Examenvragen Nederland: wonen en water aardrijkskunde havo
67 vragen over Nederland: wonen en water uit 16 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Nederland: wonen en water komt in 16 van de 18 examens aardrijkskunde havo voor, met 67 vragen (12% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 2 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over Nederland: wonen en water
Per examen de vragen over Nederland: wonen en water, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: De Overijsselse Vecht
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.
Gebruik bron 15.
Het waterpeil van het IJsselmeer is verhoogd. Dit leidt ook tot een verhoging van het waterpeil in de Vecht.
Vraag 27 2 punten
Geef aan
- waarom het waterpeil van het IJsselmeer verhoogd is;
- waardoor een verhoogd waterpeil van het IJsselmeer ook tot een verhoging van het waterpeil in de Vecht leidt.
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van een juist antwoord zijn: (1)
- Een verhoogd waterpeil van het IJsselmeer zorgt voor een zoetwaterbuffer (voor droge perioden).
- Door een verhoogd waterpeil van het IJsselmeer blijft spuien op de Waddenzee (ook bij een zeespiegelstijging) mogelijk.
- Een verhoogd waterpeil van het IJsselmeer kan verzilting tegengaan.
- Uit het antwoord moet blijken dat de Vecht zijn water moeilijker kwijt kan op het Zwarte Water / Ketelmeer / Zwarte Meer / IJsselmeer. (1)
Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
bron 16


Alcarta 2e editie kaartblad 14. Schaal 1: 1.200.000
Bij het verhogen en versterken van de dijken tussen Zwolle en Ommen werkt het Waterschap Drents-Overijsselse Delta samen met Rijkswaterstaat.
Vraag 29 2 punten
Geef aan
- waarom ook Rijkswaterstaat invloed moet hebben op het waterbeheer in het beheergebied van de Drents-Overijsselse Delta;
- waarom het Waterschap Drents-Overijsselse Delta ook op een ander schaalniveau moet samenwerken.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat maatregelen in het beheergebied van het Waterschap Drents-Overijsselse Delta invloed hebben op nationaal schaalniveau (zoals de strategische zoetwatervoorraad van het IJsselmeer / de Balgstuw). (1)
- Voorbeelden van een juist antwoord zijn: (1)
- Rivieren in het beheergebied van het Waterschap Drents-Overijsselse Delta stromen door meerdere provincies / gemeenten.
- Het stroomgebied van de Vecht ligt (niet alleen in Nederland, maar ook) voor een deel in Duitsland. / De rivieren in het stroomgebied van het Waterschap Drents-Overijsselse Delta ontspringen in Duitsland.
2026, tijdvak 2: Waterbeheer in het Geuldal
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
bron 18 Het Geuldal
In het zuiden van Limburg ligt het Geuldal. De Geul heeft zich hier ingesneden in het lössplateau. Het gebied wordt gekenmerkt door grote hoogteverschillen.
In het Geuldal leidt een snelle afvoer van water naar de Geul regelmatig tot wateroverlast. Behalve overstromingen komen er ook perioden met droogte voor in het stroomgebied van de Geul. Om de wateroverlast tegen te gaan, zijn er verschillende plannen om het water in het stroomgebied van de Geul beter vast te houden.


Bron: Shutterstock, MyStockVideo, 2021.

Bron: Alcarta 2e editie, kaartblad 17.
Hieronder staan vijf uitspraken over de Geul. Twee van deze uitspraken zijn juist.
- Uitspraak 1: de Geul is de rivier met het kleinste verval in Nederland.
- Uitspraak 2: de Geul is een gemengde rivier.
- Uitspraak 3: het Geuldal is vooral ontstaan door erosie.
- Uitspraak 4: het verhang van de Geul is 300 meter.
- Uitspraak 5: het water van de Geul wordt afgevoerd richting de Maas.
Vraag 25 2 punten
Geef aan welke twee uitspraken juist zijn.
Noteer alleen de cijfers van de juiste uitspraken.
Bekijk het antwoord
3 en 5. Per juiste uitspraak 1 scorepunt.
Gebruik bron 18 en 19 en het kaartenkatern.
bron 19 Schematische situatie Geuldal

De kans op overstromingen in het stroomgebied van de Geul is groot.
Vraag 27 2 punten
Geef met twee kenmerken van het landschap aan waardoor de kans op overstromingen juist in het stroomgebied van de Geul groot is.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste kenmerken zijn:
- Het landschap van het Geuldal is heuvelachtig.
- De stroomgeul van de Geul is smal.
- Op de hellingen staan niet overal bomen.
- De Geul moet het water van veel zijtakken / beken opvangen.
- De akkers liggen een deel van het jaar braak.
per juist kenmerk: 1 scorepunt
Gebruik bron 20.
bron 20 Zes verschillende maatregelen om de waterafvoer in het stroomgebied van de Geul te vertragen

Bron: www.wwf.nl/wat-we-doen/actueel/blog/medewerker-maarten/geuldal-studie, 2023.
In bron 20 staan zes maatregelen die de waterafvoer vertragen.
Vraag 28 3 punten
Geef voor de maatregelen a, b en c aan op welke manier deze maatregel de waterafvoer vertraagt.
Bekijk het antwoord
- a: door het aanplanten van bomen infiltreert er meer water in de grond. (1 scorepunt)
- b: door het aanbrengen van terrassen / graften blijft water langer staan / neemt de stroomsnelheid af. (1 scorepunt)
- c: door meanders aan te leggen wordt de rivier langer / krijgt de rivier meer ruimte. (1 scorepunt)
2025, tijdvak 1: Droogtebestrijding in Nederland
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Gebruik bron 15.
In bron 15 staan naast droogtebestrijding nog vijf voorbeelden van wettelijke taken aangegeven.
Vraag 26 2 punten
Noteer de letters a tot en met e van deze wettelijke taken onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter of dit een taak van de waterschappen of een taak van Rijkswaterstaat is.
Bron 15: tekst over de draaiknoppen voor droogtebestrijding en vijf wettelijke taken (a tot en met e). Bekijk in Bijlage, pagina 15
Bekijk het antwoord
- a waterschappen
- b Rijkswaterstaat
- c waterschappen / Rijkswaterstaat
- d Rijkswaterstaat
- e waterschappen
Aanvulling: op pagina 11, bij vraag 26 moet 'c waterschappen' vervangen worden door 'c waterschappen / Rijkswaterstaat'.
Gebruik de bronnen 15 en 16.
In bron 16 staan klimaatadaptieve maatregelen die genomen kunnen worden bij de inrichting van een gebied. Een van die maatregelen is het loskoppelen van regenpijpen van het riool.
Vraag 27 1 punt
Bij welke twee draaiknoppen in bron 15 past het loskoppelen van regenpijpen van het riool?
Bron 15: de vier draaiknoppen voor droogtebestrijding. Bekijk in Bijlage, pagina 15
Bekijk het antwoord
Draaiknop (minder) afvoeren en draaiknop (meer) infiltreren.
Opmerking: het scorepunt alleen toekennen wanneer beide draaiknoppen juist zijn.
Gebruik bron 16.
Volgens de toekomstscenario's van het IPCC en het KNMI zal in Nederland het neerslagregiem veranderen. Bij de inrichting van het landschap worden daarom klimaatadaptieve maatregelen genomen.
Vraag 28 2 punten
Beschrijf met een voorbeeld uit bron 16 in twee stappen dat bij de inrichting van het landschap rekening wordt gehouden met dit veranderende neerslagregiem.
Bron 16: klimaatadaptieve maatregelen bij de inrichting van een gebied. Bekijk in Bijlage, pagina 16
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat
- met bijvoorbeeld bufferzones of het weer laten meanderen van rivieren (regen)water uit natte periodes opgeslagen / vastgehouden kan worden,
- om dit water vervolgens tijdens droge periodes te kunnen gebruiken.
Gebruik bron 16.
De klimaatadaptieve maatregelen in bron 16 zijn genomen in het kader van integraal waterbeheer.
Vraag 29 2 punten
Geef voor twee klimaatadaptieve maatregelen uit bron 16 aan waarom dit maatregelen zijn die passen bij integraal waterbeheer.
Bron 16: klimaatadaptieve maatregelen bij de inrichting van een gebied. Bekijk in Bijlage, pagina 16
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- Buffergebieden zorgen niet alleen voor infiltratie van regenwater, maar dragen ook bij aan een hogere biodiversiteit.
- Meanders in rivieren zorgen niet alleen voor een langere vertragingstijd / verlaagde piekafvoer, maar dragen ook bij aan een waardevoller landschap / hogere natuurwaarden / recreatiemogelijkheden.
- Beschaduwing zorgt niet alleen voor minder verdamping, maar kan ook bijdragen aan een hogere biodiversiteit.
Per juist antwoord 1 scorepunt.
Opmerking: alleen wanneer een antwoord twee elementen van integraal waterbeheer bevat 1 scorepunt toekennen.
Gebruik de bronnen 16 en 17 en het kaartenkatern.
Bron 16 is gemaakt door een van de waterschappen voor hun eigen beheergebied.
Vraag 30 1 punt
Welk waterschap heeft bron 16 gemaakt?
Kies uit:
Bron 17: kaart van de waterschappen in Nederland (2024), met de nummers van de waterschappen. Bekijk in Bijlage, pagina 16
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A waterschap Aa en Maas (19)
2024, tijdvak 1: Komt de Lelylijn naar Emmeloord?
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 18.
Gebruik de overzichtskaart van Midden-Nederland in het kaartenkatern.
Na de inpoldering van de Noordoostpolder werd aansluiting op het spoornet, vanwege het landgebruik, niet als noodzakelijk gezien.
Vraag 27 2 punten
Beredeneer waarom de aansluiting op het spoornet vanwege het landgebruik in de Noordoostpolder toen niet als noodzakelijk werd gezien.
Overzichtskaart van Midden-Nederland met de Noordoostpolder en het spoornet. Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 10
Bekijk het antwoord
Een juiste redenering is:
De Noordoostpolder had (na de inpoldering) vooral een agrarische (akkerbouw) functie,
zodat in de Noordoostpolder niet veel mensen kwamen wonen (die gebruik moesten maken van het openbaar vervoer).
2024, tijdvak 1: Waterveiligheid in Nederland
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 19 en 20.
De Watersnoodramp in 1953 (zie bron 19) ontstond door een combinatie van springtij en een zware noordwesterstorm. Deze natuurlijke omstandigheden leiden ook tegenwoordig nog tot een grote overstromingsdreiging in Nederland, vooral als de rivieren tegelijkertijd een hoge piekafvoer hebben.
Vraag 30 3 punten
Beschrijf waardoor de combinatie van deze drie natuurlijke omstandigheden tot een grote overstromingsdreiging in Nederland leidt.
Ga in je beschrijving in op elk van de drie natuurlijke omstandigheden.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat
de waterstand van de zee bij springtij hoger is dan bij een normale vloed,
en dat bij een (zware) noordwesterstorm zeewater voor de kust van Nederland opgestuwd wordt,
waardoor rivieren hun water niet goed kwijt kunnen op zee (en dat is juist bij een piekafvoer noodzakelijk).
Gebruik de bronnen 19 en 20 en het kaartenkatern.
Bij de Watersnoodramp in 1953 kwamen 1.836 mensen om het leven. Een dijkdoorbraak bij Nieuwerkerk aan den IJssel zou tot veel meer slachtoffers geleid hebben.
Vraag 31 1 punt
Geef aan waardoor een dijkdoorbraak bij Nieuwerkerk aan den IJssel tot veel meer slachtoffers geleid zou hebben.
Kaart van Nederland, met de ligging van Nieuwerkerk aan den IJssel. Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 9
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de dijk bij Nieuwerkerk aan den IJssel een groot laaggelegen (dijkring)gebied beschermde (waarin ook toen al veel mensen woonden).
De Watersnoodramp in 1953 veranderde het denken over waterveiligheid in Nederland en leidde tot de aanleg van de Deltawerken. Ook na 1995 veranderde het denken over waterveiligheid.
Vraag 32 2 punten
Geef aan
- waardoor in 1995 het denken over waterveiligheid veranderde;
- wat er toen veranderde in het denken over waterveiligheid.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat in 1995 sprake was van (bijna-)overstromingen in het rivierengebied / de dijken in het rivierengebied op doorbreken stonden / een grootschalige evacuatie in het rivierengebied noodzakelijk was.
Uit het antwoord moet blijken dat mensen zich bewuster werden van de overstromingsrisico's in het rivierengebied (en niet alleen in het kustgebied) / na 1995 het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier gestart werd.
Een overstroming in de bovenloop van een rivier verkleint de kans op een overstroming in de benedenloop.
Vraag 33 2 punten
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat
als in de bovenloop van een rivier een overstroming plaatsvindt water aan de rivier wordt onttrokken, (oorzaak)
waardoor in de benedenloop de piekafvoer / het debiet lager wordt (en de kans op een overstroming in de benedenloop dus lager wordt). (gevolg)
2024, tijdvak 2: Water in Nederland, vroeger en nu
Opgavetekst
Bron 17 Nederland Geologie

