Examenvragen energie en grondstoffen aardrijkskunde vwo

35 vragen over energie en grondstoffen uit 10 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Energie en grondstoffen komt in 10 van de 18 examens aardrijkskunde vwo voor, met 35 vragen (6% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 2 (10 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over energie en grondstoffen

Per examen de vragen over energie en grondstoffen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Het leefgebied van de Sami

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 6.

Gebruik de bronnen 3 tot en met 6.

Vraag 12 3 punten

Toon met de bronnen aan dat in Lapland een concurrentiestrijd om de ruimte plaatsvindt.

Ga in je antwoord in op

  • verschillende actoren; (1 punt)
  • hun belangen vanuit verschillende dimensies; (1 punt)
  • verschillende schaalniveaus. (1 punt)
Bekijk het antwoord

Een juist antwoord gaat in op de concurrentiestrijd om de ruimte in Lapland, waarbij

  • verschillende actoren juist benoemd worden;
  • hun belangen vanuit verschillende dimensies juist toegepast worden;
  • verschillende schaalniveaus juist toegepast worden.

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • In Lapland vindt een concurrentiestrijd om de ruimte plaats tussen de Sami en mijnbouwbedrijven / de overheid,
  • waarbij de tradities van de Sami, zoals het vrij laten rondlopen van rendieren, botsen met de aanleg van infrastructuur / mijnen door mijnbouwbedrijven / de overheid,
  • waarbij de Sami opkomen voor het behoud van hun leefgebied / Lapland, terwijl mijnbouwbedrijven / de overheid belangen hebben op een hoger / nationaal / Europees / continentaal schaalniveau.

Vraag 12 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Fysische geografie van Peru

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.

In het noordoosten van Peru ligt een voorlandbekken. In dit voorlandbekken zijn fossiele energiebronnen ontdekt.

Vraag 18 3 punten

Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze fossiele energiebronnen in het voorlandbekken van Peru.

Begin je beschrijving met het ontstaan van dit voorlandbekken.

Bekijk het antwoord

Een juiste beschrijving moet onderstaande drie stappen bevatten:

  • Bij het ontstaan van de Andes ontstond (ten oosten van de Andes) ook een dalingsgebied.
  • In dit (voorland)bekken / laaggelegen gebied sedimenteerde (onder andere) organisch materiaal.
  • Dit organisch materiaal werd onder invloed van hoge druk / hoge temperatuur omgezet tot fossiele energiebronnen.

Vraag 18 in het hele examen

2026, tijdvak 1: De stad als gezonde leefomgeving

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 22.

Maatregel 10 (zie bron 22) is een onderdeel van de energietransitie. De energietransitie heeft niet alleen invloed op de stad, maar ook op de ruimtelijke inrichting van landelijke gebieden.

Vraag 32 1 punt

Geef een gevolg van de energietransitie voor de ruimtelijke inrichting van landelijke gebieden in Nederland.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is: in landelijke gebieden worden windmolenparken / zonnepanelenparken aangelegd.

Vraag 32 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Samenwerkingsverbanden tussen gemeenten

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort bron 15.

Vraagstukken rondom de energietransitie worden doorgaans door samenwerkingsverbanden aangepakt.

Vraag 28 2 punten

Beredeneer waarom juist vraagstukken rondom de energietransitie vaak door samenwerkingsverbanden worden aangepakt.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Vraagstukken rondom de energietransitie zijn gemeentegrensoverschrijdend / zeer kostbaar,
  • zodat veel gemeenten te weinig financiële mogelijkheden hebben om grootschalige vraagstukken (rondom de energietransitie) alleen aan te pakken.

Vraag 28 in het hele examen

In landelijke gebieden bestaat weerstand tegen de maatregelen die nodig zijn voor de energietransitie.

Vraag 29 3 punten

Beschrijf in drie stappen dat bij de energietransitie ruimtelijke afwenteling plaatsvindt van stedelijke gebieden op landelijke gebieden.

Begin je beschrijving met het verschil in energievraag in stedelijke gebieden en landelijke gebieden.

Bekijk het antwoord

Uit de beschrijving moet blijken dat:

  • de vraag naar energie in stedelijke gebieden groter is dan de vraag naar energie in landelijke gebieden,
  • maar dat in stedelijke gebieden minder ruimte is voor de infrastructuur die nodig is voor de energietransitie / dat de aanleg van zonnepanelenparken / windmolens vooral in landelijke gebieden plaatsvindt,
  • zodat voor het opwekken van duurzame energie (waar vooral in stedelijke gebieden vraag naar is) in landelijke gebieden landschapsvervuiling / overlast ontstaat.

Vraag 29 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Het drielandenpunt Venezuela, Guyana en Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 13.

bron 11: Geologische kaart van Brazilië (figuur, zie de figure-verwijzing bij vraag 17)

bron 12: De Roraima tafelberg

Mount Roraima is met een hoogte van 2.810 meter de hoogste tafelberg ter wereld. De tafelberg ligt op het drielandenpunt van Venezuela, Guyana en Brazilië.

bron 13: Goudafzettingen in een deel van Zuid-Amerika (figuur, zie de figure-verwijzing bij vraag 20)

Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.

In Guyana en Suriname worden gouddeeltjes gewonnen. Deze gouddeeltjes komen oorspronkelijk uit goudaders die ontstonden bij de vorming van het Hoogland van Guyana.

Vraag 20 3 punten

Beschrijf in drie stappen waardoor gouddeeltjes in Guyana en Suriname terecht gekomen zijn. Begin je beschrijving met het ontstaan van goudaders.

Kaart met goudafzettingen in een deel van Zuid-Amerika (bron 13). Bekijk in Bijlage, pagina 13

Bekijk het antwoord

De juiste beschrijving moet de volgende drie stappen bevatten:

  • Goudaders ontstaan bij (langzame / partiële) stolling van magma.
  • Door exogene krachten / verwering en/of erosie worden (de bovenliggende gesteenten en) deze goudaders afgebroken tot gouddeeltjes.
  • De gouddeeltjes worden door rivieren (naar Guyana en Suriname) getransporteerd (waarbij de gouddeeltjes worden afgezet).

Vraag 20 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Energietransitie in Sub-Sahara Afrika

Opgavetekst

Bron 3 Energieverbruik

Energieverbruik
Bron 3 © Noordhoff Uitgevers bv

Wereldkaart. De kleuren geven het energieverbruik per inwoner weer, in kilogram steenkoolequivalenten per inwoner. Legenda: minder dan 500; 500 - 1000; 1000 - 2500; 2500 - 5000; 5000 of meer; geen gegevens. Het energieverbruik is het hoogst (5000 of meer) in Noord-Amerika, Europa, Rusland, het Midden-Oosten, China en Australië. In Sub-Sahara Afrika is het verbruik overwegend laag (minder dan 500 of 500 - 1000); Zuid-Afrika ligt op een hoger niveau (1000 - 2500).

