Eindexamen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 2: vragen en antwoorden

• uitspraak 1: onjuist uitspraak 2: onjuist uitspraak 3: juist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)

• a een BRIC-land b een land uit de periferie c een nieuw industrieland / een land uit het centrum d een land uit het centrum indien vier juiste antwoorden (2) indien drie juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)

• Uit het antwoord moet blijken dat China in het wereldsysteem een semi-perifere positie inneemt en Zuid-Korea een centrumpositie (1)
• Uit het antwoord moet blijken dat regio X op nationaal schaalniveau / binnen China een centrumregio is en regio Y op nationaal schaalniveau / binnen Zuid-Korea een perifere regio is (1)

• China zich door (exportgerichte) industrialisatie met name in de kustregio ontwikkeld heeft / in de kustregio speciale economische zones aangewezen heeft (1)
• zodat het welzijnsniveau in de kustregio’s sterker gestegen is dan het welzijnsniveau in het binnenland (waardoor de regionale ongelijkheid toegenomen is) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Juiste argumenten voor deze claim zijn: (2p)
  • Istanbul is een belangrijk knooppunt voor internationale (vlieg- en scheepvaart)verbindingen.
  • Istanbul is (veruit) de grootste stad van Turkije / is een primate city.
  • Istanbul is een mondiaal knooppunt op cultureel gebied / ligt op de grens van het Christendom en de Islam.
• Een juist argument tegen deze claim is: (1p)
  • Istanbul is geen mondiaal beslissingscentrum op economisch / politiek gebied.
  • Istanbul is op nationale schaal niet de politieke hoofdstad.

Opmerking Per juist argument 1 scorepunt toekennen.

• (internationale) toeristen / migranten / kosmopolieten in Istanbul hebben (vaak) een moderne / westerse / minder religieuze levensstijl (1)
• die kan botsen met de traditionelere levensstijl van (nationale) migranten die van het Turkse platteland naar Istanbul komen (1)

• Juiste argumenten zijn: − Het kanaal zorgt voor (nog) een fysieke barrière tussen / vermindert de bereikbaarheid tussen de stadsdelen. − De opbrengsten / tolheffingen van het kanaal komen vooral ten goede aan de nationale overheid (en niet ten goede aan de stad). − Op de plek waar het kanaal gebouwd wordt, moeten bewoners hun huizen verlaten. − De natuur wordt aangetast door de aanleg van het kanaal. per juist argument (1) (2)

• Uit het antwoord moet blijken dat (Russische) vrachtschepen de lange wachttijden voor de Bosporus kunnen omzeilen door via het Istanbulkanaal te varen (1)
• Een juist antwoord is: Turkije kan via het Istanbulkanaal oorlogsschepen uit alle landen toegang tot de Zwarte Zee verlenen zonder daarbij het Verdrag van Montreux te schenden (waardoor de oorlogsschepen een bedreiging voor Rusland kunnen vormen) (1)

• Continentale korst is anders qua chemische samenstelling / dikker dan oceanische korst (oorzaak) (1)
• waardoor magma / de mantelpluim moeilijker door continentale korst naar boven kan komen (en er bij continentale korst dus minder vaak hotspotvulkanisme voorkomt dan bij oceanische korst) (gevolg) (1)

• Juiste verschillen zijn: − Aardbevingen bij subductiezones zijn in het algemeen zwaarder dan aardbevingen bij hotspots. − Aardbevingen bij subductiezones verschillen meer in diepte dan aardbevingen bij hotspots. − Aardbevingen bij subductiezones vinden plaats in lineaire patronen langs de plaatgrens, terwijl aardbevingen bij hotspots geclusterd plaatsvinden. − Aardbevingen bij subductiezones ontstaan door wrijvings- / spanningsopbouw tussen platen, terwijl aardbevingen bij hotspots ontstaan door drukopbouw / het vollopen van magmakamers. per juist verschil (1) (3)

Opmerking Indien door het weglaten van een foutief geplaatste letter een verder foutloze reeks ontstaat, 1 scorepunt toekennen.

• door de hotspot / magma wordt verhit (kokend) water onder grote druk omhoog geperst (waardoor het water naar buiten spuit) (1)
• waarna het weer een tijd (tussen de 60 à 80 minuten) duurt voor een nieuwe hoeveelheid water genoeg verhit is / is gaan koken om weer uit te barsten (1)

• tijdens het Saalien in het midden van Nederland gestuwde afzettingen / stuwwallen gevormd werden (oorzaak) (1)
• waardoor de loop van de grote rivieren naar het westen verlegd werd / de grote rivieren naar het westen gingen stromen (gevolg) (1)

• ET (1)

• vanaf het Subatlanticum / 2.600 jaar geleden een gesloten strandwal / duinenrij voor de Nederlandse kust ontstond (oorzaak) (1)
• waardoor de zee niet meer kon binnendringen in het achterland en er (geen zeeklei meer, maar) veen werd gevormd / plantenresten werden afgezet (gevolg) (1)

• tijdens het Saalien / 150.000 jaar geleden (1)
• Gaasterlân (Gaasterland) (1)

• a - mestizering (6) b - bevolkingsparticipatie (1) c - cliëntelisme (2) indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)

• Juiste verschillen zijn: − In de Centrale Cordillera komt in tegenstelling tot de Oostelijke Cordillera actief vulkanisme voor. − De Centrale Cordillera is jonger dan de Oostelijke Cordillera. per juist verschil (1) (2)

Opmerking De scorepunten dienen alleen toegekend te worden wanneer het klimatologische verschil in combinatie met de oorzaak juist is.