Vier kaarten van Nederland naar tijdvak, met de afzettingen en het water: Holoceen (Midden-Holoceen, 3850 v. Chr.), Subboreaal (1500 v. Chr.), Romeinse tijd (100 n. Chr.) en Middeleeuwen (1500). Op de kaart van de Middeleeuwen is de Zuiderzee zichtbaar; in de Romeinse tijd en het Subboreaal ligt daar het Flevomeer. Legenda afzettingen: tertiaire en oudere afzettingen, pleistoceen zand, gestuwd gebied, löss, duin en strandwallen, wadden en slikken, riviervlakten en kwelders, veen en ingedijkt overstromingsgebied. Legenda water: rivier en meer.
Kaartenkatern Nederland

Kaartblad uit het kaartenkatern: Nederland. De afbeelding toont het kaartblad met de rivieren, meren en de hoogteligging. Gebruik de legenda en schaal op de afbeelding voor afleesbare gegevens.
Vraag 29 2 punten
Gebruik bron 17 en het kaartenkatern. Hieronder staan drie uitspraken over bron 17. Uitspraak 1: de Rijn mondde tot de middeleeuwen (1500) noordelijker in de Noordzee uit dan tegenwoordig. Uitspraak 2: het rivierengebied werd voor de Romeinse tijd (100 n. Chr.) ingedijkt. Uitspraak 3: vanaf de Romeinse tijd (100 n. Chr.) was het stroomstelsel van de IJssel verbonden met het stroomstelsel van de Rijn. Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Geeft voor elke uitspraak het juiste antwoord: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 onjuist en uitspraak 3 juist (2p)
Drie juiste antwoorden 2 punten; twee juiste antwoorden 1 punt; minder dan twee juiste antwoorden 0 punten.
Vraag 30 2 punten
Vanaf de middeleeuwen werden delen van Nederland geschikt gemaakt voor de landbouw. Er werden bomen gekapt en sloten gegraven. Hierdoor werd regenwater … 1 … (langzamer / sneller) afgevoerd naar de rivieren. De vertragingstijd nam hierdoor … 2 … (af / toe) en de piekafvoeren werden … 3 … (hoger / lager). Het regiem van rivieren werd … 4 … (regelmatiger / onregelmatiger). Neem de cijfers 1 tot en met 4 uit de tekst over op je antwoordblad en zet de juiste keuze erachter.
Bekijk het antwoord
- Geeft de juiste keuzes: 1 sneller, 2 af, 3 hoger, 4 onregelmatiger (2p)
Vier juiste antwoorden 2 punten; drie juiste antwoorden 1 punt; minder dan drie juiste antwoorden 0 punten.
Bron 18 De Sint-Elizabethsvloed

In de nacht van 18 en 19 november 1421 woedde een hevige noordwesterstorm. In combinatie met hoogwater in de rivieren veroorzaakte deze storm een aaneenschakeling van overstromingen en dijkdoorbraken, vanuit Zuid-Holland tot diep in Gelderland.
In de eeuwen ervoor waren er al vaker zulke stormen geweest die dijken weg hadden geslagen en polders lieten onderlopen.
In 1421 gingen ook grote stukken Hollands en Brabants landbouwgebied ten oosten en zuiden van Dordrecht volledig ten onder, waaronder de polder 'Grote of Zuid-Hollandsche Waard'. Hierdoor werden dertig dorpen door het water onbewoonbaar. Deze Sint-Elizabethsvloed liet de huidige Biesbosch ontstaan.
De kaart toont Zuid-Holland in 1421 (tijdens de Elizabethsvloed). Legenda: land binnen de grote dijken (oranje) en wadden en slikken (crème).
Vraag 31 2 punten
Gebruik bron 18. De Sint-Elizabethsvloed werd veroorzaakt door een combinatie van een hevige noordwesterstorm en hoogwater in de rivieren. Leg uit dat deze combinatie nog steeds van invloed is op het overstromingsrisico in de Zuidwestelijke delta. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat bij een noordwesterstorm zeewater richting de Nederlandse kust wordt opgestuwd (1p)
- Noemt als gevolg dat rivieren daardoor moeilijker op zee kunnen afwateren (1p)
De uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Vraag 32 2 punten
Een deel van de Biesbosch werd in de 19e eeuw ingepolderd. In 2015 werd dat deel weer ontpolderd. Geef twee redenen waarom de ontpoldering van de Biesbosch past binnen het integraal waterbeleid van de Nederlandse overheid.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende redenen: er is sprake van een combinatie van waterbeheer met natuurontwikkeling; bij het ontpolderen werken actoren met verschillende belangen samen, zoals waterschappen, boeren en natuurorganisaties; het beheer is gericht op het vasthouden of bergen van water, zodat ook in tijden van droogte water beschikbaar is (2p)
Per juiste reden 1 punt.
2023, tijdvak 1: Wetterskip Fryslân
Opgavetekst
Bron 22 Wetterskip Fryslân

