Eindexamen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 − Medicijnen uit India, Opgave 2 − De hoogste gebouwen ter wereld, Opgave 3 − De Filipijnse vulkaan Mayon, Opgave 4 − Het bestrijden van landdegradatie in Sudan, Opgave 5 − Migratie in Brazilië, Opgave 6 − De cerrado en de selva, Opgave 7 − Stuwen in de Maas, Opgave 8 − Inzoomen op Leiden.
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3 telt 31 vragen. De meeste vragen gaan over ontwikkelingsvraagstukken (5), verstedelijking (5) en landbouw en voedsel (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Ontwikkelingsvraagstukken | 1, 3-4, 18-19 | 5 |
| Verstedelijking | 7, 28-31 | 5 |
| Landbouw en voedsel | 14-15, 21-23 | 5 |
| Weer en klimaat | 11-13, 20 | 4 |
| Bevolking en migratie | 2, 16-17 | 3 |
| Endogene en exogene processen | 8-10 | 3 |
| Water en rivieren | 24-26 | 3 |
| Globalisering | 5-6 | 2 |
| Nederland: wonen en water | 27 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens aardrijkskunde havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over landbouw en voedsel (16% van de vragen, gemiddeld 5%) en ontwikkelingsvraagstukken (16% van de vragen, gemiddeld 6%). Minder over globalisering (6% van de vragen, gemiddeld 16%) en Nederland: wonen en water (3% van de vragen, gemiddeld 12%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 − Medicijnen uit India
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1. In 1924 ging een Brits bedrijf babyvoeding verkopen in het toenmalige Brits-Indië.
Vraag 1 2 punten
Beschrijf dat dit een goed voorbeeld is van de toenmalige mondiale centrum-periferieverhoudingen.
Bron 1
De ontwikkeling van de farmaceutische industrie in India In 1924 vestigde een Brits bedrijf dat babyvoeding verkocht zich in het voormalige Brits-Indië, het huidige India. Door de jaren heen werd dit bedrijf een onderdeel van de multinational GlaxoSmithKline. Een deel van dit bedrijf, GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, maakt en levert wereldwijd medicijnen. In India werken ruim 4.000 werknemers bij dit bedrijf aan vaccins en medicijnen voor huidproblemen. Naast de grote westerse multinationals als GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, heeft India ook eigen nationale medicijnfabrikanten. India wordt wel de 'apotheek voor de armen' genoemd. Het land heeft de derde farmaceutische industrie ter wereld en produceert vooral medicijnen die dezelfde samenstelling hebben als westerse medicijnen, maar die veel goedkoper zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- producten in de koloniale tijd vooral werden gemaakt in het moederland / in Groot-Brittannië (centrum) (1)
- en werden afgezet in de koloniën / in Brits-Indië (periferie) (1)
In de jaren 50 van de vorige eeuw was India geen kolonie meer van Groot-Brittannië. De demografische verschillen tussen Groot-Brittannië en India waren toen groot.
Vraag 2 2 punten
Geef twee demografische verschillen tussen Groot-Brittannië en India in de jaren 50 van de vorige eeuw.
Bron 1
De ontwikkeling van de farmaceutische industrie in India In 1924 vestigde een Brits bedrijf dat babyvoeding verkocht zich in het voormalige Brits-Indië, het huidige India. Door de jaren heen werd dit bedrijf een onderdeel van de multinational GlaxoSmithKline. Een deel van dit bedrijf, GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, maakt en levert wereldwijd medicijnen. In India werken ruim 4.000 werknemers bij dit bedrijf aan vaccins en medicijnen voor huidproblemen. Naast de grote westerse multinationals als GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, heeft India ook eigen nationale medicijnfabrikanten. India wordt wel de 'apotheek voor de armen' genoemd. Het land heeft de derde farmaceutische industrie ter wereld en produceert vooral medicijnen die dezelfde samenstelling hebben als westerse medicijnen, maar die veel goedkoper zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste demografische verschillen zijn: − Het geboortecijfer in Groot-Brittannië was lager (dan in India). − Het sterftecijfer in Groot-Brittannië was lager (dan in India). − De levensverwachting in Groot-Brittannië was hoger (dan in India). − De kinder- / zuigelingensterfte in Groot-Brittannië was lager (dan in India). − De bevolkingsgroei in Groot-Brittannië was lager (dan in India). per juist demografisch verschil (1) (2)
Gebruik bron 2. De tekenaar wil met deze cartoon de verandering in de verhouding tussen India en Groot-Brittannië laten zien.
