Examenvragen globalisering aardrijkskunde vwo
70 vragen over globalisering uit 14 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Globalisering komt in 14 van de 18 examens aardrijkskunde vwo voor, met 70 vragen (12% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 2 (10 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over globalisering
Per examen de vragen over globalisering, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: De marathon van New York
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
bron 1
De route van de New York City Marathon door de vijf stadsdelen
De New York City Marathon is een jaarlijks terugkerend hardloopevenement in New York. Elk jaar doen ruim 55.000 deelnemers uit meer dan 100 landen mee. Elke deelnemer die de finish bereikt, heeft 42,195 kilometer afgelegd.
De eerste New York City Marathon werd in 1970 georganiseerd. Om het tweehonderdjarig bestaan van de Verenigde Staten in 1976 te vieren, werd een route door alle vijf de stadsdelen van New York uitgestippeld. Sindsdien is de route niet meer gewijzigd.



Gebruik de bronnen 1 en 2.
De marathon van New York kan worden gezien als een kosmopolitisch evenement. Door de finish in Manhattan te plaatsen, wordt het stereotiepe beeld van de stad New York versterkt.
Vraag 1 2 punten
Geef aan
- waarom de marathon van New York kan worden gezien als een kosmopolitisch evenement; (1 punt)
- waarom het plaatsen van de finish in Manhattan het stereotiepe beeld van New York versterkt. (1 punt)
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat bij de marathon van New York veel mensen met diverse nationaliteiten samenkomen / dat de marathon van New York een evenement is dat de eigen nationale identiteit overstijgt.
- Uit het antwoord moet blijken dat het laatste deel van de marathon langs iconische gebouwen / wolkenkrabbers gaat (en dat dit beeld overeenkomt met het stereotiepe beeld van New York).
Aan de marathon van New York doen meer mensen mee dan aan de marathons van Los Angeles en Washington DC samen. Dit heeft onder andere te maken met de status van New York als wereldstad.
Vraag 4 3 punten
Geef voor New York, Los Angeles en Washington DC aan vanuit welke dimensie of dimensies de stad een wereldstad is.
Ga in je antwoord in op alle drie de steden.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- New York een mondiale functie vervult vanuit de economische (Wall Street), sociaal-culturele (theaters / mode) en politieke (Verenigde Naties) dimensie,
- terwijl Los Angeles alleen een mondiale functie vervult vanuit de economische (‘hoofdstad’ van de westkust) en sociaal-culturele (Hollywood / filmindustrie) dimensie,
- en Washington DC alleen een mondiale functie vervult vanuit de politieke dimensie (Witte Huis / Capitool).
2026, tijdvak 2: Territoriale en internationale wateren
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
bron 1
Territoriale wateren en internationale wateren
De territoriale wateren zijn de eerste 12 zeemijl (22 kilometer) vanaf de kustlijn. Een land heeft de volledige controle over de territoriale wateren. Na het territoriaal water komt de exclusieve economische zone (EEZ). In deze zone mag het land natuurlijke hulpbronnen winnen en schepen controleren. Een land heeft de plicht om het milieu in dit deel van de zee of oceaan te beschermen. Na 200 zeemijl beginnen de internationale wateren.
De basis van de regelgeving over de territoriale en internationale wateren werd al in de zeventiende eeuw gelegd. In 1964 werd deze regelgeving opnieuw door de Verenigde Naties vastgelegd in een verdrag en ondertekend door 168 landen. Er ontstaan steeds meer bedreigingen voor de internationale wateren, zoals vervuiling en overbevissing. Ook grootschalige diepzeemijnbouw kan in de toekomst tot problemen leiden. In 2023 werd daarom door de Verenigde Naties een verdrag gesloten, waarin afgesproken werd dat 30% van de internationale wateren voor 2030 beschermd gebied moet zijn.

bron 2

Gebruik de bronnen 1 en 2.
De basis van de regelgeving over territoriale en internationale wateren werd al in de zeventiende eeuw gelegd.
Vraag 1 2 punten
Geef aan
- waarom de basis van deze regelgeving juist toen werd gelegd;
- welke twee landen uit bron 2 nog altijd een relatief grote exclusieve economische zone hebben door de regelgeving uit die periode.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het voor koloniale (zeevarende) machten noodzakelijk werd om afspraken te maken over het claimen / veroveren van overzeese gebieden.
- Frankrijk en Verenigd Koninkrijk / Engeland / Groot-Brittannië
Opmerking: Alleen als bij de tweede deelscore beide landen juist zijn 1 scorepunt toekennen.

Gebruik de bronnen 1 en 2 en het kaartenkatern.
De Spratly-eilanden zijn een archipel van zo’n 250 eilanden en riffen in het zuidelijke deel van de Zuid-Chinese Zee. Veel landen rondom de Zuid-Chinese Zee leggen een claim op (een deel van) de Spratly eilanden.
Vraag 2 2 punten
Beredeneer waarom veel landen rondom de Zuid-Chinese Zee een claim leggen op de Spratly-eilanden.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Het land dat de Spratly-eilanden bezit, zou zijn territoriale wateren / EEZ (in de Zuid-Chinese Zee) sterk uitbreiden / de wateren rondom de Spratly-eilanden dan tot zijn territoriale wateren mogen rekenen,
- zodat dat land het recht heeft om economische / militaire activiteiten in de wateren rondom de Spratly-eilanden te ontplooien.
Gebruik bron 1.
In 2023 sloten de Verenigde Naties een verdrag over het beschermen van internationale wateren.
Vraag 3 2 punten
Beredeneer waarom technologische ontwikkelingen het noodzakelijk maakten om dit verdrag te sluiten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Door technologische ontwikkelingen worden gebieden in de internationale wateren toegankelijk voor diepzeemijnbouw,
- wat kan leiden tot ecologische dreigingen die gepaard gaan met economische activiteiten (zodat het noodzakelijk is om ook die wateren te beschermen).
Gebruik bron 1.
Vervuiling van internationale wateren is lastiger op te lossen dan vervuiling van territoriale wateren.
Vraag 4 2 punten
Beredeneer waarom vervuiling van internationale wateren lastig op te lossen is.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- De internationale wateren zijn van iedereen / In de internationale wateren liggen geen staatkundige grenzen,
- zodat landen (en bedrijven) geen verantwoordelijkheid voelen / nemen voor (het oplossen van) de vervuiling van de internationale wateren.
2026, tijdvak 2: De productie van zonnepanelen
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 3 en 4.
bron 3
De productie van zonnepanelen
China is de grootste producent van zonnepanelen ter wereld. De productie van zonnepanelen past in de ambitie van de Chinese overheid om wereldleider te worden in de ontwikkeling en de productie van hoogwaardige goederen. Chinese fabrikanten van zonnepanelen konden daarom lang rekenen op uitgebreide staatssteun. Deze staatssteun was voor de Europese Unie reden om tussen 2013 en 2018 importheffingen in te stellen op zonnepanelen uit China. Ook zet de Europese Unie steeds meer in op het zelf produceren van recyclebare zonnepanelen.
De belangrijkste grondstof van zonnepanelen is het mineraal kwarts. De eerste stappen in de productie van zonnepanelen - het maken van polysilicium en siliciumstaven - kosten veel energie. In de laatste stap worden zonnecellen uiteindelijk geassembleerd tot zonnepanelen.

bron 4

Gebruik de bronnen 3 en 4.
Stelling: de productieketen van zonnepanelen in 2010 past in het traditionele centrum-periferiepatroon.
Vraag 5 2 punten
Geef een argument
- voor deze stelling;
- tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
Uit het argument voor de stelling moet blijken dat de vraag naar zonnepanelen toen vooral uit centrumlanden / uit Europa / (nog) niet uit (semi)perifere landen kwam.
Voorbeelden van een argument tegen de stelling zijn:
- De grondstof (polysilicium) voor zonnepanelen kwam grotendeels uit centrumlanden / Europa / Noord-Amerika.
- (Semi)perifere landen produceerden / China produceerde (ook toen al) hoogwaardige producten / wafers / zonnecellen.
Gebruik bron 4.
Vraag 6 1 punt
Toon met bron 4 aan dat in de productieketen van zonnepanelen geen reshoring plaatsvindt.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juist antwoord zijn:
- De productie van zonnepanelen heeft altijd al in Azië / China plaatsgevonden / nooit grootschalig in centrumgebieden plaatsgevonden (en kan dus ook niet teruggehaald worden).
- De (onderdelen van) de zonnepanelen komen steeds vaker uit China.
Tussen 2013 en 2018 hanteerde de Europese Unie importheffingen op Chinese zonnepanelen. Exportgeoriënteerde landen proberen importheffingen te ontwijken.
Vraag 7 1 punt
Geef aan op welke manier een exportgeoriënteerd land importheffingen kan ontwijken.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is: China kan de assemblage (van zonnecellen naar zonnepanelen) naar andere landen (waarvoor geen importheffingen gelden) verplaatsen.

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Europa wil zelf op grote schaal op een milieuvriendelijke manier zonnepanelen produceren.
Vraag 8 2 punten
Geef een reden
- om de eerste stappen in de productie van zonnepanelen in Noorwegen te doen;
- om de laatste stap in de productie van zonnepanelen in Oost-Europa te doen.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Noorwegen met waterkrachtcentrales energie opwekt / duurzame energie opwekt (om polysilicium/siliciumstaven te maken).
- Uit het antwoord moet blijken dat lonen / productiekosten in Oost-Europa relatief laag zijn (om de assemblage van zonnepanelen te doen).
Gebruik bron 4.
In Nederland worden recyclebare zonnepanelen ontwikkeld. Dit wordt niet alleen gezien als een gunstige ontwikkeling op het gebied van duurzaamheid, maar ook als een geopolitieke strategie.
Vraag 9 2 punten
Beredeneer waarom de ontwikkeling van recyclebare zonnepanelen wordt gezien als een geopolitieke strategie.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Door (delen van) zonnepanelen te recyclen hoeven geen nieuwe grondstoffen / zonnepanelen geïmporteerd te worden,
- zodat Nederland / de Europese Unie voor de energievoorziening minder afhankelijk van China / andere landen wordt.
2026, tijdvak 2: Ontwikkelingen in Argentinië
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.
bron 14