Bron 4 Energiebalans

Energiebalans
Bron 4 © Noordhoff Uitgevers bv

De energiebalans is het verschil tussen het aanwezige energiepotentieel (in de vorm van onder andere aardolie, aardgas, steenkool, zonnepanelen en windmolens) en het energiegebruik.

Wereldkaart met twee legenda's. Links: energietekort in procenten van het totale energieverbruik, 2018: 0 - 30; 30 - 60; 60 - 90; 90 - 100. Rechts: energie-overschot in procenten van het totale energieverbruik, 2018: 0 - 100; 100 of meer. Landen met een energietekort zijn met name in Afrika en delen van Zuid-Amerika en Azië oranje of rood gekleurd; Australië, Rusland en Noord-Amerika hebben een groen energie-overschot.

Vraag 5 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4. Beredeneer waarom het centrum-periferiepatroon wél herkenbaar is op de kaart in bron 3, maar niet op de kaart in bron 4.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het energieverbruik per inwoner in centrumlanden (de meest welvarende landen) groter is dan in (semi-)perifere (minder welvarende) landen. (1p)
  • Legt uit dat de energiebalans niet alleen bepaald wordt door het energieverbruik, maar ook door de aanwezigheid van (fossiele) brandstoffen en opgewekte duurzame energie, die onafhankelijk is van het ontwikkelingspeil. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Bron 5 Verstedelijkingsgraad

Verstedelijkingsgraad
Bron 5

Lijngrafiek. Horizontale as: de jaren 1960 tot en met 2020. Verticale as: verstedelijkingsgraad in %, van 0 tot 90. Vier lijnen: Europese Unie (EU), China (Ch), Sub-Sahara Afrika (SSA) en Verenigde Staten (VS). Ongeveer af te lezen: VS van ongeveer 70% naar ongeveer 84%; EU van ongeveer 62% naar ongeveer 75%; China van ongeveer 16% naar ongeveer 64%; SSA van ongeveer 15% naar ongeveer 42%. De verstedelijkingsgraad in China neemt het sterkst toe.

Bron 6 Elektriciteitsverbruik

Elektriciteitsverbruik
Bron 6

Lijngrafiek. Horizontale as: de jaren 1965 tot en met 2020. Verticale as: elektriciteitsverbruik in kWh per inwoner (x 1.000), van 0 tot 100. Vier lijnen: Europese Unie (EU), China (Ch), Sub-Sahara Afrika (SSA) en Verenigde Staten (VS). Ongeveer af te lezen: VS schommelt tussen ongeveer 75 en 98 en ligt in 2020 rond 80; EU van ongeveer 25 naar ongeveer 37; China van ongeveer 3 naar ongeveer 31, met een sterke stijging vanaf het begin van de 21e eeuw; SSA blijft onder de 10.

Vraag 6 2 punten

Gebruik de bronnen 5 en 6. In China en Sub-Sahara Afrika neemt de verstedelijkingsgraad toe. Het effect van deze ontwikkeling op het elektriciteitsverbruik verschilt tussen beide gebieden. Geef aan: - welk verschillend effect deze ontwikkeling heeft op het elektriciteitsverbruik in beide gebieden; - waardoor dit verschil ontstaat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in China het elektriciteitsverbruik per inwoner toeneemt en in Sub-Sahara Afrika niet. (1p)
  • Legt uit dat het energieverbruik, of de levenstandaard, in Chinese steden groter is dan in steden in Sub-Sahara Afrika. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Bron 7 Energietransitie in Sub-Sahara Afrika

Energietransitie in Sub-Sahara Afrika
Bron 7 Zonnepanelen in een dorp in Nigeria

Wereldwijd hebben zo’n miljard mensen geen toegang tot elektriciteit. Het grootste deel van hen woont in Sub-Sahara Afrika. Veel mensen zijn daar voor hun energievoorziening afhankelijk van het verbranden van kerosine, hout, houtskool en mest.
In Sub-Sahara Afrika komen steeds meer kleinschalige projecten op basis van zonne-energie. Een Amerikaans elektriciteitsbedrijf biedt voor dertien dollar een zonnepaneel met een kleine accu aan. Dit levert voldoende stroom voor een paar ledlampen, een radio en voor het opladen van een mobiele telefoon. De huur bedraagt daarna acht dollar per maand. Dat is aanzienlijk minder dan wat een gezin kwijt is aan kerosine.
Waarschijnlijk zullen landen in Sub-Sahara Afrika geen volledig bekabeld nationaal elektriciteitsnetwerk nodig hebben. Ze kunnen rechtstreeks overstappen op kleine eenheden van zonne-energie.

Vraag 7 2 punten

Gebruik bron 7. In veel landen in Sub-Sahara Afrika is nooit een nationaal, op fossiele brandstoffen gebaseerd elektriciteitsnetwerk aangelegd. Mede daardoor is de regionale ongelijkheid in veel landen in Sub-Sahara Afrika momenteel groot. Beredeneer waarom de regionale ongelijkheid in landen in Sub-Sahara Afrika door de energietransitie kleiner kan worden.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat zonne-energie op lokale of kleine schaal, overal, opgewekt kan worden (en voor iedereen goedkoper wordt). (1p)
  • Legt uit dat afgelegen regio's of perifere gebieden zich daardoor ook kunnen ontwikkelen, zonder een op fossiele brandstoffen gebaseerd elektriciteitsnetwerk. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Gebruik bron 7. De energietransitie kan op lokale schaal bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Ook kan de energietransitie bodemerosie tegengaan. Geef aan waarom de energietransitie op lokale schaal kan bijdragen aan een gezondere leefomgeving.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat door de energietransitie de luchtvervuiling door het verbranden van hout, mest of kerosine zal afnemen. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Gebruik bron 7. De energietransitie kan op lokale schaal bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Ook kan de energietransitie bodemerosie tegengaan. Leg uit dat de energietransitie bodemerosie kan tegengaan. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als oorzaak dat mensen die toegang hebben tot zonne-energie minder afhankelijk zijn van houtkap of ontbossing voor hun brandstofgebruik. (1p)
  • Noemt als gevolg dat boomwortels de bodem beter blijven vasthouden, waardoor bodemerosie wordt tegengegaan. (1p)

Een uitleg zonder oorzaak-gevolgrelatie krijgt geen punten. Beide delen (oorzaak en gevolg) zijn elk 1 punt.

