Examenvragen Nederland: wonen en water aardrijkskunde vwo

59 vragen over Nederland: wonen en water uit 16 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Nederland: wonen en water komt in 16 van de 18 examens aardrijkskunde vwo voor, met 59 vragen (10% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over Nederland: wonen en water

Per examen de vragen over Nederland: wonen en water, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Bebouwing aan de Nederlandse kust

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.

Het kustbeheer in Nederland is gericht op het handhaven van de basiskustlijn en wordt uitgevoerd door Rijkswaterstaat.

Vraag 25 1 punt

Geef de maatregel die Rijkswaterstaat neemt als de kustlijn zich landinwaarts verplaatst.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat de basiskustlijn wordt gehandhaafd door zandsuppleties uit te voeren.

Vraag 25 in het hele examen

Foto van een lange rij strandhuisjes op palen op het strand, direct voor de begroeide duinen.
bron 17 Bebouwing op het strand

Gebruik bron 17.

Bebouwing op het strand verstoort natuurlijke processen in de duinen. Hierdoor kan de primaire functie van de duinen op termijn in gevaar komen.

Vraag 26 2 punten

Leg uit waardoor bebouwing op het strand de primaire functie van de duinen op termijn in gevaar kan brengen.

Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord

Uit de uitleg moet blijken dat

  • door de bebouwing op het strand minder zand naar het duingebied kan waaien, (oorzaak)
  • waardoor de duinen minder goed kunnen (blijven) aangroeien. (gevolg)

Vraag 26 in het hele examen

Kaart van het westelijk deel van Schouwen-Duiveland met Renesse aan de noordkust bij de Brouwersdam, Burgh-Haamstede aan de westkust, de Oosterscheldekering en de zandplaat Roggenplaat in de Oosterschelde, met natuur, strand, duinen, agrarisch gebied, bebouwing, zandplaten en kwelders.
bron 18 Het westelijk deel van Schouwen-Duiveland

Gebruik bron 18.

In het westen van Schouwen-Duiveland heeft zich strandtoerisme ontwikkeld. Ten noorden van Renesse is echter veel meer strandtoerisme dan bij de stranden ten westen van Burgh-Haamstede.

Vraag 27 2 punten

Leg vanuit de dimensie natuur uit dat strandtoerisme ten noorden van Renesse veiliger is dan strandtoerisme ten westen van Burgh-Haamstede.

Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste uitleg is:

  • De zee ten noorden van Renesse ligt (in tegenstelling tot de zee bij de stranden ten westen van Burgh-Haamstede) in de luwte / aan de lijzijde van het westelijk deel van Schouwen-Duiveland, (oorzaak)
  • waardoor de zee daar rustiger is / een minder sterke stroming heeft / minder golfslag heeft (en er veilig gezwommen kan worden). (gevolg)

Vraag 27 in het hele examen

Atlaskaart van Zuid-Nederland met Zeeland, Zuid-Holland, Noord-Brabant en Limburg, met het grondgebruik, de zeearmen met de Brouwersdam, het Grevelingenmeer en de Oosterschelde met de Oosterscheldekering, dieptes en droogvallende gronden.
kaartenkatern Zuid-Nederland

Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 22/23

Gebruik bron 18 en de kaart Zuid-Nederland in het kaartenkatern.

Na de aanleg van de Brouwersdam ontstonden in het Grevelingenmeer geen nieuwe zandplaten meer. In de Oosterschelde ontstaan nog wel nieuwe zandplaten.

Vraag 28 3 punten

Beschrijf in drie stappen waardoor in de Oosterschelde nog wel nieuwe zandplaten ontstaan.

Bekijk het antwoord

Uit de beschrijving moet blijken dat

  • de Oosterscheldekering (in tegenstelling tot de Brouwersdam) een open waterkering is,
  • waardoor het zeewater (in tegenstelling tot bij het Grevelingenmeer) bij eb en vloed (nog steeds) in en uit de Oosterschelde kan stromen,
  • waardoor in de Oosterschelde (nog steeds) erosie en sedimentatie plaatsvinden (waardoor zandplaten kunnen ontstaan).

Vraag 28 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Kustbeheer Nationaal Park Zuid-Kennemerland

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.

bron 16

Windsleuven in Nationaal Park Zuid-Kennemerland

Nationaal Park Zuid-Kennemerland is een duingebied tussen IJmuiden, Haarlem en Zandvoort. In 2012 zijn in de duinenrij vijf windsleuven gegraven. De windsleuven zijn onderdeel van het dynamisch kustbeheer en hebben als doel de waterveiligheid en de ecologische waarden van het duingebied te verhogen.

Topografische kaart van Nationaal Park Zuid-Kennemerland tussen IJmuiden, Haarlem en Zandvoort, met de duinlandschappen (strand, dynamisch duinlandschap, open duin, dynamische zeereep en bos), de sleuven en slufters en het bebouwde gebied.
Nationaal Park Zuid Kennemerland

Gebruik het kaartenkatern.

Het Nationaal Park Zuid-Kennemerland (zie bron 16) maakt deel uit van de Hollandse duinenkust.

Vraag 30 3 punten

Beschrijf in drie stappen het ontstaan van de Hollandse duinenkust.

Begin je beschrijving met de overheersende zeestroom voor de kust van Nederland.

Bekijk het antwoord

Uit de beschrijving moet blijken dat:

  • de zuid-noord gerichte / kustparallelle zeestroom zand aanvoert,
  • dat door golfwerking / de getijdenstroom op het strand terechtkomt,
  • waarna wind dit zand tot duinen opblaast.

Vraag 30 in het hele examen

Gebruik het kaartenkatern.

Het mondingsgebied van de Eems, in het uiterste noordoosten van Nederland, is net zoals de Hollandse duinenkust een zachte kust.

Vraag 31 1 punt

Hoe wordt een mondingsgebied zoals dat van de Eems genoemd?

Bekijk het antwoord

Estuarium.

Vraag 31 in het hele examen

bron 17

Luchtfoto van de duinen met vijf windsleuven, die als lichte zandvlakten in het duinlandschap zichtbaar zijn, met een schaal van 120 meter.
De vijf windsleuven in Nationaal Park Zuid-Kennemerland kort na de aanleg in 2012
Luchtfoto van dezelfde duinen in 2023, met de vijf windsleuven in het duinlandschap en het strand langs de kust, met een schaal van 120 meter.
De vijf windsleuven in 2023

Gebruik de bronnen 16 en 17.

Bij het dynamisch kustbeheer van de duinenkust worden slufters en windsleuven aangelegd.

Vraag 32 1 punt

Geef het verschil tussen een slufter en een windsleuf.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat bij een slufter zeewater in en uit het gat in de duinenrij stroomt en dat een windsleuf (alleen) bedoeld is om de wind vrij spel te geven.

Vraag 32 in het hele examen

Gebruik de bronnen 16 en 17.

Het graven van windsleuven in Nationaal Park Zuid-Kennemerland had twee doelen.

Vraag 33 2 punten

Toon met bron 17 aan dat beide doelen bereikt zijn.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat door de windsleuven:

  • meer zand in het duingebied terechtgekomen is (en dus de waterveiligheid vergroot is) en
  • natuurlijke processen in het duingebied meer vrij spel hebben / het stuifzandmilieu versterkt is (en dus de ecologische waarden van het duingebied versterkt is).

Vraag 33 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Nationale regie op de ruimtelijke ordening

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.

bron 15: Verandering van de ruimtelijke inrichting tussen 1996 en 2015 in de Randstad (kaarten, zie de figure-verwijzing bij vraag 25)

Ypenburg, Oosterheem en Leidsche Rijn zijn VINEX-wijken.

bron 16: Twee toekomstscenario's voor de Randstad in 2050 (kaarten, zie de figure-verwijzing bij vraag 29)

Gebruik bron 15 en het kaartenkatern.

In 2011 is voor de kust bij Den Haag in zee de Zandmotor aangelegd. De Zandmotor moest bijdragen aan het versterken van de duinen van de Nederlandse westkust.

Vraag 28 3 punten

Beschrijf in drie stappen dat de Zandmotor bijdraagt aan het versterken van de duinen van de Nederlandse westkust. Begin je beschrijving met de overheersende zeestroming voor de Nederlandse westkust.

Kaart van Midden-Nederland met onder meer de kust bij Den Haag (schaal 1:700.000). Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 10

Bekijk het antwoord

Een juiste beschrijving moet de onderstaande stappen bevatten:

  • De (zuid-noord gerichte) zeestroom erodeert de Zandmotor / transporteert zand van de Zandmotor naar het noorden.
  • Getijdewerking / Golven zorgen ervoor dat het (extra aangevoerde) zand op het strand wordt gelegd.
  • Wind zorgt ervoor dat het zand (vanaf het strand) bijdraagt aan (extra) duinvorming.