Gebruik bron 14.
Om tot verdere economische ontwikkeling te komen, kan een land exportvalorisatie toepassen.
Vraag 25 2 punten
Beredeneer met bron 14 waarom exportvalorisatie in Argentinië maar beperkt kan bijdragen aan economische ontwikkeling.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Het exportpakket bestaat voor een groot deel uit (grondstoffen voor) voedings- en/of levensmiddelen (oorzaak),
- zodat relatief weinig waarde aan deze producten toe te voegen is / de mogelijkheid tot waarde toevoegen door bewerking van de grondstoffen beperkt is (gevolg).
2025, tijdvak 1: BRICS en G7
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
bron 1: De samenwerkingsverbanden BRICS en G7
BRICS is een samenwerkingsverband van tien landen die zich in een vergelijkbaar stadium van economische ontwikkeling bevinden. De naam is ontleend aan de eerste letters van de vijf landen die BRICS oorspronkelijk opgericht hebben. Op 1 januari 2024 werden Egypte, Ethiopië, Iran, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten ook lid van BRICS.
De economische en politieke invloed van de BRICS-landen neemt mondiaal toe. De groep presenteert zich als een alternatief voor gevestigde samenwerkingsverbanden zoals de G7.
De G7 is een samenwerkingsverband tussen zeven belangrijke industriële landen: Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Bij de bijeenkomsten van de G7 wordt de Europese Unie ook uitgenodigd.
bron 2: Top 10 landen met het hoogste bbp, in miljard dollar
| in 2023 | in 2050 (verwacht) | ||
|---|---|---|---|
| Verenigde Staten | 28.781 | China | 49.853 |
| China | 18.532 | Verenigde Staten | 34.102 |
| Duitsland | 4.591 | ... X ... | 28.021 |
| Japan | 4.110 | Indonesië | 7.275 |
| ... X ... | 3.937 | Japan | 6.779 |
| Verenigd Koninkrijk | 3.495 | Brazilië | 6.532 |
| Frankrijk | 3.130 | Duitsland | 6.138 |
| Brazilië | 2.331 | Mexico | 5.563 |
| Italië | 2.328 | Verenigd Koninkrijk | 5.369 |
| Canada | 2.242 | Rusland | 5.127 |
Gebruik bron 1.
De landen die het samenwerkingsverband G7 vormen zijn een homogenere groep dan de landen die het samenwerkingsverband BRICS vormen.
Vraag 1 2 punten
Geef een politiek kenmerk en een cultureel kenmerk van de G7-landen waaruit blijkt dat dit een homogenere groep landen is dan de groep landen die BRICS vormen.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een politiek kenmerk is: de G7-landen zijn allemaal democratische (rechts)staten / landen met vrijheid van meningsuiting (terwijl bij BRICS ook landen horen met autoritaire / dictatoriale regimes).
Een voorbeeld van een cultureel kenmerk is: de G7-landen worden (in het algemeen / op Japan na) gekenmerkt door een Westerse cultuur / overwegend christelijke traditie (terwijl tussen de landen van BRICS grotere cultuurverschillen bestaan).
Gebruik bron 1.
De nieuwe BRICS-landen hebben vooral economische motieven om toe te treden tot BRICS. Saudi-Arabië en Iran hebben ook een motief vanuit een andere dimensie.
Vraag 2 1 punt
Geef vanuit een andere dimensie aan waarom deze landen toegetreden zijn tot BRICS.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is: Saudi-Arabië en Iran willen (met hun toetreding tot BRICS) hun politieke macht / culturele invloed uitbreiden (om tegenwicht te bieden aan de G7-landen).
Stelling: China is over 30 jaar de grootste geopolitieke speler op het wereldtoneel.
Vraag 4 3 punten
Geef
- een economisch argument vóór deze stelling;
- een politiek argument vóór deze stelling;
- een demografisch argument tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste economische argumenten vóór de stelling zijn:
- China zal dan het hoogste bbp ter wereld hebben.
- China heeft de laatste decennia veel geïnvesteerd (in grondstoffen) in andere landen (en dat zal zich in de toekomst uitbetalen).
Voorbeelden van juiste politieke argumenten vóór de stelling zijn:
- China heeft zijn politieke / militaire invloed de laatste jaren sterk uitgebreid.
- Het politieke systeem in China is in de mogelijkheid om snel / daadkrachtig / slagvaardig besluiten te nemen.
Uit het demografische argument tegen de stelling moet blijken dat de bevolkingsomvang van China de komende decennia (sterk) zal gaan dalen / China (sterk) zal vergrijzen.
2025, tijdvak 1: Ontwikkelingen in de ruimtevaart
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 3 en 4.
bron 3: Raketlanceringen naar de ruimte
Het ruimtetijdperk begon in 1957 met een door de Sovjet-Unie gelanceerde raket. Deze onbemande raket bracht de eerste satelliet de ruimte in: de Sputnik. Inmiddels zijn ruimtevaarttechnologie en satellietdata voor overheden onmisbaar geworden op het gebied van infrastructuur, klimaat, wetenschap en veiligheid. Naast deze niet-commerciële toepassingen zijn er ook steeds meer commerciële activiteiten in de ruimte zoals telecommunicatie via satellieten en ruimtetoerisme.
bron 4: Budget voor raketlanceringen per land en van de Europese Unie in 2021 (in miljoenen dollars) (figuur, zie de figure-verwijzing bij vraag 7)
Gebruik bron 3.
Vraag 5 3 punten
Toon met bron 3 aan dat in het ruimtetijdperk
- de mondiale geopolitieke situatie in de periode 1960 - 1990 te herkennen is;
- een overgang plaatsvindt naar een multipolaire wereld;
- de rol van staten veranderd is.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in de periode 1960 - 1990 streden om de (hegemoniale / geopolitieke) macht in de wereld.
Uit het antwoord moet blijken dat de dominante positie van de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in het aantal raketlanceringen afgenomen is / er nu meerdere landen zijn met een aanzienlijk aandeel in het aantal raketlanceringen.
Uit het antwoord moet blijken dat de rol van staten / overheden afgenomen is, doordat raketten steeds vaker worden gelanceerd door commerciële bedrijven.
Opmerking: Aan een antwoord dat bij de eerste deelscore alleen verwijst naar de Koude Oorlog geen scorepunt toekennen.
Gebruik bron 3.
Satellieten dragen bij aan tijdruimtecompressie.
Vraag 6 2 punten
Geef hiervan twee verschillende voorbeelden, elk op een ander schaalniveau.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat de volgende elementen:
- Een voorbeeld vanuit verbeterde / snellere communicatie gekoppeld aan een schaalniveau.
- Een voorbeeld vanuit verbeterd / sneller transport gekoppeld aan een ander schaalniveau.
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Door satellietcommunicatie is overal ter wereld / ook ver op zee (ook in gebieden zonder internetaansluiting) communicatie mogelijk.
- Door satellietdata kan met navigatiesystemen sneller / makkelijk binnenlands vervoer / transport plaatsvinden.
Gebruik bron 4 en het kaartenkatern.
Europa heeft een gemeenschappelijk ruimtevaartprogramma. In Azië ligt zo'n gemeenschappelijk ruimtevaartprogramma minder voor de hand.
Vraag 7 2 punten
Geef twee redenen waarom een gemeenschappelijk ruimtevaartprogramma in Azië minder voor de hand ligt.
Staafdiagram met het budget voor raketlanceringen per land en van de Europese Unie in 2021 (in miljoenen dollars) (bron 4). Bekijk in Bijlage, pagina 5
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste redenen zijn:
- India / China / Japan hebben zelf voldoende financiële mogelijkheden om een ruimtevaartprogramma uit te voeren.
- India en China / Japan en China zijn concurrenten van elkaar.
- Kleinere / (Semi-)perifere landen in Azië hebben andere prioriteiten dan het opzetten van een gezamenlijk ruimtevaartprogramma.
- De samenwerking in Azië / ASEAN is vooral gericht op economische integratie.
per juiste reden: 1
De laatste twintig jaar nemen ruimteactiviteiten toe. Zo bieden bedrijven als Virgin Galactic en Blue Origin vluchten voor toeristen naar de ruimte aan. Daarnaast is ook ruimtepuin een toenemend probleem.
Vraag 8 2 punten
Beredeneer waarom het reguleren van bijvoorbeeld ruimtetoerisme of het opruimen van ruimtepuin lastig is.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- In de ruimte bestaan geen staatkundige grenzen (tussen landen) / hebben landen geen territorium / De ruimte is van iedereen,
- zodat er geen wetgeving in de ruimte is / landen (en bedrijven) vrij hun gang kunnen gaan.
2025, tijdvak 2: De positie van Sri Lanka in het wereldsysteem
Opgavetekst
Bron 1 Import en export van Sri Lanka (2021)
Top 5 import (totale waarde $21,9 miljard)
| rang | importproducten | aandeel van de totale importwaarde | herkomstlanden | aandeel van de totale importwaarde |
|---|---|---|---|---|
| 1 | olie en olieproducten | 16,8% | China | 25% |
| 2 | machines | 16,3% | India | 22,2% |
| 3 | textiel | 15,8% | Verenigde Arabische Emiraten | 7% |
| 4 | chemische producten | 9,9% | Singapore | 3,7% |
| 5 | metalen | 9,1% | Maleisië | 3,6% |
Top 5 export (totale waarde $14,1 miljard)
| rang | exportproducten | aandeel van de totale exportwaarde | exportbestemmingen | aandeel van de totale exportwaarde |
|---|---|---|---|---|
| 1 | textiel | 43,5% | Verenigde Staten | 22,8% |
| 2 | koffie, thee en kruiden | 15,1% | India | 7,1% |
| 3 | plastic en rubber | 9,2% | Groot-Brittannië | 6,8% |
| 4 | bewerkte landbouwproducten | 5,9% | Duitsland | 6,2% |
| 5 | machines | 5,2% | Italië | 4,3% |
Vraag 1 2 punten
Gebruik bron 1. Hieronder staan twee uitspraken over bron 1. Uitspraak 1: de handelsbalans van Sri Lanka was in 2021 negatief. Uitspraak 2: de samenstelling van het exportpakket van Sri Lanka is kwetsbaar. Onderbouw elke uitspraak met gegevens uit bron 1.
Bekijk het antwoord
- Onderbouwt uitspraak 1 met een juiste onderbouwing: de (totale) waarde van de import is groter dan de (totale) waarde van de export. (1p)
- Onderbouwt uitspraak 2 met een juiste onderbouwing: Sri Lanka is voor de export sterk afhankelijk van één product (textiel) of van één land (de Verenigde Staten). (1p)
Vraag 2 2 punten
Gebruik bron 1. Het huidige Sri Lanka was in de periode 1796 - 1948 een kolonie van Groot-Brittannië. Beredeneer dat in die periode de basis werd gelegd voor de huidige positie van Sri Lanka in het wereldsysteem.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat Sri Lanka tijdens de koloniale periode lange tijd werd gebruikt als exploitatiekolonie. (1p)
- Legt uit dat de economie en/of infrastructuur van Sri Lanka daardoor vooral gericht bleef op de export van onbewerkte grondstoffen en/of landbouwproducten, zodat Sri Lanka zich door een langdurige afhankelijke positie moeilijk kon ontwikkelen. (1p)
Bron 2 Investeringen in Hambantota International Port

Hambantota is de grootste plaats in het gelijknamige district in het zuiden van Sri Lanka. In het district woont driekwart van de bevolking op het platteland en werkt ongeveer de helft van de beroepsbevolking in de primaire sector.
In opdracht van de regering van Sri Lanka bouwden Chinese aannemers vanaf 2008 een diepzeehaven naast het oude centrum van Hambantota. De haven van Hambantota is onderdeel van een masterplan voor een nieuwe stad, Groot Hambantota, waarvoor al een internationaal vliegveld en nieuwe autosnelwegen aangelegd zijn. De haven werd grotendeels bekostigd met leningen van een Chinese bank. In 2016 bleek dat Sri Lanka de leningen niet kon terugbetalen. Om onder de schuldenlast uit te komen, kende de regering een Chinees havenbedrijf het alleenrecht toe op de exploitatie van de haven voor 99 jaar.
Kaart (Ligging Hambantota): kaart van Sri Lanka. Het district Hambantota in het zuiden is gearceerd. Legenda: hoofdstad, provinciehoofdstad, stad >100.000 inwoners, stad <100.000 inwoners, district Hambantota. Schaal 0 - 40 - 80 km. Het kaartfragment rechtsboven toont de ligging van Sri Lanka in de Indische Oceaan, ten zuiden van India.
Bron 2