Het Wetterskip Fryslân is een waterschap in de provincie Friesland. Het draagt zorg voor dijken in en om deze provincie. Het is daarnaast betrokken bij het beheer van het oppervlaktewater in Friesland en een klein gedeelte van de provincie Groningen.
Kaart: beheergebied Wetterskip Fryslân (geel), met de grens van de provincie Friesland (stippellijn). Legenda: steden, kanalen, meren en plassen, beheergebied, grens provincie Friesland, Woudagemaal (symbool). Plaatsen onder meer Leeuwarden, Harlingen, Sneek, Drachten en Heerenveen. Eilanden: Terschelling, Vlieland, Ameland en Schiermonnikoog. Schaal 0 tot 20 km.
Kaartenkatern Noord-Nederland

Overzichtskaart van Noord-Nederland, met Friesland en Groningen.
Vraag 28 1 punt
Gebruik bron 22 en het kaartenkatern.
De grenzen van het beheergebied van Wetterskip Fryslân vallen grotendeels samen met de provinciegrenzen, behalve in het noordoosten van Friesland.
Geef de reden waarom het beheergebied van Wetterskip Fryslân in het noordoosten van Friesland niet samenvalt met de provinciegrens.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat in het noordoosten van Friesland het Lauwersmeer op de grens met de provincie Groningen ligt. (1p)
Het deel tussen haakjes in het correctiemodel (dat het beter is om dit meer door één waterschap te laten beheren) hoeft niet in het antwoord voor te komen.
Vraag 29 2 punten
De afgelopen dertig jaar is het waterbeheer van Wetterskip Fryslân net als in de rest van Nederland steeds meer gericht op integraal waterbeleid.
Geef twee kenmerken van integraal waterbeleid.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende kenmerken: bij integraal waterbeleid wordt rekening gehouden met verschillende actoren (zoals boeren, bewoners, recreanten en natuurverenigingen); bij integraal waterbeleid wordt niet alleen rekening gehouden met het voorkomen van overstromingen, maar ook met droogte / de waterkwaliteit. (2p)
Per juist kenmerk 1 punt.
Bron 23 Het Woudagemaal

Het Woudagemaal is een stoomgemaal dat in 1920 geopend werd om het Friese oppervlaktewater op het juiste peil te houden. Voor 1920 gebeurde dat met windmolens en (spui)sluizen, maar door de daling van de veengrond in de 19e eeuw was dat niet meer genoeg.
In 1966 werd bij Stavoren het elektrische Hooglandgemaal in werking gesteld. Dit gemaal heeft de dagelijkse functie van het Woudagemaal overgenomen, maar bij extreme neerslag wordt het Woudagemaal op stoom gebracht om bij te springen.
Foto (luchtfoto) van het gemaal: een gebouw met een schoorsteen en sluizen aan een kanaal, omgeven door weilanden en bomen.
Kaartenkatern Midden-Nederland

Overzichtskaart van Midden-Nederland, met het IJsselmeer.
Vraag 30 2 punten
Gebruik de bronnen 22 en 23 en het kaartenkatern.
Als gevolg van het veranderde neerslagregiem kan er bij het Woudagemaal tegenwoordig ook water vanuit het IJsselmeer het Friese oppervlaktewater ingelaten worden. Om dat te mogen doen moet Wetterskip Fryslân overleggen met het Watermanagementcentrum Nederland in Lelystad.
Geef aan waarom
- als gevolg van het veranderde neerslagregiem steeds vaker water ingelaten zal worden;
- Wetterskip Fryslân het besluit om water in te laten niet alleen mag nemen.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat er door het veranderde neerslagregiem ook vaker lange droge perioden optreden. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat het water vanuit het IJsselmeer (in tijden van droogte) over meerdere provincies verdeeld moet worden / het IJsselmeer een nationale functie als waterbuffer heeft. (1p)
Kaartenkatern Nederland Grondsoorten

Thematische kaart van de grondsoorten in Nederland.
Vraag 31 3 punten
Gebruik de bronnen 22 en 23 en het kaartenkatern.
Delen van Friesland krijgen steeds vaker te maken met verdroging. Ook een andere vorm van landdegradatie zal steeds vaker optreden.
Neem de letters a tot en met c uit onderstaande tabel over op je antwoordblad.
| vormen van landdegradatie in Friesland | waar? |
|---|---|
| verdroging | b |
| a | c |
Noteer achter
- de letter a nog een andere vorm van landdegradatie waarmee Friesland steeds vaker te maken zal krijgen;
- de letters b en c een deel van Friesland dat steeds vaker met desbetreffende vorm van landdegradatie te maken zal krijgen.
Bekijk het antwoord
- Noteert bij a: verzilting. (1p)
- Noteert bij b, voor verdroging: het zuidoosten van Friesland / in Gaasterland / in de zand- en/of veengebieden. (1p)
- Noteert bij c, voor verzilting: het noorden / westen van Friesland / in de klei- en/of veengebieden. (1p)
2022, tijdvak 1: Waterbeleid IJsselmeer
Vraag 24 3 punten
Het IJsselmeer ontstond door de voltooiing van de Afsluitdijk met daarin sluizen om water te spuien. In het IJsselmeer kunnen hoge waterstanden ontstaan door een combinatie van twee natuurlijke oorzaken. Geef aan - waarom sluizen in de Afsluitdijk om water te spuien noodzakelijk zijn; - bij welke combinatie van twee natuurlijke oorzaken hoge waterstanden in het IJsselmeer kunnen ontstaan.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat met de spuisluizen de waterstand in het IJsselmeer geregeld wordt / overtollig water (van het IJsselmeer op de Waddenzee) gespuid wordt. (1p)
- Noemt als eerste oorzaak van de combinatie: grote waterafvoer op het IJsselmeer / veel neerslag in het stroomgebied van de IJssel en/of Rijn. (1p)
- Noemt als tweede oorzaak van de combinatie: (noord)westerstorm / opstuwing van water door wind. (1p)
Bron 15 Gemeten waterstanden en huidig streefpeil in het IJsselmeer

Lijngrafiek van de waterstand in het IJsselmeer in meter ten opzichte van NAP, van januari tot en met december. Rode lijn: huidig streefpeil, ongeveer -0,40 m van januari tot en met maart en van oktober tot en met december, en ongeveer -0,20 m van april tot en met september. Groene lijn: gemiddelde waterstand, ongeveer -0,20 tot -0,30 m. Paarse lijnen: maximale en minimale gemeten waterstand; de hoogste waarden zijn ongeveer +0,40 tot +0,50 m, in februari en in oktober en november.
Vraag 25 1 punt
Gebruik bron 15. Geef aan in welke twee seizoenen de maximaal gemeten waterstanden het meest afwijken van de gemiddelde waterstand.
Bekijk het antwoord
- Noemt herfst (najaar) en winter. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide seizoenen juist zijn.
Vraag 26 2 punten
Gebruik bron 15. Het streefpeil van het IJsselmeer is in de zomer hoger dan in de winter. Geef aan waarom het streefpeil van het IJsselmeer in de zomer hoger is dan in de winter. Betrek in je antwoord het streefpeil in beide seizoenen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat in de winter op het IJsselmeer gestreefd wordt naar een laag waterpeil, waardoor het gebruikt kan worden als retentiebekken. (1p)
- Noemt dat in de zomer op het IJsselmeer gestreefd wordt naar een hoog waterpeil, waardoor het kan dienen als zoetwaterbuffer. (1p)
Bron 16 Ligging Markerwadden

Kaart van het IJsselmeer en het Markermeer, gescheiden door de Houtribdijk (rode lijn). Plaatsen: Enkhuizen, Urk, Hoorn, Volendam en Lelystad. De Markerwadden liggen in het Markermeer, ten zuidwesten van de Houtribdijk. Schaal 0 tot 8 km.
Bron 17 De Markerwadden in 2017

Luchtfoto van het nieuw aangelegde gebied in het water: een langgerekt eiland met een zanden rand. Binnen de rand liggen nog veel open waterpartijen en kale vakken.
Bron 17 De Markerwadden in 2020

Luchtfoto van de Markerwadden in 2020. Het gebied is verder ingericht, met vele kleinere vakken en plassen binnen een zanden rand. Langs de randen liggen zandbanken en een lange golfbreker.
Kaartenkatern Noord-Nederland