Vraag 28 in het hele examen

Gebruik bron 16.

De ruimtelijke ordening van Nederland is de afgelopen twintig jaar verschoven van een taak van de rijksoverheid naar een taak op een lager schaalniveau. Actuele vraagstukken hebben ertoe geleid dat de rijksoverheid de regie op de ruimtelijke ordening deels wil terugnemen. Het omgaan met wateroverlast en watertekorten is een voorbeeld van zo'n ruimtelijk vraagstuk.

Vraag 29 2 punten

Geef

  • op basis van bron 16 nog een ander voorbeeld van een ruimtelijk vraagstuk waarop de rijksoverheid de regie wil terugnemen;
  • de reden waarom de rijksoverheid de regie op dergelijke vraagstukken wil terugnemen.

Twee kaarten met toekomstscenario's voor de Randstad in 2050 (bron 16). Bekijk in Bijlage, pagina 17

Bekijk het antwoord

Juiste voorbeelden van actuele ruimtelijke vraagstukken zijn: het duurzaamheidsvraagstuk / leefbaarheidsvraagstuk / klimaatvraagstuk / woningnood

Uit het antwoord moet blijken dat deze ruimtelijke vraagstukken niet stoppen bij stads- / gemeente- / of provinciegrenzen (en ze dus beter op nationaal schaalniveau aangepakt kunnen worden).

Vraag 29 in het hele examen

Gebruik bron 16.

In bron 16 staan twee scenario's voor de inrichting van de Randstad in 2050. In scenario 'groen land' wordt de grondwaterstand in het veenweidegebied in het Groene Hart verhoogd.

Vraag 30 2 punten

Geef twee redenen om de waterstand in het veenweidegebied te verhogen.

Twee kaarten met toekomstscenario's voor de Randstad in 2050, waaronder 'groen land' (bron 16). Bekijk in Bijlage, pagina 17

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste redenen zijn:

  • Een hogere grondwaterstand in het veenweidegebied gaat verdroging tegen.
  • Een hogere grondwaterstand in het veenweidegebied gaat bodemdaling tegen.
  • Een hogere grondwaterstand in het veenweidegebied gaat verzilting tegen.
  • Een hogere grondwaterstand in het veenweidegebied zorgt voor een toename van de biodiversiteit.
  • Een hogere grondwaterstand in het veenweidegebied vermindert de uitstoot van broeikasgassen / CO2.

per juiste reden: 1

Vraag 30 in het hele examen

Gebruik bron 16.

Het kustgebied is ook in de toekomst geschikt voor de opslag en winning van drinkwater.

Vraag 31 2 punten

Geef twee redenen waarom het kustgebied geschikt is voor de opslag en winning van drinkwater.

Twee kaarten met toekomstscenario's voor de Randstad in 2050 (bron 16). Bekijk in Bijlage, pagina 17

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste redenen zijn:

  • Regenwater infiltreert in de (zandige) duinen / in het (onbebouwde) natuurgebied langs de kust.
  • Onder de duinen bevindt zich van nature een zoetwaterbel (die aangevuld kan worden met water van elders).
  • De duinen fungeren als natuurlijke zuivering van het water.

per juiste reden: 1

Vraag 31 in het hele examen

Gebruik bron 16.

In scenario 'groen land' is een oplossing bedacht voor de verhoogde piekafvoeren van de rivieren in het rivierengebied.

Vraag 32 2 punten

Geef

  • een voordeel van deze oplossing;
  • een nadeel van deze oplossing.

Twee kaarten met toekomstscenario's voor de Randstad in 2050, waaronder 'groen land' (bron 16). Bekijk in Bijlage, pagina 17

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist voordeel zijn:

  • Door stroomopwaarts water te bergen / extra ruimte te maken voor rivieren kan wateroverlast in stroomafwaarts gelegen (grootstedelijke) gebieden (zoals Rotterdam) voorkomen worden.
  • Er ontstaat meer ruimte voor natuur / recreatie.

Een voorbeeld van een juist nadeel is: als bewoonde gebieden / gebieden met economische activiteit onder water gezet worden, zal de schade aanzienlijk zijn / zullen bewoners gecompenseerd moeten worden.

Vraag 32 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Stormvloedkeringen in Nederland

Opgavetekst

Bron 17 Stormvloedkeringen

Stormvloedkeringen
Bron 17

Stormvloedkeringen zijn beweegbare keringen in riviermondingen, waterwegen en zeearmen. Als het zeewater zodanig stijgt dat gevaar dreigt, sluiten de keringen. Zeewater kan dan niet verder het land in stromen.

Kaart: Nederland met de gebieden die beschermd worden door keringen. Legenda: gebied beschermd door stormvloedkering (lichtblauw); gebied beschermd door meerdere stormvloedkeringen (donkerblauw); gebied beschermd door primaire keringen (geel); hoger gelegen gebieden (groen); sluis in beheer bij Rijkswaterstaat (zwarte stip); dam of stormvloedkering in beheer bij Rijkswaterstaat (rode lijn met stip). De keringen zijn genummerd: 1 = Ramspol, 2 = Maeslantkering, 3 = Hollandsche IJsselkering, 4 = Haringvlietdam, 5 = Hartelkering, 6 = Kromme Nol, 7 = Oosterscheldekering. Schaal 0 - 20 - 40 km.

Bron 18 Maeslantkering

Maeslantkering
Bron 18 Foto’s van vier van de zeven stormvloedkeringen

Luchtfoto van de Maeslantkering: grote witte stalen armen van de kering boven het water, met de oever en een groot terrein erachter.

Bron 18 Oosterscheldekering

Oosterscheldekering
Bron 18 Foto’s van vier van de zeven stormvloedkeringen

Luchtfoto van de Oosterscheldekering: een lange kering met pijlers en schuiven in het open water, met aan de zijkant een weg over de kering.

Bron 18 Ramspol

Ramspol
Bron 18 Foto’s van vier van de zeven stormvloedkeringen

Luchtfoto van de Ramspol: een keringconstructie met een gebouwd onderdeel en schuiven over een waterweg, met groene landschap eromheen.

Bron 18 Kromme Nol

Kromme Nol
Bron 18 Foto’s van vier van de zeven stormvloedkeringen

Luchtfoto van de Kromme Nol: een kering met twee sluisdeuren over een waterweg, met groene dijken en water aan weerszijden.

Vraag 32 2 punten

Gebruik de bronnen 17 en 18 en het kaartenkatern. Hieronder staan twee uitspraken over twee van de zeven stormvloedkeringen in Nederland. Uitspraak 1: deze stormvloedkering is aangelegd naar aanleiding van de overstromingen in 1995. Uitspraak 2: deze stormvloedkering beschermt het laagstgelegen gebied van Nederland en sluit eerder dan de Maeslantkering. Geef aan: - op welke stormvloedkering uit bron 18 uitspraak 1 van toepassing is; - op welke stormvloedkering uit bron 17 uitspraak 2 van toepassing is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij uitspraak 1 de Kromme Nol (uit bron 18). (1p)
  • Noemt bij uitspraak 2 de Hollandsche IJsselkering (uit bron 17). (1p)

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 3 punten

De meeste stormvloedkeringen liggen in de Zuidwestelijke Delta. Hier kunnen overstromingsrisico's ontstaan als drie natuurlijke omstandigheden tegelijkertijd plaatsvinden. Geef de drie natuurlijke omstandigheden die, als ze tegelijkertijd plaatsvinden, leiden tot een vergroot overstromingsrisico in de Zuidwestelijke Delta.

Bekijk het antwoord
  • Noemt springtij. (1p)
  • Noemt een (zeer zware) noordwesterstorm. (1p)
  • Noemt piekafvoeren van de rivieren. (1p)

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 2 punten

Gebruik bron 17 en het kaartenkatern. Het bouwen van stormvloedkeringen is duurder dan het aanleggen van gesloten dammen. Geef vanuit twee verschillende dimensies een reden waarom de Nederlandse overheid in de Zuidwestelijke Delta toch voor de aanleg van stormvloedkeringen gekozen heeft.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste redenen, elk vanuit een andere dimensie, bijvoorbeeld: havengebieden en scheepvaartroutes blijven goed bereikbaar (economische dimensie); grote delen van de Zuidwestelijke Delta behouden hun ecologische waarde, een brakwatermilieu en hun getijdewerking (dimensie natuur). (2p)

Per juiste reden 1 punt, mits elke reden vanuit een andere dimensie komt. De dimensies hoeven niet expliciet genoemd te worden.