Vraag 3 3 punten
Beschrijf in drie stappen de verandering die de tekenaar wil laten zien.
Bron 2
Cartoon over het veranderde beeld in Groot-Brittannië ten opzichte van China en India
Opgave 2
- De hoogste gebouwen ter wereld
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De levensomstandigheden (scholing / voedselvoorziening) waren in de jaren 50 van de vorige eeuw in Groot-Brittannië beter dan in India (en kinderen in Groot-Brittannië zouden zich schuldig moeten voelen als ze hun bord niet leeg aten) (1)
- maar de levensomstandigheden in India (op het gebied van onderwijs) zijn veel beter geworden / India heeft zich sterk ontwikkeld (1)
- waardoor India Groot-Brittannië (op het gebied van onderwijs) dreigt in te halen (en kinderen in Groot-Brittannië een voorbeeld kunnen nemen aan de hardwerkende kinderen op scholen in India) (1)
Gebruik bron 1. India heeft tegenwoordig een van de grootste farmaceutische industrieën ter wereld.
Vraag 4 2 punten
Beredeneer dat de koloniale relatie met Groot-Brittannië hieraan heeft bijgedragen.
Bron 2
Cartoon over het veranderde beeld in Groot-Brittannië ten opzichte van China en India
Opgave 2
- De hoogste gebouwen ter wereld
Bron 1
De ontwikkeling van de farmaceutische industrie in India In 1924 vestigde een Brits bedrijf dat babyvoeding verkocht zich in het voormalige Brits-Indië, het huidige India. Door de jaren heen werd dit bedrijf een onderdeel van de multinational GlaxoSmithKline. Een deel van dit bedrijf, GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, maakt en levert wereldwijd medicijnen. In India werken ruim 4.000 werknemers bij dit bedrijf aan vaccins en medicijnen voor huidproblemen. Naast de grote westerse multinationals als GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, heeft India ook eigen nationale medicijnfabrikanten. India wordt wel de 'apotheek voor de armen' genoemd. Het land heeft de derde farmaceutische industrie ter wereld en produceert vooral medicijnen die dezelfde samenstelling hebben als westerse medicijnen, maar die veel goedkoper zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Door de relatie met Groot-Brittannië is (de lingua franca) Engels een veel gesproken taal in India (1p)
- waardoor de communicatie in de internationale handel voor de Indiase (farmaceutische) industrie relatief soepel kan verlopen (1p)
Opgave 2 − De hoogste gebouwen ter wereld
Bij deze opgave horen de bronnen 3 en 4.
Gebruik bron 3. In het spreidingspatroon van de hoogste gebouwen ter wereld is een proces van mondialisering te herkennen.
Vraag 5 3 punten
Geef aan
- welk spreidingspatroon tussen 1885 en 1990 te herkennen is;
- welk spreidingspatroon tussen 1990 en 2018 te herkennen is;
- hoe deze verschuiving in het mondialiseringsproces wordt genoemd.
Bron 3
De hoogste gebouwen ter wereld
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Tussen 1885 en 1990 lagen de hoogste gebouwen voornamelijk in de Verenigde Staten (1)
- Tegenwoordig / Tussen 1990 en 2018 liggen de hoogste gebouwen voornamelijk in Azië / China en het Midden-Oosten (1)
- global shift (1)
Gebruik de bronnen 3 en 4. In de lijst met hoogste gebouwen ter wereld staan weinig steden in Europa.
