Eindexamen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 − Mobiliteit in megalopolis BosWash, Opgave 2 − De ontwikkeling van landen rondom de, Opgave 3 − Uluru, Opgave 4 − Het Turkanameer, Opgave 5 − Bevolking en infrastructuur in de Andesregio, Opgave 6 − De Galápagoseilanden, Opgave 7 − Droogte, de nieuwe uitdaging, Opgave 8 − Purmerend, van groeikern tot compacte woonstad.
Het centraal examen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over verstedelijking (9), endogene en exogene processen (5) en ontwikkelingsvraagstukken (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Verstedelijking | 1-5, 29-32 | 9 |
| Endogene en exogene processen | 9-10, 12, 21-22 | 5 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 6, 8, 19-20 | 4 |
| Weer en klimaat | 11, 23-25 | 4 |
| Bevolking en migratie | 7, 17-18 | 3 |
| Water en rivieren | 13-15 | 3 |
| Landbouw en voedsel | 16, 28 | 2 |
| Nederland: wonen en water | 26-27 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens aardrijkskunde vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over verstedelijking (28% van de vragen, gemiddeld 16%). Minder over globalisering (0% van de vragen, gemiddeld 13%) en energie en grondstoffen (0% van de vragen, gemiddeld 6%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 − Mobiliteit in megalopolis BosWash
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1 en het kaartenkatern. BosWash, ChiPitts en SanSan zijn voorbeelden van megalopolissen in Noord-Amerika. Ook in Zuid-Amerika liggen megalopolissen.
Vraag 1 2 punten
Geef
- een omschrijving van het begrip megalopolis;
- de namen van de twee metropolen die samen de grootste megalopolis van Zuid-Amerika vormen.
Bron 1
Megalopolis BosWash
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit de omschrijving moet blijken dat een megalopolis een (vrijwel) aaneengesloten (stedelijk) gebied is met meerdere metropolen / zeer grote steden (1)
- Rio de Janeiro en São Paulo (1)
Washington D.C. en New York zijn vanuit de politieke dimensie te beschouwen als wereldsteden. New York is ook vanuit andere dimensies te beschouwen als een wereldstad.
Vraag 2 3 punten
Geef
- vanuit de politieke dimensie aan dat Washington D.C. en New York elk op een ander schaalniveau als een wereldstad te beschouwen zijn;
- vanuit twee andere dimensies een voorbeeld waaruit blijkt dat New York een wereldstad is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste voorbeelden vanuit de economische dimensie zijn: (1p)
- Wall Street / Een van de belangrijkste beurzen van de wereld is in New York gevestigd.
- In New York zijn veel hoofdkantoren / belangrijke bedrijfsonderdelen van grote multinationals gevestigd.
- Juiste voorbeelden vanuit de sociaal-culturele dimensie zijn: (1p)
- New York is toonaangevend op het gebied van mode / kleding / muziek / theater (Broadway).
- In New York staan toonaangevende musea (zoals het Guggenheim / Metropolitan Museum).
- In New York staan hoofdkantoren van toonaangevende nieuws- en mediabedrijven.
Gebruik bron 2. Uitspraak 1: de kaartjes in bron 2 zijn gemaakt op basis van relatieve afstanden. Uitspraak 2: het openbaar vervoer in New York is vooral gericht op de bereikbaarheid van Manhattan. Uitspraak 3: uit de kaartjes kun je afleiden dat forenzen in New York vaker met de auto dan met het openbaar vervoer naar hun werk gaan.
Vraag 3 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bron 2
Reistijden naar het werk in New York met de auto en het openbaar vervoer met de auto met het openbaar vervoer
Opgave 2
- De ontwikkeling van landen rondom de Middellandse Zee
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1 - juist uitspraak 2 - juist uitspraak 3 - onjuist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
In de megalopolis BosWash komt op de snelwegen het woon-werkverkeer tussen de voorsteden en de CBD’s soms compleet vast te staan. Forenzen gebruiken dan sluiproutes door de centra van deze voorsteden, waardoor een compleet verkeersinfarct kan ontstaan.
Vraag 4 2 punten
Beschrijf vanuit het concept smart city een oplossing voor dit mobiliteitsprobleem. Ga in je beschrijving in op de rol die het stadsbestuur en werkgevers hierbij kunnen spelen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Het stadsbestuur kan thuiswerken stimuleren door snelle internetverbindingen aan te leggen / systemen (laten) ontwikkelen die forenzen een gepersonaliseerd reisadvies naar hun werk geven (1)
- en werkgevers kunnen de arbeidsvoorwaarden zodanig maken dat thuiswerken / werken met flexibele uren mogelijk wordt (1)
Opgave 2 − De ontwikkeling van landen rondom de
Middellandse Zee
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 5.
