Eindexamen aardrijkskunde vwo 2021, tijdvak 2: vragen en antwoorden

• Juiste oorzaken zijn: − De mondiale welvaart / consumptie / koopkracht is (sinds de twintigste eeuw) toegenomen. (economische dimensie) − Unicorns verkopen (veelal) diensten die door internet / tijdruimtecompressie een groot bereik hebben. (economische dimensie) − De wereldbevolking is (sinds de twintigste eeuw) gestegen (en dus wordt er ook meer geconsumeerd). (sociaal-culturele dimensie) − De mondiale markt is tegenwoordig meer opengesteld. / Door handelsverdragen is vrijhandel ontstaan. (politieke dimensie) per juiste reden, elk vanuit een andere dimensie (1) (2)

• Uit het antwoord moet blijken dat de oppervlakte van landen een maat is voor de totale waarde van de unicorns / hoe groter een land afgebeeld is des te groter de totale waarde van de unicorns. (1)

• In India en Singapore is, in tegenstelling tot in Rusland en Japan, de voertaal Engels (1)
• zodat het voor ondernemers uit deze landen makkelijker is zich in een mondiaal (en digitaal) georiënteerde ICT-markt te begeven (waarin Engels de voertaal is) (1)

• De Verenigde Staten hebben ten opzichte van China een economische voorsprong / al decennialang een (economische en politieke) dominante / hegemoniale positie in de wereld (en zijn dus meer mondiaal georiënteerd) (1)
• terwijl Chinese bedrijven actief zijn in een relatief afgeschermde / gecontroleerde markt / pas relatief recent groeien (en vooralsnog vooral op nationale schaal actief zijn) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Juiste argumenten om Groenland vanuit geologisch oogpunt bij Noord- Amerika in te delen zijn: (1p)
  • Groenland ligt (net als Noord-Amerika) op de Amerikaanse plaat.
  • Groenland maakt (net als Noord-Amerika) onderdeel uit van het Canadese schild.
• Juiste argumenten om Groenland vanuit sociaalgeografisch oogpunt bij Europa in te delen zijn: (1p)
  • Groenland is economisch gezien meer gericht op / afhankelijk van Europa.
  • Groenland hoort bij het (in Europa gelegen) Koninkrijk Denemarken.

• uitspraak 1: onjuist uitspraak 2: juist uitspraak 3: juist indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)

• Uit het antwoord moet blijken dat boven de (koude) ijskap (bijna) altijd een hogedrukgebied ligt / de lucht niet kan stijgen / de lucht (bijna) altijd daalt (1)
• vochtige lucht vanaf zee tegen de gebergtes in de kustgebieden / tegen de randen van het eiland botst (1)
• waarbij de (vochtige) lucht wordt gedwongen te stijgen en condenseert (1)

• a - De kustgebieden van Groenland staan onder de matigende invloed van zee (1)
• b - Het westen van Groenland is warmer dan het oosten (1)
• c - Voor de westkust van Groenland ligt een (relatief) warme zeestroom (1)

• Groenland vooral laagwaardige / onbewerkte producten / producten met een geringe toegevoegde waarde exporteert (1)
• en dat Groenland voor een moderne levensstijl (die de Groenlanders nastreven) duurdere (eind)producten importeert (1)

• Groenland door het verdwijnen van het ijs / door het smelten van de ijskap / door klimaatverandering steeds toegankelijker wordt (dimensie natuur) (1)
• zodat het winnen van olie / van natuurlijke hulpbronnen / van grondstoffen rendabel wordt / de wateren rondom de Noordpool steeds beter bevaarbaar worden (economische dimensie) (1)
• en dat grootmachten controle willen hebben / invloed willen uitoefenen op het (door de verbeterde toegankelijkheid) gunstig gelegen Groenland (politieke dimensie) (1)