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 35 2 punten

Gebruik bron 17 en het kaartenkatern. De bijna honderd jaar oude Afsluitdijk is in 2021-2022 versterkt en vernieuwd. Bij de renovatie is opnieuw gekozen voor een gesloten dam met sluizen. Geef twee redenen waarom de Afsluitdijk een gesloten dam moet blijven.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste redenen, bijvoorbeeld: het IJsselmeer is een belangrijke nationale drinkwaterbuffer; het zoete water draagt bij aan het tegengaan van verzilting in Laag-Nederland of in de omgeving van het IJsselmeer. (2p)

Per juiste reden 1 punt.

Vraag 35 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Het waterschap Schieland en Krimpenerwaard

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.

bron 16: Waterschappen in Nederland

bron 17: Het waterschap Schieland en Krimpenerwaard

Dwars door het waterschap Schieland en Krimpenerwaard (waterschap 13 in bron 16) stroomt de Hollandse IJssel. Deze rivier scheidt het beheergebied van dit waterschap in Schieland en Krimpenerwaard. De Waaiersluis in de Hollandse IJssel is bijna altijd gesloten, waardoor de benedenloop van de Hollandse IJssel geen water uit de bovenloop ontvangt. De benedenloop staat wel in open verbinding met de Nieuwe Maas en de Lek.

Gebruik bron 16.

Vraag 27 2 punten

Geef de naam

  • van het waterschap in het zuiden van Nederland waarin geen primaire waterkeringen liggen;
  • van het waterschap waarin recreatieplassen liggen die ontstaan zijn door het op grote schaal winnen van grind.

Kaart van de waterschappen in Nederland (bron 16). Bekijk in Bijlage, pagina 16

Bekijk het antwoord

De Dommel / 18

Limburg / 20

Aanvulling: bij deze vraag moet de eerste deelscore altijd worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is, en ongeacht het gegeven antwoord (aanvulling van het College voor Toetsen en Examens op pagina 13 van het correctievoorschrift).

Vraag 27 in het hele examen

Gebruik bron 17 en het kaartenkatern.

Het waterschap Schieland en Krimpenerwaard krijgt, net als alle andere waterschappen, steeds vaker te maken met veel neerslag in korte tijd.

Vraag 28 2 punten

Geef twee gebiedskenmerken van Schieland waardoor het verwerken van veel neerslag in korte tijd daar lastiger is dan in Krimpenerwaard.

Thematische kaart Nederland Reliëf (Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 14). Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 13

Bekijk het antwoord

Juiste gebiedskenmerken zijn:

  • In Schieland is meer verstening / meer bebouwing dan in Krimpenerwaard.
  • Schieland ligt lager dan Krimpenerwaard.
  • Water in Schieland kan maar aan een kant van de polder geloosd worden, terwijl water uit Krimpenerwaard naar het noorden en het zuiden geloosd kan worden.

Per juist gebiedskenmerk 1 scorepunt.

Vraag 28 in het hele examen

Gebruik bron 17.

De Deltacommissie heeft per dijkringgebied vastgesteld wat de overstromingskans per jaar mag zijn. Het dijkringgebied waarin Schieland ligt heeft jaarlijks een overstromingskans van 1:16.000. Voor het dijkringgebied waarin Krimpenerwaard ligt is dat 1:170.

Vraag 29 2 punten

Beredeneer het verschil in vastgestelde overstromingskans tussen beide dijkringgebieden.

Bekijk het antwoord

Een juiste redenering is:

  • In Schieland wonen meer mensen / is meer tuinbouw en industrie / is meer economische activiteit dan in Krimpenerwaard,
  • zodat Schieland moeilijker te evacueren is / in Schieland de economische schade bij een overstroming groter zal zijn dan in Krimpenerwaard (en dus wordt voor Schieland een minder grote overstromingskans geaccepteerd dan voor Krimpenerwaard).

Vraag 29 in het hele examen

Gebruik bron 17.

Schieland en Krimpenerwaard zijn in de zomer, vooral bij springtij, gevoelig voor verzilting.

Vraag 30 2 punten

Beschrijf in twee stappen dat door de Waaiersluis open te zetten verzilting in Schieland en Krimpenerwaard tegengegaan kan worden.

Bekijk het antwoord

Uit de beschrijving moet blijken dat

  • door de Waaiersluis open te zetten zoet water naar de benedenloop van de Hollandse IJssel stroomt,
  • waardoor het binnendringende zoute water (vanuit de Nieuwe Maas) wordt teruggeduwd / tegengehouden.

Vraag 30 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Waterbeheer in Fryslân

Opgavetekst

Bron 18 De provincie Friesland en het beheergebied van Wetterskip Fryslân (Waterschap Friesland)

De provincie Friesland en het beheergebied van Wetterskip Fryslân (Waterschap Friesland)
Bron 18

Kaart van de provincie Friesland. Het gele vlak is het beheergebied van Wetterskip Fryslân; de stippellijn is de grens van de provincie Friesland. De Waddeneilanden Terschelling, Vlieland, Ameland en Schiermonnikoog liggen buiten het beheergebied. Legenda: steden, kanaal, meren en plassen. Schaal 0 tot 20 km.

Vraag 25 2 punten

Gebruik bron 18 en het kaartenkatern. De grenzen van de provincie Friesland vallen niet overal samen met de grenzen van het beheergebied van Wetterskip Fryslân (Waterschap Friesland). Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Friese Waddeneilanden. Geef: de reden waarom de grenzen van de Friese Waddeneilanden niet samenvallen met de grenzen van het beheergebied van Wetterskip Fryslân; voor nog een ander deel van Friesland aan waarom de grenzen van de provincie daar niet samenvallen met de grenzen van het beheergebied van Wetterskip Fryslân.

Bekijk het antwoord
  • Eerste deelscore, reden Waddeneilanden: op delen van de Friese Waddeneilanden heeft het (zee)water of de natuur vrij spel en worden die dus niet beheerd. (1p)
  • Tweede deelscore, een ander deel van Friesland: het is logischer of verstandiger wateren die worden gescheiden door politieke grenzen (zoals het Lauwersmeer of het stroomgebied van de Lauwers) door één waterschap te laten beheren. (1p)

Tweede aanvulling op het correctievoorschrift (vraag 25): bij de eerste deelscore moet altijd 1 scorepunt worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord. Toelichting uit de aanvulling: voor het eerste deel van de vraag dient kaart Noord-Nederland te worden gebruikt; de legenda op die kaart is onjuist. Het tweede deel wordt nagekeken conform het correctievoorschrift.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Het veranderende neerslagregiem leidt in Friesland, net als in andere delen van Nederland, steeds vaker tot wateroverlast. Leg uit dat het veranderende neerslagregiem steeds vaker tot wateroverlast leidt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Oorzaak: steeds vaker valt in korte(re) tijd meer neerslag, of het neerslagregiem wordt steeds onregelmatiger. (1p)
  • Gevolg: waardoor wateren steeds vaker te maken krijgen met hogere piekafvoeren, of gebieden hun water niet meer snel genoeg kunnen afvoeren. (1p)

Antwoorden die bij het gevolg ingaan op wateroverlast in de stad dienen goed gerekend te worden.

Vraag 26 in het hele examen

Bron 19a Herinrichting van de Hemrikkerscharren

Herinrichting van de Hemrikkerscharren
Bron 19a Ligging Hemrikkerscharren

Ten zuiden van Drachten in Friesland stroomt de beek de Boarn. Deze beek ontspringt in het oosten van de provincie en stroomt in westelijke richting via het dorp Âldeboarn naar Grou.

Ten zuiden van Drachten is een deel van deze beek met het daaromheen liggende landschap opnieuw ingericht (Hemrikkerscharren, zie bron 19b). De beek is weer meanderend gemaakt, er is een nevengeul aangelegd en sommige sloten zijn gedempt. Nieuwe stuwen in het gebied zorgen voor een beter beheer van het waterpeil. Bij de herinrichting van de Hemrikkerscharren is nieuwe natuur aangelegd, een uitkijktoren gebouwd en is er ruimte gemaakt voor duurzame landbouw. In het plan was al eerder een voorwaarde opgenomen dat de herinrichting van het beekdal geen negatieve effecten zou mogen hebben op de landbouw.

Bron 19b Herinrichting van de Hemrikkerscharren ten zuiden van Drachten

Herinrichting van de Hemrikkerscharren ten zuiden van Drachten
Bron 19b

Kaart van de herinrichting van de Hemrikkerscharren. Legenda (onder meer): uiteindelijke nevengeul; aanleg wandelpad; fietspad (bestand); hermeandering Alddijp - De Boarn; aanleg fietsbrug over Alddijp - De Boarn; aanleg uitzichtpunt; dempen watergang; verwijderen wal met beplanting; omvormen tot kruidenrijk en faunarijk gras door uitmijnen en verschralen; nog in te richten natuur; bestaande Ecologische Hoofdstructuur. Schaal 0 tot 300 m.