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Vraag 5 2 punten
Noteer de naam van het land waar
- het absolute aantal inwoners in steden in 2018 het meest gegroeid is;
- het verstedelijkingstempo tussen 1960 en 2018 gemiddeld het hoogst was.
Bekijk het antwoord
- Egypte (1)
- Algerije (1)
Op basis van het bnp/hoofd van Griekenland, Italië en Spanje zou je verwachten dat de score op de HDI van Italië hoger is dan die van Griekenland en Spanje. Dat is echter niet zo.
Vraag 6 2 punten
Geef
- vanuit de economische dimensie een mogelijke oorzaak waardoor Italië ondanks een relatief hoog bnp/hoofd een relatief lage score heeft op de HDI;
- vanuit de sociaal-culturele dimensie een mogelijke oorzaak voor de relatief lage score van Italië op de HDI.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste oorzaken vanuit de sociaal-culturele dimensie zijn: (1p)
- De mate van scholing in Italië is lager (dan in de andere landen).
- De levensverwachting in Italië is lager (dan in de andere landen).
Gebruik de bronnen 3 en 5. In bron 5 staan de leeftijdsgrafieken van Algerije, Egypte, Italië en Turkije.
Vraag 7 2 punten
Noteer de namen van deze landen op je antwoordblad. Schrijf achter elk land de letter van de juiste leeftijdsgrafiek.
Bron 5
Leeftijdsgrafieken van Algerije, Egypte, Italië en Turkije (in willekeurige volgorde)
leeftijdsgrafiek a leeftijdsgrafiek b
leeftijdsgrafiek c leeftijdsgrafiek d
Aarde
Opgave 3
- Uluru
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Algerije - a Egypte - d Italië - c Turkije - b indien vier juiste antwoorden (2) indien twee of drie juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik het kaartenkatern. Geografisch gezien kun je de landen in bron 3 onderverdelen in een groep landen die ten noorden van de Middellandse Zee ligt en een groep landen die ten zuiden van de Middellandse zee ligt. Uitspraak: los van de geografische ligging kan Turkije beter gerekend worden tot de groep landen die ten zuiden van de Middellandse Zee ligt.
Vraag 8 2 punten
Geef eerst aan of je het met deze uitspraak eens of oneens bent. Geef vervolgens twee argumenten voor je keuze.
Bron 3
Gegevens van zes landen rondom de Middellandse Zee bnp/hoofd HDI1) 2019 rangorde HDI verstede- totaal aantal in $ (2019) 2020 lijkings- inwoners graad 2020 (2018) Algerije 11.174 0.75 91 73% 43.851.044 Egypte 11.466 0.71 116 43% 102.334.404 Griekenland 30.155 0.89 32 85% 10.423.054 Italië 42.776 0.89 29 69% 60.461.826 Spanje 40.975 0.90 25 80% 46.754.778 Turkije 27.701 0.82 54 89% 84.339.067
noot 1 De afkorting HDI staat voor Human Development Index / VN-welzijnsindex.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Per juist argument 1 scorepunt toekennen.
Opgave 3 − Uluru
Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 9.
Gebruik de bronnen 6 tot en met 8. In bron 8 wordt met vijf blokdiagrammen de geologische ontstaanswijze van Uluru weergegeven. In bron 7 staan deze fasen in willekeurige volgorde beschreven.
Vraag 9 2 punten
Noteer de letters a tot en met e uit bron 7 in de juiste volgorde van geologische ontstaanswijze op je antwoordblad.
Bron 8
Blokdiagrammen die verschillende fasen aangeven tijdens het ontstaan van de rotsformatie Uluru (vanaf 550 miljoen jaar geleden)
Bron 7
Vijf fasen in het ontstaan van Uluru in willekeurige volgorde a. Door zeespiegelstijging overstroomt de vlakte die daarbij bedekt wordt met modder en zand. In de lagen eronder wordt door hoge druk zandsteen gevormd. b. Het gebied rond Uluru heeft een warm en vochtig klimaat, waardoor de bovenste lagen snel verweren. c. In een klimaat dat steeds droger wordt, zorgt winderosie ervoor dat losliggend sediment wegwaait en het zandsteen zichtbaar wordt. d. Rivieren transporteren verweringsmateriaal naar de vlakte in het binnenland van Australië. e. Tijdens de Hercynische plooiingsfase worden gesteentelagen geplooid. De laag waar Uluru uit bestaat maakt een hoek van
90 graden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatste letter een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Gebruik de bronnen 6 en 8. Het gesteente waaruit Uluru bestaat is opgebouwd uit lagen. Het verticale patroon van deze gesteentelagen is ontstaan door endogene processen. Exogene processen hebben dit patroon daarna versterkt.
