Examenvragen bevolking en migratie aardrijkskunde havo

49 vragen over bevolking en migratie uit 16 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Bevolking en migratie komt in 16 van de 18 examens aardrijkskunde havo voor, met 49 vragen (8% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 2 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over bevolking en migratie

Per examen de vragen over bevolking en migratie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: De Passport Power Index

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 5.

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.

Wereldkaart met het migratiesaldo per 1000 inwoners (jaargemiddelde 2015-2020) in vijf klassen, van meer dan 3 tot minder dan -3. Onder meer Noord-Amerika, Australië, Saoedi-Arabië en veel Europese landen hebben een positief saldo.
Kaartenkatern: Wereld Migratiesaldo

Alcarta 2e editie kaartblad 251F. Schaal 1: 180.000.000

Er bestaat een verband tussen het migratiesaldo van een land en de positie op de Passport Power Index. In één werelddeel vormt meer dan de helft van de landen een uitzondering op dit verband.

Vraag 6 2 punten

Geef

  • dit verband;
  • de naam van dit werelddeel.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat landen met een positief migratiesaldo in het algemeen een hoge positie op de Passport Power Index hebben / dat landen met een negatief migratiesaldo in het algemeen een lage positie op de Passport Power Index hebben. (1)
  • Zuid-Amerika (1)

Vraag 6 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Migratie binnen en tussen macroregio's

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort bron 1.

Gebruik bron 1.

De meeste migranten uit de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' migreren naar een buurland in die macroregio. Slechts een klein deel migreert naar een land in een andere macroregio.

Vraag 1 2 punten

Geef aan

  • welk politiek motief migranten meestal hebben als zij naar een buurland binnen de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' migreren;
  • welk ander motief migranten uit deze macroregio vaak hebben als zij migreren.

Bron 1: kaart met de migratiestromen binnen en tussen de acht macroregio's (2020). Bekijk in Bijlage, pagina 2

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat dit migranten zijn die conflicten / oorlog / onveiligheid in hun eigen land ontvluchten (en dus in een buurland terecht komen).

Een voorbeeld van een juist antwoord is: migranten uit de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' hebben vaak ook economische motieven (arbeid of studie) om te migreren.

Vraag 1 in het hele examen

Gebruik bron 1.

De letters A tot en met C in bron 1 zijn van de macroregio's 'Latijns-Amerika', 'Noord-Amerika' en 'Noord-Afrika & West-Azië'.

Vraag 2 1 punt

Noteer de letters A tot en met C uit bron 1 op je antwoordblad.

Schrijf achter elke letter de naam van de juiste macroregio.

Bron 1: kaart met de migratiestromen binnen en tussen de acht macroregio's, met de letters A tot en met C. Bekijk in Bijlage, pagina 2

Bekijk het antwoord
  • A Latijns-Amerika (3)
  • B Noord-Afrika & West-Azië (4)
  • C Noord-Amerika (1)

Vraag 2 in het hele examen

Een groot deel van de migranten in Nederland bestaat uit arbeidsmigranten. Over de gevolgen van arbeidsmigratie voor de Nederlandse samenleving is veel discussie.

Vraag 4 2 punten

Beredeneer dat belangen vanuit twee verschillende dimensies met elkaar botsen in deze discussie.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

Enerzijds kunnen arbeidsmigranten een bijdrage leveren aan het aanvullen van een tekort aan personeel op de arbeidsmarkt (economische dimensie).

maar door een instroom aan arbeidsmigranten kan ervaren worden dat de nationale / regionale identiteit onder druk kan komen te staan (sociaal-culturele dimensie).

Opmerking: aan een antwoord dat bij de tweede deelscore ingaat op de druk op voorzieningen / de woningmarkt ook 1 scorepunt toekennen.

Vraag 4 in het hele examen

2025, tijdvak 2: De demografie van China

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.

Gebruik de bronnen 1 en 2.

De grafiek in bron 1 geeft demografische ontwikkelingen in China weer. In bron 2 staan in willekeurige volgorde de bevolkingsdiagrammen van China van 1965, 1980, 2005 en 2025.

bron 1 De demografische krimp van China

In januari 2023 maakte de Chinese overheid bekend dat de bevolking voor het eerst sinds de hongersnood van 1961 gekrompen is. Verwacht wordt dat dit de start is van een lange periode van demografische krimp. Een kleinere bevolking was jarenlang het doel van de Chinese overheid. Daarom werd lange tijd eenkindpolitiek gevoerd.

Met nieuw beleid probeert de Chinese overheid de demografische krimp nu juist tegen te gaan. Sinds 2015 wordt een tweede kind toegestaan en sinds 2021 mag een derde kind ook. Het vruchtbaarheidscijfer blijft echter laag, onder andere doordat de kosten voor levensonderhoud hoog zijn.

Lijngrafiek van geboorte- en sterftecijfers in China per 1.000 inwoners van 1950 tot 2100, met na 2022 een voorspelling als gekleurde banden.
Geboorte- en sterftecijfers in China

bron 2 Vier bevolkingsdiagrammen van China in willekeurige volgorde

Vier bevolkingspiramides van China, mannen links en vrouwen rechts, per leeftijdsgroep in procenten, met de letters a, b, c en d.

Vraag 1 2 punten

Noteer de letters van deze bevolkingsdiagrammen in de juiste chronologische volgorde van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord

c - b - d - a

Opmerking: Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, 1 scorepunt toekennen.

Vraag 1 in het hele examen

Gebruik bron 1.

Ondanks de invoering van de eenkindpolitiek nam de bevolking in China tussen 1980 en 2023 toe. Dat had te maken met de leeftijdsopbouw van China in die periode.

Vraag 2 2 punten

Geef twee oorzaken waardoor de leeftijdsopbouw van China in die periode ervoor zorgde dat de bevolking toch toenam.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:

  • Door het grote aantal Chinezen in de vruchtbare leeftijd werden er nog altijd veel kinderen geboren.
  • Door de jonge bevolkingsopbouw van de Chinese bevolking was het sterftecijfer laag.
  • De levensverwachting van de Chinese bevolking nam toe.

per juiste oorzaak 1

Vraag 2 in het hele examen

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.

Het stroomdiagram van bron 3 laat het binnenlands migratiepatroon zien van de periode 2010 - 2015. In regio midden veranderde dit migratiepatroon na deze periode.

Vraag 4 2 punten

Geef aan

  • welke verandering optrad in het migratiepatroon in regio midden na de periode 2010 - 2015;
  • waardoor het migratiepatroon veranderde.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat regio midden veranderd is van een vertrekregio naar een vestigingsregio. (1)
  • Uit het antwoord moet blijken dat in regio midden de economische activiteit / de werkgelegenheid toegenomen is. (1)

Vraag 4 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Inheemse talen in Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 11 en 12.

Gebruik bron 11 en het kaartenkatern.

bron 11 Inheemse talen in Brazilië

De etnische samenstelling van de Braziliaanse bevolking is divers. Ook de culturele diversiteit is hoog. Volgens het Braziliaanse Instituut voor Geografie en Statistiek telt het land 305 inheemse volksgroepen en 274 verschillende talen. Op onderstaande kaart is elke inheemse taal aangegeven met een stip. Inheemse talen die dezelfde moedertaal hebben, maken deel uit van één taalfamilie. In Brazilië zijn Tupi en Macro-Jê de grootste taalfamilies.

Kaart van Brazilië met stippen voor inheemse talen, gekleurd naar de taalfamilies Tupi, Macro-Jê en andere, met de erkende leefgebieden van de inheemse bevolking in groen.
Spreiding van inheemse talen in Brazilië

In het noordwesten van Brazilië konden veel verschillende talen ontstaan.