• Groenland is een groot land met slechts 56.000 / weinig inwoners (1)
• zodat het inrichten van een staat met een volledig functionerend overheidssysteem (defensie, politie, justitie) lastig is (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Juiste antwoorden zijn: (1p)
  • Anatolische en Euraziatische plaat (Noord-Anatolische breuklijn)
  • Anatolische plaat en Arabische plaat (Oost-Anatolische breuklijn)
  • Afrikaanse plaat en Arabische plaat (Dode Zee-breuk)

• De subductiezone verplaatst zich zuidwaarts / richting Afrika (1)
• de actieve eilandenboog (waar Kos deel van uitmaakt) op de plek ligt waar de onderduikende plaat diep genoeg is weggedoken om te smelten (en er magma omhoog komt) (1)
• en dat de eilandenboog uit het Mioceen tegenwoordig niet meer actief is, doordat deze te ver van de subductiezone af is komen te liggen (en er dus geen magma omhoog komt) (1)

• Juiste oorzaken zijn: − Op kleine eilanden / Kos zijn geen gebieden waar (in de zomer) wel veel neerslag valt om water vandaan te halen. − Op kleine eilanden / Kos zijn geen grote rivieren. − Op kleine eilanden / Kos is de voorraad zoet grondwater beperkt. per juiste oorzaak (1) (2)

• de bodem bij mediterrane tuinbouw (in tegenstelling tot bij akkerbouw) in de regentijd / de natte wintermaanden (grotendeels) door wortels wordt vastgehouden / door het gebladerte beschermd wordt (oorzaak) (1)
• waardoor bodemerosie (door afstromend water en/of wind) op de hellingen beter wordt tegengegaan (gevolg) (1)

• Een juist gegeven uit bron 9 is: in Zuid-Amerika is het geboortecijfer / geboorteoverschot lager dan in Zuid-Azië en Sub-Sahara Afrika (1)
• Een juist gegeven uit bron 10 is: in Zuid-Amerika is het percentage kinderen lager dan in Zuid-Azië en Sub-Sahara Afrika (1)

• Juiste oorzaken zijn: − De welvaart / economie is in Zuid-Amerikaanse landen verbeterd (waardoor de geboortecijfers zijn gedaald) (economische dimensie) − Veel regeringen in Zuid-Amerikaanse landen hebben een beleid van gezinsplanning gevoerd (waardoor de geboortecijfers zijn gedaald) (politieke dimensie) − Verstedelijking heeft geleid tot dalende geboortecijfers (sociaal- culturele dimensie) per juiste oorzaak (1) (2)

• Zuid-Amerika werd (op enkele landen na), in tegenstelling tot Sub- Sahara Afrika, gekoloniseerd door slechts twee landen (Spanje en Portugal) (1)
• zodat in veel Zuid-Amerikaanse landen dezelfde taal gesproken wordt / vergelijkbare sociale / culturele / politieke structuren bestaan (en interne relaties eenvoudiger tot stand komen) (1)

• Een juist antwoord is: bij oligarchische systemen ontstaan grote sociale / economische verschillen tussen de elite en het volk (1)
• Een juist antwoord is: populistische leiders stellen de eigen natie / het eigen volk (die door globalisering naar de achtergrond is verdrongen) weer centraal (1)

• het Zuid-Amerikaanse continent begon (door het losbreken van Afrika / opbreken van Gondwanaland) zo’n 135 miljoen jaar geleden naar het westen te bewegen (oorzaak) (1)
• waardoor de westkant van het Zuid-Amerikaanse continent over (de zwaardere) oceanische korst werd geduwd (en er een actieve continentrand ontstond) (gevolg) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Juiste gevolgen zijn: (2p)
  • Er vinden vooral ondiepe aardbevingen plaats.
  • Er vinden aardbevingen ver landinwaarts plaats.
  • Er is een breed / uitgestrekt hoogland ontstaan.
  • Er ontbreekt actief vulkanisme (terwijl je dat bij subductie wel zou verwachten).

Opmerking Aan een juist gevolg 1 scorepunt toekennen.