Vraag 10 3 punten
Geef aan
- waardoor de gelaagdheid in het gesteente ontstaan is;
- waardoor het verticale patroon ontstaan is;
- op welke wijze exogene processen dit verticale patroon versterken.
Bron 7
Vijf fasen in het ontstaan van Uluru in willekeurige volgorde a. Door zeespiegelstijging overstroomt de vlakte die daarbij bedekt wordt met modder en zand. In de lagen eronder wordt door hoge druk zandsteen gevormd. b. Het gebied rond Uluru heeft een warm en vochtig klimaat, waardoor de bovenste lagen snel verweren. c. In een klimaat dat steeds droger wordt, zorgt winderosie ervoor dat losliggend sediment wegwaait en het zandsteen zichtbaar wordt. d. Rivieren transporteren verweringsmateriaal naar de vlakte in het binnenland van Australië. e. Tijdens de Hercynische plooiingsfase worden gesteentelagen geplooid. De laag waar Uluru uit bestaat maakt een hoek van
90 graden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat verschillende sedimenten afgezet worden (waardoor in het gesteente gelaagdheid te zien is) (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat de (oorspronkelijk horizontaal afgezette) gesteentelagen in Uluru door plooiing gekanteld zijn / rechtop gezet zijn (1)
- Een juist antwoord is: water stroomt steeds via dezelfde weg / hetzelfde geultje naar beneden en zorgt er daarbij voor dat het gesteente verder erodeert / uitschuurt (waardoor de gelaagdheid versterkt wordt) (1)
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern. Op 400 kilometer ten noordoosten van Uluru ligt de stad Alice Springs. Alice Springs heeft een woestijnklimaat. In bron 9 staan klimaatdiagrammen van vier steden met een woestijnklimaat. Een van deze klimaatdiagrammen is van Alice Springs.
Vraag 11 3 punten
Welk klimaatdiagram is van Alice Springs? Onderbouw je keuze door in te gaan op
- de breedteligging van Alice Springs;
- de jaarlijkse luchtdrukverdeling boven Alice Springs.
Bron 9
Klimaatdiagrammen van vier steden
klimaatdiagram a klimaatdiagram b
klimaatdiagram c klimaatdiagram d
Opgave 4
- Het Turkanameer
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- klimaatdiagram a (1)
- Een juist antwoord dat ingaat op de breedteligging is: Alice Springs ligt op het zuidelijk halfrond waardoor de temperatuur in de periode juni - augustus lager is (1)
- Een juist antwoord dat ingaat op de jaarlijkse luchtdrukverdeling is: Alice Springs staat, met uitzondering van de periode december - maart, het hele jaar onder invloed van een hogedrukgebied (en dus valt er weinig neerslag) (1)
Opgave 4 − Het Turkanameer
Bij deze opgave horen de bronnen 10 en 11.
Gebruik bron 10 en het kaartenkatern. Het Turkanameer ligt in een langgerekt dal in het oosten van Afrika.
Vraag 12 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van dit langgerekte dal.
Bron 10
Het Turkanameer In het oosten van Afrika ligt op de grens van Ethiopië en Kenia het grootste woestijnmeer in de wereld, het Turkanameer. Het meer wordt voor het grootste deel gevoed door de rivier de Omo die vanaf het Ethiopisch Hoogland komt. De laatste 50 jaar is het waterpeil van het Turkanameer tien meter gezakt. Het meer heeft geen uitstroom.
Ligging Turkanameer
Binnenlandse delta bij de monding van de Omo in het Turkanameer
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- in het oostelijk deel van Afrika een riftzone ligt / rek in de Afrikaanse plaat plaatsvindt (1)
- waardoor (horsten en) slenken / riftvalleien ontstaan zijn (1)
Gebruik het kaartenkatern. Het Turkanameer wordt vooral gevuld met water van de Omo.
Vraag 13 1 punt
In welke periode wordt het Turkanameer vooral gevuld met water? Noteer alleen de letter van het juiste antwoord.