Topografische kaart van Noord-Nederland met de Waddenzee, het IJsselmeer en het Markermeer (blauw), de Afsluitdijk, dijken, provinciegrenzen, steden, wegen en water. Het Markermeer ligt ten zuiden van het IJsselmeer. Legenda op de kaart.
Vraag 27 2 punten
Gebruik de bronnen 16 en 17 en het kaartenkatern. In Nederland is in de jaren 70 en 80 gediscussieerd over het droogleggen van het Markermeer. Uiteindelijk is dat niet gebeurd. In 2016 werd begonnen met de aanleg van de Markerwadden in het Markermeer. Geef - een reden waarom men in de jaren 70 en 80 het Markermeer wilde droogleggen; - een reden voor de aanleg van de Markerwadden.
Bekijk het antwoord
- Noemt als reden om in de jaren 70 en 80 het Markermeer droog te leggen: door het droogleggen zou ruimte ontstaan voor bebouwing / economische activiteiten / landbouwgrond. (1p)
- Noemt als reden voor de aanleg van de Markerwadden: met de aanleg van de Markerwadden is een natuurgebied / recreatiegebied gecreëerd. (1p)
2022, tijdvak 2: Ruimte voor de Rivier, 25 jaar later
Opgavetekst
Bron 22 Storm Ciara
In het begin van het jaar 2020 raasden diverse stormen over Nederland. Een van deze stormen heeft de naam Ciara gekregen. Tijdens deze storm regende het niet alleen in Nederland, maar ook in het Belgische deel van het stroomgebied van de Maas viel veel neerslag.
De storm Ciara in combinatie met springtij en veel rivierwater zorgde voor een bijzondere situatie. Drie stormvloedkeringen werden gesloten om ons te beschermen tegen het dreigende hoogwater van zee: de Hollandsche IJsselkering, de Oosterscheldekering en de Haringvlietsluizen. “Dit heeft alles te maken met de veranderde windrichting, van zuidwest naar noordwest”, zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat, “Plus een verwacht waterpeil van 3,05 meter.” Om deze reden is op maandagochtend 10 februari 2020 op de knop gedrukt om de schuiven van de Oosterscheldekering te laten zakken.
De gesloten Oosterscheldekering

Foto van de gesloten Oosterscheldekering: een rij pijlers met schuiven, en hoge golven tegen de kering. Op de dam staat een persoon die naar het water kijkt.
Vraag 30 1 punt
Bij deze opgave hoort bron 22.
De laatste jaren zijn de werkzaamheden die hoorden bij het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier afgerond.
Wat was de aanleiding voor het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier?
Bekijk het antwoord
- Noemt de (bijna-)overstromingen langs de grote rivieren (in 1993 en 1995 / midden jaren 90). (1p)
Vraag 31 3 punten
Menselijk handelen in het stroomgebied en klimaatverandering dragen bij aan het onregelmatiger worden van het regiem van rivieren.
Geef
- eerst een oorzaak waardoor klimaatverandering bijdraagt aan het onregelmatiger worden van het regiem van rivieren;
- vervolgens een uitleg waaruit blijkt dat het regiem onregelmatiger wordt door menselijk handelen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat door klimaatverandering de kans op extreem weer / intense regenbuien (afgewisseld met langere perioden van droogte) toeneemt. (1p)
- Oorzaak: in de stroomgebieden heeft verstening / verharding van het aardoppervlak plaatsgevonden. (1p)
- Gevolg: waardoor water sneller afstroomt / afvoerpieken korter en hoger worden (en het regiem dus onregelmatiger wordt). (1p)
Vraag 32 2 punten
In 2008 heeft de Tweede Deltacommissie adviezen uitgebracht over de bescherming van Nederland tegen toekomstige waterproblemen.
Geef twee adviezen van de Tweede Deltacommissie die behoren tot het integraal waterbeleid van Nederland.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende adviezen (per juist advies 1 punt): de kustdijken versterken / waterkeringen verbeteren om Nederland te beschermen tegen zeespiegelstijging (door klimaatverandering); inspelen op de onregelmatiger wordende afvoer van rivieren; het waterpeil van het IJsselmeer verhogen om een grotere strategische zoetwatervoorraad te hebben (voor tijden van droogte). (2p)
Per juist advies 1 punt. Bij meer dan twee adviezen tellen alleen de eerste twee mee.
Vraag 33 2 punten
Gebruik bron 22.
In 2020 raasde storm Ciara over Nederland. Pas nadat de wind naar het noordwesten gedraaid was, werd besloten om de stormvloedkeringen te sluiten. Stormvloedkeringen kunnen niet dagenlang achter elkaar dicht blijven.
Geef aan waardoor de stormvloedkeringen
- pas gesloten hoefden te worden nadat de wind naar het noordwesten gedraaid was;
- niet dagenlang achter elkaar dicht kunnen blijven.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat juist bij een noordwesterstorm (meer dan bij een zuidwesterstorm) het zeewater voor de kust van Nederland opgestuwd wordt. (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat rivieren hun water niet op zee kwijt kunnen als de stormvloedkeringen gesloten zijn. (1p)
2022, tijdvak 3: Stuwen in de Maas
Opgavetekst
Bron 18 Stuwen in het Nederlandse deel van de Maas

De puntjeslijn geeft de waterstand aan bij een afvoer van 1.000 m3/s als de Maas geen stuwen zou hebben. De streepjeslijn geeft de waterstand aan bij een afvoer van 250 m3/s als de Maas geen stuwen zou hebben. Bij een afvoer van minder dan 250 m3/s is de waterstand zo laag dat de Maas voor grote rivierschepen niet meer bevaarbaar is. Om de waterstand op peil te houden zijn stuwen in de Maas aangelegd.
Lengteprofiel van de Maas van Linne tot Lith, met de stuwen als verticale lijnen. Legenda: puntjeslijn = waterpeil bij 1.000 m3/sec in een ongestuwde rivier; streepjeslijn = waterpeil bij 250 m3/sec in een ongestuwde rivier; lijn met getal = stuwpeil in meters; rood = wegstromend water na de aanvaring bij Grave. Het stuwpeil bij de beschadigde stuw bij Grave is 4,85 m +NAP.
Vraag 27 3 punten
Om grote rivieroverstromingen als die in 1995 te voorkomen is de afgelopen 20 jaar een grootschalig overheidsprogramma uitgevoerd.
Geef
- de naam van dit grootschalige overheidsprogramma;
- uit dit programma een maatregel die wordt genomen in het zomerbed om overstromingen tegen te gaan;
- uit dit programma een maatregel die wordt genomen in het binnendijks gebied om overstromingen tegen te gaan.
Bekijk het antwoord
- Noemt de naam van het programma: Ruimte voor de Rivier (1p)
- Noemt een maatregel in het zomerbed: kribben verlagen, of stroomgeul verdiepen of verbreden (1p)
- Noemt een maatregel in het binnendijks gebied: hoogwatergeul aanleggen, herbebossen, infiltratiebekkens aanleggen, noodoverloopgebieden of retentiebekkens aanwijzen, of tegels-eruit-gras-erin-campagnes opzetten (1p)
2021, tijdvak 1: Ruimte voor de Rivier
Opgavetekst
Nederland Bodemgebruik 1900

Kaart van het bodemgebruik in Nederland rond 1900. De legenda staat op het kaartblad.
Nederland Bodemgebruik 2012

Kaart van het bodemgebruik in Nederland in 2012. De legenda staat op het kaartblad.
Vraag 30 2 punten
Gebruik uit het kaartenkatern de kaarten over bodemgebruik in 1900 en 2012.
De afgelopen eeuw heeft het veranderde bodemgebruik in Nederland geleid tot een onregelmatiger regiem van de grote rivieren.
Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: in het stroomgebied van de grote rivieren heeft de afgelopen eeuw verstening, verstedelijking, ontginning van veen of ontbossing plaatsgevonden. (1p)
- Gevolg: waardoor minder water wordt opgeslagen in de bodem, water direct in de rivier komt, water sneller afstroomt naar de rivier of de vertragingstijd is afgenomen. (1p)
Vraag 31 1 punt
Dijkverzwaringen worden zo veel mogelijk binnendijks gedaan en niet in de uiterwaarden.
Geef de reden waarom dijkverzwaringen zo veel mogelijk binnendijks worden gedaan.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat het verzwaren van dijken in binnendijks gebied, in tegenstelling tot het verzwaren in de uiterwaarden, niet ten koste gaat van de ruimte voor water of de goede afvoer van water. (1p)
Nederland Ruimte voor de Rivier