Vraag 6 2 punten
Geef hiervoor twee redenen.
Bron 3
De hoogste gebouwen ter wereld
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste redenen zijn: − In (Europese) historische binnensteden is er minder ruimte voor grote / hoge gebouwen. − Veel Europese steden zijn ontstaan / gegroeid in een tijd waarin het niet mogelijk was zeer hoge gebouwen te bouwen. − Bestuurders worden in Europa eerder geremd door (de inspraakmogelijkheden van) burgers / door de overheid om deze prestigeprojecten te bouwen. per juiste reden (1) (2)
Gebruik het kaartenkatern. Sinds 2018 (zie bron 3) is de Jedda Tower in Jedda, een stad aan de westkust van Saudi-Arabië, het hoogste gebouw ter wereld. Dit is gezien de huidige mondiale ontwikkelingen een voorspelbare locatie.
Vraag 7 2 punten
Geef aan
- waarom Saudi-Arabië op mondiale schaal een voorspelbare locatie is;
- waarom Jedda op nationale schaal een voorspelbare locatie is.
Bron 3
De hoogste gebouwen ter wereld
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Mondiale schaal: Saudi-Arabië is (door kapitaal uit olie) een rijk land / is sterk in ontwikkeling / wil meetellen op de wereldmarkt (1)
- Nationale schaal: Binnen Saudi-Arabië is de regio Jedda / Mekka een centrumregio (1)
Opgave 3 − De Filipijnse vulkaan Mayon
Bij deze opgave horen de bronnen 5 tot en met 8.
Gebruik bron 5. De vulkaan Mayon heeft een bijna perfecte kegelvorm.
Vraag 8 2 punten
Geef
- een kenmerk van het magma waardoor deze kegelvorm ontstaat;
- het eruptietype van de Mayon.
Bron 5
De Mayon Op ongeveer 330 kilometer ten zuidoosten van de Filipijnse hoofdstad Manilla ligt op het eiland Luzon de meest actieve vulkaan van Filipijnen, de Mayon (+2.462 meter). De vulkaan heeft een bijna perfecte kegelvorm. In januari 2018 kregen de 40.000 mensen die op dat moment binnen een straal van acht kilometer van de vulkaan woonden het dringende advies het gebied te verlaten. Kort daarop barstte de Mayon uit.
De stad Legazpi met op de achtergrond de vulkaan Mayon
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- een hoge viscositeit / sterke stroperigheid / taaiheid (1)
- explosief (1)
Gebruik de bronnen 5 en 7. Ten oosten van Filipijnen ligt een subductiezone. Direct langs deze subductiezone ontstaan aardbevingen. Verder van de subductiezone af ontstaan pas actieve vulkanen.
Vraag 9 2 punten
Geef aan
- waardoor aardbevingen direct langs de subductiezone ontstaan;
- waardoor actieve vulkanen pas verder van de subductiezone af ontstaan.
Bron 5
De Mayon Op ongeveer 330 kilometer ten zuidoosten van de Filipijnse hoofdstad Manilla ligt op het eiland Luzon de meest actieve vulkaan van Filipijnen, de Mayon (+2.462 meter). De vulkaan heeft een bijna perfecte kegelvorm. In januari 2018 kregen de 40.000 mensen die op dat moment binnen een straal van acht kilometer van de vulkaan woonden het dringende advies het gebied te verlaten. Kort daarop barstte de Mayon uit.
De stad Legazpi met op de achtergrond de vulkaan Mayon
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De aardbevingen ontstaan door (het vrijkomen van opgebouwde) spanning / door wrijving tussen de (nog niet gesmolten) wegduikende plaat en de bovenliggende plaat (1)
- De actieve vulkanen ontstaan doordat de wegduikende plaat verder van de subductiezone smelt (en magma opstijgt richting het aardoppervlak) (1)
Bij de vulkaanuitbarsting van de Mayon in 2018 vielen weinig slachtoffers.
