloniën (rondom de Indische Oceaan), van groot belang was. (1p)
Kaartenkatern Grote en Indische Oceaan

Kaart uit het kaartenkatern: Grote en Indische Oceaan.
Vraag 6 2 punten
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Jaarlijks varen zo’n 17.000 schepen door het Suezkanaal. Een groot deel hiervan zijn containerschepen zoals de Ever Given.
Geef aan dat:
- de aanleg van het Suezkanaal geleid heeft tot tijdruimtecompressie;
- het gebruik van containers geleid heeft tot tijdruimtecompressie.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat door de aanleg van het Suezkanaal de scheepvaartroute tussen Azië en Europa korter is geworden dan de scheepvaartroute om Afrika heen. (1p)
- Noemt dat containers eenvoudiger of sneller van het ene op het andere transportmiddel overgeladen kunnen worden dan losse goederen. (1p)
Kaartenkatern Wereld

Kaart uit het kaartenkatern: Wereld.
Vraag 7 3 punten
Gebruik het kaartenkatern.
Het Suezkanaal is een smalle doorgang op de scheepvaartroute tussen China en de Rotterdamse haven. Er zijn meer smalle doorgangen in mondiale scheepvaartroutes.
Geef:
- de namen van nog twee andere smalle doorgangen op de scheepvaartroute tussen China en de Rotterdamse haven;
- de naam van de smalle doorgang op de scheepvaartroute tussen China en de oostkust van de Verenigde Staten.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende smalle doorgangen op de scheepvaartroute tussen China en de Rotterdamse haven: Straat Malakka; Bab al Mandab / Golf van Aden / Rode Zee; Straat van Gibraltar; Het Kanaal. Per juiste doorgang 1 punt, met maximaal 2 punten. (2p)
- Noemt het Panamakanaal als de smalle doorgang op de scheepvaartroute tussen China en de oostkust van de Verenigde Staten. (1p)
Vraag 8 2 punten
In West-Europa vindt al tientallen jaren de-industrialisatie plaats. De blokkade van het Suezkanaal kan het proces van de-industrialisatie vertragen.
Beredeneer waarom de blokkade van het Suezkanaal het proces van de-industrialisatie in West-Europa kan vertragen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat door de blokkade van het Suezkanaal is gebleken dat internationale handelsroutes kwetsbaar zijn, en dat de levering van producten in Europa in gevaar kan komen. (1p)
- Noemt dat westerse bedrijven daardoor hun (eerder uitbesteedde) productie weer in Europa willen vestigen, of besluiten hun productie niet uit te besteden. (1p)
2024, tijdvak 2: Investeringen in het Keniaanse spoor
Opgavetekst
Bron 3 Investeringen in het Keniaanse spoor

Sinds de onafhankelijkheid van Kenia in 1963 is er weinig geïnvesteerd in de spoorweginfrastructuur van het land. Pas in 2017 werd een nieuwe spoorlijn geopend van de havenstad Mombasa naar de Keniaanse hoofdstad Nairobi (fase 1, zie bron 4). In 2019 werd dat traject verlengd naar de provinciestad Naivasha om daarna verlengd te worden naar Uganda (fase 2, zie bron 4).
De nieuwe spoorlijnen vervangen de verouderde spoorlijnen uit de koloniale tijd en worden aangelegd door een Chinese aannemer. Kenia betaalt deze aannemer met een lening van een Chinese bank. De grondstofvoorraden in Kenia dienen als onderpand. Als de lening niet kan worden terugbetaald, wordt de Chinese bank eigenaar van de grondstoffen. De investeringen in het Keniaanse spoor passen in het grote Chinese investeringsplan 'China’s Belt and Road Initiative' (de nieuwe Zijderoute) dat Azië, Afrika en Europa met elkaar moet verbinden. Kenia heeft langs de nieuwe spoorlijnen bedrijvenparken gepland voor arbeidsintensieve industrie.
Bron 4 Spoorlijnen in Kenia

Vraag 8 3 punten
Gebruik de bronnen 3 en 4.
China is tegenwoordig niet alleen in Kenia, maar ook in veel andere landen in het oosten van Afrika de grootste investeerder.
Geef
- twee redenen vanuit de economische dimensie waarom China veel geld investeert in landen in het oosten van Afrika;
- vanuit een andere dimensie een reden waarom China veel geld investeert in landen in het oosten van Afrika.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste reden vanuit de economische dimensie: de landen in het oosten van Afrika zijn een groeiende afzetmarkt voor Chinese producten / de loonkosten zijn lager dan in China / China heeft de grondstoffen (mijnbouwproducten) nodig om de eigen industrie draaiende te houden. (1p)
- Noemt een tweede, andere juiste reden vanuit de economische dimensie, uit dezelfde lijst als hierboven. (1p)
- Noemt een juiste reden vanuit een andere dimensie: China wil zich profileren als wereldmacht / hegemoniale staat, of China wil wereldwijd zijn invloedssfeer uitbreiden. (1p)
Vraag 9 2 punten
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Stelling: door de aanleg van de door China gefinancierde spoorlijnen zal Kenia in de toekomst een centrumpositie in Afrika kunnen innemen.
Geef
- een argument voor de stelling;
- een argument tegen de stelling.
Bekijk het antwoord
- Noemt een argument voor de stelling: goede infrastructuur in Kenia (zoals spoorlijnen) kan leiden tot meer handel, meer economische activiteit en een hogere welvaart, waardoor Kenia binnen Afrika een centrumpositie kan innemen. (1p)
- Noemt een argument tegen de stelling: vooral China zal profiteren van de (door China zelf aangelegde) spoorlijnen in Kenia. (1p)
Hoe vaak globalisering in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 1-5, 7-8, 21, 31-34 | 12 | 35% |
| 2026, tijdvak 2 | 1-2, 4, 6-7, 31 | 6 | 17% |
| 2025, tijdvak 1 | 3, 11-13, 19, 21, 30-33 | 10 | 30% |
| 2025, tijdvak 2 | 5-8, 29-32 | 8 | 25% |
| 2024, tijdvak 1 | 5-8 | 4 | 15% |
| 2024, tijdvak 2 | 8-9 | 2 | 6% |
In 6 van de 6 ingedeelde examens aardrijkskunde havo Cariben staat een vraag over globalisering, samen 42 vragen (22% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 1: 12 vragen.
Oefenen met globalisering
Maak de 15 nieuwste examenvragen over globalisering online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025 en 2024). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over globalisering
Andere onderwerpen aardrijkskunde havo Cariben
- Endogene en exogene processen
- Weer en klimaat
- Bevolking en migratie
- Landbouw en voedsel
- Ontwikkelingsvraagstukken
- Verstedelijking
- Water en rivieren
Globalisering op andere niveaus
- Examenvragen globalisering aardrijkskunde havo
- Examenvragen globalisering aardrijkskunde vmbo-gl/tl
- Examenvragen globalisering aardrijkskunde vwo
- Examenvragen globalisering aardrijkskunde vwo Cariben
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde havo Cariben onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt globalisering voor in het eindexamen aardrijkskunde havo Cariben?
In de 6 ingedeelde examens van 2024 tot en met 2026 gaan 42 vragen over globalisering, 22% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 6 van die examens.
In welk examen aardrijkskunde havo Cariben stonden de meeste vragen over globalisering?
In het examen van 2026, tijdvak 1, met 12 vragen: 1-5, 7-8, 21, 31-34.
Hoe oefen ik examenvragen over globalisering?
Op deze pagina staan alle vragen over globalisering met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.