Kaart van het programma Ruimte voor de Rivier, met het basispakket, de alternatieven en de aanvullende maatregelen, zoals zomerbedverlaging, kribverlaging, uiterwaardvergraving, dijkverlegging en hoogwatergeulen. De legenda staat op het kaartblad.
Vraag 32 2 punten
Gebruik uit het kaartenkatern de kaart Ruimte voor de Rivier.
In de Nederlandse rivieren zijn in het verleden kribben aangelegd. Die kribben zijn in het kader van het programma Ruimte voor de Rivier verlaagd.
Geef aan:
- waarom in het verleden kribben zijn aangelegd;
- waarom die kribben in het kader van het programma Ruimte voor de Rivier zijn verlaagd.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat door de aanleg van kribben de stroomgeul op diepte blijft, de rivier zich niet verlegt, erosie van de buitenoever wordt tegengegaan of de rivier bevaarbaar blijft. (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat door het verlagen van kribben het water bij hoogwatergolven of piekafvoeren beter kan doorstromen. (1p)
Vraag 33 2 punten
Gebruik uit het kaartenkatern de kaart Ruimte voor de Rivier.
Niet alle betrokken partijen staan positief tegenover de maatregelen die in het kader van het programma Ruimte voor de Rivier zijn genomen.
Geef aan:
- waarom boeren vaak de voorkeur geven aan dijkverzwaringen in plaats van aan uiterwaardvergraving;
- waarom een vereniging als Natuurmonumenten vaak juist de voorkeur geeft aan uiterwaardvergraving in plaats van aan dijkverzwaringen.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat boeren dijkverzwaring verkiezen, omdat hun landgebruik in de uiterwaarden dan hetzelfde kan blijven, hun landbouwgronden niet vaker onder water komen te staan of niet natter worden, en ze geen deel van hun vruchtbare bodem kwijtraken (wat bij uiterwaardvergraving wel het geval is). (1p)
- Uit het antwoord blijkt dat Natuurmonumenten uiterwaardvergraving verkiest, omdat dat gecombineerd kan worden met nieuw aan te leggen natuur, of omdat dijkverzwaringen niet bijdragen aan hogere natuurwaarden. (1p)
2021, tijdvak 2: De Zuidwestelijke Delta
Opgavetekst
Bron 19 Drie omschrijvingen van overheidsinstanties die zich bezighouden met integraal waterbeheer
a Deze instantie heeft in 2008 aanbevelingen gedaan over de waterveiligheid in Nederland tot 2100.
b Deze instantie is verantwoordelijk voor het beheer van de hoofdwatersystemen in Nederland.
c Deze instantie is verantwoordelijk voor de waterhuishouding in een regio.
Vraag 25 2 punten
Gebruik bron 19.
De omschrijvingen a, b en c in bron 19 horen bij de overheidsinstanties Rijkswaterstaat, Tweede Deltacommissie en waterschap.
Neem onderstaande tabel over op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de juiste overheidsinstantie en het hoogste schaalniveau waarop deze overheidsinstantie functioneert.
| omschrijving (zie bron 19) | overheidsinstantie | hoogste schaalniveau waarop deze overheidsinstantie functioneert |
|---|---|---|
| a | ||
| b | ||
| c |
Bekijk het antwoord
- Noemt de drie juiste overheidsinstanties bij a, b en c (1p)
- Noemt de drie juiste schaalniveaus bij a, b en c (1p)
Een punt alleen bij drie juiste overheidsinstanties. Een punt alleen bij drie juiste schaalniveaus. Juiste overheidsinstanties: a Tweede Deltacommissie, b Rijkswaterstaat, c waterschap. Juiste schaalniveaus: a nationaal, b nationaal, c regionaal.
Bron 20 Deltaprogramma in de Zuidwestelijke Delta

Kaart van de Zuidwestelijke Delta met de projecten van het Deltaprogramma. In de legenda 'Projecten' staat een oranje symbool voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma, een paars symbool voor het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma, een roze symbool voor het herstel van steenbekledingen en vooroeverbestortingen, een groene lijn met stip voor 'Gerealiseerd' en een dubbele lijn voor een dijk. Zichtbare wateren: Nieuwe Waterweg, Haringvliet, Grevelingen, Volkerak, Oosterschelde, Veerse Meer, Westerschelde en Schelde-Rijnkanaal. Het label 'Dijkversterking Spui-Oost' staat op de kaart.
Vraag 26 2 punten
Gebruik bron 20.
Bij langdurige, zware noordwesterstormen stijgt de waterstand in het Haringvliet, de Grevelingen en het Volkerak.
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat bij een zware noordwesterstorm het zeewater bij de kust wordt opgestuwd, of dat de Maeslantkering wordt gesloten (1p)
- Noemt als gevolg dat rivieren hun water niet of minder goed op zee kwijt kunnen, waardoor het water van de rivieren tijdelijk in de Zuidwestelijke Delta wordt opgeslagen (1p)
Vraag 27 1 punt
Gebruik bron 20.
In de Zuidwestelijke Delta zijn in het kader van integraal watermanagement verschillende projecten noodzakelijk, vooral langs de Westerschelde.
Geef aan waarom juist langs de Westerschelde veel projecten noodzakelijk zijn.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de Westerschelde, in tegenstelling tot de andere wateren in de Zuidwestelijke Delta, in open verbinding staat met zee en niet is afgesloten door een dam of waterkering (1p)
Bron 21a Veiligheid per dijkring

Choroplethkaart per dijkring. In de legenda 'Kans op overstroming per jaar' staan de klassen 1 op 10.000, 1 op 4.000, 1 op 2.000 en 1 op 1.250, plus hoge grond in geel. Hoe donkerder de kleur, hoe groter de kans op overstroming. De westelijke Randstad is het lichtst (1 op 10.000). De donkerste klassen liggen in delen van het rivierengebied en in het zuiden van het land.
Bron 21b Bevolking per dijkring

Choroplethkaart per dijkring. In de legenda 'Aantal inwoners per ha per dijkringgebied' staan de klassen 0-5, 5-10, 10-20, 20-30 en 30 of meer, plus hoge grond. Het opvallendst is de westelijke Randstad, die in de donkerste klassen valt. Het noorden en oosten van het land zijn licht.
Bron 21c Economische waarde per dijkring

Choroplethkaart per dijkring. In de legenda 'Waarde per dijkringgebied in 1000 euro per hectare' staan de klassen minder dan 150, 150-300, 300-450, 450-600 en 600 of meer, plus hoge grond. Het westelijke deel van de Randstad valt in de donkerste klasse (600 of meer). Het rivierengebied zit in de middelste klassen en het noorden en oosten in de lichte klassen.
Vraag 28 3 punten
Gebruik de bronnen 20 en 21.
De Zuidwestelijke Delta heeft een hogere overstromingskans dan het dijkringgebied waarin de Randstad ligt.
Stelling: het verschil in overstromingskans tussen de Zuidwestelijke Delta en het dijkringgebied waarin de Randstad ligt, is terecht.
Geef:
- de overstromingskans voor zowel de Zuidwestelijke Delta als het dijkringgebied waarin de Randstad ligt;
- een argument vóór de stelling;
- een argument tegen de stelling.
Bekijk het antwoord
- Geeft de overstromingskans van de Zuidwestelijke Delta (1 op 4.000 per jaar) en van het dijkringgebied van de Randstad (1 op 10.000 per jaar) (1p)
- Geeft een juist argument vóór de stelling, bijvoorbeeld dat de Randstad dichter bevolkt is of een hogere economische waarde heeft (1p)
- Geeft een juist argument tegen de stelling, bijvoorbeeld dat elke inwoner in een even (on)veilig gebied zou moeten wonen, of het gevoel van onveiligheid na de watersnoodramp van 1953 (1p)
Overstromingskansen: de Zuidwestelijke Delta 1 op 4.000 per jaar, het dijkringgebied van de Randstad 1 op 10.000 per jaar. Juiste argumenten voor de stelling: de Randstad is dichter bevolkt dan de Zuidwestelijke Delta; de economische waarde van de Randstad is hoger. Juiste argumenten tegen de stelling: elke inwoner van Nederland zou in een even (on)veilig gebied moeten wonen; het gevoel van onveiligheid in de Zuidwestelijke Delta is na de watersnoodramp van 1953 nog altijd aanwezig.
2021, tijdvak 3: Dreigend water in Nederland
Opgavetekst
Bron 16 Dynamisch kustbeheer en zandsuppleties

Het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier is bedoeld om Nederland te beschermen tegen dreigend water vanuit de grote rivieren. Ook de kustgebieden moeten beschermd worden tegen dreigend water.
Om de kust van Nederland te versterken worden zandsuppleties uitgevoerd. Bij strandsuppleties wordt met speciale boten zand van de bodem van de Noordzee opgezogen, op het strand aangebracht en met bulldozers verspreid. Bij vooroeversuppleties wordt het opgezogen zand voor de kust opgespoten. Zeestromingen verspreiden het zand vervolgens langs de kust. Deze manier van kustbescherming wordt dynamisch kustbeheer genoemd.
Op plekken waar strand- en vooroeversuppleties niet mogelijk zijn worden waterkeringen aangelegd of bestaande zeedijken versterkt.
Vraag 25 1 punt
Bij deze opgave hoort bron 16. Stormvloeden zijn in het verleden aanleiding geweest voor de aanleg van de Afsluitdijk en de Deltawerken. Het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier had een andere aanleiding. Geef de aanleiding voor het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat in het verleden (bijna-)overstromingen plaatsvonden langs de grote rivieren (midden jaren 90 / in 1993 en/of 1995) (1p)
Kaartblad Nederland Dreigend water Nederland Dreigend water