Fysieke kaart van Brazilië met hoogteligging, rivieren, steden en vegetatiegebieden.
Brazilië

Vraag 17 2 punten

Leg uit dat juist daar veel verschillende talen konden ontstaan. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste uitleg is:

  • Het noordwesten van Brazilië bestaat uit ondoordringbaar / moeilijk begaanbaar (regen)woud, (oorzaak) (1)
  • waardoor inheemse bevolkingsgroepen onderling geen / weinig contact hadden (en er veel verschillende talen ontstonden). (gevolg) (1)

Vraag 17 in het hele examen

In het begin van de koloniale periode nam het aantal talen in Brazilië toe. Later tijdens de koloniale periode nam het aantal talen juist af.

Vraag 18 2 punten

Geef een oorzaak waardoor het aantal talen in Brazilië

  • in het begin van de koloniale periode toenam;
  • later tijdens de koloniale periode juist afnam.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat in het begin de koloniale periode Europese talen / het Portugees / Afrikaanse talen in Brazilië werden geïntroduceerd. (1)
  • Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: Tijdens de koloniale periode werd Portugees de lingua franca / werd het spreken van inheemse talen door de Portugezen onderdrukt. / Tijdens de koloniale periode stierven verschillende inheemse bevolkingsgroepen (met hun taal) door (Europese) ziekten uit. (1)

Vraag 18 in het hele examen

Gebruik bron 11.

De kaart in bron 11 geeft geen volledig beeld over de culturele diversiteit in Brazilië.

Vraag 19 2 punten

Geef

  • hiervoor een reden vanuit de sociaal-culturele dimensie;
  • een reden waarom deze stippenkaart geen geschikte kaartvorm is om de spreiding van talen weer te geven.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat mensen / bevolkingsgroepen zich op basis van andere culturele aspecten dan taal (zoals religie) kunnen / willen identificeren met een bepaalde bevolkingsgroep. (1)
  • Voorbeelden van juiste redenen zijn: Deze stippenkaart geeft geen gegevens over het aantal mensen dat een inheemse taal spreekt / geeft alleen de spreiding van een taal aan. / De kaart gaat over taalfamilies en niet over het aantal (niet-inheemse) talen dat in Brazilië wordt gesproken. (1)

Vraag 19 in het hele examen

2025, tijdvak 2: De Afrikaanderwijk in Rotterdam

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 23.

Gebruik bron 19.

bron 19 De Afrikaanderwijk

De Afrikaanderwijk in Rotterdam ligt aan de zuidoever van de Nieuwe Maas. Deze woonwijk ontstond rond 1900 toen de havens 'op Zuid' werden gegraven. In de jaren zestig en zeventig werd de Afrikaanderwijk een multiculturele wijk.

In 1991 stelde de gemeente Rotterdam het bestemmingsplan voor de zuidoever van de Maas vast. In dat bestemmingsplan staat te lezen: 'Hier wordt het centrum van de stad voortgezet. Er komen kantoren, bedrijfsruimten en appartementen die een stedelijke uitstraling hebben.' In 1996 werd de zuidoever door de Erasmusbrug verbonden met het centrum. Op de Kop van Zuid maakten de oude haventerreinen plaats voor exclusieve appartementencomplexen en hoge kantoortorens. Terwijl de Kop van Zuid de afgelopen 30 jaar transformeerde, veranderden de woningen in de Afrikaanderwijk niet. Veel panden waren opgesplitst in huurappartementen.

De komende jaren zal ook de Afrikaanderwijk worden getransformeerd, in overeenstemming met het bestemmingsplan van de jaren negentig. De sloop en nieuwbouw is al begonnen.

Zwart-witfoto van de Afrikaanderwijk in 1950, met rijen woonhuizen, een winkelstraat met marktkramen en een brede weg.
De Afrikaanderwijk in 1950

Vraag 29 1 punt

Geef aan waarom juist in Rotterdam een van de eerste multiculturele wijken ontstond.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat er toen veel werkgelegenheid in de havens was waarvoor arbeidsmigranten werden geworven. (1)

Vraag 29 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Bevolkingsgroei en verstedelijking in Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 13 en 14.

Gebruik de bronnen 13 en 14.

Hieronder staan drie uitspraken over de bronnen 13 en 14.

Uitspraak 1: de verstedelijkingsgraad van Brazilië nam tussen 1940 en 1990 toe.

Uitspraak 2: de deelstaten in het westen van Brazilië hadden in 2020 in het algemeen een grotere relatieve bevolkingsgroei dan de deelstaten in het oosten.

Uitspraak 3: steden in het economisch kerngebied van Brazilië groeiden in 2020 harder dan steden in het Amazonegebied.

Vraag 22 2 punten

Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Kaart van de bevolkingsgroei per deelstaat en van steden met meer dan 250.000 inwoners in Brazilië (2020). Bekijk in Opgaven, pagina 14

Bekijk het antwoord

uitspraak 1: juist

uitspraak 2: juist

uitspraak 3: onjuist

indien drie juiste antwoorden: 2

indien twee juiste antwoorden: 1

indien minder dan twee juiste antwoorden: 0

Vraag 22 in het hele examen

Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.

De deelstaat Roraima heeft de grootste relatieve bevolkingsgroei in Brazilië.

Vraag 23 3 punten

Geef drie oorzaken waardoor de relatieve bevolkingsgroei in Roraima zo groot is.

Kaart van de bevolkingsgroei per deelstaat en van steden met meer dan 250.000 inwoners in Brazilië (2020). Bekijk in Opgaven, pagina 14

Bekijk het antwoord

De juiste oorzaken zijn:

  • In de deelstaat Roraima wonen weinig mensen (zodat zelfs een kleine absolute groei al tot een grote relatieve groei leidt).
  • De deelstaat Roraima heeft een relatief hoog geboortecijfer. / In de deelstaat Roraima worden relatief veel kinderen geboren.
  • De deelstaat Roraima heeft een positief migratiesaldo. / De deelstaat Roraima kent een grote toestroom van migranten / vluchtelingen (uit Venezuela).

Vraag 23 in het hele examen

Migranten die naar steden trekken, hebben overeenkomstige demografische en economische kenmerken. Voor deze groep migranten zijn in de stad specifieke voorzieningen nodig.

Vraag 24 3 punten

Beredeneer met een demografisch en een economisch kenmerk van deze groep migranten welke voorzieningen in de stad nodig zijn.

Bekijk het antwoord

Uit de redenering moet blijken dat migranten die naar de steden trekken

  • jong / mensen in de reproductieve leeftijd zijn,
  • minder welvarend zijn,
  • zodat in de stad voorzieningen nodig zijn zoals goedkope woningen en/of scholen.

Vraag 24 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Arbeidsmigratie in India en Nepal

Opgavetekst

Bron 1 Arbeidsmigratie in India en Nepal

Arbeidsmigranten in India en Nepal

India en Nepal kennen veel binnenlandse arbeidsmigratie. De meeste arbeidsmigranten komen van het platteland, waar de werkgelegenheid in de landbouw in de afgelopen 20 jaar sterk gedaald is.

Een deel van de arbeidsmigranten vertrekt naar het buitenland. Een baan in het buitenland betaalt in het algemeen beter dan een baan in eigen land.

Arbeidsmigranten sturen geld naar hun familie. Veel families in plattelandsdorpen zijn daardoor sterk afhankelijk geworden van arbeidsmigratie.

IndiaNepal
aantal inwoners (2020)1.380.004.38529.136.808
aantal internationale arbeidsmigranten (2020)17.869.4922.599.701
% werkenden in de landbouwin 2000: 59,7%; in 2019: 42,6%in 2000: 75,3%; in 2019: 64,4%
ontvangen internationale geldzendingen (in miljoenen dollars, 2020)83.1498.108
aandeel internationale geldzendingen in het bnp (schatting 2020)2,9%22,6%

Vraag 1 1 punt

Gebruik bron 1. In India en Nepal heeft de binnenlandse arbeidsmigratie effect op de bevolkingsspreiding in beide landen. Geef aan welk effect de binnenlandse arbeidsmigratie heeft op de bevolkingsspreiding in India en Nepal.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de bevolking in India en Nepal zich steeds meer concentreert in steden, doordat arbeidsmigranten van het platteland naar de stad trekken (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Kaartenkatern Midden-Oosten en Zuid-Azië

Midden-Oosten en Zuid-Azië
Kaartenkatern Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 130/131. Schaal 1: 19.000.000

Kaartblad uit het kaartenkatern: Midden-Oosten en Zuid-Azië. De afbeelding toont het kaartblad met de legenda, de schaal en de hoogteligging. Gebruik de legenda en schaal op de afbeelding voor afleesbare gegevens.