A in de periode december - februari
B in de periode maart - mei
C in de periode juni - augustus
D in de periode september - november
Bron 10
Het Turkanameer In het oosten van Afrika ligt op de grens van Ethiopië en Kenia het grootste woestijnmeer in de wereld, het Turkanameer. Het meer wordt voor het grootste deel gevoed door de rivier de Omo die vanaf het Ethiopisch Hoogland komt. De laatste 50 jaar is het waterpeil van het Turkanameer tien meter gezakt. Het meer heeft geen uitstroom.
Ligging Turkanameer
Binnenlandse delta bij de monding van de Omo in het Turkanameer
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- C (1)
Gebruik bron 10. Door ontbossing in de bovenloop is het regiem van de Omo onregelmatiger geworden.
Vraag 14 2 punten
Leg uit dat door ontbossing in de bovenloop het regiem van de Omo onregelmatiger geworden is. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 10
Het Turkanameer In het oosten van Afrika ligt op de grens van Ethiopië en Kenia het grootste woestijnmeer in de wereld, het Turkanameer. Het meer wordt voor het grootste deel gevoed door de rivier de Omo die vanaf het Ethiopisch Hoogland komt. De laatste 50 jaar is het waterpeil van het Turkanameer tien meter gezakt. Het meer heeft geen uitstroom.
Ligging Turkanameer
Binnenlandse delta bij de monding van de Omo in het Turkanameer
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- neerslag (door ontbossing in de bovenloop) minder goed vastgehouden wordt / sneller afgevoerd wordt richting de rivier (oorzaak) (1)
- waardoor de piekafvoeren van de Omo (ten opzichte van de basisafvoer) hoger geworden zijn / de Omo meer water in een keer te verwerken krijgt (en soms juist heel weinig) (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 10 en 11. In 2015 heeft Ethiopië de Gibe III-stuwdam in de Omo aangelegd. In de decennia daarvoor groeide de delta van de Omo in het Turkanameer. Sinds 2015 is de groei van de delta gestopt.
Vraag 15 2 punten
Geef aan
- waardoor de groei van de delta sinds de aanleg van de Gibe III-stuwdam gestopt is;
- welke vorm van landdegradatie rond het Turkanameer door de bouw van de Gibe III-stuwdam kan ontstaan.
Bron 10
Het Turkanameer In het oosten van Afrika ligt op de grens van Ethiopië en Kenia het grootste woestijnmeer in de wereld, het Turkanameer. Het meer wordt voor het grootste deel gevoed door de rivier de Omo die vanaf het Ethiopisch Hoogland komt. De laatste 50 jaar is het waterpeil van het Turkanameer tien meter gezakt. Het meer heeft geen uitstroom.
Ligging Turkanameer
Binnenlandse delta bij de monding van de Omo in het Turkanameer
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het sediment dat wordt aangevoerd achter de stuwdam bezinkt / sedimenteert (en de monding niet meer bereikt) (1)
- verzilting (1)
Gebruik de bronnen 10 en 11. Aan de noordoever van het Turkanameer en in de delta van de Omo liggen landbouwgebieden.
Vraag 16 2 punten
Geef een voordeel én een nadeel van de Gibe III-stuwdam voor de boeren in deze landbouwgebieden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste voordelen zijn: (1p)
- Het risico op overstromingen neemt af.
- Ook in de droge tijd kan de Omo zoet water aanvoeren.
- Juiste nadelen zijn: (1p)
- Door de aanleg van de stuwdam neemt de aanvoer van vruchtbaar slib af.
- Een doorbraak van de dam zou desastreuze gevolgen kunnen hebben.
Opgave 5 − Bevolking en infrastructuur in de Andesregio
Bij deze opgave horen de bronnen 12 en 13.
Hieronder staan drie uitspraken. Uitspraak 1: Zuid-Amerika is het minst verstedelijkte continent ter wereld. Uitspraak 2: de landen in de Andesregio hebben het Spaans en Portugees als officiële landstalen. Uitspraak 3: de landen in de Andesregio zijn in het algemeen midden-inkomenlanden.
Vraag 17 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1 - onjuist uitspraak 2 - onjuist uitspraak 3 - juist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik bron 12 en het kaartenkatern. De Andesregio is van oudsher relatief dichtbevolkt. Toch zijn de steden daar tegenwoordig minder groot dan de steden aan de oostkust van Zuid-Amerika.
Vraag 18 2 punten
Geef een oorzaak waardoor
- de Andesregio van oudsher relatief dichtbevolkt is;
- de steden in de Andesregio in het algemeen minder groot zijn dan de steden aan de oostkust van Zuid-Amerika.