Vraag 26 1 punt
Gebruik bron 16 en in het kaartenkatern het kaartblad Nederland Dreigend Water. Het dynamische kustbeheer en het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier zijn bedoeld om Nederland te beschermen tegen dreigend water. Geef vanuit de dimensie natuur nog een andere overeenkomst tussen dynamisch kustbeheer en het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat bij dynamisch kustbeheer en bij Ruimte voor de Rivier natuurlijke processen zo min mogelijk worden verstoord / worden gebruikt om Nederland te beschermen tegen dreigend water (1p)
Vraag 27 2 punten
Het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta vervullen bij het integraal waterbeleid een steeds belangrijkere functie. Geef de functie die het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta steeds vaker zullen vervullen: in de wintermaanden; in de zomermaanden.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta in de wintermaanden steeds vaker zullen fungeren als retentiebekken om overtollig water op te slaan (1p)
- Noemt dat het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta in de zomermaanden steeds vaker zullen fungeren als zoetwaterbuffers tijdens perioden van droogte (1p)
Vraag 28 2 punten
Gebruik in het kaartenkatern het kaartblad Nederland Dreigend water. De jaarlijkse overstromingskans waarop de rivierdijken ontworpen zijn is niet in alle dijkringgebieden even groot. Geef voor dijkringgebieden het verband tussen: de overstromingskans en een demografisch kenmerk; de overstromingskans en een economisch kenmerk.
Bekijk het antwoord
- Noemt het verband met een demografisch kenmerk: dijkringgebieden met een kleinere overstromingskans hebben in het algemeen veel inwoners / een grote bevolkingsconcentratie (1p)
- Noemt het verband met een economisch kenmerk: dijkringgebieden met een kleinere overstromingskans hebben in het algemeen een hogere economische waarde (1p)
Vraag 29 2 punten
Gebruik in het kaartenkatern de kaarten J1 tot en met J5 op kaartblad Nederland Dreigend water. Bij een doorbraak van de rivierdijk bij Rotterdam-Alexanderpolder zal het mogelijke aantal dodelijke slachtoffers in Zoetermeer, ondanks het grote inwoneraantal, relatief laag zijn. Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: Zoetermeer ligt relatief ver van de doorbraak en begint pas na 24 tot 48 uur / na langere tijd te overstromen (1p)
- Gevolg: waardoor er meer tijd beschikbaar is om mensen te evacueren (en het mogelijke aantal dodelijke slachtoffers relatief laag zal zijn) (1p)
2019, tijdvak 1: De Neder-Rijn bij Arnhem
Opgavetekst
Bron 1 Het gebied Meinerswijk in Arnhem

Meinerswijk is een groen gebied in Arnhem ten zuiden van de Neder-Rijn. Om bij hoogwater de waterstand in de Neder-Rijn te verlagen, zijn in het gebied Meinerswijk maatregelen genomen.
Maatregelen in Meinerswijk. Kaart van het gebied met de binnenstad van Arnhem, Arnhem-Zuid, de Neder-Rijn en Meinerswijk. Legenda: water, bebouwing, spoorwegen, wegen, nieuwe kade/dijk/wal, verlaagde zomerkade, nevengeul, winterdijk, stroomrichting. Schaal: 0, 350 en 700 m.
Vraag 25 2 punten
In de twintigste eeuw is het overstromingsrisico langs de Neder-Rijn toegenomen. Het veranderde bodemgebruik in het stroomgebied van de Neder-Rijn en een verandering van het klimaat zijn hiervan belangrijke oorzaken. Geef een verandering van het bodemgebruik in het stroomgebied van de Neder-Rijn waardoor het overstromingsrisico is toegenomen, en een verandering van het klimaat waardoor het overstromingsrisico is toegenomen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een verandering van het bodemgebruik in het stroomgebied: verharding of verstening van het landschap. (1p)
- Noemt een verandering van het klimaat: de laatste decennia valt er (vaker) meer neerslag in korte tijd, het neerslagregime is veranderd, of de neerslagintensiteit is toegenomen. (1p)
Vraag 26 2 punten
In het gebied Meinerswijk zijn maatregelen genomen om bij hoogwater de waterstand in de Neder-Rijn te verlagen. Noteer twee van deze maatregelen uit bron 1 op je antwoordblad. Geef voor elke maatregel aan waardoor de waterstand in de Neder-Rijn lager wordt.
Bekijk het antwoord
- Noemt de gegraven nevengeul, met als verklaring dat er hierdoor meer ruimte is voor de rivier of een betere afvoer van het water, waardoor de waterstand wordt verlaagd. (1p)
- Noemt de verlaging van de zomerkade, met als verklaring dat bij hoogwater het water makkelijker de uiterwaard instroomt of over een groter gebied wordt verdeeld, waardoor de waterstand wordt verlaagd. (1p)
Vraag 27 2 punten
De maatregelen die zijn genomen in het gebied Meinerswijk zorgen niet alleen bij Arnhem voor een lager overstromingsrisico. Door deze maatregelen is het overstromingsrisico langs de hele Neder-Rijn lager geworden. Leg uit dat door de maatregelen in het gebied Meinerswijk het overstromingsrisico langs de hele Neder-Rijn lager is geworden. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak: door de maatregelen in het gebied Meinerswijk, stroomopwaarts in het stroomgebied, wordt meer water vastgehouden, is meer ruimte voor de rivier gecreëerd of is het waterbergend vermogen vergroot. (1p)
- Noemt als gevolg: verder stroomafwaarts langs de Neder-Rijn is het regime gelijkmatiger, de waterstand of het debiet lager, en dus is het overstromingsrisico ook daar lager. (1p)
Vraag 28 2 punten
De ontwikkeling van het gebied Meinerswijk draagt niet alleen bij aan een lager overstromingsrisico, maar kan ook de aantrekkelijkheid van Arnhem vergroten. Beredeneer dat de ontwikkeling van het gebied Meinerswijk de aantrekkelijkheid van Arnhem kan vergroten.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het gebied Meinerswijk vlak bij de binnenstad van, of centraal in, Arnhem ligt. (1p)
- Noemt dat voor bewoners en bezoekers van Arnhem de functies natuur en recreatie op relatief korte afstand worden gecombineerd met de functies van de binnenstad of het centrum. (1p)
2019, tijdvak 2: Wateroverlast in Zuidoost-Brabant
Opgavetekst
Bron 1 Wateroverlast in Soerendonk, Zuidoost-Brabant

Zuidoost-Brabant kreeg in juni 2016 te maken met ernstige wateroverlast. Door extreme regenbuien traden beken buiten hun oevers, met ondergelopen landbouwgronden tot gevolg. Dit zorgde voor veel schade aan akkers en gewassen.
Vraag 26 2 punten
Ongeveer 50 jaar geleden is door menselijk ingrijpen in de stroomgeul de vertragingstijd van de beken in Zuidoost-Brabant afgenomen. Ook een verandering in het stroomgebied van de beken zorgde voor een afname van de vertragingstijd. Geef aan:
- welke ingreep in de stroomgeul van de beken heeft geleid tot een afname van de vertragingstijd;
- welke verandering in het stroomgebied van de beken heeft geleid tot een afname van de vertragingstijd.
Bekijk het antwoord
- Noemt als ingreep in de stroomgeul: kanalisatie / rechttrekken van de beken. (1p)
- Noemt als verandering in het stroomgebied: verstening / verharding of ontbossing. (1p)
Vraag 27 2 punten
Gebruik de atlaskaarten 36 en 37. Door de afname van de vertragingstijd van de beken is het bodemgebruik in Zuidoost-Brabant veranderd. Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Door de afname van de vertragingstijd van de beken in Zuidoost-Brabant werd het gebied sneller ontwaterd / droger (oorzaak). (1p)
- Waardoor het landschap veranderde van een (nat) heide- en hoogveenlandschap in een (droger) gebied met grasland en akkers (gevolg). (1p)
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 2 Plangebied Aa en Astense Aa

Kaart van het studiegebied rond de Aa, de Astense Aa en het plangebied (met rode begrenzing). Plaatsen op de kaart: BZOB, Achterste Diesdonk, Voorste Diesdonk en Oostappen.
Bron 3 Luchtfoto’s van de situatie voor en na het aanleggen van meanders in de Astense Aa

Luchtfoto van de situatie voor het aanleggen van meanders in de Astense Aa: de beek is recht en smal, door een open landschap met akkers, weilanden en bomenrijen.
Bron 3 Luchtfoto’s van de situatie voor en na het aanleggen van meanders in de Astense Aa

Luchtfoto van de situatie na het aanleggen van meanders in de Astense Aa: de beek slingert nu door het landschap.
Vraag 28 3 punten
Gebruik de bronnen 1 tot en met 3. Om in de toekomst wateroverlast door extreem weer in Zuidoost-Brabant tegen te gaan worden door het waterschap in de Astense Aa en de Aa meanders aangelegd (zie bron 3). Natuurorganisaties zijn voorstanders van deze maatregel, maar veel boeren hebben bezwaar. Geef:
- een reden waarom natuurorganisaties voorstanders zijn van het aanleggen van meanders;
- een reden waarom veel boeren bezwaar hebben tegen het aanleggen van meanders;
- een argument dat het waterschap kan gebruiken om boeren te overtuigen van de positieve gevolgen van meanderende beken.
Bekijk het antwoord
- Noemt een reden waarom natuurorganisaties voorstanders zijn: het landschap krijgt meer de oorspronkelijke vorm / er komt meer ruimte voor flora en fauna. (1p)
- Noemt een reden waarom boeren bezwaar hebben: de boeren moeten een deel van hun land afstaan / kunnen een deel van hun land minder (effectief) gebruiken; of het land van de boeren zal minder snel ontwateren / zal natter worden. (1p)
- Noemt een argument dat het waterschap kan gebruiken: door de meanders ontstaat in (het stroombed van) de beek meer ruimte voor (overtollig) water (waardoor er minder overstromingsgevaar is); in de zomer is er minder kans op schade door droogte. (1p)
2019, tijdvak 2: Leefbaarheid in Lelystad
Vraag 29 2 punten
Gebruik atlaskaart 22. De steden Lelystad, Almere, Hoorn en Volendam liggen aan het Markermeer. De stadscentra van Hoorn en Volendam liggen ten opzichte van het water anders dan de stadscentra van Lelystad en Almere. Geef:
- dit verschil in ligging;
- de oorzaak van dit verschil in ligging.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat in Hoorn en Volendam het stadscentrum direct aan het water ligt, en in Lelystad en Almere verder van het water af. (1p)
- Noemt een juiste oorzaak: Hoorn en Volendam zijn (in tegenstelling tot Lelystad en Almere) historische steden (die van oorsprong aan het water werden gebouwd); of Hoorn en Volendam waren voor de stedelijke groei veel meer afhankelijk van een directe ligging aan het water (dan de beleidssteden Lelystad en Almere). (1p)
Bron 1 De geschiedenis van Lelystad