Foto van de haven van Hambantota, vanuit de lucht gezien: een diepzeehaven aan zee met schepen aan de kade, containers op het terrein en kranen.
Vraag 3 2 punten
Gebruik bron 2. Stelling: Hambantota International Port zal de economische positie van Sri Lanka versterken. Geef: - een argument vóór deze stelling; - een argument tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist argument vóór de stelling, bijvoorbeeld: Hambantota International Port kan in Sri Lanka leiden tot spread-effecten of werkgelegenheid. (1p)
- Noemt een juist argument tegen de stelling, bijvoorbeeld: door het alleenrecht van een Chinees havenbedrijf wordt Sri Lanka (volledig) afhankelijk van China, of het wordt lastiger voor bedrijven uit andere landen om te investeren in Sri Lanka. (1p)
Vraag 4 2 punten
Gebruik bron 2 en het kaartenkatern. Met de aanleg van Hambantota International Port in Sri Lanka behartigt China niet alleen economische, maar ook geopolitieke belangen. Geef aan: - welk Aziatisch land zich vanuit geopolitiek oogpunt het meest bedreigd zal voelen door de invloed van China op Sri Lanka; - waarom de aanleg van een haven in Sri Lanka voor China van geopolitiek belang is.
Bekijk het antwoord
- Noemt India als Aziatisch land dat zich vanuit geopolitiek oogpunt het meest bedreigd zal voelen. (1p)
- Legt uit dat China met de aanwezigheid in de Indische Oceaan, of in Sri Lanka, meer invloed of controle kan uitoefenen op een mondiaal belangrijke scheepvaartroute. (1p)
2025, tijdvak 2: Ontginning van het Amazonegebied
Opgavetekst
Bron 14 Vrijhandel in het Amazonegebied

Het Amazonegebied is de grootste regio in Zuid-Amerika. De kolonisatie van Zuid-Amerika is lang aan het Amazonegebied voorbijgegaan, maar aan het eind van de negentiende eeuw begon de exploitatie van bosproducten, zoals de paranoot en rubber. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw werd het gebied steeds verder ontsloten.
Midden in het Amazonegebied ligt Manaus. In deze stad is in de jaren 60 een vrijhandelszone aangelegd, Zone Franca de Manaus (ZFM). In de ZFM zijn tegenwoordig ongeveer 600 bedrijven gevestigd, die elektronica, motoren en chemische producten produceren voor de binnenlandse en de buitenlandse markt. Recentelijk zijn in andere plaatsen ook vrijhandelszones ingericht. Samen met de vrijhandelszone in Manaus moeten zij een vrijhandelsnetwerk gaan vormen.
Kaart: kaart van het Amazonegebied met het weg-, spoor- en vaarwegennet. Legenda: geasfalteerde weg, onverharde weg, spoorweg, spoorweg in aanbouw, vaarweg, vaarweg in ontwikkeling, stad, binnenhaven, zeehaven, vrijhandelszone Manaus, vrijhandelsgebieden. Schaal 0 - 250 - 500 km. Manaus ligt midden in het gebied aan de Amazone. Itaqui is een zeehaven aan de kust in het oosten. Binnenhavens (groen) liggen onder andere bij Santarém en Miritituba.
Vraag 26 2 punten
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern. Brazilië heeft economische ambities op nationaal en continentaal schaalniveau. Toon met de kaart in bron 14 aan dat Brazilië economische ambities heeft op: - nationaal schaalniveau; - continentaal schaalniveau.
Bekijk het antwoord
- Toont aan dat Brazilië economische ambities heeft op nationaal schaalniveau: binnen Brazilië worden veel steden of gebieden met elkaar verbonden door spoor- of vaarwegen. (1p)
- Toont aan dat Brazilië economische ambities heeft op continentaal schaalniveau: de vrijhandelsgebieden van Brazilië liggen in de grensregio's. (1p)
2024, tijdvak 1: Plastic afval als grondstof
Opgavetekst
Bij deze opgave hoort bron 1.
bron 1: China stopt met de import van plastic afval uit Europa
Westerse landen exporteren al zo'n 50 jaar plastic afval, vooral naar China. In China werd dit plastic afval gerecycled tot korrels (kunststofgranulaat) die vervolgens als grondstof werden gebruikt. Nadat China in 2017 de import van plastic afval verboden had, gingen exporteurs uit westerse landen op zoek naar andere bestemmingen. De import van plastic afval in Turkije vertienvoudigde sinds het Chinese importverbod. Lang niet al het geïmporteerde afval blijkt recyclebaar. Veel plastic afval wordt uiteindelijk verbrand, gestort of belandt in het milieu.
Recycling van plastic afval door een Turks afvalverwerkingsbedrijf
China is decennialang de grootste importeur van plastic afval geweest. In 2017 besloot China te stoppen met deze import.
Vraag 2 3 punten
Geef
- een reden waarom juist China decennialang de grootste importeur van plastic afval geweest is;
- twee redenen waarom China de import van plastic afval uiteindelijk verbood.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat in China veel (plastic) producten (voor de wereldmarkt) gemaakt worden / dat de Chinese industrie voor een groot deel afhankelijk is van (plastic) producten waarvoor grondstoffen (plastic afval) nodig zijn.
Juiste redenen waarom China de import van plastic afval verbood, zijn:
- De hoeveelheid plastic afval in China zelf nam toe (waardoor import niet meer nodig was).
- China wilde deze vervuilende industrie / de milieubelasting door overblijvend plastic afval niet meer in eigen land hebben.
- China wilde niet langer het imago hebben van afvalverwerker van de westerse landen / zich minder profileren als land met (laagwaardige) maakindustrie.
- Het geïmporteerde plastic was van onvoldoende / steeds slechter wordende kwaliteit.
Opmerking: per juiste reden 1 scorepunt toekennen.
Plastic afval in andere landen verwerken is een vorm van ruimtelijke afwenteling. Door politieke globalisering kan ruimtelijke afwenteling worden tegengegaan.
Vraag 4 2 punten
Geef
- een omschrijving van het begrip ruimtelijke afwenteling;
- een reden waarom politieke globalisering ruimtelijke afwenteling kan tegengaan.
Bekijk het antwoord
Uit de omschrijving moet blijken dat bij ruimtelijke afwenteling negatieve gevolgen van (economische) activiteiten worden afgeschoven op andere landen of gebieden.
Een juist antwoord is: nationale overheden kunnen door internationaal samen te werken afspraken maken over de verwerking van / export van / controle op (illegale) afvalstromen.
2024, tijdvak 1: De Pan-American Highway: mind the gap
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 6.
bron 2: De Pan-American Highway
De Pan-American Highway is een netwerk van wegen dat de noordkust van Alaska met het zuidelijkste puntje van Argentinië verbindt. Het initiatief voor de aanleg van dit netwerk stamt uit 1925 en had als doel landen beter met elkaar, maar vooral beter met de Verenigde Staten te verbinden. Tegenwoordig maken migranten op weg naar de Verenigde Staten vaak gebruik van dit netwerk. De overheid in de Verenigde Staten probeert deze migrantenstroom te beperken door invloed uit te oefenen op de landen waar de migranten doorheen reizen. Op welke manier invloed wordt uitgeoefend ligt aan de op dat moment zittende president. In januari 2021 werd de republikeinse president Trump opgevolgd door de democratische president Biden.
bron 3: De Darién Gap
In het grensgebied van Panama en Colombia ligt de Darién Gap. Dit is een dichtbegroeid gebied zonder goede infrastructuur waar guerrillastrijders en drugssmokkelaars actief zijn. Migranten die Panama via de Darién Gap binnenkomen vragen zelden een verblijfsvergunning in Panama aan. Zij hebben meestal de Verenigde Staten als einddoel.
bron 4: Aantal geregistreerde migranten bij de Darién Gap naar land van herkomst
bron 5: Bruto binnenlands product per inwoner
bron 6: Fragile States Index
Gebruik bron 2.
Het initiatief om de verbinding tussen Noord-, Midden- en Zuid-Amerika te verbeteren is 100 jaar geleden door de Verenigde Staten genomen.
Vraag 5 2 punten
Geef een reden waarom de Verenigde Staten deze verbinding wilden verbeteren
- vanuit de economische dimensie;
- vanuit de politieke dimensie.
Bekijk het antwoord
Een juiste reden vanuit de economische dimensie is: de Verenigde Staten wilden met deze verbinding de handel (in grondstoffen / landbouw en/of industrieproducten met andere landen) verbeteren.
Een juiste reden vanuit de politieke dimensie is: de Verenigde Staten wilden (als hegemoniale staat) de invloed / hun macht in Midden- en Zuid-Amerika vergroten.
Gebruik de bronnen 2 en 3.
Vraag 6 2 punten
Beredeneer dat de Pan-American Highway op nationaal schaalniveau meer bijdraagt aan economische integratie dan op intercontinentaal schaalniveau.
Betrek in je antwoord beide schaalniveaus.
Bekijk het antwoord
Uit de redenering moet blijken dat
- door de Pan-American Highway transport/vervoer/handel over de weg binnen landen verbeterd is, (nationaal schaalniveau)
- maar dat de afstanden tussen Noord- en Zuid-Amerika voor transport/vervoer/handel over de weg groot zijn / beter met de boot (en/of vliegtuig) overbrugd kunnen worden / dat bij de Darién Gap een (belangrijk) stuk infrastructuur ontbreekt om transport over de weg naar en vanuit Zuid-Amerika mogelijk te maken. (intercontinentaal schaalniveau)
Opmerking: de schaalniveaus hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.
2023, tijdvak 1: Chokepoints: wereldwijde maritieme knelpunten
Opgavetekst
Bron 1 Chokepoints

Chokepoints zijn knelpunten in belangrijke scheepvaartroutes. Vaak zijn het smalle doorgangen met een strategische ligging in internationale handelsroutes. Het Kanaal, de drukbevaren en smalle doorgang tussen Engeland en Frankrijk, is zo'n knelpunt. Toch wordt dit knelpunt niet gezien als een van de belangrijkste chokepoints.
Toen in 2021 het schip de Ever Given de doorvaart door het Suezkanaal enkele weken blokkeerde, werd duidelijk hoe afhankelijk de internationale handel is van een goede doorstroom bij chokepoints.
Kaart: wereldkaart met de belangrijkste chokepoints, genummerd 1 tot en met 8, met de belangrijkste en secundaire vaarroutes. Legenda: 1 Panamakanaal; 2 Straat van Gibraltar; 3 Kaap de Goede Hoop; 4 Bosporus; 5 Suezkanaal; 6 Bab al Mandab; 7 Straat van Ormoes; 8 Straat Malakka. Secundaire chokepoints zijn met een rode stip aangegeven.
Bron 2 Satellietbeelden van vier van de belangrijkste chokepoints (zie bron 1)

Vier satellietbeelden, aangeduid als chokepoint a, b, c en d. Schaal: 10 en 20 km bij a en b, 80 en 160 km bij c en d.
Vraag 1 2 punten
Gebruik de bronnen 1 en 2 en het kaartenkatern. In bron 1 worden de acht belangrijkste chokepoints genoemd. In bron 2 staan satellietbeelden van vier van deze chokepoints. Noteer de letters a tot en met d van de satellietbeelden onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter drie van de vier letters de naam van het juiste chokepoint.
Bekijk het antwoord
- Noemt bij drie van de vier satellietbeelden de juiste naam van het chokepoint: a Bosporus, b Panamakanaal, c Straat Malakka, d Straat van Ormoes. (2p)
Indien drie juiste antwoorden 2; indien twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0.
Vraag 2 2 punten
Gebruik bron 1. Kaap de Goede Hoop ligt niet aan een smalle doorgang, maar wordt toch gezien als een belangrijk chokepoint. In het Caribisch gebied liggen wel veel smalle doorgangen, maar deze behoren niet tot de belangrijkste chokepoints. Ook het Kanaal wordt niet gezien als een van de belangrijkste chokepoints. Geef aan: waarom Kaap de Goede Hoop, in tegenstelling tot de smalle doorgangen in het Caribisch gebied, wel als een van de belangrijkste chokepoints wordt gezien; waarom het Kanaal niet als een van de belangrijkste chokepoints wordt gezien.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat de vaarroute langs Kaap de Goede Hoop (in tegenstelling tot de smalle doorgangen in het Caribisch gebied) een van de drukst bevaren vaarroutes ter wereld is, en dat dit ook zonder smalle doorgang tot opstoppingen of vertragingen kan leiden. (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat het Kanaal in een (politiek) stabiele regio ligt. (1p)
Bron 3 De blokkade van de Ever Given in het Suezkanaal