Vraag 10 2 punten
Geef twee oorzaken waardoor bij deze vulkaanuitbarsting weinig slachtoffers vielen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Juiste oorzaken zijn: − Het is een relatief dunbevolkt gebied. / In het gebied wonen niet veel mensen. − De vulkaanuitbarsting werd goed voorspeld. / Men werd tijdig gewaarschuwd / geëvacueerd. per juiste oorzaak (1) (2)
Gebruik de bronnen 6 en 8 en het kaartenkatern. Aan de voet van de vulkaan Mayon, op het eiland Luzon, ligt de stad Legazpi (zie bron 7). In januari valt hier gemiddeld meer neerslag dan in Manilla, de hoofdstad die op hetzelfde eiland ligt.
Vraag 11 2 punten
Leg uit dat in Legazpi in januari gemiddeld meer neerslag valt dan in Manilla. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 7
Zuidoost-Azië tektoniek en vulkanisme
schaal 1 : 28.000.000
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Legazpi ligt aan de oostkant van een gebergte en Manilla aan de westkant van een gebergte (oorzaak) (1)
- waardoor de noordoostmoesson / aanlandige wind die in januari waait in Legazpi wordt opgestuwd (loefzijde) en Manilla in de regenschaduw (lijzijde) van het gebergte ligt (gevolg) (1)
Opgave 4 − Het bestrijden van landdegradatie in Sudan
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
Gebruik het kaartenkatern. Door Sudan, het land ten zuiden van Egypte, loopt een zone die de Sahel genoemd wordt. De Sahel vormt een overgangsgebied tussen twee landschapszones.
Vraag 12 2 punten
Geef aan
- tussen welke twee landschapszones de Sahel een overgangsgebied vormt;
- welk bodemgebruik in de Sahel overheerst.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als beide landschapszones juist zijn 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 9. Khartoum is de hoofdstad van Sudan. Het regenseizoen duurt in deze stad van juli tot en met september.
Vraag 13 2 punten
Leg uit dat in Khartoum in deze periode neerslag ontstaat. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 9
Luchtdruk en winden in januari
Luchtdruk en winden in juli
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Khartoum in deze periode van het jaar onder invloed staat van de ITCZ / lage luchtdruk / stijgende luchtstromen (oorzaak) (1)
- waardoor condensatie plaatsvindt (en neerslag ontstaat) (gevolg) (1)
Gebruik bron 10. De groene muur wordt aangelegd om verwoestijning en bodemerosie in de Sahel tegen te gaan. De aanleg van de groene muur kan echter wel leiden tot een andere vorm van landdegradatie.
Vraag 14 2 punten
Geef aan
- op welke wijze de groene muur verwoestijning en bodemerosie kan tegengaan;
- welke vorm van landdegradatie door de aanleg van de groene muur zou kunnen toenemen.
Bron 10
De groene muur Door Sudan loopt een zone die de Sahel genoemd wordt. Dit gebied vormt de overgang van de Sahara naar gebieden met meer begroeiing. Om de verwoestijning in dit gebied tegen te gaan, zijn projecten gestart zoals het ontwikkelen van een 'groene muur'. Door het aanplanten van vegetatie worden verwoestijning en bodemerosie tegengegaan. Alleen als de vegetatie op een juiste manier wordt aangeplant en geïrrigeerd, kan op grote schaal een groene muur ontstaan die verwoestijning tegengaat. Dit gebeurt niet overal, waardoor de groene muur is veranderd in een lappendeken met een afwisseling van groene vegetatie en droge of zelfs ontbrekende vegetatie.