Vraag 2 2 punten

Gebruik bron 1 en het kaartenkatern. Het aandeel internationale geldzendingen in het bnp van Nepal is groter dan dat van India. Geef hiervan twee oorzaken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende oorzaken: het bnp van Nepal is vele malen kleiner dan dat van India, waardoor eenzelfde bedrag aan internationale geldzendingen in Nepal een groter deel van het bnp bepaalt; uit Nepal trekken in verhouding tot de totale bevolking veel meer internationale arbeidsmigranten naar het buitenland dan uit India (2p)

Per juiste oorzaak 1 punt. Geeft de leerling meer oorzaken dan gevraagd, dan tellen alleen de eerste twee mee.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

Veel vertrekgebieden in India en Nepal bevinden zich in het demografisch transitiemodel in de transitiefase tussen hoge geboorte- en sterftecijfers en lage geboorte- en sterftecijfers. Beredeneer waarom deze demografische situatie bijdraagt aan een toename van de arbeidsmigratie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat veel vertrekgebieden een sterke bevolkingsgroei hebben, veel jongeren dus (1p)
  • Noemt dat hierdoor een overschot aan arbeidskrachten ontstaat, of dat de werkloosheid toeneemt (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Bron 2 Zuid-Zuidmigratie

Zuid-Zuidmigratie
Bron 2 Arbeidsmigranten in de Verenigde Arabische Emiraten wachten op de bus om naar hun werk te gaan

De laatste jaren nemen investeringen en handel tussen perifere en semiperifere landen toe. Hierdoor stijgt ook de migratie tussen deze landen. Deze migratie wordt Zuid-Zuidmigratie genoemd. Deze migratiestromen ontstaan door economische groei in zowel de vestigingsgebieden als in de vertrekgebieden.

Vanuit India en Nepal vertrekken arbeidsmigranten vooral vanuit plattelandsgebieden naar de Arabische Golfstaten. In dorpen in deze plattelandsgebieden ontstaan lokale economieën die gericht zijn op deze migratie. Ondernemers beginnen er printbedrijfjes, reisbureautjes en bedrijfjes die zich bezighouden met geldoverschrijvingen.

Vraag 4 2 punten

Gebruik bron 2. Zuid-Zuidmigratie ontstaat door economische groei in zowel de vestigingsgebieden als in de vertrekgebieden. Geef aan waarom economische groei: in vestigingsgebieden leidt tot een toename van de Zuid-Zuidmigratie; in vertrekgebieden leidt tot een toename van de Zuid-Zuidmigratie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat economische groei in vestigingsgebieden (semi-perifere landen zoals de Arabische Golfstaten) leidt tot een groeiende vraag naar arbeidskrachten uit perifere landen als India en Nepal (1p)
  • Noemt dat economische groei in vertrekgebieden ervoor zorgt dat meer mensen de financiële mogelijkheid krijgen om te migreren (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

Gebruik bron 2. Tijdens de coronapandemie in 2020 en 2021 kwamen veel lokale economieën in India in economische problemen. Beredeneer waarom tijdens de coronapandemie juist die lokale economieën in economische problemen kwamen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat veel arbeidsmigranten tijdens de coronapandemie hun baan kwijtraakten, niet konden werken of noodgedwongen terugkeerden naar India en Nepal (1p)
  • Noemt dat deze regio's, waarin veel gezinnen afhankelijk zijn van geldzendingen, daardoor geen inkomsten uit geldzendingen meer ontvingen (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Ontwikkeling van de wereldbevolking

Opgavetekst

Bron 3 Ontwikkeling van de bevolking per werelddeel tot 2100

Ontwikkeling van de bevolking per werelddeel tot 2100
Bron 3 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2021

Wereldwijd komen er per minuut 143 mensen bij, dat is ruim twee per seconde. Inmiddels wonen er acht miljard mensen op de wereld, meer dan twee keer zoveel als vijftig jaar geleden. Maar het einde van de bevolkingsgroei is in zicht. Nog deze eeuw zal de wereldbevolking naar verwachting gaan krimpen.

Kaart: de verwachte bevolkingsomvang in 2100 ten opzichte van 2018, per land. Legenda: verschil in 2100 ten opzichte van 2018 (in %): -80 tot -50 (donkerblauw), -50 tot -10, -10 tot 10, 10 tot 50, 50 tot 100, 100 tot 750 (rood). Bevolkingsomvang: cirkels voor 2100 en 2018 per land; hoe groter de cirkel, hoe meer inwoners.

Vraag 5 1 punt

Gebruik bron 3.
Het aantal kinderen dat een vrouw gemiddeld in haar leven krijgt, neemt wereldwijd af. Als die trend doorgaat zal de wereldbevolking rond 2100 gaan dalen.
In welke twee werelddelen zal deze daling het sterkst zijn?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de twee werelddelen: Europa en Azië, of Afrika en Azië. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als beide werelddelen juist zijn.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Gebruik bron 3.
De dalende bevolkingsomvang in centrumlanden en semi-perifere landen kan leiden tot een demografisch probleem in deze landen.
Geef twee maatregelen die overheden kunnen nemen om dit demografisch probleem te voorkomen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende maatregelen: beleid voeren waarbij immigratie gestimuleerd wordt; beleid voeren waarbij het (financieel) aantrekkelijk wordt om meer kinderen te krijgen; de pensioengerechtigde leeftijd verhogen. (2p)

Per juiste maatregel 1 punt.

Vraag 6 in het hele examen

Bron 4 Bevolkingsdiagram Nigeria (1990, 2019 en 2100)

Bevolkingsdiagram Nigeria (1990, 2019 en 2100)
Bron 4 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, met data van www.healthdata.org, 2021

In 1990 telde het Afrikaanse land Nigeria 95 miljoen inwoners. In 2019 telde het land 200 miljoen inwoners en dit aantal stijgt naar verwachting tot meer dan 730 miljoen inwoners in 2100.

Bevolkingspiramide: links vrouwen, rechts mannen, per leeftijdsgroep van 0-4 tot 95+. Aantal in miljoenen (x 1.000.000), as van 30 links tot 30 rechts. Legenda: 1990 (groen), 2019 (paars), 2100 (oranje).

Vraag 7 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4.
De bevolkingsopbouw van Nigeria is kenmerkend voor veel Afrikaanse landen. Ondanks de daling van het gemiddeld aantal kinderen per vrouw in Afrika, blijft de bevolking tot 2100 groeien.
Geef hiervan twee oorzaken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende oorzaken: het aantal mensen dat in de reproductieve leeftijd komt, blijft lang groot; het (kinder)sterftecijfer daalt; de levensverwachting wordt hoger / mensen worden gemiddeld steeds ouder. (2p)

Per juiste oorzaak 1 punt.

Vraag 7 in het hele examen

Bron 5 Bruto regionaal product, Nigeria

Bruto regionaal product, Nigeria
Bron 5 Noordhoff, Grote Bosatlas 56e, 2021

Kaart van Nigeria per deelstaat. Legenda: bruto regionaal product per inwoner, in euro's, 2010, in klassen van minder dan 800 tot en met de hoogste klasse 3865. Schaal 0 tot 240 km.

Bron 6 Talen en godsdiensten, Nigeria

Talen en godsdiensten, Nigeria
Bron 6 Noordhoff, Grote Bosatlas 56e, 2021

Kaart van Nigeria met de taalfamilies als vlakken: Afro-Aziatisch, Niger-Congo en Nilo-Saharaans. Met symbolen de godsdiensten: islam, christendom en natuurgodsdiensten. Plaatsen onder meer Sokoto, Kano, Maiduguri, Kaduna, Lagos en Port Harcourt. Schaal 0 tot 240 km.