Vraag 27 2 punten

Gebruik de bronnen 19a en 19b. Bij de herinrichting van de Hemrikkerscharren bij de Boarn is sprake van integraal waterbeheer. Geef twee voorbeelden waaruit blijkt dat bij de herinrichting van de Hemrikkerscharren sprake is van integraal waterbeheer.

Bekijk het antwoord
  • Voorbeeld: bij de herinrichting is rekening gehouden met de belangen (zoals veiligheid, landbouw, natuur en recreatie) van verschillende actoren. (1p)
  • Voorbeeld: het afvoeren van overtollig water wordt gecombineerd met het opslaan of vasthouden van water in de bodem. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Bron 20 Oefening met zandzakken in Âldeboarn

Oefening met zandzakken in Âldeboarn
Bron 20

Na de ingrepen langs de Boarn voldeden bijna alle waterkeringen aan de veiligheidsnormen. Om in het centrum van het dorp Âldeboarn (zie bron 19a) ook aan de veiligheidsnorm te voldoen, moest de kade eigenlijk opgehoogd worden. Dit was echter een te forse ingreep met grote maatschappelijke gevolgen. Daarom heeft het waterschap gekozen voor een alternatief: een beheersmaatregel. Dit houdt in dat in het dorp altijd gevulde zandzakken klaarstaan om in geval van hoogwater de kade tijdelijk te kunnen verhogen. In september 2021 is met de bewoners een oefening gehouden om te kijken hoeveel tijd het kost om de zandzakken neer te leggen.

Bron 20 Oefening met zandzakken in Âldeboarn

Oefening met zandzakken in Âldeboarn
Bron 20

Foto van de oefening in Âldeboarn: zandzakken langs de kade van de Boarn, die bewoners neerleggen.

Vraag 28 2 punten

Gebruik de bronnen 19a, 19b en 20. In het dorp Âldeboarn staan altijd zandzakken klaar om in geval van hoogwater de kade langs de Boarn te verhogen. In september 2021 hebben bewoners geoefend met het neerleggen van zandzakken. Geef aan waarom: zo'n oefening met bewoners goed past bij integraal waterbeheer; de kans dat de zandzakken ook daadwerkelijk gebruikt moeten gaan worden door de herinrichting van de Hemrikkerscharren kleiner geworden is.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat bewoners medeverantwoordelijk laten zijn, of mee laten helpen, en dat dit bijdraagt aan een beter overstromingsrisicobewustzijn. (1p)
  • Uit het antwoord blijkt dat door de herinrichting van de Hemrikkerscharren water beter wordt vastgehouden, waardoor de vertragingstijd langer is geworden en piekafvoeren dus lager zullen zijn. (1p)

Vraag 28 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Versterking van de Markermeerdijken

Opgavetekst

Bron 16 Versterking van de Markermeerdijken

Versterking van de Markermeerdijken
Bron 16 Watersysteem IJsselmeer-Markermeer

De Markermeerdijken liggen tussen Hoorn en Amsterdam en maken deel uit van het watersysteem IJsselmeer-Markermeer. Het beheer van dit watersysteem zorgt voor het gewenste waterniveau in het IJsselmeer en het Markermeer. De spuisluizen in de Houtribdijk spelen daarin een belangrijke rol.

De Markermeerdijken werden in 2006 voor een groot deel afgekeurd, omdat ze niet sterk genoeg zouden zijn om het achterland te beschermen tegen hogere waterstanden in het Markermeer. Daarna werd onderzocht hoe deze dijken het best versterkt konden worden en uiteindelijk werd in 2019 begonnen met het versterken van de Markermeerdijken.

Vraag 25 1 punt

In het Deltaprogramma worden de Markermeerdijken tussen Hoorn en Amsterdam aangeduid als een primaire waterkering. Geef met de kaart in bron 16 aan waarom je deze aanduiding van de Markermeerdijken ter discussie kan stellen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de juiste antwoorden: het Markermeer is een binnenmeer; de Afsluitdijk is de primaire waterkering in het IJsselmeergebied; het waterniveau van het Markermeer kan gereguleerd worden. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Leg uit dat door een noordwesterstorm op de Waddenzee ook het waterpeil van het Markermeer stijgt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als oorzaak: bij een noordwesterstorm op de Waddenzee is water spuien vanuit het IJsselmeer op de Waddenzee niet mogelijk, waardoor het waterpeil in het IJsselmeer stijgt. (1p)
  • Noemt als gevolg: waardoor water spuien vanuit het Markermeer op het IJsselmeer bemoeilijkt wordt, en het waterpeil van het Markermeer dus ook stijgt. (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Kaart Nederland Grondsoorten

Nederland Grondsoorten
Kaart Schaal 1: 1.200.000

Kaart uit het kaartenkatern met de grondsoorten van Nederland. Zie de afbeelding.

Vraag 27 2 punten

In 2017 is het gemaal Schardam vernieuwd. Dit nieuwe gemaal heeft behalve een verbeterde waterafvoercapaciteit ook een inlaat gekregen. Beredeneer waarom dit gemaal in de toekomst steeds vaker ook als inlaat gebruikt zal worden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door een toename van lange droge periodes (door klimaatverandering) inklinking (van het veen) of verzilting kan optreden. (1p)
  • Noemt dat het daarom mogelijk moet zijn om zoet water (vanuit het Markermeer) in te laten, om deze vormen van landdegradatie te voorkomen. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Bron 17 De oeverdijk ten zuiden van Hoorn

De oeverdijk ten zuiden van Hoorn
Bron 17 Aanleg van de oeverdijk direct ten zuiden van Hoorn

De Markermeerdijken zijn oude dijken die niet hoog en sterk genoeg zijn voor het veiligheidsniveau dat tegenwoordig gewenst is. Het stukje dijk direct ten zuiden van Hoorn was echter wel sterk genoeg. Toch is besloten om hier voor de oude dijk een 'oeverdijk' aan te leggen.

Bron 17

Bron 17
Bron 17 Artist's impression van de oeverdijk direct ten zuiden van Hoorn

Artist's impression van de oeverdijk. Zie de afbeelding.

Vraag 28 2 punten

De Markermeerdijk direct ten zuiden van Hoorn voldeed al aan de veiligheidseisen. Toch werd in het kader van integraal waterbeheer een oeverdijk aangelegd. De meningen van de lokale bevolking over de aanleg van deze oeverdijk waren verdeeld. Geef een argument dat de lokale bevolking zou kunnen hebben gehad: vóór de aanleg van deze oeverdijk; tegen de aanleg van deze oeverdijk.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist argument vóór de aanleg: de mogelijkheden tot recreëren worden vergroot / het gevoel van veiligheid wordt vergroot. (1p)
  • Noemt een juist argument tegen de aanleg: de oeverdijk verandert het landschap ter plekke / de overlast van recreanten zal toenemen. (1p)

Vraag 28 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Zeespiegelstijging en deltascenario’s

Opgavetekst

Bron 18 Zeespiegelstijging en deltascenario’s

Zeespiegelstijging en deltascenario’s
Bron 18 Verwachte zeespiegelstijging

De zeespiegelstijging voor de Nederlandse kust bedraagt momenteel 2 mm per jaar, maar gaat steeds sneller. Op basis van deze versnellende zeespiegelstijging zijn voor de Nederlandse kust verschillende deltascenario’s uitgewerkt. De deltascenario's zijn gebaseerd op de verwachte zeespiegelstijging.
Door het versneld afbreken en smelten van het landijs op Antarctica en Groenland zou de zeespiegel zelfs nóg sneller kunnen stijgen dan de zeespiegelstijging waarmee in de deltascenario’s rekening gehouden wordt. De verwachtingen voor deze nog snellere zeespiegelstijging zijn in de grafiek weergegeven met RCP4,5 en RCP8,5.
Grafiek: vlakdiagram van de zeespiegelstijging (m) ten opzichte van 1995, van 1995 tot 2100. Het bruine vlak zijn de deltascenario's; in 2100 loopt dat van ongeveer 0,6 tot 1,0 m. Het oranje vlak is de versnellende zeespiegelstijging RCP4,5 (projectie voor 2 graden opwarming in 2100), in 2100 van ongeveer 0,3 tot 1,9 m. Het gele vlak is de versnellende zeespiegelstijging RCP8,5 (projectie voor 4 graden opwarming in 2100), in 2100 van ongeveer 0,7 tot 3,2 m.

Vraag 29 2 punten

Gebruik bron 18.
Uitspraak 1: bij de deltascenario’s wordt voor het jaar 2100 rekening gehouden met een zeespiegelstijging van maximaal 1 meter.
Uitspraak 2: het RCP8,5-scenario voorspelt tussen 2050 en 2100 een maximale zeespiegelstijging van rond de 15 millimeter per jaar.
Uitspraak 3: het smelten van landijs op Antarctica en Groenland draagt meer bij aan zeespiegelstijging dan het smelten van zee-ijs in het noordpoolgebied.
Geef voor elk van de uitspraken aan of die juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft per uitspraak aan of die juist of onjuist is: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 onjuist, uitspraak 3 juist (2p)

Puntentabel uit het correctievoorschrift: indien drie juiste antwoorden 2; indien twee juiste antwoorden 1; indien minder dan twee juiste antwoorden 0.