Vraag 9 in het hele examen

2025, tijdvak 2: De Andes in Chili en Argentinië

Opgavetekst

Bron 11 Ligging van de plaatsen Antofagasta (1), San Pedro de Atacama (2), Fuerte Esperanza (3)

Ligging van de plaatsen Antofagasta (1), San Pedro de Atacama (2), Fuerte Esperanza (3)
Bron 11

Reliëfkaart van westelijk Zuid-Amerika. Links ligt de Stille Oceaan, de Andes lopen door het midden langs de westkant van het continent. De plaatsen zijn met cijfers aangegeven: 1 = Antofagasta, aan de kust van Chili; 2 = San Pedro de Atacama, landinwaarts in de Andes van Chili; 3 = Fuerte Esperanza, oostelijk in Argentinië. Schaal 0 - 300 - 600 km.

Bron 12 klimaatgrafiek a

klimaatgrafiek a
Bron 12 Klimaatgrafieken van de drie plaatsen in bron 11

Klimaatgrafiek. Staven: neerslag per maand in mm (linkeras, 0 - 450). Lijn: gemiddelde temperatuur in °C (rechteras, -50 tot 40). De neerslag is in alle maanden klein (ongeveer 25 mm of minder per maand). De temperatuur ligt ongeveer tussen 15 en 20 °C, met weinig verschil tussen zomer en winter.

Bron 12 klimaatgrafiek b

klimaatgrafiek b
Bron 12 Klimaatgrafieken van de drie plaatsen in bron 11

Klimaatgrafiek. Staven: neerslag per maand in mm (linkeras, 0 - 450). Lijn: gemiddelde temperatuur in °C (rechteras, -50 tot 40). De neerslag is hoog van oktober tot en met maart (ongeveer 100 tot 150 mm per maand) en laag van mei tot en met september (minder dan ongeveer 50 mm). De temperatuur is in de zomer (december tot en met februari) hoog, ongeveer 30 °C, en in de winter (juni tot en met augustus) ongeveer 18 °C.

Bron 12 klimaatgrafiek c

klimaatgrafiek c
Bron 12 Klimaatgrafieken van de drie plaatsen in bron 11

Klimaatgrafiek. Staven: neerslag per maand in mm (linkeras, 0 - 450). Lijn: gemiddelde temperatuur in °C (rechteras, -50 tot 40). De neerslag is vrijwel nul: alleen in januari en februari zijn er kleine staven (enkele tientallen mm of minder). De temperatuur ligt in de zomer (december tot en met februari) rond 18 °C en in de winter (juni tot en met augustus) rond 10 °C.

Vraag 21 1 punt

Gebruik het kaartenkatern. Het Andesgebergte is rijk aan ertsen. Ertsen worden gevormd onder verschillende omstandigheden. Geef de definitie van een erts.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat een gesteente een erts wordt genoemd als er bruikbare hoeveelheden van een delfstof of metaal in het gesteente zitten. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Gebruik het kaartenkatern. Het Andesgebergte is rijk aan ertsen. Ertsen worden gevormd onder verschillende omstandigheden. Geef aan: - waardoor in het Andesgebergte ertsen gevormd worden; - waardoor bauxiet niet in het Andesgebergte gevormd kan worden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in het Andesgebergte ertsen gevormd worden door vulkanische activiteit of het stollen van magma. (1p)
  • Noemt dat bauxiet gevormd wordt door verwering of oxidatie in tropische bodems, en die zijn er in het Andesgebergte niet. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Ontginning van het Amazonegebied

Opgavetekst

Bron 14 Vrijhandel in het Amazonegebied

Vrijhandel in het Amazonegebied
Bron 14 Vrijhandel en transport in het Amazonegebied

Het Amazonegebied is de grootste regio in Zuid-Amerika. De kolonisatie van Zuid-Amerika is lang aan het Amazonegebied voorbijgegaan, maar aan het eind van de negentiende eeuw begon de exploitatie van bosproducten, zoals de paranoot en rubber. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw werd het gebied steeds verder ontsloten.
Midden in het Amazonegebied ligt Manaus. In deze stad is in de jaren 60 een vrijhandelszone aangelegd, Zone Franca de Manaus (ZFM). In de ZFM zijn tegenwoordig ongeveer 600 bedrijven gevestigd, die elektronica, motoren en chemische producten produceren voor de binnenlandse en de buitenlandse markt. Recentelijk zijn in andere plaatsen ook vrijhandelszones ingericht. Samen met de vrijhandelszone in Manaus moeten zij een vrijhandelsnetwerk gaan vormen.

Kaart: kaart van het Amazonegebied met het weg-, spoor- en vaarwegennet. Legenda: geasfalteerde weg, onverharde weg, spoorweg, spoorweg in aanbouw, vaarweg, vaarweg in ontwikkeling, stad, binnenhaven, zeehaven, vrijhandelszone Manaus, vrijhandelsgebieden. Schaal 0 - 250 - 500 km. Manaus ligt midden in het gebied aan de Amazone. Itaqui is een zeehaven aan de kust in het oosten. Binnenhavens (groen) liggen onder andere bij Santarém en Miritituba.

Vraag 23 1 punt

Gebruik bron 14. In Europa bestaan vanuit verschillende dimensies stereotiepe beelden van Zuid-Amerika. Met welk gegeven uit bron 14 wordt een economisch stereotiep beeld van Zuid-Amerika ontkracht?

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij Manaus (in Brazilië) een vrijhandelszone ligt waarin 600 bedrijven eindproducten produceren. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Gebruik het kaartenkatern. In de jaren 60 hadden Colombia, Ecuador en Peru in het Andesgebergte te maken met een sterke bevolkingsgroei. Deze bevolkingsgroei was voor de regeringen van deze landen aanleiding om het Amazonegebied te gaan ontsluiten. Beredeneer waarom juist de bevolkingsgroei in het Andesgebergte aanleiding was om het Amazonegebied te gaan ontsluiten.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de bevolkingsgroei druk veroorzaakte op de beperkte draagkracht van het Andesgebergte. (1p)
  • Legt uit dat door het begaanbaar of bereikbaar maken van het dunbevolkte Amazonegebied nieuwe gebieden geschikt werden als leefgebied. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

Het zal voor Brazilië lastig zijn om deze economische ambities op continentaal schaalniveau waar te maken. Geef hiervoor twee redenen, elk vanuit een andere dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste redenen, elk vanuit een andere dimensie, bijvoorbeeld: de buurlanden van Brazilië zijn, door het Andesgebergte en het Amazonegebied, lastig te bereiken vanuit Brazilië (dimensie natuur); de samenwerkingsverbanden tussen Zuid-Amerikaanse landen zijn vaak instabiel, of politieke samenwerking komt binnen Zuid-Amerika maar moeilijk op gang (politieke dimensie). (2p)

Per juist argument 1 punt, mits elk argument vanuit een andere dimensie komt. De dimensies hoeven niet expliciet genoemd te worden.