Bron 12
De Andesregio De Andesregio is een sociaalgeografische regio in Zuid-Amerika en omvat de berggebieden van Venezuela, Colombia, Ecuador, Peru en Bolivia. Voor een berggebied is het dichtbevolkt. Er wonen
60 tot 70 miljoen mensen, van wie het overgrote deel in steden. Het is een regio die alle hoogterecords breekt. Je vindt er de hoogstgelegen nederzetting, hoofdstad, spoorweg, snelweg en het hoogstgelegen vliegveld ter wereld. Voor de komst van Spaanse kolonisten was de regio al dichtbevolkt. De oorspronkelijke bevolking woonde verspreid in nederzettingen en bedreef akkerbouw en extensieve veeteelt (lama’s). In de dichtstbevolkte gebieden stichtten de Spanjaarden steden, waar een groot deel van de oorspronkelijke bevolking naartoe verhuisde, al dan niet gedwongen. Sommige van deze steden groeiden uit tot metropolen met meer dan een miljoen inwoners.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste oorzaken zijn: (1p)
- Het klimaat in de Andesregio / in de bergen is prettiger om in te leven (dan in het woestijnklimaat of het tropisch regenwoudklimaat).
- In de Andesregio / In de bergen konden (voedzame) producten (zoals maïs en tarwe) worden verbouwd.
- Juiste oorzaken zijn: (1p)
- Veel steden in de Andesregio zijn geen havensteden (en zijn in de koloniale tijd dus veel minder gegroeid).
- De landen in de Andesregio zijn kleiner dan / hebben een kleiner achterland dan de landen aan de oostkust van Zuid-Amerika (en zijn dus minder gegroeid).
Gebruik bron 13. Sinds de pre-koloniale periode is het economisch zwaartepunt in de landen van de Andesregio verschoven.
Vraag 19 3 punten
Beschrijf in drie stappen de verschuiving van het economisch zwaartepunt in de Andesregio. Begin je beschrijving met de ligging van het economisch zwaartepunt in de pre-koloniale periode.
Bron 13
Model van de ontwikkeling van het transportnetwerk in de Andesregio
Opgave 6
- De Galápagoseilanden
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- in de pre-koloniale periode lag het economisch zwaartepunt (in de gematigde streken) in de bergen (en was de infrastructuur vooral gericht op verbindingen tussen de steden in de bergen) (1)
- tijdens de (vroeg- of laat-)koloniale periode verschoof het economisch zwaartepunt richting de kuststeden (door het toenemend belang van de overzeese handel / export naar het moederland) (1)
- in de postkoloniale periode werden steden in de Andesregio in toenemende mate beter (met elkaar en) met de kuststeden verbonden (1)
De economische groei in het noordelijkste land in de Andesregio, Venezuela, en in het zuidelijkste land in de Andesregio, Bolivia, blijft achter ten opzichte van die van andere landen in de Andesregio.
Vraag 20 2 punten
Geef voor zowel Venezuela als Bolivia een oorzaak van de achterblijvende economische groei.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Een juiste oorzaak voor Venezuela is: de politieke situatie in Venezuela is (momenteel) instabiel / onzeker (1)
- Een juiste oorzaak voor Bolivia is: Bolivia heeft geen directe toegang tot zee / ligt landlocked (1)
Opgave 6 − De Galápagoseilanden
Bij deze opgave horen de bronnen 14 en 15.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern. De Galápagoseilanden zijn ontstaan door hotspotvulkanisme, maar zijn vulkanisch niet meer actief.
Vraag 21 1 punt
Geef de naam van het stollingsgesteente waaruit de Galápagoseilanden vooral bestaan.
Bron 14
De Galápagoseilanden De Galápagoseilanden liggen zo’n duizend kilometer ten westen van Ecuador in de Stille Oceaan. De archipel is ontstaan door hotspotvulkanisme. In de loop van ruim tien miljoen jaar zijn meer dan honderd grote en kleine eilanden van de archipel ontstaan. De Galápagoseilanden hebben geen tropisch regenwoudklimaat, zoals je zou verwachten rond de evenaar, maar een steppeklimaat.
Locatie Galápagoseilanden
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- basalt (1)
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern. Ongeveer 1.000 kilometer ten noordoosten van de Galápagoseilanden ligt Cocoseiland. Cocoseiland en de Galápagoseilanden zijn door dezelfde hotspot gevormd, maar hebben ten opzichte van de hotspot een verschillende ligging.
Vraag 22 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van het verschil in ligging van Cocoseiland en de Galápagoseilanden ten opzichte van de hotspot.