Nieuwe aanplant van de groene muur
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord voor het tegengaan van verwoestijning is: vegetatie kan zand / grond / vocht langer vasthouden, waardoor de bodem beter blijft liggen / vruchtbaar blijft (1)
- verzilting (1)
Gebruik bron 11. Het plaatsen van zonnepanelen in dorpen in de Sahel kan een succesvolle ingreep zijn om de vegetatie in het gebied in de toekomst te beschermen.
Vraag 15 2 punten
Beredeneer dit.
Bron 11
Veel bewoners van de Sahel gebruiken sprokkelhout voor de voedselbereiding
Brazilië
Opgave 5
- Migratie in Brazilië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Met het plaatsen van zonnepanelen is de lokale bevolking voor hun energievoorziening / voedselbereiding minder afhankelijk van de vegetatie (1)
- zodat bomen en struiken blijven staan (en de groene muur zich kan ontwikkelen) (1)
Opgave 5 − Migratie in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 16.
Gebruik de bronnen 12 en 13. Er bestaat een ruimtelijk verband tussen de thema's die op deze twee kaarten worden afgebeeld.
Vraag 16 2 punten
Leg dit verband uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- in stedelijke gebieden wonen meer mensen / mensen dichter bij elkaar dan op het platteland (oorzaak) (1)
- waardoor de bereikbaarheid / toegankelijkheid van de gezondheidszorg in stedelijke gebieden beter (te organiseren) is / het runnen van ziekenhuizen makkelijker gaat (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 14 en 15. In de deelstaat Rondônia, in het westen van Brazilië, groeit de bevolking jaarlijks harder dan in veel andere deelstaten in Brazilië. Het geboortecijfer en het vestigingsoverschot in deze deelstaat zijn relatief hoog.
Vraag 17 2 punten
Geef
- een oorzaak waardoor een hoog vestigingsoverschot kan leiden tot een relatief hoog geboortecijfer;
- nog een andere oorzaak van het relatief hoge geboortecijfer in deze deelstaat.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het aandeel migranten in de reproductieve leeftijd relatief groot is (en in de vestigingsregio krijgen die migranten dus nog kinderen) (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat het aantal kinderen per vrouw in deze plattelandsregio / weinig verstedelijkte regio relatief groot is (1)
Gebruik de bronnen 14 en 16. Vier regio’s in Brazilië hebben een bevolkingsdichtheid van meer dan
100 inwoners per km2.
Vraag 18 2 punten
Geef aan
- in welk van deze regio’s de inkomensongelijkheid het kleinst is;
- waardoor de inkomensongelijkheid in de regio Amazonas hoog is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- São Paulo (1)
- Een juiste reden is: Een groot deel van het totale inkomen in Amazonas wordt verdiend door een klein aantal grootgrondbezitters (1)
In Braziliaanse steden wonen relatief veel migranten in favelas.
Vraag 19 2 punten
Geef hiervoor
- een economische reden;
- een sociaal-culturele reden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Een juiste economische reden is: migranten kunnen zich alleen een huis in een sloppenwijk veroorloven (1)
- Een juiste sociaal-culturele reden is: migranten uit eenzelfde herkomstregio zoeken elkaar op / wonen bij elkaar in de buurt (1)
Opgave 6 − De cerrado en de selva
Bij deze opgave hoort bron 17.
Gebruik het kaartenkatern. Het klimaat van de cerrado en het klimaat van de selva horen bij dezelfde hoofdgroep (A-klimaat). Toch verschilt het klimaat van beide gebieden van elkaar.
Vraag 20 2 punten
Schrijf cerrado en selva onder elkaar op je antwoordblad. Geef aan
- welk klimaat in elk gebied overheerst;
- waardoor het verschil in klimaat tussen beide gebieden ontstaat.
Bron 17
De cerrado De Braziliaanse cerrado is een gebied met grasland, oever- en palmbossen, maar ook met landbouwgebieden. De cerrado is vanaf 1930 op grote schaal ontgonnen om plaats te maken voor landbouw. Veertig procent van de koeien in Brazilië graast in dit gebied en er zijn gigantische akkerbouwgebieden. De oorspronkelijke cerrado verdwijnt hierdoor in een hoog tempo.