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Bij het berekenen van de scenario's (zie bron 18) is rekening gehouden met zowel absolute als relatieve zeespiegelstijging.
Geef aan waarom in Nederland juist ook met relatieve zeespiegelstijging rekening gehouden wordt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in Nederland bodemdaling optreedt (de ondergrond van Nederland zakt) (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

Een bijkomend probleem van zeespiegelstijging is verzilting in het westen van Nederland.
Leg uit dat in het westen van Nederland verzilting vooral in de zomer optreedt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: in de zomer voeren rivieren minder zoet water aan, wordt (in droge perioden) veel zoet grondwater gebruikt voor beregening, of verdampt er veel zoet water (1p)
  • Noemt het gevolg: waardoor het zoute zeewater ondergronds kan binnendringen, doordat er te weinig tegendruk is van zoet grondwater (1p)

Vraag 31 in het hele examen

Bron 19 Toekomstscenario's

Toekomstscenario's
Bron 19

Schema met twee assen. De horizontale as loopt van matige klimaatverandering (links) naar snelle klimaatverandering (rechts). De verticale as loopt van laag overstromingsrisicobewustzijn (onder) naar hoog overstromingsrisicobewustzijn (boven). Er zijn vier vakjes: a linksboven (hoog overstromingsrisicobewustzijn, matige klimaatverandering; blauw), b rechtsboven (hoog overstromingsrisicobewustzijn, snelle klimaatverandering; rood), c linksonder (laag overstromingsrisicobewustzijn, matige klimaatverandering; groen) en d rechtsonder (laag overstromingsrisicobewustzijn, snelle klimaatverandering; geel).

Vraag 32 3 punten

Gebruik bron 19.
In bron 19 staan vier toekomstscenario's voor Nederland weergegeven.
Geef

  • het scenario dat voor Nederland het gunstigste is;
  • twee manieren waarop de Nederlandse overheid dit scenario kan bereiken.
Bekijk het antwoord
  • Noemt scenario a als het gunstigste scenario (1p)
  • Noemt een manier: het overstromingsrisicobewustzijn verhogen door kennisoverdracht, onderwijs of voorlichting (1p)
  • Noemt een manier: klimaatverandering temperen door het terugdringen van CO2 en andere broeikasgassen (bijvoorbeeld door te participeren in of het naleven van klimaatakkoorden) (1p)

Vraag 32 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Droogte, de nieuwe uitdaging

Bron 16 De Nationale Gieter

De 'Nationale Gieter' is een plan om een deel van het water uit de IJssel op te pompen en in de ondergrond van de Veluwe te laten infiltreren en op te slaan. In de ondergrond kan daar 300 miljard liter water per jaar worden opgeslagen. Dat is ongeveer 1/3 van de hoeveelheid die jaarlijks voor drinkwater uit de ondergrond onttrokken wordt. De 'Nationale Gieter' kan een belangrijke strategische zoetwatervoorraad worden.

Bron 16 De Nationale Gieter

De Nationale Gieter
Bron 16

Twee onderdelen. Links boven: een hoogtekaart van de Veluwe en omgeving met onder andere Harderwijk, Apeldoorn, Ede, Arnhem, Veenendaal, Amersfoort en Zeist, de IJssel en de Neder-Rijn; de hoogte in meters loopt van -10 tot 350. Onder: een dwarsdoorsnede van de Veluwe. Een pomp en een pijpleiding brengen water vanuit de IJssel omhoog naar de heuvel, waar het in de ondergrond ingelaten wordt in een laag van 300 miljard liter, boven het grondwater.

Vraag 26 3 punten

Gebruik bron 16 en het kaartenkatern.
In Nederland worden oplossingen bedacht voor het bestrijden van het droogteprobleem, zoals de 'Nationale Gieter'. Hierbij wordt een strategische zoetwatervoorraad onder de Veluwe opgeslagen.
Geef

  • twee gebiedskenmerken van de Veluwe waardoor het gebied geschikt is voor een strategische zoetwatervoorraad;
  • de naam van een ander gebied dat al als strategische zoetwatervoorraad wordt gebruikt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste gebiedskenmerken van de Veluwe: de Veluwe bestaat uit zandgronden waarin water makkelijk kan infiltreren; de Veluwe ligt hoog, waardoor er veel ruimte is in de ondergrond; de Veluwe ligt gunstig ten opzichte van de rivieren (Neder-Rijn en IJssel) (2p)
  • Noemt de naam van een ander gebied dat al als strategische zoetwatervoorraad wordt gebruikt: IJsselmeer (en Markermeer) / (Krammer-)Volkerak (en Grevelingen) (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

Gebruik bron 16.
Het plan van de 'Nationale Gieter' past goed binnen het integraal waterbeleid.
Geef twee redenen waarom het plan van de 'Nationale Gieter' goed past binnen het integraal waterbeleid.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee verschillende juiste redenen: het geïnfiltreerde water kan weer opgepompt worden wanneer de regio te kampen heeft met droogte / een zoetwatertekort; door water te infiltreren kan verdroging (van hoge zandgronden) voorkomen worden; door water te infiltreren kan verzilting (in West-Nederland) voorkomen / bestreden worden (2p)

Per juiste reden 1 scorepunt. Er tellen maximaal twee redenen mee.

Vraag 27 in het hele examen

2021, tijdvak 1: De hoogwatergeul bij Heesselt en Varik

Opgavetekst

Bron 20 Hoogwatergeul bij Heesselt en Varik gaat niet door

Hoogwatergeul bij Heesselt en Varik gaat niet door
Bron 20 Topografische kaart van de Waal bij Heesselt en Varik

Lange tijd zijn er plannen geweest om bij Heesselt en Varik een hoogwatergeul aan te leggen. Veel inwoners van plaatsen en gemeenten langs de Waal waren voorstanders van de hoogwatergeul, maar inwoners van Heesselt en Varik waren veelal tegen de aanleg. Zij wezen op maatregelen in zowel binnendijks als buitendijks gebied, waardoor het overstromingsrisico langs de Waal al voldoende afgenomen was.

Uiteindelijk is besloten de hoogwatergeul niet aan te leggen. In plaats daarvan worden alleen de winterdijken langs de Waal versterkt.

Topografische kaart van de Waal bij Heesselt en Varik: de geplande hoogwatergeul is blauw aangegeven. Benoemd zijn onder meer Tiel, Dreumel, Heerewaarden, Varik, Heesselt, Rossum, Alem en Zaltbommel. Een kaartje in de hoek laat de ligging van het kaartfragment in Nederland zien. Schaal 0 tot 2 km.

Vraag 27 3 punten

Gebruik bron 20.
In het verleden is ten oosten van Alem een geul gegraven om een meander in de Maas af te snijden. Ook met de aanleg van hoogwatergeulen worden tegenwoordig meanders afgesneden.
Geef aan

  • waarom in het verleden bij Alem de meander is afgesneden;
  • waarom tegenwoordig hoogwatergeulen worden aangelegd;
  • welke invloed dergelijke geulen hebben op de vertragingstijd.
Bekijk het antwoord
  • Noemt waarom de meander is afgesneden: de vaarroute werd door het afsnijden verkort / verbeterd, of door het graven van de geul werd de afvoercapaciteit van de Maas verbeterd (1p)
  • Noemt waarom tegenwoordig hoogwatergeulen worden aangelegd: hoogwatergeulen zorgen bij hoge waterstanden voor een verlaging van de waterstand in de hoofdgeul, of dragen bij aan hogere ecologische / recreatieve waarden (1p)
  • Derde deelscore, invloed op de vertragingstijd: de aanleg van geulen verkort de vertragingstijd (altijd 1 punt, zie aiContext) (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift 2021-1, vraag 27: de derde deelscore (vertragingstijd) krijgt altijd 1 scorepunt, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het antwoord.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

Gebruik bron 20.
De inwoners van de plaatsen Tiel, Dreumel, Heerewaarden en Rossum waren in het algemeen voor de aanleg van de hoogwatergeul bij Heesselt en Varik, omdat het overstromingsrisico daardoor zou afnemen.
Geef aan

  • in welke twee van de hierboven genoemde plaatsen het overstromingsrisico het meest zou afnemen;
  • waardoor het overstromingsrisico in deze twee plaatsen het meest zou afnemen.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de twee plaatsen: Heerewaarden en Rossum (1p)
  • Noemt dat deze twee plaatsen tussen de inlaat en de uitlaat van de hoogwatergeul liggen (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