Vraag 27 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Plastic afval als grondstof

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort bron 1.

bron 1: China stopt met de import van plastic afval uit Europa

Westerse landen exporteren al zo'n 50 jaar plastic afval, vooral naar China. In China werd dit plastic afval gerecycled tot korrels (kunststofgranulaat) die vervolgens als grondstof werden gebruikt. Nadat China in 2017 de import van plastic afval verboden had, gingen exporteurs uit westerse landen op zoek naar andere bestemmingen. De import van plastic afval in Turkije vertienvoudigde sinds het Chinese importverbod. Lang niet al het geïmporteerde afval blijkt recyclebaar. Veel plastic afval wordt uiteindelijk verbrand, gestort of belandt in het milieu.

Recycling van plastic afval door een Turks afvalverwerkingsbedrijf

Gebruik bron 1.

De productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic wijkt af van productieketens met een traditionele centrum-periferieverhouding.

Vraag 1 1 punt

Geef aan waarin de productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic afwijkt.

Bekijk het antwoord

Juiste antwoorden zijn:

  • De grondstof in de productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic komt uit centrumlanden / niet uit perifere landen.
  • De grondstof in de productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic is geen (uit de bodem of grond) gewonnen delfstof.
  • De grondstof in de productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic bestaat uit afval van eindproducten.

Vraag 1 in het hele examen

Gebruik in het kaartenkatern de kaart Aarde Minerale grondstoffen.

De Europese Unie heeft besloten de recycling van onder andere plastic afval te stimuleren.

Vraag 3 2 punten

Beredeneer waarom recycling kan bijdragen aan een minder kwetsbare geopolitieke positie van de Europese Unie.

Thematische kaart Aarde Minerale grondstoffen (schaal 1:90.000.000). Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 9

Bekijk het antwoord

Een juiste redenering is:

  • De Europese Unie (of: Europa) beschikt zelf over relatief weinig grondstoffen / importeert veel grondstoffen,
  • zodat door (plastic) afval te gebruiken als grondstof / door producten te recyclen de afhankelijkheid van andere landen afneemt.

Vraag 3 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Grondstoffen in Suriname

Opgavetekst

Kaartenkatern Zuid-Amerika natuurkundig

Zuid-Amerika natuurkundig
Kaartenkatern Alcarta 1e editie kaartblad 204. Schaal 1: 20.000.000

Natuurkundige kaart van Zuid-Amerika uit het kaartenkatern.

Vraag 17 2 punten

Gebruik het kaartenkatern.
Suriname is rijk aan de natuurlijke hulpbronnen bauxiet en aardolie.
Geef aan waardoor juist in Suriname

  • bauxiet kon ontstaan;
  • aardolie kon ontstaan.
Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het vochtige en warme klimaat / tropisch regenwoudklimaat in Suriname de bodem makkelijk laat verweren / oxideren, waarbij bauxiet gevormd wordt. (1p)
  • Noemt dat het laaggelegen (kust)gebied van Suriname aan een passieve continentrand ligt, waar de omstandigheden voor het ontstaan van aardolie gunstig zijn. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Bron 13 Goud in Suriname

De Wereldbank plaatste Suriname in 1995 op basis van beschikbare natuurlijke hulpbronnen op de zeventiende plek op een lijst van de potentieel rijkste landen. Goud en hout zijn in overvloed aanwezig. Ze vormen de basis van de Surinaamse economie, samen met aardolie en bauxiet.
Vanaf de jaren zeventig trok Suriname steeds meer goudzoekers. Vooral garimpeiros − illegale Braziliaanse goudzoekers − trokken het binnenland van Suriname in op zoek naar goud. Bijna 80% van de traditionele mijnbouw wordt nog steeds door deze groep mensen gedaan, terwijl de lokale bevolking (marrons) amper vertegenwoordigd is in de mijnbouw. Bij de traditionele goudwinning wordt giftig kwik gebruikt om het goud van het erts te scheiden.
Sinds de jaren negentig ontstond ook bij buitenlandse multinationals goudkoorts in Suriname. De overheid wees enkele exploitatiegebieden aan voor grootschalige mijnbouw, zoals de Rosebel-goudmijn. Deze mijn is voor 95% in handen van een Canadees bedrijf en voor 5% in handen van de Surinaamse staat.

Bron 13 Traditionele mijnbouw

Traditionele mijnbouw
Bron 13

Foto van traditionele goudwinning in het binnenland: een open kuil in rode grond, met een slang en een pompinstallatie. Mensen werken op de bodem van de kuil.

Bron 13 Rosebel-goudmijn

Rosebel-goudmijn
Bron 13

Foto van de Rosebel-goudmijn: een grote open mijngroeve met terrasvormige wanden, een weg en een grote vrachtwagen.

Bron 14 Exportproducten van Suriname (2019)

Exportproducten van Suriname (2019)
Bron 14

Cirkeldiagram met de exportproducten van Suriname in 2019: goud 78,4%; hout 5,6%; dierlijke producten (voornamelijk vis) 4,6%; voeding 2,8%; groente en fruit 2,2%; metalen 1%; machines 1%; overig 4,4%.

Bron 14 Exportbestemmingen van Suriname (2019)

Exportbestemmingen van Suriname (2019)
Bron 14

Cirkeldiagram met de exportbestemmingen van Suriname in 2019: Zwitserland 38,5%; Verenigde Arabische Emiraten 30,7%; België 9,7%; Guyana 3,3%; Verenigde Staten 2,9%; China 2,4%; Jamaica 1,7%; Brazilië 1,4%; overig 9,4%.