Bron 14
De Galápagoseilanden De Galápagoseilanden liggen zo’n duizend kilometer ten westen van Ecuador in de Stille Oceaan. De archipel is ontstaan door hotspotvulkanisme. In de loop van ruim tien miljoen jaar zijn meer dan honderd grote en kleine eilanden van de archipel ontstaan. De Galápagoseilanden hebben geen tropisch regenwoudklimaat, zoals je zou verwachten rond de evenaar, maar een steppeklimaat.
Locatie Galápagoseilanden
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Cocoseiland ontstaan is toen de Cocosplaat boven de hotspot / mantelpluim lag en dat de Galápagoseilanden ontstaan zijn toen de Nazcaplaat boven de hotspot / mantelpluim lag (1)
- waarna Cocoseiland (dat op de Cocosplaat ligt) naar het noordoosten is gaan bewegen en dat de Galápagoseilanden (die op de Nazcaplaat liggen) naar het oosten zijn gaan bewegen (1)
Gebruik het kaartenkatern. De Galápagoseilanden hebben een steppeklimaat. Dat is anders dan je zou verwachten op basis van de breedteligging van de eilanden.
Vraag 23 2 punten
Leg uit dat de Galápagoseilanden een steppeklimaat hebben. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- de Galápagoseilanden in een gebied liggen met een koude zeestroom / koud zeewater (oorzaak) (1)
- waardoor er sprake is van dalende (droge) lucht (en er dus weinig neerslag valt) (gevolg) (1)
Gebruik bron 15 en het kaartenkatern. Tijdens een El Niño-jaar sterft een groot deel van de populatie Galápagospinguïns.
Vraag 24 4 punten
Beschrijf in vier stappen het effect van El Niño waardoor een groot deel van de Galápagospinguïns sterft. Begin je beschrijving met de verandering die optreedt in de Humboldtstroom voor de westkust van Zuid-Amerika.
Bron 15
De Galápagospinguïn De Galápagospinguïn is de kleinste en enige tropische pinguïn ter wereld. Het is een soort die alleen op de Galápagoseilanden voorkomt. Ongeveer 95% van de populatie broedt op de eilanden Isabela en Fernandina, in het westelijk deel van de archipel, dicht bij hun voedselbron vis. Juist ten westen van het eiland Isabela komt veel vis voor.
Leefgebied van de Galápagospinguïns
Leefomgeving
Opgave 7
- Droogte, de nieuwe uitdaging
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- in een El Niño-jaar is de Humboldtstroom warmer dan normaal / warmt (rond de evenaar) voor de westkust van Zuid-Amerika oceaanwater op (1)
- boven de Grote Oceaan waaien (in plaats van oostelijke passaatwinden) westelijke passaatwinden (1)
- westelijke passaatwinden blazen warm oceaanwater (vanuit Indonesië) naar de westkust van de Galápagoseilanden (1)
- in het opwarmende zeewater verdwijnen de (van koud water afhankelijke) vissen / verdwijnt het voedsel van pinguïns / verandert het ecosysteem in het leefgebied van de pinguïns (1)
Opgave 7 − Droogte, de nieuwe uitdaging
Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.
Door het veranderen van het klimaat heeft Nederland vooral in het voorjaar en in de zomer steeds vaker te maken met droogte.
Vraag 25 2 punten
Geef twee gevolgen van het warmer wordende klimaat waardoor in Nederland vooral in het voorjaar en in de zomer droogte ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Juiste gevolgen zijn: − Door het warmer wordende klimaat neemt (vooral in het voorjaar en in de zomer) de verdamping toe. − Door het veranderende klimaat komen steeds vaker langere perioden zonder neerslag voor / wordt het neerslagregiem onregelmatiger. per juist gevolg (1) (2)
Gebruik bron 16 en het kaartenkatern. In Nederland worden oplossingen bedacht voor het bestrijden van het droogteprobleem, zoals de ‘Nationale Gieter’. Hierbij wordt een strategische zoetwatervoorraad onder de Veluwe opgeslagen.
Vraag 26 3 punten
Geef
- twee gebiedskenmerken van de Veluwe waardoor het gebied geschikt is voor een strategische zoetwatervoorraad;
- de naam van een ander gebied dat al als strategische zoetwatervoorraad wordt gebruikt.
Bron 16
De Nationale Gieter De ‘Nationale Gieter’ is een plan om een deel van het water uit de IJssel op te pompen en in de ondergrond van de Veluwe te laten infiltreren en op te slaan. In de ondergrond kan daar 300 miljard liter water per jaar worden opgeslagen. Dat is ongeveer 1/3 van de hoeveelheid die jaarlijks voor drinkwater uit de ondergrond onttrokken wordt. De ‘Nationale Gieter’ kan een belangrijke strategische zoetwatervoorraad worden.