Gebruik bron 20 en het kaartenkatern.
Inwoners van Heesselt en Varik waren veelal tegen de aanleg van de hoogwatergeul, omdat het overstromingsrisico door maatregelen stroomopwaarts al afgenomen was.
Leg uit dat het overstromingsrisico bij Heesselt en Varik door deze maatregelen al afgenomen was.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: stroomopwaarts wordt al water vastgehouden / opgeslagen, of er is ruimte voor de rivier gemaakt (1p)
  • Noemt het gevolg: waardoor piekafvoeren / hoge waterstanden bij Heesselt en Varik minder vaak voorkomen, en het overstromingsrisico dus is afgenomen (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

Gebruik bron 20.
Uiteindelijk is de hoogwatergeul niet aangelegd, omdat het risico voor de inwoners van Heesselt en Varik bij een doorbraak van de dijk bij de hoogwatergeul te groot was.
Leg uit dat het risico voor de inwoners van Heesselt en Varik bij een doorbraak van de dijk bij de hoogwatergeul groot was.
Je antwoord moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: Heesselt en Varik zouden bij een doorbraak van de dijk in een klein gebied helemaal omsloten door water komen te liggen (1p)
  • Noemt het gevolg: het gebied zou snel vollopen / de inwoners konden niet snel genoeg geëvacueerd worden (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Waterbeheer in tijden van droogte

Opgavetekst

Bron 16 De waterkamer in Lelystad

De zomer van 2018 was extreem droog. Aan het einde van de zomer bedroeg het neerslagtekort gemiddeld 305 mm.

Tijdens perioden van extreme droogte (of tijdens een wateroverschot) komen waterbeheerders bij elkaar in de 'waterkamer' in Lelystad. Zij verzamelen van de waterinstanties data op verschillende schaalniveaus. Op basis van deze data en de weersverwachting wordt het water over Nederland verdeeld (zie bron 17). De waterbeheerders beslissen over de maatregelen die genomen moeten worden. In tijden van extreme droogte worden beslissingen genomen op basis van de verdringingsreeks (zie bron 18).

Bron 16

Bron 16
Bron 16 Maatregel tijdens langdurige droogte: beregening van veendijken

Foto van een beregeningsinstallatie die water over een veendijk langs een kanaal spuit. Op het kanaal vaart een binnenvaartschip.

Bron 17 Waterverdeling in de zomer

Waterverdeling in de zomer
Bron 17

Kaart van Nederland met de watervoorziening in de zomer. Blauwe pijlen geven de aanvoer vanuit rivieren aan, oranje pijlen de afvoer naar zee. Gebieden met aanvoer: uit het IJsselmeer, uit Lek, Brielse Meer en Amsterdam-Rijnkanaal, uit Rijn, IJssel en Waal, en uit de Maas. De Waddeneilanden krijgen geen aanvoer, en het gebied met het hoofdwatersysteem in het westen krijgt ook geen aanvoer. Sluizen en stuwen zijn aangegeven: hoofdkranen (rode ring) en nevenkranen (zwarte stip). Bij de pijlen staan waarden in m³/s.

Bron 18 De verdringingsreeks

De verdringingsreeks geeft de rangorde van maatschappelijke behoeften aan die bij de verdeling van het beschikbare water in tijden van droogte wordt gehanteerd.

categorie 1categorie 2categorie 3categorie 4
De veiligheid garanderen en het voorkomen van onomkeerbare schade als gevolg van inklinking van veen.Voorkomen dat de drinkwater- en energievoorziening in gevaar komt.Voorkomen dat de voedselvoorziening in gevaar komt. Er moet voldoende water zijn om kapitaalintensieve gewassen te beregenen.Overige belangen zoals waterrecreatie, kleinschalige landbouwactiviteiten en binnenvisserij veiligstellen.

Vraag 23 2 punten

In Nederland komt een overschot aan water vaker voor dan een tekort aan water. De verwachting is dat door klimaatverandering vaker watertekorten in Nederland kunnen ontstaan. Geef de twee oorzaken waardoor in Nederland een overschot aan water vaker voorkomt dan een tekort aan water. Geef ook de klimatologische oorzaak waardoor in Nederland steeds vaker watertekorten kunnen ontstaan.

Bekijk het antwoord
  • Noemt beide oorzaken waardoor een overschot vaker voorkomt: Nederland ligt benedenstrooms langs grote rivieren, zoals de Rijn en de Maas (en heeft dus altijd watertoevoer van deze rivieren); Nederland heeft gemiddeld een neerslagoverschot (de neerslag is gemiddeld groter dan de verdamping). (1p)
  • Noemt de klimatologische oorzaak: door klimaatverandering komen lange droge perioden, dus langere perioden zonder neerslag, vaker voor. (1p)

Alleen als beide oorzaken van de eerste groep genoemd worden, 1 punt toekennen.

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 3 punten

Gebruik de bronnen 16 en 17. In 2018 is besloten het beheer van het waterpeil in het IJsselmeer flexibeler te maken. De 'hoofdkranen' in de Afsluitdijk vervullen hierin een belangrijke functie. Geef aan welke functie de hoofdkranen in de Afsluitdijk hebben bij het beheer van het waterpeil in het IJsselmeer. Beredeneer vervolgens waarom het waterpeil in het IJsselmeer in de zomer hoger gehouden wordt dan in de winter.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat met de hoofdkranen in de Afsluitdijk water uit het IJsselmeer op de Waddenzee gespuid kan worden, waardoor het waterpeil in het IJsselmeer daalt. (1p)
  • Noemt dat de kans op droogte of zoetwatertekorten in de zomer groter is dan in de winter. (1p)
  • Noemt dat een hoger waterpeil in het IJsselmeer als zoetwaterbuffer moet dienen, voor het noorden van Nederland. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Kaartenkatern Nederland

Nederland
Kaartenkatern

Kaart van Nederland (Alcarta, kaartblad 32), schaal 1: 1.200.000, afgedrukt 90 graden gedraaid. De provincies zijn met kleuren aangegeven. Steden, wegen, spoorwegen, vaarwegen en water (rivieren, kanalen, meren, het IJsselmeer) staan op de kaart. De legenda geeft plaatsen naar aantal inwoners, luchthavens en verkeerstypes weer.

Vraag 25 2 punten

Gebruik de bronnen 16 en 18 en het kaartenkatern. Bij het verdelen van water aan de hand van de verdringingsreeks zal het westen van Nederland tijdens extreme droogte vaak prioriteit krijgen. Geef voor deze keuze een argument vanuit de dimensie natuur en een argument vanuit een andere dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als natuurlijk argument dat de ondergrond in het westen van Nederland voor een (groot) deel uit veen bestaat, dat onherstelbaar inklinkt bij droogte. (1p)
  • Noemt een argument vanuit een andere dimensie: in het westen van Nederland wonen de meeste mensen (sociaal-culturele dimensie), of het westen is het economische kerngebied (economische dimensie). (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Tijdens extreme droogte is niet alleen het tekort aan zoet water een probleem. De waterkwaliteit kan ook in gevaar komen, vooral in het westen van Nederland. Geef aan waardoor tijdens extreme droogte vooral in het westen van Nederland de waterkwaliteit in gevaar komt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door een (zoet)watertekort of extreme droogte zout zeewater in het westen van Nederland kan binnendringen, waardoor verzilting ontstaat. (1p)

Vraag 26 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Kustverdediging bij de Maasvlakte

Opgavetekst

Bron 19 De Maasvlakte in het havengebied van Rotterdam (kijkrichting naar het zuiden)

De Maasvlakte in het havengebied van Rotterdam (kijkrichting naar het zuiden)
Bron 19

Beeld van de Maasvlakte in het havengebied van Rotterdam, van boven gezien, met het noorden onderaan en het zuiden bovenaan. Langs de noordzijde loopt een harde kustwering; langs de zuidzijde een zachte kustwering met een brede strook zand. Naast de haven ligt een vaargeul voor schepen met een diepgang van 21,5 m. Linksboven is de Slikken van Voorne zichtbaar.