Vraag 18 2 punten

Gebruik de bronnen 13 en 14.
Suriname is ook rijk aan goud.
Geef aan dat bij de winning van goud in Suriname op twee verschillende schaalniveaus sprake is van landgrabbing.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat grootschalige mijnbouwgebieden / mijnen in Suriname (vooral) in handen zijn van buitenlandse multinationals. (1p)
  • Noemt dat op lokaal / regionaal / een lager schaalniveau grond van de lokale bevolking wordt ingenomen door (illegale) Braziliaanse mijnbouwers / goudzoekers uit andere landen. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Gebruik bron 14.
De mijnbouw is voor Suriname van groot economisch belang. De handelsbalans van Suriname is echter kwetsbaar.
Geef twee aanwijzingen uit de bron waaruit blijkt dat de handelsbalans van Suriname kwetsbaar is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende juiste aanwijzingen: de export van Suriname bestaat voornamelijk uit één product (met een sterk wisselende prijs op de wereldmarkt); de export van Suriname is voor ongeveer 70% gericht op slechts twee landen; het exportpakket van Suriname bestaat voornamelijk uit goederen uit de primaire sector / onbewerkte producten. (2p)

Per juiste aanwijzing 1 punt; maximaal 2 punten.

Vraag 19 in het hele examen

Kaartenkatern Suriname Economie

Suriname Economie
Kaartenkatern Alcarta 2e editie kaartblad 211D. Schaal 1: 3.000.000

Economische kaart van Suriname uit het kaartenkatern.

Vraag 20 3 punten

Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
De kleinschalige en traditionele goudwinning is voor Suriname schadelijker dan de grootschalige goudwinning door multinationals.
Geef hiervoor drie redenen, elk vanuit een andere dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden vanuit de dimensie natuur: de kleinschalige en traditionele goudwinning beslaat in totaal een groter oppervlak / is veel meer versnipperd dan de goudwinning door grootschalige multinationals, of bij de kleinschalige en traditionele goudwinning wordt giftig kwik gebruikt om goud van het erts te scheiden. (1p)
  • Noemt een juiste reden vanuit de dimensie politiek: de kleinschalige en traditionele goudwinning is, in tegenstelling tot de goudwinning door grootschalige multinationals, vaak illegaal, of het naleven van / de controle op milieuregels is bij de kleinschalige en traditionele goudwinning lastiger dan bij de goudwinning door grootschalige multinationals. (1p)
  • Noemt een juiste reden vanuit de dimensie economie: de Surinaamse staat loopt inkomsten mis doordat de kleinschalige en traditionele goudwinning niet in handen van de staat is. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Aardolie in Zuid-Amerika

Opgavetekst

Bron 13 Zuid-Amerika: het favoriete continent van de grote aardoliemaatschappijen

Zuid-Amerika: het favoriete continent van de grote aardoliemaatschappijen
Bron 13 Kaart van Zuid-Amerika met aardolie- en aardgasvoorkomens. Legenda: aardolie (blauw), aardgas (oranje). Schaal 0 tot 2000 km.

Zuid-Amerika wordt steeds belangrijker voor de aardolie- en aardgaswinning. Proefboringen in onder andere Guyana, Suriname en Brazilië hebben grote hoeveelheden winbare fossiele brandstoffen aangetoond. Met name 'presalt' aardolie wordt hoog aangeschreven vanwege het relatief lage sulfietgehalte en een relatief lage CO2-emissie. Met presalt worden de aardoliedragende lagen bedoeld die in de aardkorst onder een zoutsteenlaag uit het Krijt zitten ingesloten. Zuid-Amerika kan − zelfs als de aardolie-industrie van Venezuela niet herstelt − rond 2030 meer dan negen miljoen vaten per dag produceren, met Brazilië als grootste producent.

Vraag 18 2 punten

Gebruik bron 13. Ondanks de toenemende aandacht voor de mondiale energietransitie willen aardoliemaatschappijen toch investeren in Zuid-Amerikaanse aardolie. Deze investeringen worden vooral gedaan op basis van redenen vanuit de economische dimensie. Geef vanuit nog twee andere dimensies een reden waarom aardoliemaatschappijen willen investeren in Zuid-Amerikaanse aardolie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een reden uit twee verschillende andere dimensies (natuur of politiek) waarom aardoliemaatschappijen willen investeren in Zuid-Amerikaanse aardolie. (2p)

Per juiste reden 1 punt, mits elk uit een andere dimensie. Juiste redenen: de (presalt)aardolie in Zuid-Amerika heeft bij verbranding een relatief laag CO2-gehalte (dimensie natuur); aardoliemaatschappijen willen minder afhankelijk worden van aardolieproductie uit Rusland of het Midden-Oosten (politieke dimensie); Zuid-Amerika is in het algemeen een politiek relatief stabiel werelddeel (politieke dimensie). Twee redenen uit dezelfde dimensie tellen als één.

Vraag 18 in het hele examen

Bron 14 Schematische dwarsdoorsnede van aardolievorming tussen Zuid-Amerika en Afrika

Schematische dwarsdoorsnede van aardolievorming tussen Zuid-Amerika en Afrika
Bron 14

Schematische dwarsdoorsnede van de oceaan tussen Zuid-Amerika (links, Zuid-Amerikaanse plaat, Brazilië) en Afrika (rechts, Afrikaanse plaat, Angola). Van boven naar beneden: zee; mariene sedimenten; ondoordringbare zoutlaag; aardolievelden in poreus kalksteen; organische afzettingen; aardolie; stollingsgesteente. Pijlen geven de plaatbeweging en de opwaartse beweging van de aardolie aan.

Bron 15 Divergentie van Zuid-Amerika en Afrika in het Krijt

Divergentie van Zuid-Amerika en Afrika in het Krijt
Bron 15

Vier kaarten van Zuid-Amerika en Afrika, van 125 tot 110 miljoen jaar geleden (125, 120, 115 en 110 miljoen jaar geleden). Legenda: continentale sedimenten (zandsteen); mariene sedimenten (kalksteen); evaporieten (zoals zout); oceanische korst.

Vraag 19 3 punten

Gebruik de bronnen 14 en 15 en het kaartenkatern. Geef twee aanwijzingen uit bron 14 waaruit blijkt dat de dwarsdoorsnede niet de huidige situatie weergeeft, en de oorzaak waardoor de aardolie voor de kust van Rio de Janeiro ouder is dan die voor de kust van Recife.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee aanwijzingen uit bron 14 waaruit blijkt dat de dwarsdoorsnede niet de huidige situatie weergeeft. (2p)
  • Uit het antwoord blijkt dat de divergentie (en de daaropvolgende stappen die tot het ontstaan van aardolie leiden) ter hoogte van Rio de Janeiro eerder begon dan bij Recife. (1p)

Per juiste aanwijzing 1 scorepunt toekennen. Juiste aanwijzingen zijn: in bron 14 is de Midden-Atlantische Rug niet zichtbaar (en is die in de huidige situatie wel zichtbaar); in bron 14 ligt geen oceanische korst op de bodem van de oceaan (en is die in de huidige situatie wel aanwezig); in bron 14 ligt de aardoliereserve in het midden van de Atlantische Oceaan (en liggen deze aardoliereserves in de huidige situatie aan de randen van de oceaan, aan de kust).