De Nationale Gieter
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste gebiedskenmerken zijn: (2p)
- De Veluwe bestaat uit zandgronden waarin water makkelijk kan infiltreren.
- De Veluwe ligt hoog waardoor er veel ruimte is in de ondergrond.
- De Veluwe ligt gunstig ten opzichte van de rivieren (Neder-Rijn en IJssel).
Opmerking Per juist kenmerk 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 16. Het plan van de ‘Nationale Gieter’ past goed binnen het integraal waterbeleid.
Vraag 27 2 punten
Geef twee redenen waarom het plan van de ‘Nationale Gieter’ goed past binnen het integraal waterbeleid.
Bron 16
De Nationale Gieter De ‘Nationale Gieter’ is een plan om een deel van het water uit de IJssel op te pompen en in de ondergrond van de Veluwe te laten infiltreren en op te slaan. In de ondergrond kan daar 300 miljard liter water per jaar worden opgeslagen. Dat is ongeveer 1/3 van de hoeveelheid die jaarlijks voor drinkwater uit de ondergrond onttrokken wordt. De ‘Nationale Gieter’ kan een belangrijke strategische zoetwatervoorraad worden.
De Nationale Gieter
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste redenen zijn: − Het geïnfiltreerde water kan weer opgepompt worden wanneer de regio te kampen heeft met droogte / een zoetwatertekort. − Door water te infiltreren kan verdroging (van hoge zandgronden) voorkomen worden. − Door water te infiltreren kan verzilting (in West-Nederland) voorkomen / bestreden worden. per juiste reden (1) (2)
Gebruik bron 17. Op steeds meer locaties in Nederland ontstaan kleinschalige initiatieven waarbij oplossingen worden gezocht voor het droogteprobleem. Een van deze initiatieven is de ‘Waterhouderij Walcheren’.
Vraag 28 2 punten
Beredeneer waarom juist akkerbouwers dit initiatief hier genomen hebben.
Bron 16
De Nationale Gieter De ‘Nationale Gieter’ is een plan om een deel van het water uit de IJssel op te pompen en in de ondergrond van de Veluwe te laten infiltreren en op te slaan. In de ondergrond kan daar 300 miljard liter water per jaar worden opgeslagen. Dat is ongeveer 1/3 van de hoeveelheid die jaarlijks voor drinkwater uit de ondergrond onttrokken wordt. De ‘Nationale Gieter’ kan een belangrijke strategische zoetwatervoorraad worden.
De Nationale Gieter
Bron 17
Waterhouderij Walcheren Na de droge zomers van 2018 en 2019 besloot een groep Zeeuwse akkerbouwers uit Walcheren om voor hun 300 hectare landbouwgrond de stichting ‘Waterhouderij Walcheren’ op te richten. De waterhouderij heeft als doel de zoetwatervoorraad in Walcheren duurzaam te beheren en te vergroten. De waterhouderij buffert door middel van drainagesystemen en stuwen het neerslagoverschot in de winter en gebruikt dit water in de zomer wanneer er maar beperkt andere bronnen beschikbaar zijn.
Locatie Waterhouderij Walcheren
Opgave 8
- Purmerend, van groeikern tot compacte woonstad
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- akkerbouwers voor de beregening van hun gewassen / het zoet houden van het water in de bodem afhankelijk zijn van regenwater (1)
- omdat zo vlak bij de kust (in Zeeland) een groot deel van het grondwater / oppervlaktewater te zout / kwalitatief ongeschikt is (1)
Opgave 8 − Purmerend, van groeikern tot compacte woonstad
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Purmerend was een groeikern (zie bron 18), maar de gemeente wil van Purmerend nu een compacte woonstad maken.
Vraag 29 2 punten
Leg uit dat het compacte-stadbeleid duurzamer is dan het groeikernenbeleid. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 18
Purmerend: van groeikern tot compacte woonstad Tot de jaren 60 van de vorige eeuw was Purmerend een marktstadje in Noord-Holland waar kaas en vee werd verhandeld. In de jaren 60 werd Purmerend door de overheid aangewezen als groeikern. De bevolking groeide van 7.000 inwoners in 1950 tot 80.000 inwoners in 2020. Naar verwachting zet de groei door naar 100.000 inwoners in 2040. De gemeente wil de bevolkingsgroei opvangen door van Purmerend een ‘compacte woonstad’ te maken. Niet alleen de bevolking groeit, maar ook de leeftijdsopbouw van de bevolking van Purmerend verandert. Hierdoor spelen er nieuwe vraagstukken ten aanzien van het voorzieningenniveau, de diversiteit in woonmilieus, mobiliteit en duurzaamheid. Voor het stationsgebied is in
2019 een visie ontwikkeld die goed past bij het concept van de ‘compacte woonstad’.