Vraag 26 2 punten

De aanleg van de Maasvlakte in de haven van Rotterdam (zie bron 19) heeft miljarden gekost.
Beredeneer waarom het ondanks de hoge kosten noodzakelijk werd geacht deze haven aan te leggen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de Rotterdamse haven moet concurreren met andere grote havens in Europa en voor rederijen aantrekkelijk moet blijven om aan te doen (1p)
  • Noemt dat de aanleg van een nieuwe haven die voldoet aan de modernste havenfaciliteiten en voldoende diepgang noodzakelijk was (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 4 punten

Gebruik bron 19.
Het aanleggen van harde kusten heeft niet de voorkeur in het Nederlandse kustbeleid. Toch is aan de noordwestkant van de Maasvlakte een harde kust aangelegd.
Geef eerst twee redenen waarom het aanleggen van harde kusten niet de voorkeur heeft in het Nederlandse kustbeleid.
Beredeneer vervolgens waarom aan de noordwestkant van de Maasvlakte toch een harde kust aangelegd is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als eerste reden dat harde kusten zorgen voor bolwerkvorming (1p)
  • Noemt als tweede reden dat harde kusten een lagere ecologische waarde hebben dan dynamische / zachte kusten (1p)
  • Noemt dat ten noorden van de Maasvlakte de vaargeul naar de haven van Rotterdam ligt (1p)
  • Noemt dat een zachte kust met dynamische kustprocessen hier niet mogelijk is, omdat de vaargeul dan kan verzanden / dichtslibben (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Bron 20 Slikken van Voorne

Slikken van Voorne
Bron 20 Zuidkant van de Maasvlakte met de Slikken van Voorne a de harde kust aan de zuidkant van de Maasvlakte b de Slikken van Voorne

De Slikken van Voorne liggen ten zuiden van de Maasvlakte. In de tweede helft van de twintigste eeuw zijn voor de kust van Voorne grootschalige projecten uitgevoerd: de Maasvlakte werd opgespoten en de duinen werden opgehoogd en vastgelegd. In eerste instantie verdween zo de natuurlijke dynamiek uit dit gebied. Aan de zuidkant van de Maasvlakte ontstond echter na verloop van tijd een nieuw dynamisch kustlandschap met nieuwe geulen en zandplaten: de slikken. Dit proces is nog altijd gaande. Het gebied wordt nu extra beschermd als compensatie voor de aanleg van de Maasvlakte.

Vraag 28 2 punten

Gebruik bron 20 en het kaartenkatern.
Na de aanleg van de Maasvlakte is het natuurgebied de Slikken van Voorne ontstaan.
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de slikken in dit natuurgebied.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat zeewater door getijdenbewegingen (eb en vloed, twee keer per dag) de Slikken van Voorne in- en uitstroomt (1p)
  • Noemt dat slib / zand wordt afgezet als het water stilstaat (1p)

Vraag 28 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Waterveiligheid in Rotterdam

Vraag 24 2 punten

Gebruik de overzichtskaart van Midden-Nederland. Het dijkringgebied ten noorden van de Nieuwe Maas heeft elk jaar een kans van 1 op 10.000 om te overstromen. Om dit hoge veiligheidsniveau te bereiken was het versterken van de dijk ten noorden van de Nieuwe Maas geen geschikte optie. Geef twee redenen waarom het versterken van de dijk ten noorden van de Nieuwe Maas geen geschikte optie was.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende redenen: de dijk ten noorden van de Nieuwe Maas loopt door de stad (door Rotterdam / Schiedam), waardoor versterking niet mogelijk was; of tussen de Nieuwe Maas en de dijk vinden economische activiteiten plaats in het buitendijks gebied (havengebieden), waardoor versterking van de dijk daar geen bescherming zou bieden (2p)

Per juiste reden 1 scorepunt, tot maximaal 2 punten.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 3 punten

Gebruik de atlas. Met de voltooiing van de Maeslantkering en de ontpoldering van Noordwaard (zie atlaskaart 45B) is het overstromingsrisico in Rotterdam afgenomen. Beschrijf in drie stappen dat de combinatie van deze twee maatregelen heeft geleid tot een afname van het overstromingsrisico in Rotterdam.

Bekijk het antwoord
  • Bij hoge waterstanden op zee wordt de Maeslantkering gesloten om te voorkomen dat zeewater Rotterdam / de Nieuwe Maas binnendringt (1p)
  • Rivieren kunnen, wanneer de Maeslantkering is gesloten / bij hoge waterstanden op zee, hun water niet kwijt in zee (1p)
  • Om te voorkomen dat het rivierwater in Rotterdam / de Nieuwe Maas te ver stijgt, is Noordwaard ontpolderd om overtollig rivierwater naar de spaarbekkens in Zuidwest-Nederland te leiden (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Bron 1 Maximaal gemeten waterstanden bij Rotterdam

Maximaal gemeten waterstanden bij Rotterdam
Bron 1 Toelichting: De horizontale lijnen geven de kans op een bepaalde waterstand weer. Bijvoorbeeld: een waterstand van 275 cm bij Rotterdam komt gemiddeld één keer per vijf jaar voor.

Staafdiagram van de maximaal gemeten waterstand (cm) bij Rotterdam per jaar, van 1900 tot ongeveer 2015. Verticale as: waterstand (cm), van 150 tot 400. Horizontale as: jaren, van 1900 tot 2020. Horizontale lijnen met de kans op die waterstand: 1/100 (ongeveer 310 cm), 1/10 (ongeveer 290 cm), 1/5 (275 cm), 1/2 (ongeveer 260 cm) en 1/1 (ongeveer 245 cm).

Vraag 26 3 punten

Gebruik bron 1. Stelling: uit bron 1 kun je de conclusie trekken dat het programma Ruimte voor de Rivier in Nederland succesvol is. Geef een argument vóór deze stelling en twee argumenten tegen deze stelling.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist argument vóór de stelling: extreem hoge waterstanden / grote problemen met hoogwater zijn in Rotterdam sinds de start van het programma Ruimte voor de Rivier niet meer voorgekomen (1p)
  • Noemt twee juiste argumenten tegen de stelling, bijvoorbeeld: het programma loopt te kort voor zo'n conclusie, omdat extreme weersomstandigheden minder vaak voorkomen; bron 1 geeft alleen informatie over hoge waterstanden in Rotterdam en kan niet voor heel Nederland gelden; met de voltooiing van de Maeslantkering in 1997 was het overstromingsrisico in Rotterdam al afgenomen (2p)

Elk juist argument tegen de stelling levert 1 scorepunt op, tot maximaal 2 punten.

Vraag 26 in het hele examen

2019, tijdvak 2: De Waal bij Tiel

Vraag 26 2 punten

Geef twee oorzaken waardoor het eenvoudiger is om langsdammen in de binnenbocht van een rivier te bouwen dan in de buitenbocht.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste oorzaken (1 punt per oorzaak): de binnenbocht van de rivier is ondieper dan de buitenbocht; rivieren stromen in de binnenbocht langzamer dan in de buitenbocht. (2p)

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

Het belangrijkste doel van het programma Ruimte voor de Rivier is het verhogen van de veiligheid in het riviergebied. De langsdammen dragen daaraan bij.
Noteer op je antwoordblad nog twee andere doelen die met het programma Ruimte voor de Rivier worden nagestreefd.
Geef voor elk doel aan op welke manier de langsdammen daaraan bijdragen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee andere doelen, elk met de bijdrage van de langsdammen (1 punt per doel): recreatie (achter de langsdammen ontstaat een oevergeul waar, gescheiden van de beroepsvaart, veilig en rustig gerecreëerd kan worden); natuurontwikkeling (de ondiepe oevergeul draagt bij aan een toename van de ecologische waarden / aan een dynamische rivier). (2p)

Vraag 27 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Kustversterking Katwijk aan Zee

Opgavetekst

Bron 1 Een oude dijk en een nieuwe zeewering

Een oude dijk en een nieuwe zeewering
Bron 1 Kustversterking Katwijk aan Zee. Legenda: oude stadscentrum; oude dijk (stippellijn); locatie nieuwe zeewering.

Katwijk aan Zee ligt op een plek waar in het verleden vaak overstromingen plaatsvonden. Deze overstromingen kwamen vooral vanuit het achterland. Daarom werd in de Middeleeuwen een dijk aangelegd om het oude stadscentrum te beschermen.

In 1808 werden bij Katwijk aan Zee sluizen aangelegd, waardoor het overstromingsgevaar vanuit het achterland verdween. De dijk verloor daarmee wel zijn oorspronkelijke lokale functie. De dijk werd echter niet afgebroken, maar kreeg een nieuwe functie op een ander schaalniveau als onderdeel van de primaire zeewering.

Rond het jaar 2000 werd vastgesteld dat de dijk niet meer voldeed aan de veiligheidsnorm. De dijk werd aangemerkt als een zwakke schakel in de Nederlandse kust. Het versterken van de dijk is echter nooit een reële optie geweest. Tussen 2013 en 2015 is daarom langs de oude boulevard bij zee een nieuwe dijk aangelegd. In deze nieuwe dijk is een parkeergarage gebouwd. Op de dijk en zeewaarts van deze dijk is een grote hoeveelheid zand aangebracht. Met de aanleg van deze nieuwe zeewering voldoet dit deel van de kust aan de gestelde veiligheidsnorm.