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 3 punten

Gebruik de bronnen 13 en 14 en het kaartenkatern. Niet alleen bij de passieve continentrand van Zuid-Amerika, maar ook in het dalingsgebied ten oosten van de Andes is aardolie ontstaan. Geef eerst aan hoe in de geologie zo'n dalingsgebied wordt genoemd. Beschrijf vervolgens in twee stappen het ontstaan van aardolie in dit dalingsgebied.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de geologische naam van het dalingsgebied: voorlandbekken. (1p)
  • Stap 1: in dit dalingsgebied worden verschillende lagen sediment afgezet. (1p)
  • Stap 2: waarbij in de organische sedimenten onder hoge druk of temperatuur aardolievormende processen plaatsvinden. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Bron 16 Productie van aardolie in Midden- en Zuid-Amerika, 1965 - 2019

Productie van aardolie in Midden- en Zuid-Amerika, 1965 - 2019
Bron 16 Aantal olievaten per dag (x 100.000)

Gestapelde vlakgrafiek van de productie van aardolie per land, van 1965 tot 2019. Legenda (van boven naar beneden): Venezuela, Brazilië, Colombia, Argentinië, Ecuador, Peru, overige. Y-as: aantal olievaten per dag (x 100.000), 0 tot 80. X-as: jaartallen 1965 tot 2019.

Bron 16 Consumptie van aardolie in Midden- en Zuid-Amerika, 1965 - 2019

Consumptie van aardolie in Midden- en Zuid-Amerika, 1965 - 2019
Bron 16 Aantal olievaten per dag (x 100.000)

Gestapelde vlakgrafiek van de consumptie van aardolie per land, van 1965 tot 2019. Legenda (van boven naar beneden): Brazilië, Venezuela, Chili, Caribisch gebied, Centraal Amerika, Argentinië, Peru, Colombia, Ecuador, overig Zuid-Amerika. Y-as: aantal olievaten per dag (x 100.000), 0 tot 65. X-as: jaartallen 1965 tot 2019.

Vraag 21 2 punten

Gebruik bron 16. Hieronder staan drie uitspraken over de productie en de consumptie van aardolie in Zuid-Amerika. Uitspraak 1: een hoge olieprijs is voor landen in Midden-Amerika in het algemeen gunstiger dan voor landen in Zuid-Amerika. Uitspraak 2: Brazilië is tussen 1965 en 2019 steeds afhankelijker geworden van de import van aardolie. Uitspraak 3: politieke ontwikkelingen hebben de laatste jaren invloed gehad op de productie van aardolie in Venezuela. Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft per uitspraak het juiste oordeel: uitspraak 1 onjuist, uitspraak 2 onjuist, uitspraak 3 juist. (2p)

Indien drie juiste antwoorden 2; indien twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0. Juiste antwoorden: uitspraak 1 onjuist, uitspraak 2 onjuist, uitspraak 3 juist.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 17 Bruto binnenlands product in Midden- en Zuid-Amerika

Bruto binnenlands product in Midden- en Zuid-Amerika
Bron 17

Kaart van Midden- en Zuid-Amerika met het bruto binnenlands product (BBP). Relatief: BBP in euro's per inwoner, 2019 (klassen 1140 tot 75.870; Zuid-Amerika gemiddeld 7.130). Absoluut: BBP in miljarden euro's, 2019, alleen landen boven 100 miljard euro; 1 blokje = 100 mld. euro. Schaal 1 : 100.000.000.

Vraag 22 1 punt

Gebruik de bronnen 13, 16 en 17. De aanwezigheid van aardolie of aardgas is vaak een garantie voor een hoog welvaartsniveau, maar niet altijd. Toon aan dat de aanwezigheid van aardolie of aardgas in Zuid-Amerika niet altijd een garantie is voor een hoog welvaartsniveau van een land.

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord is: de grote aardolievoorraden hebben in landen als Venezuela of Bolivia niet (voor de hele bevolking) tot een hoger welvaartsniveau geleid. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 3 punten

Investeringen in de Zuid-Amerikaanse aardolie kunnen op verschillende schaalniveaus negatieve gevolgen hebben. Geef aan waarom deze investeringen: kunnen leiden tot een toename van de sociaaleconomische ongelijkheid binnen Zuid-Amerikaanse landen; ook op mondiaal schaalniveau negatieve gevolgen kunnen hebben; ook op regionaal schaalniveau negatieve gevolgen kunnen hebben.

Bekijk het antwoord
  • Sociaaleconomisch: slechts een beperkte groep mensen zal profiteren van de investeringen. (1p)
  • Mondiaal: door (investeringen in) de aardolie-industrie neemt de uitstoot van CO2 of broeikasgassen toe. (1p)
  • Regionaal: aardoliewinning gaat gepaard met de aantasting of vervuiling van kwetsbare milieus of (leef)gebieden van mensen en/of dieren. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Aardoliemaatschappijen kunnen relatief makkelijk investeren in neoliberale staten in Zuid-Amerika, maar door toenemende bevolkingsparticipatie kan investeren ook lastiger worden. Geef aan waarom: aardoliemaatschappijen juist in neoliberale staten relatief makkelijk kunnen investeren; door toenemende bevolkingsparticipatie het investeren lastiger kan worden.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat de overheid in neoliberale staten weinig beperkingen oplegt aan (buitenlandse) investeerders. (1p)
  • Uit het antwoord blijkt dat de bevolking bezwaar kan maken of in verzet kan komen tegen investeringen. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Kobalt uit Democratische Republiek Congo

Opgavetekst

Bron 1 Kobalt in Democratische Republiek Congo

Kobalt in Democratische Republiek Congo
Bron 1 Een informele kobaltmijn in Lubumbashi

Kobalt is een belangrijke grondstof voor de productie van oplaadbare batterijen en accu’s. Democratische Republiek Congo levert ongeveer de helft van alle kobalt in de wereld. De grootste voorraad ligt in het uiterste zuiden van het land. De formele kobaltmijnen in deze regio zijn in handen van bedrijven uit Europa, de Verenigde Staten en China.

Daarnaast zijn er in Democratische Republiek Congo ook kleinere informele kobaltmijnen. Deze zijn in het bezit van Congolese families. Kobalt wordt naar verschillende zeehavens in Afrika getransporteerd. Van daaruit gaat het kobalt naar de batterij- en accufabrieken in China.

Kaartenkatern Wereld

Wereld
Kaartenkatern Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 218/219. Schaal 1: 75.000.000

Overzichtskaart van de wereld uit het kaartenkatern bij dit examen.