• Enerzijds wordt het bestaande geografische beeld dat er van Colombia is (bij Nederlanders) uitgebreid door verhalen en/of (televisie)beelden (landschappen, steden, bevolking) (1)
• maar dat deze verhalen en/of (televisie)beelden wel gekleurd zijn / alleen een positief (incompleet) beeld van Colombia laten zien (en dus het mentale beeld van Colombia versterken) (1)

• Uit het antwoord moet blijken dat veel landen in Zuid-Amerika zich sinds de jaren 80 van de vorige eeuw ontwikkeld hebben van instabiele / dictatoriale landen naar politiek (en economisch) meer stabiele landen. (1)

• Een juist antwoord is: in (het neoliberale) Chili wordt gestreefd naar vrije marktwerking / concurrentie tussen bedrijven, terwijl in (het socialistische) Bolivia de invloed van de staat op de economie juist groot is (1)
• Een juist antwoord is: Chili was in 2017, net als in 1995, voor de export nog steeds zeer afhankelijk van grondstoffen / de mijnbouw (1)

• Lorenzcurve (1)
• Uit het antwoord moet blijken dat het bnp/hoofd / de economie van Chili en Bolivia de laatste decennia gegroeid is, maar dat de armste 50% daarvan nauwelijks geprofiteerd heeft / de economische ongelijkheid (nagenoeg) hetzelfde gebleven is (1)

• Juiste belemmeringen zijn: − Bolivia ligt (in tegenstelling tot Chili) landlocked / heeft geen ligging aan zee (waardoor internationale handel lastig is). − Bolivia is (door de hoge ligging en het landschap) een onherbergzaam / moeilijk in cultuur te brengen land. per juiste belemmering (1) (2)

• het ruimtelijk beleid (ten aanzien van de Randstad) tot (ongeveer) 1990 was gericht op spreiding (groeikernenbeleid) en daarna op concentratie (verdichting / compacte stad) (1)
• veel van de plaatsen in de top 10 in de periode 1968 - 1983 (zoals Zoetermeer / Spijkenisse / Purmerend) waren aangewezen als groeikern (en dus toen een sterke bevolkingsgroei hadden) (1)
• terwijl in de periode 2008 - 2018 juist de grote steden als woonomgeving weer aantrekkelijk werden (als Utrecht / Amsterdam / Den Haag) (1)

• De centra van steden met een grote creatieve sector hebben een grote aantrekkingskracht op hoger opgeleiden / mensen uit hogere (sociaal-)economische klassen (die zich met name in de stadscentra vestigen) (1)
• zodat de economische verschillen tussen de centra van creatieve steden en de armere (buiten)wijken groter kunnen worden (1)

• In de grensgemeentes kunnen ook de beschikbare banen in Duitsland en België meegewogen worden / geven de beschikbare banen alleen op nationale schaal een vertekend beeld van de werkgelegenheid (1)
• zodat juist de grensgemeentes in Limburg, waar over de grens veel grote steden binnen acceptabele reistijd liggen / veel werkgelegenheid binnen acceptabele reistijd is, aantrekkelijker zullen zijn (1)

Opmerking Per juist argument 1 scorepunt toekennen.

of

Opmerking Per juist argument 1 scorepunt toekennen.

• uitspraak 1: juist uitspraak 2: onjuist uitspraak 3: juist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)

• Uit het antwoord moet blijken dat in Nederland bodemdaling optreedt / de ondergrond van Nederland zakt. (1)

• In de zomer voeren rivieren minder zoet water aan / wordt (in droge perioden) veel zoet (grond)water gebruikt voor beregening / In de zomer verdampt veel zoet water (oorzaak) (1)
• waardoor het (zout) zeewater ondergronds kan binnendringen / er te weinig tegendruk is van zoet grondwater (en er verzilting optreedt) (gevolg) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Juiste antwoorden zijn: (2p)
  • het overstromingsrisicobewustzijn kan verhoogd worden door kennisoverdracht / onderwijs / voorlichting
  • en klimaatverandering kan getemperd worden door het terugdringen van CO 2 / broeikasgassen (door te participeren in / het naleven van klimaatakkoorden)

Opmerking Per juist antwoord 1 scorepunt toekennen.