Met een lengte van 400 meter en een laadvermogen van bijna 20.000 containers is de Ever Given een van de grootste containerschepen ter wereld. Op 23 maart 2021 liep de Ever Given op de route van China naar de Rotterdamse haven vast in het Suezkanaal.
Na de laatste uitbreiding in 2015 is het Suezkanaal 345 meter breed en 24 meter diep. In 2020 passeerden bijna 19.000 schepen het kanaal. Schepen betalen zo'n 300.000 Amerikaanse dollar aan tolgeld om door het Suezkanaal te varen.
Kaart van Egypte met het Suezkanaal (Port Said, Al Ismailiya, Fayed, Suez, Rode Zee), Caïro en de Middellandse Zee. Legenda: ligging Ever Given in Suezkanaal; schepen die wachten door de vastgelopen Ever Given; stad. Schaal 0 tot 70 km.
Bron 3 De blokkade van de Ever Given in het Suezkanaal

Luchtfoto van het Suezkanaal met het vastgelopen containerschip Ever Given in het kanaal. Op de oevers liggen landbouwvelden; op het water ligt een kleiner schip aan de linkerkant van het beeld.
Vraag 3 2 punten
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern. Sommige schepen in de Rode Zee kozen er tijdens de blokkade voor om een andere route naar Europa te varen. Geef vanuit twee verschillende dimensies een nadeel of risico van de keuze om een andere route naar Europa te varen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een nadeel of risico van de andere route naar Europa, uit twee verschillende dimensies. (2p)
Per juist antwoord 1 punt, mits elk uit een andere dimensie. Juiste antwoorden: de langere route om Afrika heen is duurder (door meer brandstofgebruik) dan het Suezkanaal (economische dimensie); de route leidt tot meer CO2-uitstoot (dimensie natuur); de route gaat door politiek instabiele wateren of een gebied dat bekend staat om piraterij (politieke dimensie). Twee antwoorden uit dezelfde dimensie tellen als één.
Vraag 4 2 punten
Steeds meer multinationale ondernemingen uit centrumlanden kiezen voor reshoring van delen van hun productieketen. De blokkade van het Suezkanaal kan het proces van reshoring versnellen. Beredeneer waarom de blokkade van het Suezkanaal het proces van reshoring kan versnellen.
Bekijk het antwoord
- Uit de redenering blijkt dat de blokkade van het Suezkanaal laat zien dat (lange) handelsroutes kwetsbaar zijn, wat kan leiden tot vertraging in levertijden of tekorten aan producten. (1p)
- Uit de redenering blijkt dat bedrijven daardoor ervoor kiezen de productie (weer) dichter bij de afzetmarkt in centrumlanden te vestigen. (1p)
2023, tijdvak 1: Verdozing van het Nederlandse landschap
Opgavetekst
Bron 21 De verdozing van Nederland

Sinds het begin van de jaren 90 hebben veel multinationale ondernemingen, zoals Samsung (in Delft) en Canon (in Rotterdam), hun Europese distributiecentra in Nederland gevestigd. Door het toenemen van het aantal onlinebestellingen stijgt het aantal distributiecentra de laatste jaren explosief. Op veel plekken in Nederland schieten de 'vierkante dozen' als paddenstoelen uit de grond. Critici vrezen dat de ongecontroleerde groei van het aantal distributiecentra leidt tot 'verdozing' van het Nederlandse landschap.
Bron 22 Distributiecentra in Nederland

Drie kaarten van Nederland met cirkels per distributiecentrum: in 1960 (aantal: 442), in 2000 (aantal: 5.855) en in 2020 (aantal: 8.933). Hoe groter de cirkel, hoe meer distributiecentra op die plek.
Bron 23 Top 10 logistieke hotspots van Nederland in 2019
| Nummer | Logistieke hotspot |
|---|---|
| 1 | Tilburg - Waalwijk |
| 2 | Venlo - Venray |
| 3 | West-Brabant (Oosterhout, Breda, Roosendaal, Bergen op Zoom en Moerdijk) |
| 4 | Almere - Lelystad - Zeewolde |
| 5 | Rivierenland (Tiel, Geldermalsen en Zaltbommel) |
| 6 | Oss - Veghel - 's-Hertogenbosch |
| 7 | A12-corridor (Lansingerland, Zoetermeer, Zuidplas en Waddinxveen) |
| 8 | Twente (Almelo, Hengelo en Enschede) |
| 9 | Utrecht - Nieuwegein - Vianen |
| 10 | Arnhem - Nijmegen |
Vraag 29 2 punten
Gebruik de bronnen 21 tot en met 23 en het kaartenkatern. Multinationale ondernemingen vestigen hun Europese distributiecentra vaak in Nederland. Geef aan: waarom Nederland voor multinationale ondernemingen een gunstige locatie is om hun Europese distributiecentra te vestigen; welke locatiefactor op lokale schaal een belangrijke rol speelt bij de vestiging van distributiecentra.
Bekijk het antwoord
- Nederlandse mainports (de haven van Rotterdam en Schiphol) hebben een gunstige ligging ten opzichte van de (grote) Europese markten. (1p)
- Distributiecentra liggen vooral langs snelwegen of bij infrastructurele knooppunten, of op plekken met veel ruimte. (1p)
Vraag 31 4 punten
Gebruik bron 21. Bij steden spelen belangrijke vraagstukken rondom duurzaamheid, leefbaarheid en werken. Distributiecentra leveren daaraan vaak geen positieve bijdrage. Neem de letters a tot en met e uit onderstaande tabel over op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter een juist antwoord.
| Thema | Argument waarom distributiecentra vaak geen positieve bijdrage leveren aan ... | Aanpassing waardoor distributiecentra een positievere bijdrage kunnen leveren aan ... |
|---|---|---|
| duurzaamheid | a | c |
| leefbaarheid | Distributiecentra worden door veel mensen als verstoring of aantasting van het landschap gezien. | d |
| werken | b | e |
Bekijk het antwoord
- Vult de letters a tot en met e juist in, zoals hierboven beschreven. (4p)
Indien vijf juiste antwoorden 4; indien vier juiste antwoorden 3; indien drie juiste antwoorden 2; indien twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0. Juiste antwoorden: a = distributiecentra verbruiken veel energie of zorgen voor verharding van het landschap; b = distributiecentra leveren weinig geschikt werk op voor de (lokale) bevolking; c = de grote daken gebruiken voor zonnepanelen en/of wadi's of infiltratiebekkens aanleggen bij distributiecentra; d = de distributiecentra qua kleur en/of vorm aanpassen aan het landschap; e = arbeidsomstandigheden aantrekkelijker maken. Bij leefbaarheid is het argument al in de tabel ingevuld; de leerling vult alleen d in.
2022, tijdvak 1: Made in The Netherlands
Vraag 5 2 punten
Vanaf de jaren 80 maakten technologische innovaties het steeds vaker mogelijk om delen van de productieketen vanuit Nederland naar andere regio's te verplaatsen. Geef twee technologische innovaties die deze verplaatsing van de productie mogelijk maakten.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste technologische innovatie: gebruik van grotere schepen / containers, of verbetering van communicatiemiddelen / opkomst van internet. (1p)
- Noemt een tweede juiste technologische innovatie, een andere dan de eerste, uit dezelfde lijst. (1p)
Bron 1 Made in The Netherlands: reshoring
Een groeiende groep Nederlandse bedrijven haalt delen van hun productieketen terug uit lagelonenlanden. Ook steeds meer multinationals in andere landen in Europa en in de Verenigde Staten halen productie-activiteiten terug.
Ongeveer 15% van de bedrijven in Nederland die delen van hun productieketen uitgeschoven hadden naar lagelonenlanden (offshoring) hebben hun productieactiviteiten weer teruggehaald naar Nederland.
Naar aanleiding van de coronacrisis, waardoor tekorten aan medische beschermingsmiddelen ontstonden, bracht de Sociaal-Economische Raad (SER) in februari 2021 een verslag uit over de rol die reshoring kan spelen bij het versterken van de Nederlandse industrie.
Vraag 6 2 punten
De afgelopen tien jaar vindt steeds vaker reshoring plaats. Robotisering is een belangrijke ontwikkeling om reshoring in het productieproces mogelijk te maken. Geef aan: vanuit welke regio reshoring met name plaatsvindt; waarom robotisering een belangrijke ontwikkeling is om reshoring in het productieproces mogelijk te maken.
Bekijk het antwoord
- Noemt de regio (Zuid)Oost-Azië, of West-Europa en/of Noord-Amerika. (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat robotisering (in Nederland) de productie van goederen minder afhankelijk maakt van (dure) arbeidskrachten. (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift (2022-1): bij de eerste deelscore moet het scorepunt ook worden toegekend indien in het antwoord West-Europa en/of Noord-Amerika is genoemd.
Vraag 8 3 punten
In de jaren 80 was er enthousiasme over offshoring in het productieproces. Offshoring had kostenverlaging als grote voordeel, maar het had ook nadelen. Geef drie nadelen van offshoring op mondiaal schaalniveau.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste nadelen van offshoring op mondiaal schaalniveau, uit: transportstromen leiden tot (milieu)vervuiling; de afhankelijkheid van landen wordt groter, waardoor productieprocessen kwetsbaar kunnen worden; transportstromen brengen (organisatorische) risico's met zich mee; er vindt ruimtelijke afwenteling op / uitbuiting van andere landen plaats. (3p)
Per juist nadeel 1 punt, met maximaal 3 punten.
2022, tijdvak 2: Regionale VN-ontwikkelingsindex
Opgavetekst
Bron 1 Regionale VN-ontwikkelingsindex
De VN-ontwikkelingsindex (ook wel HDI of Human Development Index genoemd) is een indicator die samengesteld is op basis van drie kenmerken van menselijke ontwikkeling: levensstandaard, kennis en volksgezondheid. Het is een belangrijke indicator om het welzijnsniveau van een land vast te stellen.
De VN-ontwikkelingsindex heeft ook een nadeel: regionale ongelijkheid wordt niet zichtbaar. Daarom ontwikkelde het Global Data Lab de regionale VN-ontwikkelingsindex. Deze index wordt op dezelfde manier berekend als de nationale index, maar dan op regionale schaal.
Bron 2 Regionale VN-ontwikkelingsindex in Oost-Azië in 1990 en 2018