Vraag 24 2 punten

Gebruik bron 1 en de atlas. Bij Katwijk aan Zee vonden vóór de aanleg van de sluizen vaak overstromingen plaats. Geef aan: - met welk gegeven op kaartblad 32 je kunt aantonen dat bij Katwijk aan Zee voor de aanleg van de sluizen overstromingen hebben plaatsgevonden; - op welke wijze deze overstromingen ontstonden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als gegeven dat bij Katwijk aan Zee (jonge) zeekleiafzettingen liggen. (1p)
  • Beschrijft dat zeewater via de monding van een rivier (de Oude Rijn) het achterland van Katwijk aan Zee binnendrong. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Gebruik de atlas. Rond het jaar 2000 werd de oude dijk in Katwijk aan Zee aangemerkt als een zwakke schakel in de Nederlandse kust. Geef aan waarom het versterken van deze zwakke schakel van nationaal belang was.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat als bij Katwijk aan Zee een doorbraak plaatsvindt, een groot deel van de Randstad of een regio met veel inwoners en belangrijke economische activiteiten kan overstromen. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Gebruik bron 1. Het versterken van de oude dijk in Katwijk aan Zee is nooit een reële optie geweest, zelfs niet als dat goedkoper zou zijn geweest dan de aanleg van de nieuwe zeewering. Geef twee redenen waarom de versterking van de oude dijk in Katwijk aan Zee nooit een reële optie is geweest.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden: bij versterking van de oude dijk zou het centrum / een deel van Katwijk aan Zee nog steeds niet beschermd zijn tegen overstromingen vanuit zee. (1p)
  • Noemt een tweede juiste reden: bij versterking van de oude dijk zouden veel woningen of gebouwen gesloopt moeten worden. (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Bron 2 De nieuwe zeewering bij Katwijk aan Zee tijdens de aanleg

De nieuwe zeewering bij Katwijk aan Zee tijdens de aanleg
Bron 2 De Boulevard lag vroeger direct aan zee. Zeewaarts van de Boulevard is een nieuwe dijk aangelegd met daarin een parkeergarage. Op deze dijk en verder zeewaarts is een grote hoeveelheid zand aangebracht.

Luchtfoto van de kust bij Katwijk aan Zee tijdens de aanleg. Links de bebouwing van de stad. In het midden de nieuwe dijk met de bouwwerkzaamheden en het zand op de dijk en zeewaarts ervan. Rechts het strand en de zee.

Vraag 27 2 punten

Gebruik de bronnen 1 en 2. Bij de nieuwe zeewering bij Katwijk aan Zee zijn twee vormen van kustbeheer gecombineerd. Beredeneer waarom bij Katwijk aan Zee deze twee vormen van kustbeheer gecombineerd zijn.

Bekijk het antwoord
  • Uit de redenering blijkt dat het aanleggen van een dijk (een harde kust) noodzakelijk was om de basiskustlijn te handhaven. (1p)
  • Uit de redenering blijkt dat met dynamisch kustbeheer (een zachte kust) voorkomen kan worden dat bij Katwijk aan Zee bolwerkvorming ontstaat / dat de kuststrook bij Katwijk aan Zee een geheel kan gaan vormen met de duinen ten noorden en zuiden van Katwijk aan Zee. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Schiermonnikoog

Opgavetekst

Bron 1 Wantij

Wantij
Bron 1 Ligging van het wantij ten zuiden van de Waddeneilanden

Bij vloed stroomt water uit de Noordzee door de zeegaten tussen de Waddeneilanden, de Waddenzee in. Ten zuiden van elk eiland bevindt zich een smalle zone die het wantij wordt genoemd. Op het wantij is wel sprake van eb en vloed, maar er is nauwelijks stroming. Het wantij ligt aan de zuidkant van elk Waddeneiland niet precies halverwege, maar ten oosten daarvan. Voor boten is het wantij vaak een barrière, terwijl wadlooproutes het wantij juist volgen.

Kaart met de waterdiepte en hoogte in meters t.o.v. NAP, met de Waddeneilanden Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Legenda: wantij (gestippelde lijn).

Bron 2 Schiermonnikoog

Schiermonnikoog
Bron 2

Luchtfoto van het eiland Schiermonnikoog. Het eiland ligt in het midden met groen (duinen en bebouwing), aan de westkant loopt een witte zandstrook uit, en rond het eiland liggen het wad en de geulen.

Vraag 26 2 punten

Gebruik de atlas.
Nederland heeft drie typen zachte kusten. De waddenkust in het noorden van Nederland is er daar één van.
Noteer de andere twee typen zachte kust op je antwoordblad.
Geef voor elk van deze typen zachte kust aan waar deze in Nederland voorkomen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de (aaneengesloten) duinenkust, langs de westkust / Hollandse kust / de kust van Noord- en Zuid-Holland. (1p)
  • Noemt de estuariumkust, in Zuidwest-Nederland / Zeeland. (1p)

Alleen wanneer het type kust in combinatie met de locatie juist is, 1 scorepunt toekennen.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 3 punten

Gebruik bron 1 en atlaskaart 94.
Ten zuiden van elk Waddeneiland ligt het wantij. Het wantij ligt niet precies halverwege de zuidkant van elk eiland, maar ten oosten daarvan.
Beschrijf in drie stappen dat het wantij niet precies halverwege de zuidkant van elk eiland ligt, maar ten oosten daarvan.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de getijdenstroom op de Noordzee ten noorden van de Waddeneilanden van (zuid)west naar (noord)oost gaat. (1p)
  • Noemt dat de vloedstroom eerst via het zeegat ten westen van de Waddeneilanden de Waddenzee instroomt en daarna via het zeegat ten oosten van de Waddeneilanden. (1p)
  • Noemt dat de vloedstroom die door het westelijke zeegat de Waddenzee instroomt aan de zuidkant van de Waddeneilanden een voorsprong heeft op de vloedstroom die door het oostelijke zeegat instroomt, zodat de vloedstromen elkaar niet halverwege ten zuiden van de Waddeneilanden maar ten oosten daarvan ontmoeten. (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Bij Schiermonnikoog worden voorlopig geen zandsuppleties uitgevoerd.
Geef

  • hiervan een fysisch-geografische oorzaak;
  • hiervoor een sociaal-geografische reden.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste fysisch-geografische oorzaak: aan de noordkant van Schiermonnikoog is voldoende zand beschikbaar, waardoor de kust zich via natuurlijke processen versterkt. (1p)
  • Noemt een juiste sociaal-geografische reden: op Schiermonnikoog wonen niet veel mensen / de economische betekenis van Schiermonnikoog is relatief klein. (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

Aan de noordkant van Schiermonnikoog is halverwege de vorige eeuw een stuifdijk aangelegd. De zee bleef echter een paar keer per jaar gaten in de stuifdijk slaan. Door de openingen die hierbij ontstonden, stroomde bij hoge waterstanden zeewater het achterliggend gebied in.
Geef twee redenen waarom het behouden van deze openingen in de stuifdijk goed past bij dynamisch kustbeheer.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende redenen: door de zee af en toe te laten binnendringen wordt het land achter de duinen / stuifdijk door sedimentatie via natuurlijke weg opgehoogd; de zoutinvloeden vanuit zee zorgen voor een dynamisch gebied met een hoge (bio)diversiteit. (2p)

Per juiste reden 1 scorepunt.

Vraag 29 in het hele examen

Hoe vaak Nederland: wonen en water in het examen komt

Vragen over Nederland: wonen en water per centraal examen aardrijkskunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 125-28412%
2026, tijdvak 230-33412%
2025, tijdvak 128-32516%
2025, tijdvak 232-35411%
2024, tijdvak 127-30412%
2023, tijdvak 125-28413%
2022, tijdvak 125-28413%
2022, tijdvak 229-32413%
2022, tijdvak 326-2726%
2021, tijdvak 127-30413%
2021, tijdvak 223-26413%
2021, tijdvak 326-2839%
2019, tijdvak 124-26310%
2019, tijdvak 226-2726%
2018, tijdvak 124-27413%
2018, tijdvak 226-29412%

In 16 van de 18 ingedeelde examens aardrijkskunde vwo staat een vraag over Nederland: wonen en water, samen 59 vragen (10% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 10% van de vragen over Nederland: wonen en water, daarvoor 10%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met Nederland: wonen en water

Maak de 15 nieuwste examenvragen over Nederland: wonen en water online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over Nederland: wonen en water

Andere onderwerpen aardrijkskunde vwo

Nederland: wonen en water op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt Nederland: wonen en water voor in het eindexamen aardrijkskunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 59 vragen over Nederland: wonen en water, 10% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.

In welk examen aardrijkskunde vwo stonden de meeste vragen over Nederland: wonen en water?

In het examen van 2025, tijdvak 1, met 5 vragen: 28-32.

Hoe oefen ik examenvragen over Nederland: wonen en water?

Op deze pagina staan alle vragen over Nederland: wonen en water met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.