Vraag 8 3 punten

Gebruik de bronnen 4 tot en met 6.
Nigeria heeft in 2100 naar verwachting bijna net zoveel inwoners als India en China. Dit enorme bevolkingsaantal brengt juist voor Nigeria grote uitdagingen met zich mee.
Geef

  • eerst twee uitdagingen waar Nigeria door het grote bevolkingsaantal in 2100 mee te maken krijgt;
  • vervolgens met de bronnen aan waarom deze bevolkingsgroei juist in Nigeria tot etnische conflicten kan leiden.
Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende uitdagingen: het zal voor (een groot deel van) Nigeria moeilijk zijn om zo veel mensen van voldoende voedsel te voorzien; het zal voor Nigeria moeilijk zijn om overheidsvoorzieningen (zoals infrastructuur / onderwijs / zorg) op peil te houden; doordat Nigeria (ten opzichte van China en India) klein is, is de (ruimtelijke) druk op de grond / natuur / milieu hoog; er zal voor (een groot deel van) Nigeria niet genoeg werkgelegenheid zijn voor zo veel mensen. (2p)
  • Laat met de bronnen zien dat in regio's met een relatief hoog brp per hoofd het christendom de overheersende godsdienst is, en in regio's met een relatief laag brp per hoofd de islam (en natuurgodsdiensten). (1p)

Per juiste uitdaging 1 scorepunt.

Vraag 8 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Bevolking en economische groei in India en Groot-Brittannië

Opgavetekst

Bron 3 India 1970

India 1970
Bron 3 Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië

Bevolkingspiramide van India in 1970, per leeftijdsgroep van 5 jaar, mannen links en vrouwen rechts, in procent van de bevolking. Zeer brede basis (0-4 jaar en 5-9 jaar) en een smal bovenstuk.

Bron 3 India 2022

India 2022
Bron 3 Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië

Bevolkingspiramide van India in 2022, per leeftijdsgroep van 5 jaar, mannen links en vrouwen rechts, in procent van de bevolking. Basis smaller dan in 1970, brede middengroepen tussen 10 en 34 jaar.

Bron 3 Groot-Brittannië 1970

Groot-Brittannië 1970
Bron 3 Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië

Bevolkingspiramide van Groot-Brittannië in 1970, per leeftijdsgroep van 5 jaar, mannen links en vrouwen rechts, in procent van de bevolking. Brede groepen tussen 5 en 14 jaar en tussen 30 en 60 jaar, en een smal bovenstuk.

Bron 3 Groot-Brittannië 2022

Groot-Brittannië 2022
Bron 3 Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië

Bevolkingspiramide van Groot-Brittannië in 2022, per leeftijdsgroep van 5 jaar, mannen links en vrouwen rechts, in procent van de bevolking. Smalle basis en brede groepen van 40 tot 64 jaar.

Bron 4 Demografische druk en economische ontwikkeling

Demografische druk en economische ontwikkeling
Bron 4 De demografisch druk in Groot-Brittannië en India tussen 1950 en 2100 (verwachting)

Een lage demografische druk heeft een positief effect op de werkgelegenheid en het inkomen van een land of regio. Een verschuiving in de leeftijdsopbouw kan de economische ontwikkeling beïnvloeden.
De leeftijd van 15 tot en met 65 jaar is de productieve leeftijd. Kinderen onder de 15 jaar en de groep mensen ouder dan 65 jaar vallen onder de niet-productieve leeftijd.

Vraag 6 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4.
Tussen 1970 en 2020 daalde de demografische druk in India. Na 2050 zal de demografische druk weer gaan stijgen.
Geef de oorzaak van

  • de dalende demografische druk tussen 1970 en 2020;
  • de stijgende demografische druk na 2050.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat in India tussen 1970 en 2020 het aandeel kinderen / het geboortecijfer / het aantal kinderen per vrouw afnam. (1p)
  • Uit het antwoord blijkt dat in India na 2050 het aandeel ouderen / de vergrijzing toeneemt. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Verstedelijking in Afrika

Opgavetekst

Bron 4 Verdeling van de bevolking over steden en landelijk gebied

Verdeling van de bevolking over steden en landelijk gebied
Bron 4

Gestapelde staafdiagrammen per werelddeel voor 2018 en 2030: Afrika, Azië, Europa, Latijns-Amerika en Caribisch gebied, Noord-Amerika en Oceanië. Verticale as: percentage van de bevolking (0 tot 100). Elke staaf is verdeeld naar landelijk gebied en naar de grootte van de stad waarin de rest woont. Legenda: landelijk gebied (geel); aantal inwoners in een stad: minder dan 500.000 (lichtgroen), 500.000 tot 1 miljoen (groen), 1 tot 5 miljoen (lichtblauw), 5 tot 10 miljoen (blauw) en meer dan 10 miljoen (donkerblauw). Afgelezen, ongeveer, het deel dat in landelijk gebied woont: Afrika 2018 57 en 2030 36; Azië 2018 50 en 2030 38; Europa 2018 26 en 2030 23; Latijns-Amerika en Caribisch gebied 2018 19 en 2030 8; Noord-Amerika 2018 18 en 2030 8; Oceanië 2018 32 en 2030 20.

Vraag 8 2 punten

Op den duur krijgen vrouwen in de stad gemiddeld minder kinderen dan vrouwen op het platteland. Dat gebeurt echter niet van de ene op de andere dag.
Geef twee redenen waarom het lang duurt voordat vrouwen in de stad gemiddeld minder kinderen krijgen dan vrouwen op het platteland.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende redenen (per juiste reden 1 punt): het kost tijd voordat opvattingen over de rol van vrouwen in de maatschappij veranderen / emancipatie is een langdurig proces; vrouwen krijgen niet van de ene op de andere dag kansen om voldoende inkomen uit werk te krijgen; de onzekerheid van een oudedagvoorziening is niet van het ene op het andere moment voorbij als je in de stad gaat wonen. (2p)

Per juiste reden 1 punt. Telt er meer dan één reden, dan tellen alleen de eerstgegeven redenen tot maximaal twee mee.

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Ongelijkheid in Brazilië door de tijd heen

Opgavetekst

Bron 15 Etnische samenstelling van de bevolking

Etnische samenstelling van de bevolking
Bron 15

Kaart van Brazilië per staat, met per staat een cirkeldiagram. De grootte van de cirkel is het aantal inwoners in miljoen (2010; legenda van 1 tot 40 miljoen). De kleuren van het cirkeldiagram geven de samenstelling van de bevolking: blank, inheems, gemengd, zwart en overigen. Schaal: 0 tot 600 km.

Vraag 21 2 punten

Gebruik bron 15.
In de periode van de zestiende eeuw tot het begin van de negentiende eeuw (1500 - 1800) werd de basis gelegd voor de huidige multiculturele samenleving in Brazilië.
Beredeneer dat de basis voor de huidige multiculturele samenleving in Brazilië toen werd gelegd.

Bekijk het antwoord
  • Kolonisten uit Portugal brachten toen (tot slaaf gemaakte) Afrikanen mee naar Brazilië, waar de inheemse bevolking woonde. (1p)
  • Zodat deze verschillende etnische groepen steeds meer (met elkaar) vermengd raakten (en Brazilië tegenwoordig veel etnische verschillen kent). (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Medicijnen uit India

Opgavetekst

Bron 1 De ontwikkeling van de farmaceutische industrie in India

In 1924 vestigde een Brits bedrijf dat babyvoeding verkocht zich in het voormalige Brits-Indië, het huidige India. Door de jaren heen werd dit bedrijf een onderdeel van de multinational GlaxoSmithKline. Een deel van dit bedrijf, GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, maakt en levert wereldwijd medicijnen. In India werken ruim 4.000 werknemers bij dit bedrijf aan vaccins en medicijnen voor huidproblemen.