Twee kaarten van Oost-Azië naast elkaar: boven 1990, onder 2018. De regio's zijn ingekleurd naar de VN-ontwikkelingsindex, van 0,40 (donkerrood, laag) tot 0,95 (donkerblauw, hoog). Grijs betekent geen gegevens (onder meer Noord-Korea). Dikke lijnen zijn landsgrenzen, dunne lijnen regiogrenzen. Op de kaart van 2018 staan de letters a tot en met d, en de aanduidingen regio X (een regio in het oosten van China, aan de kust) en regio Y (een regio in Zuid-Korea). De letter a staat in het noordoosten van India, b in Myanmar, c op Taiwan en d in Japan. Schaal 0-750 km.
Vraag 2 2 punten
Gebruik bron 2.
Elk land neemt in het centrum-periferiemodel een bepaalde positie in het wereldsysteem in. Zo ook de landen die met de letters a tot en met d in bron 2 zijn weergegeven.
Noteer de letters a tot en met d uit bron 2 op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter of het gaat om:
- een BRIC-land
- een land uit de periferie
- een land uit het centrum
- een nieuw industrieland
Bekijk het antwoord
- Schrijft achter elke letter de juiste positie: a een BRIC-land, b een land uit de periferie, c een nieuw industrieland of een land uit het centrum, d een land uit het centrum (2p)
Puntentabel uit de aanvulling op het correctievoorschrift (vraag 2): indien vier juiste antwoorden 2; indien drie of twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0. Bij letter c zijn 'een nieuw industrieland' en 'een land uit het centrum' beide juist.
Vraag 3 2 punten
Gebruik bron 2.
De regionale VN-ontwikkelingsindex wordt gebruikt om regio’s te vergelijken. In bron 2 is met de letter X een regio aangegeven in China en met de letter Y een regio in Zuid-Korea.
Geef
- voor beide landen aan welke positie ze in het wereldsysteem innemen;
- voor beide regio’s aan welke positie ze op nationaal schaalniveau innemen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat China in het wereldsysteem een semi-perifere positie inneemt en Zuid-Korea een centrumpositie (1p)
- Noemt dat regio X op nationaal schaalniveau (binnen China) een centrumregio is en regio Y (binnen Zuid-Korea) een perifere regio (1p)
Per bullet 1 scorepunt.
2022, tijdvak 2: Wereldstad Istanbul
Vraag 8 2 punten
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Niet alleen in Turkije zijn voor- en tegenstanders van de aanleg van het Istanbulkanaal. Ook in Rusland zijn de meningen over de aanleg van dit kanaal verdeeld.
Geef aan dat het Istanbulkanaal voor Rusland
- vanuit economisch oogpunt kansen biedt;
- vanuit geopolitiek oogpunt een bedreiging kan vormen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat (Russische) vrachtschepen de lange wachttijden voor de Bosporus kunnen omzeilen door via het Istanbulkanaal te varen (1p)
- Noemt dat Turkije via het Istanbulkanaal oorlogsschepen uit alle landen toegang tot de Zwarte Zee kan geven zonder het Verdrag van Montreux te schenden, waardoor de oorlogsschepen een bedreiging voor Rusland kunnen vormen (1p)
2021, tijdvak 2: Een wereld vol unicorns
Opgavetekst
Bron 1 Unicorns
'Unicorns' (eenhoorns) zijn bedrijven, opgericht na het jaar 2000, met een geschatte waarde van minimaal een miljard dollar voordat ze naar de beurs gaan of op een andere manier worden verkocht. Dergelijke start-upbedrijven worden veelal geleid door jonge ondernemers. De laatste tien jaar zijn er wereldwijd zo'n 150 unicorns bijgekomen en wordt gesproken van een eenhoornplaag.
In 2017 (zie bron 2) was Ayden de enige unicorn uit Nederland. Ayden verzorgt wereldwijd online banktransacties voor bedrijven zoals Facebook, Netflix, Uber en Spotify. Inmiddels is Ayden een beursgenoteerd bedrijf.
Bron 2 Spreiding en geschatte waarde van unicorns

Anamorfosekaart: de landen zijn vergroot of verkleind naar de totale waarde van de unicorns die er gevestigd zijn. Elke cirkel is een unicorn. Hoe groter de cirkel, hoe hoger de waarde in 2017 (legenda: 1, 5, 10 en 50 miljard dollar). De kleur geeft de sector aan: financiële technologie, hardware, gezondheidszorg, internet software en service, software voor grote data-analyse, cybersecurity, handel via internet of marktplaats, mobile software en service, diensten op aanvraag, media en sociale media, vastgoed, onderwijstechnologie en overig. De grootste cirkels, met de bedrijfsnaam erbij, zijn onder meer Uber, Didi Chuxing, Airbnb, WeWork, SpaceX en Pinterest. De Verenigde Staten en China hebben de meeste en grootste cirkels.
Vraag 1 2 punten
Bedrijven die werden opgericht in de twintigste eeuw en een waarde van een miljard dollar wisten te bereiken hadden daar toen tientallen jaren voor nodig. Unicorns (zie bron 1) groeien veel sneller. Geef twee oorzaken, elk vanuit een andere dimensie, waardoor unicorns veel sneller in waarde kunnen stijgen dan bedrijven die werden opgericht in de twintigste eeuw.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste oorzaken, elk vanuit een andere dimensie. Juiste oorzaken zijn: (a) de mondiale welvaart, consumptie of koopkracht is sinds de twintigste eeuw toegenomen (economische dimensie); (b) unicorns verkopen veelal diensten die door internet of tijdruimtecompressie een groot bereik hebben (economische dimensie); (c) de wereldbevolking is sinds de twintigste eeuw gestegen en er wordt dus meer geconsumeerd (sociaal-culturele dimensie); (d) de mondiale markt is opengesteld: door handelsverdragen is vrijhandel ontstaan (politieke dimensie). (2p)
Per juiste reden 1 punt. De twee redenen moeten uit verschillende dimensies komen.
Vraag 3 2 punten
Gebruik bron 2. India en Singapore hebben meer unicorns dan Rusland en Japan. Beredeneer dit vanuit de sociaal-culturele dimensie.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat in India en Singapore, in tegenstelling tot in Rusland en Japan, de voertaal Engels is. (1p)
- Noemt dat het voor ondernemers uit India en Singapore daardoor makkelijker is zich te begeven in een mondiaal (en digitaal) georiënteerde ICT-markt, waarin Engels de voertaal is. (1p)
Vraag 4 2 punten
De meeste unicorns komen uit de Verenigde Staten en China (zie bron 2). Unicorns uit de Verenigde Staten zijn in het algemeen op een ander schaalniveau actief dan unicorns uit China. Beredeneer vanuit politiek-economisch oogpunt dat unicorns uit de Verenigde Staten in het algemeen op een ander schaalniveau actief zijn dan unicorns uit China.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de Verenigde Staten ten opzichte van China een economische voorsprong hebben en al decennialang een (economisch en politiek) dominante, hegemoniale positie in de wereld innemen, waardoor ze meer mondiaal georiënteerd zijn. (1p)
- Noemt dat Chinese bedrijven actief zijn in een relatief afgeschermde of gecontroleerde markt, pas relatief recent groeien en vooralsnog vooral op nationale schaal actief zijn. (1p)
2021, tijdvak 2: Groenland
Opgavetekst
Bron 3 Groenland is niet te koop
Groenland is een autonoom gebied binnen het Deense Koninkrijk. Het land telt slechts 56.000 inwoners, van wie 88% Inuit is. De rest van de bevolking stamt af van de Vikingen die het eiland vanaf het jaar 1000 koloniseerden. Het grootste deel van de bevolking woont in dorpen en heeft een moderne levensstijl. Een klein deel jaagt en vist nog op traditionele wijze.
In 2008 kozen de inwoners van Groenland voor meer onafhankelijkheid van Denemarken. Denemarken is nu alleen nog verantwoordelijk voor het financiële beleid, buitenlandse zaken en beveiliging.
In augustus 2019 schreef de Wall Street Journal dat de Amerikaanse president interesse had om Groenland te kopen van Denemarken. De Deense regering heeft aangegeven dat Groenland niet te koop is.
Niet alleen de Verenigde Staten, maar ook andere grootmachten als China en Rusland tonen in toenemende mate interesse in het voor een groot deel door een ijskap bedekte land.
De hoofdstad van Groenland: Nuuk
Bron 4 Geologische bouw en gebergtevorming

Wereldkaart van de geologische bouw. Oude schilden zijn benoemd, onder meer het Canadese schild, het Baltische schild, het Siberische schild, het Chinese schild, het Indische schild, het Arabische schild, het Afrikaanse schild, het Braziliaanse schild, het Guyanese schild en het Australische schild. De plooiingsgordels zijn gekleurd naar ouderdom: alpien (tertiair), hercynisch (carboon) en caledonisch (siluur). De legenda geeft verder oud schild (precambrium), schild dat bedekt is met jongere ongeplooide sedimenten en gebied dat gedeeltelijk bedekt is met weinig geplooide sedimenten.
Bron 5 Noordpoolgebied: oorspronkelijke bevolking en bevolkingscentra

Kaart van het Noordpoolgebied in een azimutale projectie, met de Noordpool in het midden. Gekleurde vlakken geven de oorspronkelijke volken aan: Dene-volken (Athabasken), Eskimo-Aleut (Inuit/Eskimo's), Oeralische volken (Finse volken, Samojeden, Joekagieren), Altaïsche volken (Turkse volken, Toengoes-Mantsjoevolken) en Paleo-Aziatische volken (Tsjoektsjen, Keren). Stippen geven de nederzettingen boven de poolcirkel aan, naar aantal inwoners: 500 tot 1000, 1000 tot 5000, 5000 tot 10000 en 10000 of meer. Schaal: 0 tot 1050 km. Zichtbare landen zijn onder meer de Verenigde Staten, Canada, Groenland, IJsland en Rusland.
Bron 6 a producten

Cirkeldiagram met de producten die Groenland exporteert (2017):
| Product | Aandeel |
|---|---|
| Diepgevroren vis | 38% |
| Schaaldieren | 38% |
| Bewerkte schaaldieren | 14% |
| Filet | 7% |
| Overig | 3% |
Bron 6 b exportbestemmingen

Cirkeldiagram met de exportbestemmingen van Groenland (2017):
| Bestemming | Aandeel |
|---|---|
| Denemarken | 55% |
| China | 15% |
| Rusland | 10% |
| Japan | 8% |
| Overige landen | 12% |
Vraag 9 2 punten
Gebruik de bronnen 3 en 6. Groenland heeft een negatieve handelsbalans. Geef met twee gegevens uit deze bronnen aan dat Groenland een negatieve handelsbalans heeft.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat Groenland vooral laagwaardige of onbewerkte producten, met een geringe toegevoegde waarde, exporteert. (1p)
- Noemt dat Groenland voor een moderne levensstijl (die de Groenlanders nastreven) duurdere (eind)producten importeert. (1p)
2021, tijdvak 3: 3D-printen: een nieuwe industriële revolutie?
Vraag 1 2 punten
Door de industriële revolutie in de negentiende eeuw veranderde binnen West-Europese landen de verdeling van de beroepsbevolking over de economische sectoren.
Geef aan:
- welke verandering in de verdeling van de beroepsbevolking over de economische sectoren toen ontstond;
- welk ruimtelijk gevolg deze verandering veroorzaakte.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat werken in de landbouw / primaire sector verschoof naar werken in de industrie / secundaire sector (1p)
- Noemt dat mensen van het platteland naar de stad trokken / dat urbanisatie optrad (1p)
Vraag 2 2 punten
Sinds de jaren 70 van de vorige eeuw vindt een ruimtelijke verschuiving van de productie plaats. Hierdoor is het schaalniveau waarop productieketens ingericht worden veranderd.
Geef:
- de ruimtelijke verschuiving die sinds de jaren 70 van de twintigste eeuw binnen productieketens plaatsvindt;
- twee onderdelen uit de productieketen die minder vaak uitgeschoven worden.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat veel maakindustrieën vanaf de jaren 70 naar landen in (Zuidoost-)Azië / lagelonenlanden zijn verplaatst (1p)
- Noemt twee onderdelen uit de productieketen die minder vaak uitgeschoven worden: R&D (Research and Development), marketing, hoofdkantoren (1p)
Bron 1 3D-printen: grote veranderingen in de productie