Vraag 1 2 punten

In de kobalthandel is sprake van afwenteling. Geef aan dat bij de kobalthandel - sprake is van ruimtelijke afwenteling op mondiaal schaalniveau; - ook op een lager schaalniveau afwenteling plaatsvindt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij de kobalthandel sprake is van ruimtelijke afwenteling op mondiaal schaalniveau: Democratische Republiek Congo, als perifeer land, ondervindt de negatieve gevolgen van de kobaltindustrie die in handen is van bedrijven uit centrumlanden, die het grootste economische gewin hebben. (1p)
  • Noemt afwenteling op een lager schaalniveau: de milieuvervuiling of milieuaantasting door de kobaltmijnen in het perifere gebied (het uiterste zuiden van het land), of de kinderarbeid in de (informele) kobaltmijnen. (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Bron 2 Transportnetwerk in het zuidelijke deel van Afrika

Transportnetwerk in het zuidelijke deel van Afrika
Bron 2

Kaart van het zuidelijke deel van Afrika met wegen, spoorlijnen, gebieden met kobaltmijnen, conflictgebieden, plaatsen en havens. Plaatsen op de kaart: Kinshasa, Matadi, Lubumbashi, Dar es Salaam, Beira, Pretoria, Johannesburg, Durban en Walvisbaai. Legenda: weg, spoor, gebied met kobaltmijnen, conflictgebieden, plaats en haven. Schaal 0 tot 1.000 km. Het kleine kaartje ‘ligging kaartfragment’ laat zien waar het gebied in Afrika ligt.

Vraag 2 2 punten

Het transportnetwerk in het zuidelijke deel van Afrika heeft kenmerken van een koloniale infrastructuur. Geef aan - waaruit blijkt dat het transportnetwerk in het zuidelijke deel van Afrika kenmerken van een koloniale infrastructuur heeft; - waardoor het transport van kobalt in de periode december - februari moeizaam kan zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt waaruit blijkt dat het transportnetwerk kenmerken van een koloniale infrastructuur heeft: de infrastructuur vanuit de vindplaatsen van grondstoffen is vooral gericht op havens, of er zijn nauwelijks verbindingen tussen de vindplaatsen van grondstoffen. (1p)
  • Noemt waardoor het transport van kobalt in de periode december - februari moeizaam kan zijn: door veel neerslag kunnen (spoor)wegen onbegaanbaar worden. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Bron 3 Mondiale kobalthandel uit informele mijnen

Mondiale kobalthandel uit informele mijnen
Bron 3

Wereldkaart met de handel in kobalt uit informele mijnen in Democratische Republiek Congo. Pijlen: 1 export van kobalt uit informele mijnen, 2 export van bewerkt kobalt, 3 export van batterijen en accu’s. Landen en gebieden op de kaart: Verenigde Staten, Europese Unie en Verenigd Koninkrijk, China, Japan, Zuid-Korea en Democratische Republiek Congo. Legenda: afzetmarkt eindproducten, handelscentrum, informele mijn, producent van halffabricaten, batterij- en accuproducent, raffinaderij.

Vraag 3 2 punten

Beredeneer waarom centrumlanden een kwetsbare positie hebben in de mondiale kobalthandel.

Bekijk het antwoord
  • Beredeneert dat centrumlanden de uiteindelijke gebruikers van batterijen en accu’s zijn, en dus helemaal aan het einde van de productieketen zitten. (1p)
  • Beredeneert dat deze landen daardoor uiteindelijk problemen kunnen ondervinden als bij de winning van koper, de productie of het transport van batterijen en accu’s iets fout gaat. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

In het uiterste zuiden van Democratische Republiek Congo hebben in het verleden regelmatig conflicten plaatsgevonden. De afwenteling die in de kobalthandel op deze regio plaatsvindt kan weer tot conflicten leiden. Geef aan - wat de regering van Democratische Republiek Congo kan doen om te voorkomen dat het uiterste zuiden van het land weer een conflictregio wordt; - wat grote techbedrijven als Tesla en Apple kunnen doen om een mondiale kobalthandel mogelijk te maken waarin geen afwenteling plaatsvindt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een maatregel van de regering van Democratische Republiek Congo: de mijnen (weer) in eigen bezit laten komen of niet toezeggen aan buitenlandse bedrijven, of ervoor zorgen dat de regio waarin het kobalt gewonnen wordt meer meeprofiteert van de kobaltindustrie. (1p)
  • Noemt een maatregel van Tesla of Apple: een keurmerk of convenant in het leven roepen waarin staat dat zij alleen kobalt handelen die gewonnen is zonder kinderarbeid of afwenteling, of besluiten alleen nog gebruik te maken van gerecycled kobalt. (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Groenland

Opgavetekst

Bron 3 Groenland is niet te koop

Groenland is een autonoom gebied binnen het Deense Koninkrijk. Het land telt slechts 56.000 inwoners, van wie 88% Inuit is. De rest van de bevolking stamt af van de Vikingen die het eiland vanaf het jaar 1000 koloniseerden. Het grootste deel van de bevolking woont in dorpen en heeft een moderne levensstijl. Een klein deel jaagt en vist nog op traditionele wijze.

In 2008 kozen de inwoners van Groenland voor meer onafhankelijkheid van Denemarken. Denemarken is nu alleen nog verantwoordelijk voor het financiële beleid, buitenlandse zaken en beveiliging.

In augustus 2019 schreef de Wall Street Journal dat de Amerikaanse president interesse had om Groenland te kopen van Denemarken. De Deense regering heeft aangegeven dat Groenland niet te koop is.

Niet alleen de Verenigde Staten, maar ook andere grootmachten als China en Rusland tonen in toenemende mate interesse in het voor een groot deel door een ijskap bedekte land.

De hoofdstad van Groenland: Nuuk

Bron 4 Geologische bouw en gebergtevorming

Geologische bouw en gebergtevorming
Bron 4

Wereldkaart van de geologische bouw. Oude schilden zijn benoemd, onder meer het Canadese schild, het Baltische schild, het Siberische schild, het Chinese schild, het Indische schild, het Arabische schild, het Afrikaanse schild, het Braziliaanse schild, het Guyanese schild en het Australische schild. De plooiingsgordels zijn gekleurd naar ouderdom: alpien (tertiair), hercynisch (carboon) en caledonisch (siluur). De legenda geeft verder oud schild (precambrium), schild dat bedekt is met jongere ongeplooide sedimenten en gebied dat gedeeltelijk bedekt is met weinig geplooide sedimenten.