Na de aanleg van Flevoland vestigden de eerste inwoners zich vanaf 1967 in de nieuwe plaats Lelystad. Lelystad moest een groene plaats worden voor mensen die genoeg hadden van de drukte in de grote steden in de Randstad. De wijken Jol en Galjoen werden gebouwd met rondlopende straten en woonerven. Vooral Amsterdammers verhuisden naar Lelystad.
Door de bouw van Almere vanaf 1976, viel de groei van Lelystad echter tegen en ging de leefbaarheid achteruit. Halverwege de jaren 90 van de vorige eeuw werden een aantal wijken in Lelystad opgeknapt. Mede door de aanleg van de Hanzelijn - een spoorverbinding tussen Lelystad en Zwolle - is de bereikbaarheid verbeterd. De laatste jaren wordt bediscussieerd of het mogelijk is een deel van de activiteiten van de luchthaven Schiphol naar Lelystad te verplaatsen.
Vraag 30 2 punten
Gebruik bron 1. In de wijken Galjoen en Jol in Lelystad zijn woonerven aangelegd, net als in veel andere Nederlandse steden. Stelling: de fysiek-ruimtelijke structuur van deze woonerven verbetert de veiligheid in de wijk. Geef:
- een argument vóór deze stelling;
- een argument tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
- Noemt een argument vóór de stelling: het kronkelige stratenpatroon (zonder veel doorgaande straten) draagt bij aan de verkeersveiligheid; woonerven / pleinen met woningen eromheen dragen bij aan sociale controle / toezicht. (1p)
- Noemt een argument tegen de stelling: achter de woningen zijn veel onoverzichtelijke plekken (zoals brandgangen / pleintjes met garageboxen), waar het lastig is om toezicht te houden. (1p)
Vraag 31 2 punten
Gebruik bron 1. Vanaf het eind van de jaren 70 van de vorige eeuw ging de leefbaarheid in Lelystad achteruit. Beredeneer dat dit te maken had met de ontwikkeling van Almere.
Bekijk het antwoord
- De ligging van Almere ten opzichte van Amsterdam / de Randstad is gunstiger dan de ligging van Lelystad. (1p)
- Zodat mensen (uit onder andere Amsterdam en Lelystad) zich in Almere vestigden en het inwoneraantal / voorzieningenniveau in Lelystad daalde / stagneerde (en de leefbaarheid achteruit ging). (1p)
Vraag 32 2 punten
Er zijn plannen om een deel van de activiteiten van de luchthaven Schiphol naar het vliegveld in Lelystad te verplaatsen. In de discussie die hierover gevoerd wordt, botsen argumenten uit twee verschillende dimensies met elkaar. Beredeneer dat in deze discussie argumenten uit twee verschillende dimensies met elkaar botsen.
Bekijk het antwoord
- De verplaatsing van luchthaven-gerelateerde activiteiten kan werk / banen opleveren / trekt mensen naar de omgeving van Lelystad (economische dimensie). (1p)
- Maar deze economische boost kan wel gepaard gaan met milieuproblemen (dimensie natuur) en/of geluidsoverlast (sociaal-culturele dimensie). (1p)
2018, tijdvak 1: Het project Grensmaas
Opgavetekst
Bron 1 Het Consortium Grensmaas
De Grensmaas vormt tussen Borgharen en Maasbracht de grens tussen Nederland en België.
Het project Grensmaas is het grootste rivierproject in Nederland en is in 2018 bijna afgerond. Over een lengte van ruim 40 kilometer zijn langs en in de Maas allerlei verschillende maatregelen genomen om meer ruimte voor de rivier te maken. De uitvoering is in handen van Consortium Grensmaas, waarin grindbedrijven, aannemers en Natuurmonumenten met elkaar samenwerken. Ook de Provincie Limburg en Rijkswaterstaat zijn betrokken bij het project Grensmaas.
Het project levert tienduizenden gezinnen langs de Maas meer bescherming op tegen hoogwater. Het risico op een overstroming wordt vijf keer zo klein door verbreding van de bedding van de Maas en verlaging van de oevers. Bovendien krijgt Zuid-Limburg langs de rivier een nieuw natuurgebied van zo’n duizend hectare. De werkzaamheden worden betaald uit de opbrengst van de winning en de verkoop van 54 miljoen ton grind.
Vraag 25 2 punten
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Tijdens ijstijden in het Pleistoceen werd bij de Grensmaas grind afgezet. Tegenwoordig is dat niet meer het geval.
Leg uit dat bij de Grensmaas tegenwoordig geen grind meer wordt afgezet.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat de Maas tegenwoordig minder hard stroomt / tegenwoordig een kleinere piekafvoer heeft / tegenwoordig een regelmatiger regiem heeft (dan in het Pleistoceen) (oorzaak). (1p)
- waardoor grind tegenwoordig al stroomopwaarts van de Grensmaas bezinkt / tegenwoordig bij de Grensmaas alleen maar fijner sediment wordt afgezet (gevolg). (1p)
Vraag 26 2 punten
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1.
Met het project Grensmaas wordt onder andere het doel nagestreefd om de veiligheid voor de bewoners in het gebied te vergroten.
Geef nog twee doelen van dit project, elk vanuit een andere dimensie.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste doelen, elk vanuit een andere dimensie: grindwinning (economische dimensie) / natuurontwikkeling (dimensie natuur). (2p)
Per juist doel 1 punt.
Vraag 27 1 punt
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1 en de atlas.
Bij de Grensmaas was het mogelijk om over een lang traject allerlei verschillende maatregelen te nemen om meer ruimte voor de rivier te maken en de rivier vrij te laten meanderen. Op andere plekken was het langs de grote rivieren niet mogelijk om zulke grootschalige maatregelen te nemen.
Geef de reden waarom het mogelijk was om de Grensmaas over een lang traject vrij te laten meanderen.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het Julianakanaal vlak naast de Grensmaas loopt (zodat de scheepvaart geen hinder heeft van een vrij meanderende Grensmaas). (1p)
Vraag 28 2 punten
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Leg uit dat door de maatregelen van het project Grensmaas het overstromingsrisico verder stroomafwaarts afneemt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat door de maatregelen bij de Grensmaas meer ruimte voor de rivier ontstaat / het water langer wordt vastgehouden (oorzaak). (1p)
- waardoor het debiet verder stroomafwaarts afneemt / het regiem van de rivier verder stroomafwaarts regelmatiger wordt (en het overstromingsrisico dus afneemt) (gevolg). (1p)
Vraag 29 2 punten
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1 en de atlas.
In het Consortium Grensmaas werken verschillende partijen samen. Om het volledige gebied van de Grensmaas opnieuw in te richten werkt het Consortium samen met nog een andere partij.
Geef aan
- welk begrip van toepassing is op de samenwerking van de verschillende partijen in het Consortium Grensmaas;
- met welke partij het Consortium Grensmaas samenwerkt om het volledige gebied van de Grensmaas opnieuw in te richten.
Bekijk het antwoord
- Noemt het begrip: publiek-private samenwerking (pps). Dit deelscorepunt wordt altijd toegekend. (1p)
- Noemt de partij: de Belgische overheid / Belgische partijen; ook 'Provincie Limburg' en 'Rijkswaterstaat' worden goedgekeurd. (1p)
Aanvulling 2018-1 (vraag 29): het eerste deelscorepunt moet altijd worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord. Bij het tweede deelscorepunt worden ook de antwoorden 'Provincie Limburg' en 'Rijkswaterstaat' goedgekeurd: die overheden zijn wel betrokken bij het project, maar zitten niet in het Consortium.
2018, tijdvak 2: Dijkverlegging bij Cortenoever
Opgavetekst
Bron 1 Dijkverlegging bij Cortenoever