Naast de grote westerse multinationals als GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, heeft India ook eigen nationale medicijnfabrikanten. India wordt wel de 'apotheek voor de armen' genoemd. Het land heeft de derde farmaceutische industrie ter wereld en produceert vooral medicijnen die dezelfde samenstelling hebben als westerse medicijnen, maar die veel goedkoper zijn.

Vraag 2 2 punten

In de jaren 50 van de vorige eeuw was India geen kolonie meer van Groot-Brittannië. De demografische verschillen tussen Groot-Brittannië en India waren toen groot.
Geef twee demografische verschillen tussen Groot-Brittannië en India in de jaren 50 van de vorige eeuw.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste demografische verschillen tussen Groot-Brittannië en India in de jaren 50: het geboortecijfer in Groot-Brittannië was lager dan in India; het sterftecijfer in Groot-Brittannië was lager; de levensverwachting in Groot-Brittannië was hoger; de kinder- of zuigelingensterfte in Groot-Brittannië was lager; de bevolkingsgroei in Groot-Brittannië was lager (2p)

Per juist demografisch verschil 1 punt, maximaal 2 punten: er zijn twee verschillen gevraagd, de eerstgegeven twee tellen mee.

Vraag 2 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Migratie in Brazilië

Opgavetekst

Bron 12 Brazilië stedelijke bevolking

Brazilië stedelijke bevolking
Bron 12 1 : 60.000.000

Kaart van Brazilië per deelstaat met het percentage van de bevolking dat in steden woont (2010). Klassen: minder dan 75; 75 - 80; 80 - 85; 85 - 90; 90 of meer. De lichtste deelstaten (minder dan 75) liggen in het noorden; de donkerste (90 of meer) in het zuidoosten en het midden van Brazilië. De legenda staat linksonder.

Bron 13 Brazilië gezondheidszorg

Brazilië gezondheidszorg
Bron 13 1 : 60.000.000

Kaart van Brazilië per deelstaat met het aantal ziekenhuisbedden per 10.000 inwoners (2010). Klassen: minder dan 7,5; 7,5 - 9,0; 9,0 - 10,5; 10,5 - 12,0; 12,0 of meer. Het aantal is het laagst in het noorden en westen (onder meer Amazonas) en het hoogst in het zuiden (onder meer Rio Grande do Sul, 12,0 of meer). De legenda staat linksonder.

Vraag 16 2 punten

Gebruik de bronnen 12 en 13.
Er bestaat een ruimtelijk verband tussen de thema's die op deze twee kaarten worden afgebeeld.
Leg dit verband uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: in stedelijke gebieden wonen meer mensen, dichter bij elkaar, dan op het platteland (1p)
  • Noemt het gevolg: waardoor de bereikbaarheid en toegankelijkheid van de gezondheidszorg in stedelijke gebieden beter te organiseren is (het runnen van ziekenhuizen gaat makkelijker) (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Bron 14 Brazilië bevolkingsdichtheid

Brazilië bevolkingsdichtheid
Bron 14 1:40.000.000

Kaart van Brazilië per deelstaat met de bevolkingsdichtheid in inwoners per km2. Klassen: 0 - 5; 5 - 10; 10 - 25; 25 - 50; 50 - 100; 100 of meer. Per deelstaat staat het aantal inwoners in miljoenen (2015), bijvoorbeeld Amazonas 3,9; Pará 8,2; Minas Gerais 20,9; Rio de Janeiro 16,6; São Paulo 44,4. Agglomeraties zijn met cirkels aangegeven: 5 miljoen inwoners of meer, 1 tot 5 miljoen, en 500.000 tot 1 miljoen. De legenda staat linksonder.

Bron 15 Brazilië migratie

Brazilië migratie
Bron 15 1:40.000.000

Kaart van Brazilië per deelstaat met het gemiddelde jaarlijkse migratiesaldo per 1000 inwoners (2005 - 2010). Vestigingsoverschot: 0 - 3, 3 - 6 en 6 of meer per 1000 inwoners (oranje tinten, onder meer Roraima, Amapá, Rondônia, Goiás en Distrito Federal). Vertrekoverschot: 0 - 3 en 3 of meer per 1000 inwoners (blauwe tinten, onder meer Maranhão en Piauí). Roze pijlen geven de belangrijkste migratiestromen aan (aantal gemigreerde inwoners in 2010: 50.000 - 100.000, 100.000 - 200.000, 200.000 of meer); de dikste pijlen lopen naar São Paulo. De legenda staat linksonder.

Vraag 17 2 punten

Gebruik de bronnen 14 en 15.
In de deelstaat Rondônia, in het westen van Brazilië, groeit de bevolking jaarlijks harder dan in veel andere deelstaten in Brazilië. Het geboortecijfer en het vestigingsoverschot in deze deelstaat zijn relatief hoog.
Geef

  • een oorzaak waardoor een hoog vestigingsoverschot kan leiden tot een relatief hoog geboortecijfer;
  • nog een andere oorzaak van het relatief hoge geboortecijfer in deze deelstaat.
Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het aandeel migranten in de reproductieve leeftijd relatief groot is, en dat die migranten in de vestigingsregio dus nog kinderen krijgen (1p)
  • Noemt dat het aantal kinderen per vrouw in deze plattelandsregio (weinig verstedelijkte regio) relatief groot is (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Burkina Faso, Frankrijk en Vietnam

Opgavetekst

Bron 1 Burkina Faso en Vietnam: voormalige koloniën van Frankrijk

Het huidige Burkina Faso werd aan het eind van de negentiende eeuw gekoloniseerd door Frankrijk. Vóór de komst van de Fransen werd het gebied bestuurd door de Mossi, een van de tien grote etnische groepen die ook nu nog in het land wonen. De kolonie produceerde katoen en leverde slaven aan plantages in andere koloniën. In 1960 werd de kolonie, die toen Boven-Volta heette, onafhankelijk. De naam van het land veranderde in 1984 in Burkina Faso.

De kolonisatie van het huidige Vietnam door Frankrijk begon halverwege de negentiende eeuw. De naam Vietnam bestond toen ook al. Het betekent 'land van de Viet', vernoemd naar de etnische groep waartoe 90% van de bevolking behoort. In de beginjaren van de kolonisatie verdienden de Fransen veel met de verkoop van opium. Later nam het belang van exportproducten als koffie, thee en rubber toe. Na de Frans-Vietnamese oorlog, die in 1954 eindigde, brak de Vietnamoorlog uit. In 1975 ontstond het huidige Vietnam.

Bron 2 Indicatoren van Burkina Faso, Frankrijk en Vietnam

Burkina FasoFrankrijkVietnam
belangrijkste exportproducten in % van de totale exportwaarde (2017)edelstenen en edelmetalen: 78,5%auto's: 19,6%elektronica: 44%
katoen: 8,3%machines: 19,6%textiel: 10,9%
ertsen: 5,8%medicijnen: 6%schoenen: 8%
belangrijkste exportbestemmingen in % van de totale exportwaarde (2017)Zwitserland: 44,9%Duitsland: 14,8%Verenigde Staten: 20,1%
India: 15,6%Spanje: 7,7%China: 14,5%
Zuid-Afrika 11,3%Italië: 7,5%Japan: 8%
urbanisatietempo (2015-2020)5,29%0,76%2,59%

Bron 3 Diagrammen van Burkina Faso, Frankrijk en Vietnam

Diagrammen van Burkina Faso, Frankrijk en Vietnam
Bron 3

Zes diagrammen. Diagram 1 tot en met 3 zijn cirkeldiagrammen van de verdeling van de beroepsbevolking (2017) over de primaire, secundaire en tertiaire sector. Legenda: primaire sector (geel), secundaire sector (groen), tertiaire sector (paars). Diagram 1: 15%, 33% en 52%. Diagram 2: 31%, 24% en 45%. Diagram 3: 2%, 20% en 78%. Diagram 4 tot en met 6 zijn leeftijdsopbouwdiagrammen (2017) met mannen links en vrouwen rechts, in procenten van de bevolking per leeftijdsgroep.