Landbouw in de cerrado
Leefomgeving
Opgave 7
- Stuwen in de Maas
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- cerrado: Aw-klimaat / savanneklimaat selva: Af-klimaat / tropisch regenwoudklimaat (1)
- De cerrado staat een deel van het jaar onder invloed van een hogedrukgebied (waardoor er dan een droge periode is) en de selva staat altijd onder invloed van een lagedrukgebied (waardoor een droge periode ontbreekt) (1)
Er is wereldwijd een grote vraag naar producten uit de primaire sector. Om aan deze grote vraag te kunnen voldoen, verandert de productie ervan het landschap van de cerrado en de selva.
Vraag 21 2 punten
Geef aan
- welk voedingsgewas het landschap in de cerrado en de selva het meest verandert. Kies uit: cacao, mais, soja of suikerriet;
- welke andere activiteit in de primaire sector ook zorgt voor een sterke verandering van de selva.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- soja (1)
- mijnbouw / bosbouw (1)
Gebruik bron 17.
Vraag 22 2 punten
Beschrijf in twee stappen dat door de handel in voedingsgewassen de biodiversiteit in de cerrado en de selva afneemt.
Bron 17
De cerrado De Braziliaanse cerrado is een gebied met grasland, oever- en palmbossen, maar ook met landbouwgebieden. De cerrado is vanaf 1930 op grote schaal ontgonnen om plaats te maken voor landbouw. Veertig procent van de koeien in Brazilië graast in dit gebied en er zijn gigantische akkerbouwgebieden. De oorspronkelijke cerrado verdwijnt hierdoor in een hoog tempo.
Landbouw in de cerrado
Leefomgeving
Opgave 7
- Stuwen in de Maas
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- voor de handel in voedingsgewassen in gebieden met een hoge biodiversiteit ontbossing plaatsvindt (1)
- en dat daar eentonige landbouwvegetatie (met een lage biodiversiteit) voor terugkomt (1)
De kans is groot dat de oorspronkelijke vegetatie in de cerrado en de selva de komende tien jaar nog sneller zal verdwijnen dan in de afgelopen tien jaar.
Vraag 23 2 punten
Geef
- een oorzaak waardoor de oorspronkelijke vegetatie de komende tien jaar nog sneller zal verdwijnen dan nu het geval is;
- een manier waarop het verdwijnen van de oorspronkelijke vegetatie kan worden vertraagd.
Bron 17
De cerrado De Braziliaanse cerrado is een gebied met grasland, oever- en palmbossen, maar ook met landbouwgebieden. De cerrado is vanaf 1930 op grote schaal ontgonnen om plaats te maken voor landbouw. Veertig procent van de koeien in Brazilië graast in dit gebied en er zijn gigantische akkerbouwgebieden. De oorspronkelijke cerrado verdwijnt hierdoor in een hoog tempo.
Landbouw in de cerrado
Leefomgeving
Opgave 7
- Stuwen in de Maas
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste manieren zijn: (1p)
- Natuurorganisaties kunnen stukken landbouwgrond opkopen om te beschermen.
- Nationale en regionale overheden kunnen natuurbeschermings- programma's opstellen.
- Nationale en regionale overheden kunnen duurzaamheid / recyclen stimuleren (waardoor de vraag naar natuurlijke hulpbronnen afneemt).
Opgave 7 − Stuwen in de Maas
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 21.
Gebruik bron 18. Om de Maas in de zomer bevaarbaar te houden voor de scheepvaart zijn stuwen nodig.
Vraag 24 2 punten
Beredeneer dit met een gegeven uit bron 18.