Topografische kaart van de IJssel ten zuiden van Zutphen, met Cortenoever, Rhienderen en Brummen, en een inzetkaart van Nederland. Legenda: oude dijk (stippellijn), verlaagde oude dijk met in- of uitstroomopening (streeplijn), nieuwe dijk (doorgetrokken lijn), afgraving of verlaging (gearceerd). Schaal 0 tot 800 m.
Vraag 25 2 punten
De IJssel maakt ten zuiden van Zutphen een grote bocht (zie bron 1). In de loop van de tijd heeft deze rivierbocht zich steeds verder verplaatst.
Leg uit dat de rivierbocht zich in de loop van de tijd steeds verder heeft verplaatst.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de rivier in de buitenbocht harder stroomt dan in de binnenbocht (oorzaak) (1p)
- Legt uit dat in de buitenbocht erosie optreedt en in de binnenbocht sedimentatie, waardoor de rivierbocht zich verplaatst (gevolg) (1p)
Vraag 26 2 punten
Om het overstromingsrisico in Nederland te verminderen zijn in het rivierengebied maatregelen genomen. Bij Cortenoever is als maatregel de dijk verlegd. Op andere plekken in Nederland zijn ook andere maatregelen genomen, zoals:
- het graven van nevengeulen;
- het verdiepen en verbreden van het zomerbed;
- het verlagen van kribben;
- het verwijderen van obstakels.
Geef aan
- door welke twee van de bovenstaande maatregelen rivierwater sneller wordt afgevoerd;
- waarom door het verleggen van de dijk bij Cortenoever het overstromingsrisico is verminderd.
Bekijk het antwoord
- Noemt het verlagen van kribben en het verwijderen van obstakels als de twee maatregelen (1p)
- Legt uit dat door het verleggen van de dijk meer ruimte voor de rivier ontstaat, doordat de opslagcapaciteit van het winterbed wordt vergroot (1p)
Vraag 27 2 punten
Gebruik bron 1.
Bij de besluitvorming over de dijkverlegging bij Cortenoever zijn verschillende partijen, zoals de bewoners van Zutphen, Rijkswaterstaat, de provincie Gelderland, het Waterschap en lokale boeren betrokken geweest.
Beredeneer bij welke van deze vijf partijen de meeste weerstand bestond tegen de dijkverlegging bij Cortenoever.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat lokale boeren de meeste weerstand hadden (1p)
- Legt uit dat zij (een deel van) hun landbouwgrond moesten opgeven, of dat hun boerderijen na de dijkverlegging buitendijks kwamen te liggen (1p)
Vraag 28 2 punten
Gebruik de atlas.
Om het noorden van Nederland juist in droge periodes van zoet water te voorzien, wordt de stuw bij Driel in de Neder-Rijn gesloten gehouden.
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat door de gesloten stuw bij Driel minder Rijnwater de Neder-Rijn of Lek instroomt en meer Rijnwater de IJssel (oorzaak) (1p)
- Legt uit dat daardoor de waterstand van het IJsselmeer op peil gehouden kan worden, zodat er voldoende zoet water is voor het noorden van Nederland (gevolg) (1p)
2018, tijdvak 2: Stadswerven Dordrecht
Opgavetekst
Bron 1 Het project Stadswerven Dordrecht
In Dordrecht wordt een oud havengebied geherstructureerd. Halverwege de vorige eeuw werden de scheepswerven verlaten. De panden bleven leegstaan en het gebied verpauperde. Na bijna 50 jaar van verval veranderde de situatie. Allerlei bedrijfjes waarvoor in de binnenstad geen plaats was, zagen mogelijkheden om hier (opnieuw) te beginnen. Na verloop van tijd vestigden er zich een trendy hotel en een restaurant. Mede door deze veranderingen ontstonden plannen om het gebied volledig te herstructureren.
In 2009 verscheen een masterplan onder de naam Stadswerven. De Stadswerven moesten een aantrekkelijk gebied worden om te wonen, te werken en te recreëren.
Dordrecht is een stad aan een belangrijk kruispunt van rivieren. Een deel van de binnenstad en ook de Stadswerven liggen buitendijks. Bij het streven naar voldoende waterveiligheid wil men bij nieuwe projecten het water onderdeel laten zijn van de leefomgeving.
Bron 2 Ligging van de historische binnenstad en Stadswerven in Dordrecht

Kaart van Dordrecht met de begrenzing van de historische binnenstad (stippellijn) en het gebied Stadswerven. Op de kaart staan onder meer Oude Maas, Beneden-Merwede en Noord. Legenda: begrenzing historische binnenstad.
Bron 3 Artist’s impression van het project Stadswerven

Afbeelding met genummerde punten 1 tot en met 10 die de maatregelen aanwijzen.
Maatregelen die worden genomen binnen het project Stadswerven:
- 1. villa Augustus (hoogwaardige horeca)*
- 2. bioscoopcomplex (zes zalen)*
- 3. energiehuis (multifunctioneel verzamelgebouw voor culturele en educatieve instellingen)*
- 4. waterpark (loopt bij hoogwater onder) + halte waterbus (halfuursdienst naar Rotterdam)
- 5. Biesboschhal (verzamelgebouw voor (kunst)manifestaties)
- 6. jachthaven
- 7. over het hele gebied woningen in allerlei vormen (particulier en projecten)
- 8. centrale verkeersas op ‘terp’-hoogte
- 9. drijvende waterwoningen
- 10. toekomstige brug richting stadscentrum (langzaam verkeer)
Vraag 30 2 punten
Gebruik de kaartbladen 44 en 45 van de atlas.
Dordrecht ligt in het deel van het rivierengebied dat extra kwetsbaar is voor overstromingen. Door Noordwaard te ontpolderen (zie atlaskaarten 45B1 en 45B2) is het overstromingsrisico bij Dordrecht verminderd.
Geef aan
- waardoor het deel van het rivierengebied waarin Dordrecht ligt extra kwetsbaar is voor overstromingen;
- dat het ontpolderen van Noordwaard bijdraagt aan het verminderde overstromingsrisico in Dordrecht.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat Dordrecht ligt in het deel van het rivierengebied waar hoge waterstanden op zee en hoge waterstanden in de rivier samenkomen (1p)
- Legt uit dat door het ontpolderen van Noordwaard meer rivierwater, voordat het Dordrecht bereikt, naar het Hollands Diep of de Zeeuwse wateren kan stromen (1p)
Vraag 31 3 punten
Gebruik de bronnen 1 tot en met 3.
Met het project Stadswerven worden de volgende doelen nagestreefd:
a een aantrekkelijke stedelijke omgeving met een goede leefbaarheid;
b een goede aansluiting op de binnenstad van Dordrecht;
c overstromingsbewust bouwen.
Geef bij elk van deze doelen een maatregel uit het project die bijdraagt aan het halen van dat doel.
Bekijk het antwoord
- Doel a: noemt een juiste maatregel, zoals het combineren van verschillende functies of het aanleggen van een jachthaven (1p)
- Doel b: noemt de bouw van een brug voor langzaam verkeer, waardoor de aansluiting op de historische binnenstad verbetert (1p)
- Doel c: noemt een juiste maatregel, zoals drijvende waterwoningen, een waterpark of een centrale verkeersas die verhoogd is aangelegd (1p)
Hoe vaak Nederland: wonen en water in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 27, 29 | 2 | 6% |
| 2026, tijdvak 2 | 25, 27-28 | 3 | 9% |
| 2025, tijdvak 1 | 26-30 | 5 | 14% |
| 2024, tijdvak 1 | 27, 30-33 | 5 | 15% |
| 2024, tijdvak 2 | 29-32 | 4 | 13% |
| 2023, tijdvak 1 | 28-31 | 4 | 13% |
| 2022, tijdvak 1 | 24-27 | 4 | 13% |
| 2022, tijdvak 2 | 30-33 | 4 | 12% |
| 2022, tijdvak 3 | 27 | 1 | 3% |
| 2021, tijdvak 1 | 30-33 | 4 | 12% |
| 2021, tijdvak 2 | 25-28 | 4 | 13% |
| 2021, tijdvak 3 | 25-29 | 5 | 15% |
| 2019, tijdvak 1 | 25-28 | 4 | 13% |
| 2019, tijdvak 2 | 26-32 | 7 | 22% |
| 2018, tijdvak 1 | 25-29 | 5 | 15% |
| 2018, tijdvak 2 | 25-28, 30-31 | 6 | 19% |
In 16 van de 18 ingedeelde examens aardrijkskunde havo staat een vraag over Nederland: wonen en water, samen 67 vragen (12% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 2: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 10% van de vragen over Nederland: wonen en water, daarvoor 12%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met Nederland: wonen en water
Maak de 15 nieuwste examenvragen over Nederland: wonen en water online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over Nederland: wonen en water
Andere onderwerpen aardrijkskunde havo
- Globalisering
- Endogene en exogene processen
- Verstedelijking
- Weer en klimaat
- Bevolking en migratie
- Ontwikkelingsvraagstukken
- Water en rivieren
- Landbouw en voedsel
- Energie en grondstoffen
- Kaartvaardigheden
Nederland: wonen en water op andere niveaus
- Examenvragen Nederland: wonen en water aardrijkskunde vmbo-gl/tl
- Examenvragen Nederland: wonen en water aardrijkskunde vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt Nederland: wonen en water voor in het eindexamen aardrijkskunde havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 67 vragen over Nederland: wonen en water, 12% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.
In welk examen aardrijkskunde havo stonden de meeste vragen over Nederland: wonen en water?
In het examen van 2019, tijdvak 2, met 7 vragen: 26-32.
Hoe oefen ik examenvragen over Nederland: wonen en water?
Op deze pagina staan alle vragen over Nederland: wonen en water met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.