Vraag 3 2 punten

Gebruik de bronnen 2 en 3.
Neem de onderstaande tabel over op je antwoordblad. Geef in de tabel aan welk cirkeldiagram uit bron 3 bij elk land hoort en welk leeftijdsdiagram uit bron 3 bij elk land hoort.
Burkina Faso: cirkeldiagram ... en leeftijdsdiagram ...
Frankrijk: cirkeldiagram ... en leeftijdsdiagram ...
Vietnam: cirkeldiagram ... en leeftijdsdiagram ...

Bekijk het antwoord
  • Cirkeldiagram: Burkina Faso bij diagram 2, Frankrijk bij diagram 3 en Vietnam bij diagram 1 (alle drie juist). (1p)
  • Leeftijdsdiagram: Burkina Faso bij diagram 5, Frankrijk bij diagram 4 en Vietnam bij diagram 6 (alle drie juist). (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Botswana in trek: migratie

Opgavetekst

Bron 5 Ontwikkeling in het aantal emigranten en immigranten in Botswana

Emigranten uit Botswana, naar land van bestemming:

Land1990200020102017
Totaal26.03726.39347.04180.103
Zuid-Afrika18.47017.33235.92669.160
Zimbabwe2.9454.0123.7053.286
Verenigd Koninkrijk1.9551.9753.1282.880
Australië1536501.1401.360
Zambia469111918962
Namibië975865658610

Immigranten in Botswana, naar land van herkomst:

Land1990200020102017
Totaal27.51057.064120.912166.430
Zuid-Afrika5.78013.86028.04838.607
Zimbabwe4.90511.76323.80332.764
Zambia1.9914.7739.65913.295
India1.9673.0327.1659.861
Verenigd Koninkrijk3.2899936.2208.561
Malawi7131.7093.4594.761

Vraag 5 2 punten

De migratie vanuit en naar Botswana groeit de laatste decennia (zie bron 5). Ook wereldwijd neemt het aantal migranten toe.
Geef twee oorzaken waardoor het aantal migranten wereldwijd toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste oorzaken van de toename van het aantal migranten wereldwijd (2p)

Per juiste oorzaak 1 punt. Juiste oorzaken zijn: er is wereldwijde economische groei, waardoor steeds meer mensen de financiële mogelijkheid hebben om te migreren; de kennis van gebieden en migratiemogelijkheden is door betere communicatiemiddelen toegenomen; de totale wereldbevolking is toegenomen.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

In het algemeen migreren mensen vanuit economisch zwakke landen naar economisch sterke landen. Bij de keuze voor een vestigingsland spelen niet alleen economische redenen een rol.
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern.
Noteer op je antwoordblad twee andere redenen die een rol spelen bij de keuze voor een vestigingsland.
Schrijf achter elke reden een land uit bron 5 waarvoor die reden een rol speelt in de migratie met Botswana.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee redenen voor de keuze van een vestigingsland, elk met een bijbehorend land uit bron 5 (2p)

Per juiste reden met bijbehorend land 1 punt. Juiste redenen met bijbehorende landen zijn: afstand of nabijheid (Malawi, Namibië, Zambia, Zimbabwe, Zuid-Afrika); historische banden of taal (India, Verenigd Koninkrijk, Zuid-Afrika, Australië).

Vraag 7 in het hele examen

Bron 6 Ontwikkeling van het bbp per inwoner van enkele landen in het zuiden van Afrika

Ontwikkeling van het bbp per inwoner van enkele landen in het zuiden van Afrika
Bron 6

Lijngrafiek van het bbp per inwoner in dollar, van 1980 tot 2017, met 0 tot 8.000 dollar op de verticale as. Tien lijnen met de landnamen: Zuid-Afrika, Botswana, Namibië, Swaziland, Angola, Zambia, Lesotho, Zimbabwe, Mozambique en Malawi. In 2017 liggen Zuid-Afrika en Botswana het hoogst, dicht bij elkaar. Botswana laat sinds 1980 een sterke stijging zien.

Vraag 8 3 punten

Het totale migratiesaldo van Botswana is positief, maar met één land heeft Botswana een negatief migratiesaldo. Gebruik de bronnen 5 en 6.
Noem eerst het enige land waarmee Botswana een negatief migratiesaldo heeft.
Beredeneer vervolgens waarom Botswana met dit land een negatief migratiesaldo heeft en met de andere landen een positief migratiesaldo heeft.

Bekijk het antwoord
  • Noemt Zuid-Afrika als het enige land waarmee Botswana een negatief migratiesaldo heeft (1p)
  • Uit de redenering blijkt dat Botswana de laatste dertig jaar een constant groeiende economie of welvaart heeft en daardoor migranten uit de regio aantrekt (1p)
  • Uit de redenering blijkt dat Zuid-Afrika nog altijd welvarender is, of meer ontwikkelingsmogelijkheden heeft dan Botswana, en daardoor ook migranten uit Botswana aantrekt (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Indiase migranten in Nederland

Vraag 5 2 punten

Binnen Europa vestigen de meeste Indiase migranten zich echter nog altijd in het Verenigd Koninkrijk. Beredeneer waarom Indiase migranten zich vooral in het Verenigd Koninkrijk vestigen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het Verenigd Koninkrijk als rijk centrumland koloniale banden met India had (1p)
  • Noemt dat Engelssprekende Indiase migranten zich in het Verenigd Koninkrijk daardoor relatief eenvoudig kunnen aanpassen (en daardoor makkelijker werk kunnen vinden) (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Arbeidsmigranten hebben economische motieven om naar Nederland te komen. Tussen arbeidsmigranten uit India en uit Afrika bestaan wel sociaaleconomische verschillen. Geef twee sociaaleconomische verschillen tussen deze twee groepen migranten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Indiase (kennis)migranten in het algemeen hoger zijn opgeleid dan migranten uit Afrika (1p)
  • Noemt dat Indiase migranten in het algemeen al een baan hebben bij aankomst, en de migranten uit Afrika nog niet (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Bron 4 Indiase migranten in Nederland

Indiase migranten in Nederland
Bron 4 Vestigingsplaats Indiase migranten in Nederlandse gemeenten, 2017

In de periode tussen 2010 en 2019 is het aantal migranten uit India in Nederland gestegen van ongeveer 3.300 tot 12.500 personen per jaar.

Bron 5 Nederland specialisaties steden

Nederland specialisaties steden
Bron 5

Kaart van Nederland met per plaats symbolen voor de specialisaties. Legenda: luchthaven; belangrijke haven; zakelijke dienstverlening (banken en verzekeraars, adviseren en specialistische dienstverlening, ICT, beurs); creatieve dienstverlening (kunst & cultuur, media en technisch advies & ontwerp); publieke dienstverlening (regering, bestuur, justitie, gezondheidszorg); universiteit.

Kaartblad Nederland Nederland

Nederland
Kaartblad Nederland Alcarta 1e editie kaartblad 32. Schaal 1: 1.200.000

Vraag 7 2 punten

Gebruik de bronnen 4 en 5 en het kaartenkatern. Indiase migranten vestigen zich in Nederland vooral in vier gemeenten. Geef: met bron 5 aan in welke vorm van dienstverlening de meeste Indiase migranten in Nederland werkzaam zijn; voor Indiase migranten een pull-factor van deze gemeenten vanuit sociaal-cultureel oogpunt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zakelijke dienstverlening / ICT als vorm van dienstverlening (1p)
  • Noemt als sociaal-culturele pull-factor dat in deze gemeenten al veel Indiërs wonen / dat er Indiase sportclubs en/of eetgelegenheden zijn (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Gebruik bron 4. In Nederland vindt diffusie van de Indiase cultuur vooral op regionaal schaalniveau plaats. Beredeneer dit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Indiase migranten zich vestigen in een beperkt aantal gemeenten / niet gelijkmatig over heel Nederland (1p)
  • Noemt dat daardoor vooral de mensen binnen deze gemeenten in contact komen met de Indiase cultuur (en de rest van Nederland minder) (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Groot-Brittannië stopt ontwikkelingshulp aan India

Opgavetekst

Bron 1 Top 10 ontvangers ontwikkelingshulp van Groot-Brittannië in 2013

Top 10 ontvangers ontwikkelingshulp van Groot-Brittannië in 2013
Bron 1

Kaart van de tien landen die in 2013 de meeste ontwikkelingshulp van Groot-Brittannië ontvingen: Syrië, Afghanistan, Pakistan, Bangladesh, India, Nigeria, Ethiopië, Kenia, Democratische Republiek Congo en Tanzania. Legenda (in miljoen pond, £): 100 tot 150, 150 tot 200, 200 tot 250, 250 tot 300, 300 tot 350. Schaal: 0, 850 en 1700 km.