Purmerend
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Het groeikernenbeleid leidde tot langere / meer reisbewegingen tussen de (gescheiden) functies wonen, werken en recreatie en bij het compacte-stadbeleid zijn deze functies dicht bij elkaar gerealiseerd (oorzaak) (1)
- waardoor er bij het compacte-stadbeleid minder mobiliteit / uitstoot van broeikasgassen / energieverbruik is dan bij het groeikernenbeleid (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 18 en 19. De gemeente van Purmerend heeft ervoor gekozen om het woningaanbod en de woonomgeving aan te passen aan de veranderende leeftijdsopbouw in de stad.
Vraag 30 2 punten
Beredeneer dat deze keuze van de gemeente een gevolg is van het groeikernenbeleid in de jaren 60 en 70.
Bron 18
Purmerend: van groeikern tot compacte woonstad Tot de jaren 60 van de vorige eeuw was Purmerend een marktstadje in Noord-Holland waar kaas en vee werd verhandeld. In de jaren 60 werd Purmerend door de overheid aangewezen als groeikern. De bevolking groeide van 7.000 inwoners in 1950 tot 80.000 inwoners in 2020. Naar verwachting zet de groei door naar 100.000 inwoners in 2040. De gemeente wil de bevolkingsgroei opvangen door van Purmerend een ‘compacte woonstad’ te maken. Niet alleen de bevolking groeit, maar ook de leeftijdsopbouw van de bevolking van Purmerend verandert. Hierdoor spelen er nieuwe vraagstukken ten aanzien van het voorzieningenniveau, de diversiteit in woonmilieus, mobiliteit en duurzaamheid. Voor het stationsgebied is in
2019 een visie ontwikkeld die goed past bij het concept van de ‘compacte woonstad’.
Purmerend
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In Purmerend kwamen (doordat Purmerend werd aangewezen als groeikern) in de jaren 60 en 70 in een korte tijd veel jonge gezinnen / mensen wonen (1)
- die nu voor een vergrijzing van de bevolking in Purmerend zorgen (waarvoor kleinere woningen / appartementen / een compacte woonomgevingen nodig zijn) (1)
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern. Op de NS-stations van Purmerend stoppen alleen stoptreinen. De gemeente verwacht dat Purmerend voor zakelijke dienstverlening aantrekkelijker wordt als er ook intercitytreinen zouden stoppen.
Vraag 31 2 punten
Geef aan waarom
- een intercitystation Purmerend aantrekkelijker kan maken voor zakelijke dienstverlening;
- de herstructurering van het stationsgebied Purmerend aantrekkelijker kan maken voor zakelijke dienstverlening.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat een intercity zorgt voor een snelle / directe verbinding met Amsterdam / een afname van de relatieve afstand tussen Purmerend en Amsterdam (1)
- Een juist antwoord is: de herstructurering van het stationsgebied van Purmerend leidt tot een groene / duurzame / hoogwaardige leefomgeving (waar verschillende functies bij elkaar zitten) (1)
Gebruik de bronnen 19 en 20. De geplande ontwikkeling van het stationsgebied is een vorm van herstructurering. In de wijk Wheermolen heeft al op grote schaal herstructurering plaatsgevonden.
Vraag 32 2 punten
Geef aan
- uit welke gegevens in bron 20 je kunt afleiden dat in Wheermolen al herstructurering plaatsgevonden heeft;
- waarin de herstructurering van Wheermolen verschilt van de herstructurering van het stationsgebied.
Bron 20
Woningkenmerken van een aantal wijken in Purmerend in 2020
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In Wheermolen is 17% van de woningen na 2010 gebouwd (tegenover 51% in de periode 1950-1969) (1)
- Wheermolen zal vooral een woonfunctie behouden, terwijl het stationsgebied (nog meer) zal transformeren tot een woon-werkgebied (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Aardrijkskunde 2022, tijdvak 3. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2022/vwo/documenten/cse-3/vw-0131-a-22-3-o
Andere examens aardrijkskunde vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3?
Het centraal examen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over verstedelijking (9), endogene en exogene processen (5) en ontwikkelingsvraagstukken (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/vwo/documenten/cse-3/vw-0131-a-22-3-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde vwo 2022, tijdvak 3 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.