Een 3D-printer is een printer die op basis van een digitaal ontwerp een driedimensionaal voorwerp laagje voor laagje opbouwt uit bijvoorbeeld (gerecycled) plastic, polyester, gips of cement. In de bouw en de medische wereld wordt al veel gebruikgemaakt van deze nieuwe techniek. Voor de komende decennia is de verwachting dat 3D-printen ook bij de particuliere consument steeds populairder wordt. 3D-printen sluit aan bij de behoefte aan individualisering en exclusiviteit. De consument bedenkt een eigen ontwerp en kan dat ontwerp vervolgens met zelfgekozen materialen zelf produceren. Voor thuisgebruik zijn 3D-printers nog duur, maar de prijzen dalen snel. Als 3D-printen een succes wordt, zal het aantal winkels en webshops die grondstoffen voor 3D-printers verkopen, groeien. Het is zelfs mogelijk dat 3D-printen kan leiden tot een nieuwe industriële revolutie. Het schaalniveau van de mondiaal georiënteerde productieketens zal daardoor veranderen.
Vraag 3 2 punten
Gebruik bron 1.
3D-printen kan tot een nieuwe industriële revolutie leiden.
Beredeneer welk gevolg deze nieuwe industriële revolutie kan hebben voor de secundaire sector in China en voor de havens in China en Rotterdam.
Bekijk het antwoord
- Redeneert dat producten niet meer op goedkope locaties (zoals China) gemaakt hoeven te worden, maar dichter bij de afzetmarkt of door de consument zelf gemaakt worden (1p)
- Redeneert dat daardoor de exportgeoriënteerde industrie van China minder wordt en het transport van eindproducten over zee afneemt, zodat de havens in China en Rotterdam minder belangrijk worden (1p)
Bron 2 Patenten in 3D-printen en het aandeel van industriële exportproducten ten opzichte van de totale export

Spreidingsdiagram. Horizontale as: aandeel export industriële producten t.o.v. de totale export, van klein naar groot. Verticale as: aantal patenten in 3D-printen (tussen 2009-2014), van weinig naar veel. Groep a (linksonder, klein aandeel export, weinig patenten): Rusland en Australië. Canada zit daartussen in het midden. Groep b (rechts, groot aandeel export, weinig tot middelmatig patenten): Japan, Zuid-Korea, Frankrijk en Verenigd Koninkrijk. Groep c (boven, veel patenten en groot aandeel export): Verenigde Staten en China.
Vraag 4 2 punten
Gebruik bron 2.
Als 3D-printen uitgroeit tot een nieuwe industriële revolutie, dan zijn de landen in groep b kwetsbaarder dan de landen in groep a en groep c.
Beredeneer dit.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de landen in groep b weinig patenten hebben op het gebied van 3D-printen, geen grote grondstofexporteurs zijn of niet voorbereid zijn op een toekomst waarin 3D-printen een belangrijke rol speelt (1p)
- Noemt dat die landen voor hun inkomsten voor een groot deel afhankelijk zijn van industriële exportproducten (1p)
2019, tijdvak 1: De internationale ambitie van de Rijksuniversiteit Groningen
Opgavetekst
Bron 1 Landen waarin alumni van de Rijksuniversiteit Groningen wonen

Wereldkaart met per land het aantal alumni van de Rijksuniversiteit Groningen. Legenda (aantal alumni): 0; <10; 10-50; 51-100; 101-250; >251. Schaal 0 tot 3500 km.
Vraag 1 2 punten
In China, India en Indonesië wonen relatief veel alumni van de Rijksuniversiteit Groningen (zie bron 1). Geef vanuit de economische dimensie een reden waarom in deze landen veel alumni wonen. Geef voor Indonesië nog een reden vanuit een andere dimensie waarom er veel alumni wonen.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juiste reden vanuit de economische dimensie: China, India en Indonesië zijn landen met een groeiende economie / welvaart (waar vraag is naar hoogopgeleid personeel) (1p)
- Geeft voor Indonesië een juiste reden vanuit een andere dimensie: Indonesië heeft een koloniaal verleden met Nederland (politieke dimensie) of Indonesië heeft veel inwoners (sociaal-culturele dimensie) (1p)
Vraag 2 2 punten
Gebruik bron 1. Stelling: de kaart in bron 1 kun je gebruiken om het mondiale centrum-periferiepatroon te laten zien. Geef een argument vóór en een argument tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist argument vóór de stelling: in centrumlanden (de Verenigde Staten en West-Europa) wonen meer alumni dan in perifere landen (Afrika) (1p)
- Geeft een juist argument tegen de stelling: de kaart is gemaakt op basis van absolute aantallen (en daarom kun je landen niet goed met elkaar vergelijken), of het aantal alumni is beperkt (1p)
Bron 2 Samenwerkingsovereenkomst tussen Rijksuniversiteit Groningen en de China Agricultural University gaat toch niet door
In maart 2015 ondertekende de Rijksuniversiteit Groningen een samenwerkingsovereenkomst met de China Agricultural University in Beijing. Nederlandse studenten zouden door deze overeenkomst op de campus in het Chinese Yantai een in Nederland erkend bachelor- en masterdiploma kunnen halen. De Rijksuniversiteit Groningen was de eerste Nederlandse universiteit die een dergelijk samenwerkingsverband wilde aangaan met een universiteit in het buitenland.
De samenwerking tussen de universiteiten moest een wisselwerking worden. De Rijksuniversiteit Groningen hoopte met deze samenwerking onder andere Chinese studenten naar Groningen te trekken.
Studenten en medewerkers van de Rijksuniversiteit Groningen maakten echter bezwaar tegen de plannen. Ze voorzagen problemen bij de uitvoering van hun werkzaamheden in China.
Het College van Bestuur van de Rijksuniversiteit Groningen heeft daarom in januari 2018 besloten de samenwerkingsovereenkomst op te zeggen en te onderzoeken of de samenwerking op andere manieren vormgegeven kan worden.
Vraag 3 3 punten
In 2015 wilde de Rijksuniversiteit Groningen gaan samenwerken met de China Agricultural University in Beijing (zie bron 2). Beredeneer waarom in Nederland juist de Rijksuniversiteit Groningen deze samenwerking wilde aangaan. Geef vervolgens een reden waarom de China Agricultural University in Beijing deze samenwerking wilde aangaan.
Bekijk het antwoord
- Beredeneert dat het aantal potentiële studenten in het noorden van Nederland door demografische krimp afneemt en dat de Rijksuniversiteit Groningen in Nederland een perifere ligging heeft (1p)
- Beredeneert dat het voor de Rijksuniversiteit Groningen daardoor van belang is buitenlandse / Chinese studenten aan te trekken (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat de China Agricultural University in Beijing kennis naar China wilde halen (1p)
Vraag 4 2 punten
De samenwerking die de Rijksuniversiteit Groningen en de China Agricultural University in Beijing in eerste instantie wilde aangaan (zie bron 2), kan worden gezien als een volgende fase in het proces van global shift. Beredeneer dit.
Bekijk het antwoord
- Uit de redenering blijkt dat vanuit centrumlanden in eerste instantie arbeidsintensief werk (in de secundaire sector) naar (Zuid)oost-Azië werd uitgeschoven (1p)
- maar dat met de samenwerking tussen een universiteit (tertiaire sector) uit een centrumland en een universiteit uit een semi-perifeer land / China tegenwoordig ook kennis wordt uitgewisseld, waardoor het economische zwaartepunt verder richting (Zuid)oost-Azië verschuift (1p)
2019, tijdvak 1: Forest City in de Straat Johor
Bron 1 Forest City

Een samenwerking tussen China en Maleisië heeft ertoe geleid dat op vier kunstmatige eilanden in het Maleisische deel van de Straat Johor een nieuwe stad zal worden gebouwd: Forest City. De financiering van dit prestigeproject is, net als van veel andere bouwprojecten in Zuidoost-Azië, in handen van de Chinese overheid en Chinese bedrijven.
In februari 2016 is begonnen met de bouw van de stad. In 2035 moeten er 700.000 mensen wonen. De eerste appartementen zijn inmiddels in de verkoop gegaan voor prijzen tussen de 150.000 en 200.000 euro. Voor inwoners van Maleisië is dat vaak niet te betalen.
Forest City moet een 'groene stad' worden. Er worden onder andere daktuinen en verticale tuinen aangelegd en langs de kust worden mangroven aangelegd. Auto's gaan ondergronds rijden en er is een dicht netwerk van openbaar vervoer gepland.
Bron 2 Singapore en de ligging van Forest City