Bron 2 Groot-Brittannië stopt ontwikkelingshulp aan India

Sinds 2015 geeft Groot-Brittannië geen ontwikkelingshulp meer aan India.

"Onze ontwikkelingssamenwerking moet in toenemende mate gaan over handel en het uitwisselen van kennis, niet over hulp." zei de Britse staatssecretaris van Internationale Ontwikkeling.

Groot-Brittannië is de derde investeerder in India en India heeft meer dan duizend bedrijven in Groot-Brittannië. De grootste daarvan is het Indiase staalbedrijf Tata. Tata is onder andere eigenaar van de Britse multinational Jaguar Land Rover Limited.

Veel Indiërs vonden de beëindiging van de ontwikkelingshulp te vroeg komen, maar er waren ook veel Indiërs die het besluit van Groot-Brittannië om te stoppen met ontwikkelingshulp om nationalistische redenen toejuichten.

Ook in Groot-Brittannië waren de meningen verdeeld. Sommigen vonden het, gezien de economische ontwikkelingen in beide landen, niet meer dan logisch de ontwikkelingshulp te stoppen.

Vraag 6 2 punten

Voor Indiërs is Groot-Brittannië al decennialang een belangrijke migratiebestemming. Geef een positief gevolg van deze migratie voor de economische ontwikkeling van India, en een negatief gevolg van deze migratie voor de economische ontwikkeling van India.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een positief gevolg voor de economische ontwikkeling van India: Indiase migranten sturen geld terug naar India, of remigranten nemen kennis uit Groot-Brittannië mee terug naar India. (1p)
  • Noemt een negatief gevolg voor de economische ontwikkeling van India: relatief veel hoogopgeleide Indiërs verlaten India (braindrain), of de relatief rijke Indiërs verlaten India. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Demografie en welvaart in Brazilië

Opgavetekst

Brazilië 2000 mannen Bevolkingsdiagrammen van Brazilië

Bevolkingsdiagrammen van Brazilië
Brazilië 2000 mannen

Bevolkingspiramide van Brazilië in 2000, de mannen. De leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+ staan op de verticale as. De horizontale as geeft de populatie in miljoenen.

Brazilië 2000 vrouwen Bevolkingsdiagrammen van Brazilië

Bevolkingsdiagrammen van Brazilië
Brazilië 2000 vrouwen

Bevolkingspiramide van Brazilië in 2000, de vrouwen. De leeftijdsgroepen staan op dezelfde hoogte als bij de mannen. De horizontale as geeft de populatie in miljoenen.

Brazilië 2015 mannen Bevolkingsdiagrammen van Brazilië

Bevolkingsdiagrammen van Brazilië
Brazilië 2015 mannen

Bevolkingspiramide van Brazilië in 2015, de mannen. De leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+ staan op de verticale as. De horizontale as geeft de populatie in miljoenen.

Brazilië 2015 vrouwen Bevolkingsdiagrammen van Brazilië

Bevolkingsdiagrammen van Brazilië
Brazilië 2015 vrouwen

Bevolkingspiramide van Brazilië in 2015, de vrouwen. De leeftijdsgroepen staan op dezelfde hoogte als bij de mannen. De horizontale as geeft de populatie in miljoenen.

Bron 2 Demografische indicatoren van Brazilië

199520052015
aantal inwoners (in miljoenen)162187206
geboortecijfer (in ‰)221814
sterftecijfer (in ‰)667

Vraag 21 2 punten

Hieronder staan drie stellingen over de bronnen 1 en 2.
Stelling a: de groene druk in Brazilië is tussen 2000 en 2015 afgenomen.
Stelling b: de natuurlijke bevolkingsgroei in Brazilië is de laatste twintig jaar afgenomen.
Stelling c: in de bevolkingsdiagrammen van Brazilië is het proces van mestizering te herkennen.
Noteer de letters a, b en c op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter of de stelling juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Beoordeelt de drie stellingen juist: stelling a juist, stelling b juist en stelling c onjuist. (2p)

Drie antwoorden juist: 2 punten. Twee antwoorden juist: 1 punt. Minder dan twee antwoorden juist: 0 punten. Het juiste antwoord is: stelling a juist, stelling b juist, stelling c onjuist.

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Sinds het einde van de twintigste eeuw draagt het sociaal-economisch beleid van Brazilië bij aan economische groei. Gezinsplanning is een onderdeel van dit beleid. Beredeneer dat gezinsplanning in Brazilië heeft bijgedragen aan economische groei.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door gezinsplanning het geboortecijfer is gedaald, het aantal kinderen per vrouw is gedaald of de gezinnen kleiner zijn geworden. (1p)
  • Noemt dat daardoor de kosten die gepaard gaan met groene druk relatief laag zijn, of dat er een gunstige bevolkingsopbouw is ontstaan om tot economische ontwikkeling te komen. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

De deelstaat Bahia heeft een vertrekoverschot. De sterk verstedelijkte deelstaat Rio de Janeiro heeft een vestigingsoverschot. Toch is de bevolkingsgroei in Bahia groter dan in de deelstaat Rio de Janeiro. Beredeneer waarom de bevolkingsgroei in de deelstaat Bahia groter is dan in de sterk verstedelijkte deelstaat Rio de Janeiro.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in de deelstaat Bahia, in tegenstelling tot de sterk verstedelijkte deelstaat Rio de Janeiro, een groter deel van de bevolking op het platteland woont. (1p)
  • Noemt dat het geboortecijfer op het platteland hoger is, of dat de natuurlijke bevolkingsgroei op het platteland groter is dan in stedelijke gebieden. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Vrouwenemancipatie en demografie in Brazilië

Opgavetekst

Bron 1 Minder geboorten in Brazilië

Vrouwen kregen wereldwijd tussen 1960 en 2010 gemiddeld steeds minder kinderen. Ook nu zet die daling verder door. In Brazilië is deze daling echter sneller gegaan dan in veel andere landen. Het verbeterde onderwijs voor meisjes speelde daarbij een belangrijke rol. Ook werden veel huishoudens aangesloten op het elektriciteitsnet. Hierdoor kon er onder andere naar telenovelas worden gekeken. Dat zijn soapseries waarin vaak een grote rol is weggelegd voor succesvolle vrouwen en waarin gezinnen met twee kinderen de norm zijn.