• Uit het antwoord moet blijken dat de bergen in het noorden van Chili dichter bij de evenaar liggen dan de Aconcagua (en dat het er dus warmer is) (1)
• de Aconcagua (in tegenstelling tot de bergen in het noorden van Chili) onder invloed staat van vochtige aanlandige winden / lucht vanaf zee (oorzaak) (1)
• waardoor op de (west)hellingen van de bergen veel sneeuw valt / gletsjers zijn ontstaan (gevolg) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Juiste oorzaken zijn: (1p)
  • Nederland ligt benedenstrooms langs grote rivieren / langs de Rijn en de Maas (en heeft dus altijd watertoevoer van deze rivieren).
  • Nederland heeft gemiddeld een neerslagoverschot. / In Nederland is de neerslag gemiddeld groter dan de verdamping.

Opmerking Alleen als beide oorzaken genoemd worden, 1 scorepunt toekennen.

• met de spuisluizen / hoofdkranen in de Afsluitdijk water (uit het IJsselmeer) gespuid kan worden op de Waddenzee (waardoor het waterpeil in het IJsselmeer daalt) (1)
• de kans op droogte / op zoetwatertekorten in de zomer groter is dan in de winter (1)
• zodat een hoger waterpeil in het IJsselmeer als zoetwaterbuffer moet dienen (voor het noorden van Nederland) (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Een juist argument vanuit de dimensie natuur is: (1) De ondergrond in het westen van Nederland bestaat voor een (groot) deel uit veen (dat onherstelbaar inklinkt bij droogte)
• Juiste argumenten vanuit andere dimensies zijn: (1p)
  • In het westen van Nederland wonen de meeste mensen. (sociaal- culturele dimensie)
  • Het westen van Nederland is het economische kerngebied. (economische dimensie)

• Uit het antwoord moet blijken dat door een (zoet)watertekort / extreme droogte in het westen van Nederland zout zeewater kan binnendringen / verzilting kan ontstaan. (1)

Opmerking Alleen als alle drie de antwoorden juist zijn, 1 scorepunt toekennen.

• Juiste redenen zijn: − In Buiksloterham liggen veel braakliggende terreinen. − Buiksloterham ligt vlak bij Amsterdam CS / vlak bij de binnenstad van Amsterdam. − Buiksloterham ligt aan het water. per juiste reden (1) (2)

• Klimaatvraagstuk: in Buiksloterham worden drijvende woningen gebouwd / wordt water vastgehouden of tijdelijk opgeslagen in groene daken / wadi's / waterpleinen (1)
• Energie(transitie)vraagstuk: in Buiksloterham worden huizen gebouwd die in hun eigen energiebehoefte voorzien (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Juiste argumenten voor Cityplot zijn: (2p)
  • De combinatie van (een groot aantal) sociale huurwoningen en koopappartementen draagt bij aan een diverse / gemengde bewonerssamenstelling.
  • De combinatie van wonen en werken draagt bij aan een gevoel van veiligheid.
• Juiste tegenargumenten voor Cityplot zijn: (1p)
  • De diverse / gemengde bewonerssamenstelling kan leiden tot weinig sociale cohesie / conflicten.
  • De hoge bebouwingsdichtheid / drukke opzet van de buurt kan leiden tot onoverzichtelijkheid.

of

• Juiste argumenten voor Schoonschip zijn: (2p)
  • De bijzondere woningen dragen bij aan / De opzet van de buurt draagt bij aan een aantrekkelijke woonomgeving / mooie uitstraling van de wijk.
  • Het type woningen draagt bij aan een diverse / gemengde bewonerssamenstelling in de wijk.
• Een juist tegenargument voor Schoonschip is: (1p)
  • Schoonschip is een (te) kleinschalig project.
  • Schoonschip is gericht op een zeer beperkte doelgroep.

Opmerking Aan een juist argument 1 scorepunt toekennen.

Opmerking Aan een juist argument 1 scorepunt toekennen.