Kaartfragment van Singapore en het Maleisische deel van de Straat Johor. Forest City is op de kaart met naam aangegeven. Schaal 0 tot 6 km. Legenda: grens van Singapore; autosnelweg; hoofdweg; aardolieraffinaderij; luchthaven; zakencentrum; overig kantoor- en winkelgebied; woongebied; attractiepark; industrie- en/of haventerrein; technopool; park, bos; mangrove; overwegend cultuurland (groente, rubber, kopra); drinkwaterleiding.
Vraag 18 3 punten
Gebruik de bronnen 1 en 2. Bij het project Forest City zijn drie landen betrokken. Deze landen profiteren onder andere van de werkgelegenheid die het project biedt. Noteer de namen van de drie betrokken landen op je antwoordblad. Geef voor elk land nog een andere reden waarom dat land kan profiteren van het project Forest City.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juiste reden voor China: met dit project probeert China zijn invloedssfeer in Zuidoost-Azië te vergroten, of het project levert inkomsten op voor Chinese bedrijven (die bij de bouw betrokken zijn) (1p)
- Geeft een juiste reden voor Maleisië: de toekomstige (vermogende) bewoners van Forest City betalen belasting in Maleisië, of in Maleisië worden huizen gebouwd die worden gefinancierd door China (1p)
- Geeft een juiste reden voor Singapore: Singapore kan profiteren van de nabijheid van relatief goedkope woonruimte / vestigingsmogelijkheden in Forest City, of het draagvlak van voorzieningen in Singapore wordt groter (1p)
2019, tijdvak 2: Top 10 grootste multinationals
Opgavetekst
Bron 1 Ranglijst multinationals met de grootste omzet
Historische positie per jaar, met het product en het land van herkomst van elke onderneming. Elke rij is een onderneming; de eerste kolom van de tabel bevat het logo van die onderneming (niet overgenomen).
| 2017 | 2015 | 2010 | 2005 | 2000 | 1995 | Product | Land van herkomst |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | 12 | levensmiddelen / detailhandel | Verenigde Staten |
| 2 | 7 | 8 | 40 | 83 | x | elektriciteit | China |
| 3 | 2 | 7 | 31 | 56 | x | fossiele brandstoffen en grondstoffen | China |
| 4 | 4 | 10 | 46 | x | x | fossiele brandstoffen en grondstoffen | China |
| 5 | 9 | 5 | 7 | 8 | 11 | auto's | Japan |
| 6 | 8 | 16 | 15 | 19 | 34 | auto's | Duitsland |
| 7 | 3 | 2 | 4 | 11 | 10 | fossiele brandstoffen | Nederland / Verenigd Koninkrijk |
| 8 | 14 | 28 | 32 | 171 | x | verzekeringen en hypotheken | Verenigde Staten |
| 9 | 15 | 197 | x | x | 422 | elektronica en ICT | Verenigde Staten |
| 10 | 5 | 3 | 3 | 3 | 8 | fossiele brandstoffen | Verenigde Staten |
Vraag 1 2 punten
Toon aan dat in de spreiding van de tien grootste multinationals:
- de oorspronkelijke triade zichtbaar is;
- het proces van global shift zichtbaar is.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de meeste multinationals in de top 10 van oorsprong uit de drie kerngebieden (Verenigde Staten / West-Europa / Japan) komen. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat in de top 10 multinationals uit de Verenigde Staten / uit de oorspronkelijke triade-landen zijn ingehaald door Chinese multinationals. (1p)
Vraag 2 2 punten
De Chinese multinationals in de ranglijst verwerken fossiele brandstoffen en grondstoffen.
Beredeneer dat in China juist dit soort multinationals de afgelopen decennia zijn gegroeid.
Bekijk het antwoord
- Uit de redenering moet blijken dat China zich de afgelopen decennia heeft ontwikkeld op het gebied van de export van industriële producten. (1p)
- Uit de redenering moet blijken dat het gaat om industriële producten waar veel grondstoffen / veel energie voor nodig zijn. (1p)
Vraag 3 2 punten
Het Amerikaanse Walmart staat al jaren op de eerste plek in de ranglijst. Ook de komende jaren zal Walmart naar verwachting een hoge positie in de top 10 behouden. Dat komt onder andere door het brede assortiment en de relatief lage prijzen van de winkelketen.
Geef nog twee andere economische redenen waarom Walmart een hoge positie in de top 10 zal behouden.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende juiste economische redenen (1 punt per reden): Walmart verkoopt producten / levensmiddelen waar vraag naar blijft bestaan; Walmart heeft (vooral) vestigingen in kapitaalkrachtige en opkomende landen / in landen met een grote afzetmarkt. (2p)
Vraag 4 2 punten
Stelling: multinationals die gericht zijn op fossiele brandstoffen en grondstoffen zullen de komende decennia uit de top 10 verdwijnen.
Geef een argument vóór en een argument tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
- Een juist argument vóór de stelling: landen zullen in toenemende mate overstappen op het gebruik van duurzame en groene energie / op recycling van reeds bestaande materialen. (1p)
- Een juist argument tegen de stelling: door (wereldwijde) welvaartsgroei / bevolkingsgroei zal de vraag naar fossiele brandstoffen / energie / grondstoffen hoog blijven. (1p)
2019, tijdvak 2: Filipijnen, Indonesië en Vietnam vergeleken
Opgavetekst
Bron 1
Platentektoniek
a Endogene krachten spelen in dit land een relatief kleine rol bij de vorming van het landschap.
b In dit land is de plaattektonische situatie door de aanwezigheid van een aantal microplaten zeer complex.
c Dit land ligt ingeklemd tussen twee subductiezones.
Grondstoffen
d Veel vormen van fossiele brandstoffen zijn in dit land op grote schaal winbaar.
e Door de plaattektonische situatie van het land komen er veel ertsen voor, maar in de praktijk zijn er niet veel mijnen en worden maar weinig grondstoffen geëxporteerd.
f In dit land worden in de delta's van de grote rivieren grote hoeveelheden rijst verbouwd.
Vraag 21 2 punten
De exportbestemming van producten uit Filipijnen, Indonesië en Vietnam is de laatste dertig jaar veranderd.
Geef aan:
- welke verandering optreedt in de exportbestemming van producten uit Filipijnen, Indonesië en Vietnam;
- waardoor deze verandering optreedt.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Filipijnen, Indonesië en Vietnam steeds meer producten exporteren naar China in plaats van naar de (oorspronkelijke) triade-landen / Japan / Verenigde Staten / West-Europa. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat China (in tegenstelling tot de oorspronkelijke triade-landen) een groeiende economie heeft. (1p)
Vraag 23 3 punten
Stel: een Nederlands kledingbedrijf wil zijn productie verplaatsen naar Filipijnen, Indonesië of Vietnam. Jij bent gevraagd een advies te schrijven over welk land daarvoor het meest geschikt is. Het kledingbedrijf stelt twee eisen aan het vestigingsland:
a een betrouwbaar productieproces;
b geminimaliseerde productiekosten.
Schrijf, in maximaal 100 woorden, dit advies aan het Nederlandse kledingmerk.
Onderbouw je advies met een politieke en een economische indicator van de drie betrokken landen uit de atlas.
Bekijk het antwoord
- Uit het advies moet blijken dat, gezien de eisen die het Nederlandse kledingbedrijf stelt, Vietnam de beste locatie is om de kledingproductie naartoe te verplaatsen. (1p)
- Uit het advies moet blijken dat de politieke stabiliteit / afwezigheid van geweld / doelmatigheid van bestuur of het ondernemersklimaat (of een andere politieke indicator) in Vietnam beter is dan in Filipijnen en Indonesië. (1p)
- Uit het advies moet blijken dat de lonen (in de kledingindustrie) / het bnp per hoofd (of een andere economische indicator) in Vietnam lager zijn dan in Filipijnen en Indonesië. (1p)
Het maximale aantal woorden is een indicatie. Bij overschrijding geen punten aftrekken.
2018, tijdvak 1: Het einde van de bloeddiamant?
Opgavetekst
Bron 1 De Karowemijn in Botswana

Diamanten ontstaan onder hoge druk in de aardmantel. Ze komen aan het aardoppervlak door vulkaanuitbarstingen die uiteindelijk zogenaamde kimberlieten vormen. Deze donkere stollingsgesteenten komen vooral voor in zeer oude (precambrische) gesteenten.
De Karowemijn in Botswana ligt in de Kalahariwoestijn en is eigendom van het Canadese mijnbouwbedrijf Lucara Diamond Corp. Deze multinational heeft wereldwijd nog geen 200 mensen in vaste dienst, maar in de Karowemijn alleen al werken zo'n 500 contractarbeiders.
In de open mijn wordt springstof gebruikt om gesteente los te maken. De stenen worden daarna vermalen. De kleinere stenen die daarbij ontstaan worden 'gewassen'. De zware diamanten worden daarna gescheiden van het lichtere gesteente. Met de hand wordt de laatste selectie gedaan. In de hoofdstad Gaborone wordt de kwaliteit van de diamanten bepaald. Daarna gaan de ruwe diamanten naar slijpcentra waar ze worden geslepen. Het slijpen van de diamanten gebeurt in of in de nabijheid van de centra in de diamanthandel (zie bron 2).
Vraag 5 2 punten
Gebruik bron 1. Toon aan dat in de diamantindustrie op twee verschillende schaalniveaus sprake is van een centrum-periferieverhouding. Gebruik de kaartbladen DE WERELD.
Bekijk het antwoord
- Toont aan op mondiale schaal: de winning gebeurt in een perifeer land (Botswana), maar de mijn is in handen van een bedrijf uit een centrumland (Canada) / het slijpen en verhandelen van diamanten gebeurt vooral in centrumlanden. (1p)
- Toont aan op nationale schaal: de winning van diamanten vindt plaats in een perifeer gebied (de Kalahariwoestijn), maar de kwaliteit wordt beoordeeld in de hoofdstad / het centrum (van Botswana). (1p)
Bron 2 Vindplaatsen van diamanten en centra in de diamanthandel

Wereldkaart met vindplaatsen van diamanten (blauwe diamantsymbolen) en centra in de diamanthandel (gele stippen met naam). De centra in de diamanthandel zijn Antwerpen, New York, Tel Aviv, Dubai, Hongkong, Mumbai en Johannesburg. Vindplaatsen van diamanten staan op meerdere plekken verspreid over de kaart.
Vraag 7 3 punten
Gebruik bron 2. Antwerpen, Johannesburg, New York en Tel Aviv zijn altijd al belangrijke centra in de diamanthandel geweest. De andere drie steden in bron 2 zijn pas de laatste decennia uitgegroeid tot belangrijke centra in de diamanthandel. Geef: - twee redenen waarom de andere drie steden in bron 2 pas de laatste decennia zijn uitgegroeid tot belangrijke centra in de diamanthandel; - de reden waarom Johannesburg altijd al een belangrijk centrum in de diamanthandel is geweest.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste reden waarom Dubai, Hongkong en Mumbai pas de laatste decennia belangrijke centra zijn geworden: deze steden liggen in landen of regio's die de laatste decennia een sterke economische groei kennen, of met een grote welvarende middenklasse, of de steden zijn de laatste decennia uitgegroeid tot internationale of mondiale knooppunten die door veel (vermogende) reizigers worden aangedaan. (1p)
- Noemt een tweede, andere juiste reden waarom Dubai, Hongkong en Mumbai pas de laatste decennia belangrijke centra zijn geworden (zie de reden hierboven). (1p)
- Noemt dat Johannesburg vlak bij een vindplaats van diamanten ligt. (1p)
Bron 3 Bloeddiamanten uitgebannen

De film Blood Diamond (2006), met in de hoofdrol Leonardo DiCaprio, speelt tijdens een burgeroorlog in Sierra Leone in de jaren negentig van de vorige eeuw. Rebellen hebben de controle over gebieden waar diamanten worden gewonnen. Van het geld dat de rebellen verdienen met de verkoop van 'bloeddiamanten', kopen ze wapens.
Een groot aantal landen heeft in 2002 afspraken gemaakt over de handel in diamanten. Deze afspraken houden in dat ruwe diamanten die verhandeld worden voorzien moeten zijn van een certificaat dat garandeert dat de diamanten niet afkomstig zijn uit een oorlogsgebied en niet gebruikt zijn voor het kopen van wapens. Niet alleen landen in kapitaalkrachtige regio's in Noord-Amerika, Europa en Azië, maar ook diamant-producerende landen zoals Sierra Leone en de Democratische Republiek Congo hebben toegezegd zich aan deze afspraken te houden.
Vraag 8 2 punten
Gebruik bron 3. In deze bron worden afspraken genoemd die een groot aantal landen met elkaar hebben gemaakt over de diamanthandel. Geef aan: - waarom inwoners van landen met een grote afzetmarkt bij hun regering aandrongen op deze afspraken; - welk politiek voordeel het maken van deze afspraken heeft voor regeringen van landen als de Democratische Republiek Congo en Sierra Leone.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de inwoners niet schuldig willen zijn aan het meefinancieren van oorlogen / dat zij niet willen dat de diamanten die zij kopen bloeddiamanten zijn. (1p)
- Noemt het politieke voordeel: opstandelingen of rebellen kunnen hun gewapende strijd tegen de regering dan minder goed financieren. (1p)
2018, tijdvak 1: Het grensgebied van Maleisië en Thailand
Opgavetekst
Bron 1 Plannen voor het grensgebied van Maleisië en Thailand

Maleisië en Thailand hebben de afgelopen decennia een snelle economische ontwikkeling doorgemaakt. In beide landen zijn daarbij grote verschillen ontstaan tussen de centrumgebieden en de grensgebieden.
In 2014 werd een plan gepresenteerd om de gebieden aan weerszijden van de grens tussen Maleisië en Thailand beter te laten samenwerken en ze tot ontwikkeling te laten komen. Hiertoe zouden in het grensgebied 'Special Border Economic Zones' (SBEZ's) ingesteld moeten worden.
Er is ook een plan om een kanaal aan te leggen dwars door de smalle landengte in het zuiden van Thailand, vergelijkbaar met het Panamakanaal. Tot dusver is het kanaal er niet gekomen. De aanleg van het kanaal is duur, zo'n twintig tot dertig miljard dollar. Bovendien ziet de Thaise overheid naast voordelen ook mogelijke nadelen van het kanaal.
Vraag 22 2 punten
Gebruik de atlas en bron 1. China is voorstander van de aanleg van een kanaal door het zuiden van Thailand. Beredeneer waarom China voorstander is van de aanleg van dit kanaal.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat China voor een groot deel afhankelijk is van de handel over zee met Afrika / het Midden-Oosten / Europa. (1p)
- Noemt dat door de aanleg van het kanaal de relatieve afstand tussen China en deze regio's afneemt. (1p)
Vraag 23 2 punten
Gebruik de atlas. De regering van Thailand ziet de economische voordelen van de aanleg van het kanaal, maar er zijn ook twijfels. Geef voor de regering van Thailand vanuit de politieke dimensie twee redenen om te twijfelen over de aanleg van het kanaal: - één op nationaal schaalniveau; - één met betrekking tot de samenwerking in de ASEAN.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste reden op nationaal schaalniveau: door de aanleg wordt het zuiden van Thailand fysiek afgesneden van de rest van het land / de toch al gespannen verhoudingen met de islamitische bevolking in het zuiden kunnen verder verslechteren / het kanaal moet worden aangelegd in een gebied waar een gewapend conflict speelt of waar recentelijk aanslagen zijn gepleegd. (1p)
- Noemt een juiste reden met betrekking tot de samenwerking in de ASEAN: de aanleg van het kanaal kan Thailand in conflict brengen met ASEAN-partners als Singapore, Maleisië en Indonesië, die door de aanleg kunnen worden benadeeld. (1p)
2018, tijdvak 2: Afrikaanse haute couture uit Nederland
Opgavetekst
Bron 1 Vlisco: Afrikaanse haute couture gemaakt in Nederland