Brazilië1960198020002010
huishoudens met elektriciteit (%)19549597
huishoudens waar veel naar telenovelas wordt gekeken (%)< 5369087
gemiddeld aantal jaren dat vrouwen onderwijs volgen2,353,056,958,4
gemiddeld aantal jaren dat mannen onderwijs volgen2,73,15,67,95
vrouwen die betaald werk verrichten (%)< 5395456
gemiddeld aantal kinderen per vrouw6,34,42,41,8

Vraag 21 2 punten

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Gebruik bron 1. Tussen 1960 en 2010 is in Brazilië het gemiddeld aantal kinderen per vrouw afgenomen. De Braziliaanse regering heeft invloed op deze afname gehad. Geef twee manieren waarop de Braziliaanse regering gezinsplanning heeft beïnvloed.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende juiste manieren waarop de Braziliaanse regering gezinsplanning heeft beïnvloed: de regering heeft ingezet op een verbetering van het onderwijs (voor met name meisjes); de regering heeft ervoor gezorgd dat (bijna) alle huishoudens toegang kregen tot televisie / internet; de regering programmeert telenovelas op televisie (waarin succesvolle vrouwen met een of twee kinderen de norm zijn). (2p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Braziliaanse vrouwen in steden krijgen gemiddeld minder kinderen dan vrouwen op het platteland. Geef hiervoor twee redenen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende juiste redenen: in steden is de arbeidsparticipatie van vrouwen hoger; in steden zijn vrouwen hoger opgeleid; in steden is meer sprake van modernisering / emancipatie; in steden krijgen vrouwen gemiddeld op latere leeftijd kinderen. (2p)

Vergelijkbare antwoorden die uitgaan van het platteland, dienen goed gerekend te worden.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

De daling van het aantal kinderen per vrouw in Brazilië aan het eind van de vorige eeuw heeft geleid tot een verandering in de leeftijdsopbouw. Leg uit dat de veranderde leeftijdsopbouw de economische groei nu stimuleert. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Het aandeel mensen in de productieve leeftijd is toegenomen / de demografische druk is afgenomen (oorzaak). (1p)
  • Waardoor minder kosten gemaakt hoeven te worden voor het niet-productieve deel van de bevolking (of voorbeelden daarvan) (gevolg). (1p)

Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Vraag 23 in het hele examen

2018, tijdvak 1: De geografie van LEGO

Opgavetekst

Bron 1 Legostenen, all over the world

De speelgoedfabrikant LEGO heeft eigenlijk de tijd tegen. Kinderen hebben computers, tablets en mobieltjes. In 2004 was het Deense familiebedrijf bijna failliet en in 2008 volgde ook nog een wereldwijde economische crisis. De laatste jaren boekt LEGO echter spectaculaire resultaten: de omzet groeit jaarlijks met zo’n 15% en in vijf jaar tijd is de omzet verdubbeld. In 2015 kregen alle 17.000 werknemers als bonus een extra maandsalaris.

Ondanks de ongunstige demografische ontwikkeling in Noordwest-Europa stijgen toch ook daar de verkoopaantallen. In Oost-Europa, de Verenigde Staten en China, groeit LEGO nog veel harder.

De fabrieken waar de legostenen worden gemaakt, staan behalve in Denemarken ook in Hongarije, Tsjechië, Mexico en sinds 2017 ook in China. De locatie van de fabrieken heeft samen met innovatieve productontwikkeling zoals LEGO Mindstorms (waarbij lego-robots zelf geprogrammeerd moeten worden) en LEGO Education bijgedragen aan het succes van de afgelopen jaren. In München, Los Angeles en Tokyo zijn ‘luisterposten’ gevestigd. Hier speuren zo’n 160 ontwerpers uit verschillende landen naar de allernieuwste trends.

Vraag 2 1 punt

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Noordwest-Europa is voor LEGO een belangrijke afzetmarkt. De demografische ontwikkeling in deze regio is echter ongunstig voor LEGO.
Geef aan waarom de demografische ontwikkeling in Noordwest-Europa voor LEGO ongunstig is.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat het aantal kinderen in Noordwest-Europa afneemt. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Steden in India

Vraag 5 2 punten

Gebruik de atlas.
De spreiding van steden in India verschilt van die in Brazilië en Australië (zie kaartblad 214-215).
Geef

  • dit verschil in spreiding;
  • een oorzaak van dit verschil.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat de steden in India meer verspreid over het land liggen, terwijl de steden in Brazilië en Australië vooral aan de kust liggen. (1p)
  • Noemt een juiste oorzaak: vrijwel het hele grondgebied van India is bewoonbaar, terwijl grote delen van Brazilië en Australië ontoegankelijk / weinig vruchtbaar / erg droog zijn; of: India kende al voor de koloniale tijd steden die gelijkmatig over het land verspreid lagen, terwijl de steden in Brazilië en Australië pas vanaf de koloniale tijd (en dus aan de kust) ontstonden. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Gebruik de atlas.
India heeft in het gebied direct ten zuiden van de Himalaya een zeer hoge bevolkingsdichtheid.
Leg vanuit de dimensie natuur uit dat in dit deel van India zo'n hoge bevolkingsdichtheid kon ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg moet blijken dat door het gebied direct ten zuiden van de Himalaya grote rivieren stromen (die regelmatig buiten hun oevers treden) (oorzaak). (1p)
  • waardoor vruchtbaar sediment werd achtergelaten / voldoende voedsel verbouwd kon worden om een grote bevolking te onderhouden / handel gedreven kon worden (en er dus een hoge bevolkingsdichtheid kon ontstaan) (gevolg). (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Diversiteit aan talen

Bron 1 Diversiteit aan talen

Diversiteit aan talen
Bron 1

Wereldkaart in grijstinten per land: hoe donkerder het land, hoe meer diversiteit aan talen. Legenda van weinig naar veel, met een aparte kleur voor geen gegevens. Op de kaart staat een lijst met de landen waar de meeste talen worden gesproken, met het aantal talen: Papoea Nieuw-Guinea 820, Indonesië 742, Nigeria 516, India 427, Verenigde Staten 311 en Mexico 297.

Vraag 6 2 punten

Gebruik bron 1 en de atlas.
Bron 1 toont een lijst van zes landen waar de meeste talen worden gesproken. Behalve Papoea Nieuw-Guinea hebben deze landen een gemeenschappelijk demografisch kenmerk.
Geef aan

  • welk demografisch kenmerk dit is;
  • waardoor juist in Papoea Nieuw-Guinea zo veel verschillende talen konden ontstaan.
Bekijk het antwoord
  • Noemt als demografisch kenmerk dat het landen met veel inwoners zijn (1p)
  • Noemt dat in Papoea Nieuw-Guinea veel moeilijk toegankelijke gebieden zijn waar bevolkingsgroepen langdurig in afzondering konden leven en daardoor eigen talen ontwikkelden (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

In Europese landen wordt vaak één gemeenschappelijke voertaal gesproken, terwijl de diversiteit aan talen in Afrikaanse landen vaak veel groter is (zie bron 1).
Beredeneer dit vanuit de politieke dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in Europa eenheidsstaten of natiestaten zijn ontstaan, het proces van nation building al eeuwenlang gaande is en er daardoor vaak één gemeenschappelijke taal wordt gesproken (1p)
  • Legt uit dat in Afrika landen zijn ontstaan tijdens of na de (de)kolonisatie, waarbij verschillende etnische groepen in één land terechtkwamen, zodat de diversiteit aan talen groter is (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Hoe vaak bevolking en migratie in het examen komt

Vragen over bevolking en migratie per centraal examen aardrijkskunde havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 1613%
2025, tijdvak 11-2, 439%
2025, tijdvak 21-2, 4, 17-19, 29722%
2024, tijdvak 122-2439%
2024, tijdvak 21-5516%
2023, tijdvak 15-8413%
2023, tijdvak 2613%
2022, tijdvak 28, 2126%
2022, tijdvak 32, 16-17310%
2021, tijdvak 1313%
2021, tijdvak 25, 7-839%
2021, tijdvak 35-8412%
2019, tijdvak 16, 21-23413%
2019, tijdvak 221-2339%
2018, tijdvak 12, 5-639%
2018, tijdvak 26-726%

In 16 van de 18 ingedeelde examens aardrijkskunde havo staat een vraag over bevolking en migratie, samen 49 vragen (8% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 2: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 10% van de vragen over bevolking en migratie, daarvoor 8%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met bevolking en migratie

Maak de 15 nieuwste examenvragen over bevolking en migratie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over bevolking en migratie

Andere onderwerpen aardrijkskunde havo

Bevolking en migratie op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt bevolking en migratie voor in het eindexamen aardrijkskunde havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 49 vragen over bevolking en migratie, 8% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.

In welk examen aardrijkskunde havo stonden de meeste vragen over bevolking en migratie?

In het examen van 2025, tijdvak 2, met 7 vragen: 1-2, 4, 17-19, 29.

Hoe oefen ik examenvragen over bevolking en migratie?

Op deze pagina staan alle vragen over bevolking en migratie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.