Bron 18
Stuwen in het Nederlandse deel van de Maas
De puntjeslijn geeft de waterstand aan bij een afvoer van 1.000 m3/s als de Maas geen stuwen zou hebben. De streepjeslijn geeft de waterstand aan bij een afvoer van 250 m3/s als de Maas geen stuwen zou hebben.
Bij een afvoer van minder dan 250 m3/s is de waterstand zo laag dat de Maas voor grote rivierschepen niet meer bevaarbaar is. Om de waterstand op peil te houden zijn stuwen in de Maas aangelegd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- het debiet van de Maas in de zomermaanden onder de 250 m3/s komt / het regiem van de Maas te onregelmatig is om scheepvaart (het hele jaar) door mogelijk te houden (1)
- zodat stuwen nodig zijn om het waterpeil (binnen de stuwvakken) op hoogte te houden (1)
Gebruik de bronnen 18 en 19. De aanvaring met de stuw bij Grave had gevolgen voor de waterstand van de Maas stroomopwaarts van deze stuw.
Vraag 25 2 punten
Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 18
Stuwen in het Nederlandse deel van de Maas
De puntjeslijn geeft de waterstand aan bij een afvoer van 1.000 m3/s als de Maas geen stuwen zou hebben. De streepjeslijn geeft de waterstand aan bij een afvoer van 250 m3/s als de Maas geen stuwen zou hebben.
Bij een afvoer van minder dan 250 m3/s is de waterstand zo laag dat de Maas voor grote rivierschepen niet meer bevaarbaar is. Om de waterstand op peil te houden zijn stuwen in de Maas aangelegd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de kapotte stuw bij Grave geen water meer tegenhield (oorzaak) (1)
- waardoor de waterstand stroomopwaarts van de stuw bij Grave daalde (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 18 tot en met 21 en het kaartenkatern. Bron 21 laat de waterafvoer zien van de Maas bij Megen in de periode rond de aanvaring met de stuw bij Grave. Er zijn twee pieken in de waterafvoer in de periode na de aanvaring.
Vraag 26 2 punten
Geef aan
- waardoor piek 1 in de waterafvoer bij Megen ontstond;
- waardoor piek 2 in de waterafvoer bij Megen ontstond.
Bron 21
Debiet bij Megen tussen 24 december 2016 en 2 januari 2017
Opgave 8
- Inzoomen op Leiden
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat piek 1 ontstond doordat het opgestuwde water tussen de stuwen bij Grave en Sambeek ineens vrijkwam (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat piek 2 ontstond doordat de afvoer van water richting het Maas-Waalkanaal stopte en het water alleen nog door de Maas werd afgevoerd (1)
Om grote rivieroverstromingen als die in 1995 te voorkomen is de afgelopen 20 jaar een grootschalig overheidsprogramma uitgevoerd.
Vraag 27 3 punten
Geef
- de naam van dit grootschalige overheidsprogramma;
- uit dit programma een maatregel die wordt genomen in het zomerbed om overstromingen tegen te gaan;
- uit dit programma een maatregel die wordt genomen in het binnendijks gebied om overstromingen tegen te gaan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste maatregelen zijn: (1p)
- kribben verlagen
- stroomgeul verdiepen / verbreden
- Juiste maatregelen zijn: (1p)
- hoogwatergeul aanleggen
- herbebossen
- infiltratiebekkens aanleggen
- noodoverloopgebieden / retentiebekkens aanwijzen
- tegels-eruit-gras-erin-campagnes opzetten
Opgave 8 − Inzoomen op Leiden
Bij deze opgave horen de bronnen 22 tot en met 24.
Gebruik de bronnen 22 tot en met 24. Een van de acht indicatoren van de woonaantrekkelijkheidsindex is het historische karakter van een stad. Leiden is een van de zeven steden in de top 10 die zijn ontstaan uit een historische stadskern.
Vraag 28 2 punten
Geef aan
- dat aan het stroomstelsel van het water te zien is dat Leiden uit een historische stadskern ontstaan is;
- welke drie steden in de top 10 niet uit een historische stadskern ontstaan zijn.