Bron 5 Noordpoolgebied: oorspronkelijke bevolking en bevolkingscentra

Noordpoolgebied: oorspronkelijke bevolking en bevolkingscentra
Bron 5

Kaart van het Noordpoolgebied in een azimutale projectie, met de Noordpool in het midden. Gekleurde vlakken geven de oorspronkelijke volken aan: Dene-volken (Athabasken), Eskimo-Aleut (Inuit/Eskimo's), Oeralische volken (Finse volken, Samojeden, Joekagieren), Altaïsche volken (Turkse volken, Toengoes-Mantsjoevolken) en Paleo-Aziatische volken (Tsjoektsjen, Keren). Stippen geven de nederzettingen boven de poolcirkel aan, naar aantal inwoners: 500 tot 1000, 1000 tot 5000, 5000 tot 10000 en 10000 of meer. Schaal: 0 tot 1050 km. Zichtbare landen zijn onder meer de Verenigde Staten, Canada, Groenland, IJsland en Rusland.

Bron 6 a producten

a producten
Bron 6 Export vanuit Groenland (2017)

Cirkeldiagram met de producten die Groenland exporteert (2017):

ProductAandeel
Diepgevroren vis38%
Schaaldieren38%
Bewerkte schaaldieren14%
Filet7%
Overig3%

Bron 6 b exportbestemmingen

b exportbestemmingen
Bron 6 Export vanuit Groenland (2017)

Cirkeldiagram met de exportbestemmingen van Groenland (2017):

BestemmingAandeel
Denemarken55%
China15%
Rusland10%
Japan8%
Overige landen12%

Vraag 10 3 punten

Gebruik bron 3. Grootmachten als de Verenigde Staten, China en Rusland tonen toenemende interesse in Groenland. Beredeneer in drie stappen deze toenemende interesse. Je redenering moet elementen vanuit drie verschillende dimensies bevatten. Begin je redenering vanuit de dimensie natuur.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Groenland door het verdwijnen van het ijs, het smelten van de ijskap of klimaatverandering steeds toegankelijker wordt (dimensie natuur). (1p)
  • Noemt dat daardoor het winnen van olie, natuurlijke hulpbronnen of grondstoffen rendabel wordt, of dat de wateren rond de Noordpool steeds beter bevaarbaar worden (economische dimensie). (1p)
  • Noemt dat grootmachten controle willen hebben of invloed willen uitoefenen op het door de verbeterde toegankelijkheid gunstig gelegen Groenland (politieke dimensie). (1p)

Vraag 10 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Rondom de Zuid-Chinese Zee

Opgavetekst

Bron 1 Olie- en gasreserves in de Zuid-Chinese Zee

Olie- en gasreserves in de Zuid-Chinese Zee
Bron 1

Kaart van de Zuid-Chinese Zee met de omliggende landen, de Paracel-eilanden en de Spratley-eilanden. De gebieden zijn ingekleurd naar de hoeveelheid olie- en gasreserves in miljoenen vaten olie. Legenda: 2.500 - 10.000 (donkerbruin), 1.000 - 2.500 (bruin), 100 - 1.000 (oranje), 1 - 100 (geel), minder dan 1 (lichtgeel), onbekend (grijs). Schaal 0 tot 600 km.

Bron 2 China claimt de Zuid-Chinese Zee

China claimt de Zuid-Chinese Zee
Bron 2 EEZ’s en de claim van China in de Zuid-Chinese Zee

Het VN-zeerechtverdrag is een verdrag van de Verenigde Naties waarin staat beschreven dat een aan zee grenzende staat tot 200 zeemijlen uit de kust het recht heeft om de natuurlijke hulpbronnen te exploiteren. Dit is de Exclusief Economische Zone (EEZ). Als de afstand tot een buurland minder dan 200 zeemijlen is, wordt de zee in twee gelijke stukken verdeeld.

China heeft het verdrag uit 1994 ondertekend. Door aanspraak te maken op de Spratley-eilanden en de Paracel-eilanden claimt China nu een groot deel van de Zuid-Chinese Zee, tot ver in de EEZ van landen als de Filipijnen, Maleisië, Brunei, Indonesië en Vietnam.

Kaart: door China geclaimde gebieden (roze stippellijn), grenzen van de EEZ’s volgens het VN-zeerechtverdrag (blauwe stippellijn) en betwiste eilanden (groene stippen). Schaal 0 tot 600 km.

Vraag 23 3 punten

Gebruik bron 1.
De olie- en gasreserves in de Zuid-Chinese Zee zijn, net als in andere zeeën en oceanen, te vinden in ondiepe kustgebieden.
Geef

  • het begrip waarmee deze ondiepe kustgebieden waarin olie- en gasreserves te vinden zijn, worden aangeduid;
  • een beschrijving van de wijze waarop olie en gas in deze ondiepe kustgebieden zijn gevormd.
Bekijk het antwoord
  • Noemt het begrip continentaal plat. (1p)
  • Beschrijft dat in laaggelegen (dalings)gebieden langs de kust gedurende lange tijd (organisch) materiaal wordt afgezet / sedimentatie plaatsvindt. (1p)
  • Beschrijft dat (de resten van) organisch materiaal door hoge druk / hoge temperatuur worden omgezet in olie en gas. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Hoe vaak energie en grondstoffen in het examen komt

Vragen over energie en grondstoffen per centraal examen aardrijkskunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 112, 18, 3239%
2026, tijdvak 228-2926%
2025, tijdvak 12013%
2025, tijdvak 25-9, 21-24, 271029%
2024, tijdvak 11, 326%
2024, tijdvak 217-20412%
2023, tijdvak 118-24723%
2023, tijdvak 21-4413%
2021, tijdvak 21013%
2018, tijdvak 22313%

In 10 van de 18 ingedeelde examens aardrijkskunde vwo staat een vraag over energie en grondstoffen, samen 35 vragen (6% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 2: 10 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 11% van de vragen over energie en grondstoffen, daarvoor 3%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.

Oefenen met energie en grondstoffen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over energie en grondstoffen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2021 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over energie en grondstoffen

Andere onderwerpen aardrijkskunde vwo

Energie en grondstoffen op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt energie en grondstoffen voor in het eindexamen aardrijkskunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 35 vragen over energie en grondstoffen, 6% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 10 van die examens.

In welk examen aardrijkskunde vwo stonden de meeste vragen over energie en grondstoffen?

In het examen van 2025, tijdvak 2, met 10 vragen: 5-9, 21-24, 27.

Hoe oefen ik examenvragen over energie en grondstoffen?

Op deze pagina staan alle vragen over energie en grondstoffen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.