In 1846 kreeg de Amsterdamse ondernemer Pieter Fentener van Vlissingen een textieldrukkerij in Helmond in handen. Hij gaf de drukkerij de naam P. Fentener van Vlissingen & Co: Vlisco was geboren.
Vlisco koopt katoenen stoffen uit Azië en bedrukt deze in hun fabriek, die nog altijd in Helmond staat, tot kleurrijke designs.
Vlisco heeft in West-Afrika een relatief groot marktaandeel. In landen als Ivoorkust, Ghana en Nigeria verkopen de kleurrijke stoffen van Vlisco goed, maar er is ook concurrentie vanuit Zuidoost-Azië. Kleding speelt in het leven van veel West-Afrikaanse vrouwen een belangrijke rol. De kleurrijke designs van Vlisco krijgen van de stoffenverkoopsters op de lokale markten vaak eigen namen. Na een bezoek aan Ghana van voormalig president Obama van de Verenigde Staten en zijn vrouw Michelle, kreeg het design in bron 2 de naam ‘de handtas van Michelle Obama’.
Via social media probeert Vlisco de namen en de verhalen van de designs te achterhalen.
In 2015 tekende Vlisco een overeenkomst met de Nigeriaanse regering om voortaan gebruik te maken van katoen uit Nigeria. Ook werden afspraken gemaakt om samen te werken met Nigeriaanse designers.
Vraag 1 2 punten
Gebruik bron 1.
De manier waarop Vlisco de onderdelen uit de productieketen in het wereldsysteem heeft verspreid, verschilt van de manier waarop veel grote textielbedrijven dat doen.
Geef twee van deze verschillen.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende verschillen: de productie van Vlisco vindt plaats in een centrumland (in tegenstelling tot de productie van de meeste grote textielbedrijven); de verkoop van Vlisco-producten vindt vooral plaats in (semi)perifere landen (in tegenstelling tot de verkoop van de meeste grote textielbedrijven). (2p)
Per juist verschil 1 scorepunt.
Vraag 2 2 punten
Gebruik bron 1 en de atlas.
West-Afrika is voor Vlisco altijd al een belangrijke afzetmarkt geweest. Deze regio heeft kenmerken, waardoor Vlisco mogelijkheden ziet om de afzet daar verder te vergroten.
Geef twee kenmerken van deze regio, waardoor Vlisco mogelijkheden ziet om de afzet daar verder te vergroten.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende kenmerken: het aantal inwoners (en dus de potentiële afzetmarkt) in West-Afrika groeit; veel landen in West-Afrika hebben een groeiende economie / worden steeds welvarender; Vlisco levert textielproducten die goed aansluiten bij de specifieke wensen rondom cultuur / identiteit van West-Afrikanen. (2p)
Per juist kenmerk 1 scorepunt.
Vraag 3 2 punten
Ondanks de mogelijkheden die de regio West-Afrika Vlisco biedt, zijn er ook ontwikkelingen die de afzet in deze regio bedreigen. Een van deze ontwikkelingen is global shift.
Beredeneer dat global shift voor Vlisco een bedreiging vormt.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat veel grote textielbedrijven hun productie de laatste decennia hebben verplaatst naar landen in (Zuid)oost-Azië met lagere productiekosten. (1p)
- Noemt dat deze bedrijven daardoor goedkope textielproducten op de markt kunnen brengen in West-Afrika (en daarmee een bedreiging kunnen vormen voor de afzet van Vlisco). (1p)
Vraag 4 2 punten
Gebruik bron 1.
De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor de negatieve effecten van globalisering op gebieden en op groepen mensen. Vlisco probeert in de bedrijfsvoering deze negatieve effecten te beperken.
Geef met behulp van bron 1 twee manieren waarop Vlisco deze negatieve effecten probeert te beperken.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende manieren: door lokale designers uit Nigeria te gebruiken wordt voorkomen dat homogenisering van de productie plaatsvindt; door katoen te gebruiken van lokale katoenboeren wordt gezorgd voor een zekerder inkomen voor deze boeren; door de productie in Helmond / Nederland te houden wordt voorkomen dat daar banen verloren gaan; Vlisco biedt exclusieve / herkenbare producten die goed aansluiten bij de kledingcultuur in West-Afrika. (2p)
Per juiste manier 1 scorepunt.
2018, tijdvak 2: Rondom de Zuid-Chinese Zee
Opgavetekst
Bron 1 Olie- en gasreserves in de Zuid-Chinese Zee

Kaart van de Zuid-Chinese Zee met de omliggende landen, de Paracel-eilanden en de Spratley-eilanden. De gebieden zijn ingekleurd naar de hoeveelheid olie- en gasreserves in miljoenen vaten olie. Legenda: 2.500 - 10.000 (donkerbruin), 1.000 - 2.500 (bruin), 100 - 1.000 (oranje), 1 - 100 (geel), minder dan 1 (lichtgeel), onbekend (grijs). Schaal 0 tot 600 km.
Bron 2 China claimt de Zuid-Chinese Zee

Het VN-zeerechtverdrag is een verdrag van de Verenigde Naties waarin staat beschreven dat een aan zee grenzende staat tot 200 zeemijlen uit de kust het recht heeft om de natuurlijke hulpbronnen te exploiteren. Dit is de Exclusief Economische Zone (EEZ). Als de afstand tot een buurland minder dan 200 zeemijlen is, wordt de zee in twee gelijke stukken verdeeld.
China heeft het verdrag uit 1994 ondertekend. Door aanspraak te maken op de Spratley-eilanden en de Paracel-eilanden claimt China nu een groot deel van de Zuid-Chinese Zee, tot ver in de EEZ van landen als de Filipijnen, Maleisië, Brunei, Indonesië en Vietnam.
Kaart: door China geclaimde gebieden (roze stippellijn), grenzen van de EEZ’s volgens het VN-zeerechtverdrag (blauwe stippellijn) en betwiste eilanden (groene stippen). Schaal 0 tot 600 km.
Vraag 24 3 punten
Gebruik bron 2 en de atlaskaarten van Zuidoost-Azië.
China claimt een groot deel van de Zuid-Chinese Zee, omdat deze zee in het verleden al veel door Chinezen werd bevaren. De ASEAN verzet zich nauwelijks tegen de Chinese claim.
Geef
- de atlaskaart waaruit je kunt afleiden dat de Zuid-Chinese Zee in het verleden al veel door Chinezen is bevaren;
- een reden vanuit de politieke dimensie waarom de ASEAN zich nauwelijks verzet tegen de Chinese claim;
- een reden vanuit de economische dimensie waarom de ASEAN zich nauwelijks verzet tegen de Chinese claim.
Bekijk het antwoord
- Noemt atlaskaart 154A. (1p)
- Noemt een juiste reden vanuit de politieke dimensie: de landen die lid zijn van de ASEAN zijn het onderling ook niet eens over de claims / maken zelf aanspraak op de eilanden in de Zuid-Chinese Zee. (1p)
- Noemt een juiste reden vanuit de economische dimensie: de landen die lid zijn van de ASEAN zijn voor hun handel / import en export afhankelijk van China (en durven zich daarom nauwelijks te verzetten tegen China). (1p)
Vraag 25 2 punten
Het conflict over de Zuid-Chinese Zee kan niet alleen worden beschouwd als een regionaal conflict tussen China en de ASEAN, maar ook als een mondiaal conflict tussen hegemoniale staten.
Beredeneer dat het conflict over de Zuid-Chinese Zee ook als een mondiaal conflict tussen hegemoniale staten kan worden gezien.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat China door de toegenomen economische en politieke macht steeds meer gebieden (waaronder de Zuid-Chinese Zee) binnen zijn invloedssfeer probeert te krijgen. (1p)
- Noemt dat andere mondiale grootmachten (zoals de Verenigde Staten en de Europese Unie) dit zien als een bedreiging voor hun belangen in deze regio, zodat zij de groeiende invloed van China op (onder andere) de Zuid-Chinese Zee willen inperken / controleren. (1p)
Hoe vaak globalisering in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 1, 4 | 2 | 6% |
| 2026, tijdvak 2 | 1-9, 25 | 10 | 29% |
| 2025, tijdvak 1 | 1-2, 4-8 | 7 | 22% |
| 2025, tijdvak 2 | 1-4, 26 | 5 | 14% |
| 2024, tijdvak 1 | 2, 4-6 | 4 | 12% |
| 2023, tijdvak 1 | 1-4, 29, 31 | 6 | 19% |
| 2022, tijdvak 1 | 5-6, 8 | 3 | 10% |
| 2022, tijdvak 2 | 2-3, 8 | 3 | 10% |
| 2021, tijdvak 2 | 1, 3-4, 9 | 4 | 13% |
| 2021, tijdvak 3 | 1-4 | 4 | 13% |
| 2019, tijdvak 1 | 1-4, 18 | 5 | 17% |
| 2019, tijdvak 2 | 1-4, 21, 23 | 6 | 19% |
| 2018, tijdvak 1 | 5, 7-8, 22-23 | 5 | 16% |
| 2018, tijdvak 2 | 1-4, 24-25 | 6 | 18% |
In 14 van de 18 ingedeelde examens aardrijkskunde vwo staat een vraag over globalisering, samen 70 vragen (12% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 2: 10 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 14% van de vragen over globalisering, daarvoor 11%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met globalisering
Maak de 15 nieuwste examenvragen over globalisering online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over globalisering
Andere onderwerpen aardrijkskunde vwo
- Verstedelijking
- Endogene en exogene processen
- Weer en klimaat
- Ontwikkelingsvraagstukken
- Nederland: wonen en water
- Water en rivieren
- Energie en grondstoffen
- Bevolking en migratie
- Landbouw en voedsel
- Kaartvaardigheden
Globalisering op andere niveaus
- Examenvragen globalisering aardrijkskunde havo
- Examenvragen globalisering aardrijkskunde vmbo-gl/tl
- Examenvragen globalisering aardrijkskunde havo Cariben
- Examenvragen globalisering aardrijkskunde vwo Cariben
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt globalisering voor in het eindexamen aardrijkskunde vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 70 vragen over globalisering, 12% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 14 van die examens.
In welk examen aardrijkskunde vwo stonden de meeste vragen over globalisering?
In het examen van 2026, tijdvak 2, met 10 vragen: 1-9, 25.
Hoe oefen ik examenvragen over globalisering?
Op deze pagina staan alle vragen over globalisering met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.