Bekijk het antwoord
- De binnenstad / het (oude) centrum is met grachten / singels afgebakend (1)
- Amstelveen, Haarlemmermeer en Hilversum (1)
Gebruik het kaartenkatern. Leiden staat in de top 10 van meest aantrekkelijke steden om te wonen.
Vraag 29 2 punten
Geef twee liggingskenmerken van Leiden die de stad aantrekkelijk maken om te wonen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Juiste liggingskenmerken zijn: − Leiden ligt in het economische kerngebied van Nederland. − Leiden ligt dicht bij de kust. − Leiden heeft goede verkeersverbindingen. − Leiden ligt vlak bij Schiphol. per juist liggingskenmerk (1) (2)
Gebruik bron 24. Bij de herstructurering van het stationsgebied in Leiden is gekozen voor een combinatie van wonen, werken en recreëren.
Vraag 30 2 punten
Beredeneer dat een combinatie van wonen, werken en recreëren de leefbaarheid in het stationsgebied kan bevorderen.
Bron 24
Herstructurering van het stationsgebied Het stationsgebied van Leiden werd lange tijd gekenmerkt door een wirwar van infrastructuur. De structuur en inrichting van het gebied werden als onaantrekkelijk ervaren en er was geen entree naar de binnenstad. Verkeersstromen zaten elkaar in de weg en de fietsparkeervoorzieningen waren over het hele gebied verspreid. De gemeente Leiden wil de stedenbouwkundige samenhang aanpakken en de verbinding tussen de binnenstad en het Bio Science Park verbeteren. Door herstructurering van het stationsgebied in Leiden moet de leefbaarheid in het gebied verbeteren.
Stationsgebied in aanbouw Artist's impression stationsgebied
Plattegrond van Leiden
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- er door het combineren van de functies wonen, werken en recreëren altijd wel bedrijvigheid is / mensen aanwezig zijn (1)
- zodat er meer toezicht is / meer sociale cohesie ontstaat (wat de leefbaarheid bevordert) (1)
Gebruik bron 24. In het stationsgebied van Leiden wordt de openbare ruimte heringericht. Leiden wil met deze herinrichting een duurzamere stad worden.
Vraag 31 2 punten
Geef twee maatregelen die de gemeente Leiden in het stationsgebied kan nemen die bijdragen aan een duurzamere stad.
Bron 24
Herstructurering van het stationsgebied Het stationsgebied van Leiden werd lange tijd gekenmerkt door een wirwar van infrastructuur. De structuur en inrichting van het gebied werden als onaantrekkelijk ervaren en er was geen entree naar de binnenstad. Verkeersstromen zaten elkaar in de weg en de fietsparkeervoorzieningen waren over het hele gebied verspreid. De gemeente Leiden wil de stedenbouwkundige samenhang aanpakken en de verbinding tussen de binnenstad en het Bio Science Park verbeteren. Door herstructurering van het stationsgebied in Leiden moet de leefbaarheid in het gebied verbeteren.
Stationsgebied in aanbouw Artist's impression stationsgebied
Plattegrond van Leiden
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste maatregelen die kunnen bijdragen aan een duurzamere stad zijn: − Autoluwe zones aanleggen / Investeren in mogelijkheden voor voetgangers / fietsers. − Zonnepanelen aanleggen op het station. − Groenvoorzieningen aanleggen. − Asfalt vervangen door bestrating die beter infiltreert. per juiste maatregel (1) (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde 2022, tijdvak 3. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2022/havo/documenten/cse-3/ha-0131-a-22-3-o
Andere examens aardrijkskunde havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3?
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3 telt 31 vragen. De meeste vragen gaan over ontwikkelingsvraagstukken (5), verstedelijking (5) en landbouw en voedsel (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/havo/documenten/cse-3/ha-0131-a-22-3-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 3 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.