Eindexamen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Migratie binnen en tussen macroregio's, De geografie van de druiventeelt, De Taupo Vulkanische Zone in Nieuw-Zeeland, Porto Central, een nieuwe haven in Brazilië, Ilha de Marajó, Droogtebestrijding in Nederland, Den Helder.

Kort antwoord

Het centraal examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1 telt 35 vragen. De meeste vragen gaan over globalisering (6), endogene en exogene processen (6) en Nederland: wonen en water (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Globalisering3, 12-13, 19-216
Endogene en exogene processen8, 14-186
Nederland: wonen en water26-305
Verstedelijking31-355
Landbouw en voedsel5, 9-114
Water en rivieren22-254
Bevolking en migratie1-2, 43
Weer en klimaat6-72

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens aardrijkskunde havo sinds 2018: dit examen vroeg minder over ontwikkelingsvraagstukken (0% van de vragen, gemiddeld 7%) en weer en klimaat (6% van de vragen, gemiddeld 13%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Migratie binnen en tussen macroregio's

Bij deze opgave hoort bron 1.

Gebruik bron 1.

De meeste migranten uit de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' migreren naar een buurland in die macroregio. Slechts een klein deel migreert naar een land in een andere macroregio.

Vraag 1 2 punten

Geef aan

  • welk politiek motief migranten meestal hebben als zij naar een buurland binnen de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' migreren;
  • welk ander motief migranten uit deze macroregio vaak hebben als zij migreren.

Bron 1: kaart met de migratiestromen binnen en tussen de acht macroregio's (2020). Bekijk in Bijlage, pagina 2

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat dit migranten zijn die conflicten / oorlog / onveiligheid in hun eigen land ontvluchten (en dus in een buurland terecht komen).

Een voorbeeld van een juist antwoord is: migranten uit de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara' hebben vaak ook economische motieven (arbeid of studie) om te migreren.

Gebruik bron 1.

De letters A tot en met C in bron 1 zijn van de macroregio's 'Latijns-Amerika', 'Noord-Amerika' en 'Noord-Afrika & West-Azië'.

Vraag 2 1 punt

Noteer de letters A tot en met C uit bron 1 op je antwoordblad.

Schrijf achter elke letter de naam van de juiste macroregio.

Bron 1: kaart met de migratiestromen binnen en tussen de acht macroregio's, met de letters A tot en met C. Bekijk in Bijlage, pagina 2

Bekijk het antwoord
  • A Latijns-Amerika (3)
  • B Noord-Afrika & West-Azië (4)
  • C Noord-Amerika (1)

Grenzen tussen macroregio's zijn door culturele diffusie steeds moeilijker te trekken. Culturele diffusie vindt onder andere plaats door migratie.

Vraag 3 3 punten

Geef

  • twee andere oorzaken van culturele diffusie in de periode 1600 - 1950;
  • de oorzaak die de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij culturele diffusie.
Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:

  • door kolonialisme
  • door militaire veroveringen
  • door handel(scontacten)

Opmerking: per juiste oorzaak 1 scorepunt toekennen.

Uit het antwoord moet blijken dat internet / social media de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij culturele diffusie.

Een groot deel van de migranten in Nederland bestaat uit arbeidsmigranten. Over de gevolgen van arbeidsmigratie voor de Nederlandse samenleving is veel discussie.

Vraag 4 2 punten

Beredeneer dat belangen vanuit twee verschillende dimensies met elkaar botsen in deze discussie.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

Enerzijds kunnen arbeidsmigranten een bijdrage leveren aan het aanvullen van een tekort aan personeel op de arbeidsmarkt (economische dimensie).

maar door een instroom aan arbeidsmigranten kan ervaren worden dat de nationale / regionale identiteit onder druk kan komen te staan (sociaal-culturele dimensie).

Opmerking: aan een antwoord dat bij de tweede deelscore ingaat op de druk op voorzieningen / de woningmarkt ook 1 scorepunt toekennen.

De geografie van de druiventeelt

Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 5.

Gebruik bron 2.

In de mondiale druiventeelt speelt religie een rol.

Vraag 5 1 punt

Toon dit aan met een voorbeeld uit bron 2.

Bron 2: kaart met de landen met een grote druiventeelt, bij de tekst over mondiale druiventeelt. Bekijk in Bijlage, pagina 3

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is: in islamitische landen worden weinig / nauwelijks wijndruiven (maar wel consumptiedruiven) geteeld.

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.

Wijngebieden liggen in het algemeen in gebieden met een warme zomer waarin weinig neerslag valt, zoals Zuid-Europa.

Vraag 6 2 punten

Leg met de overheersende luchtdruk in Zuid-Europa uit waardoor daar in de zomer weinig neerslag valt.

Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bron 3: kaart van de gebieden waar wijndruiven worden geteeld (wijngebieden). Bekijk in Bijlage, pagina 4

Bekijk het antwoord

Uit de uitleg moet blijken dat

  • de zomers in Zuid-Europa onder invloed staan van hogedrukgebieden / dalende luchtstromen (oorzaak),
  • waardoor de lucht opwarmt / er geen condensatie van waterdamp kan plaatsvinden / wolken oplossen (en er dus weinig neerslag valt) (gevolg).

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.

In het westen van Europa liggen ook op hogere breedte wijngebieden. Dit is mogelijk doordat het westen van Europa een mild klimaat heeft.

Vraag 7 2 punten

Geef aan

  • welk hoofdklimaat van Köppen wijngebieden in het algemeen hebben;
  • waardoor het westen van Europa een mild klimaat heeft.

Bron 3: kaart van de gebieden waar wijndruiven worden geteeld (wijngebieden). Bekijk in Bijlage, pagina 4

Bekijk het antwoord

C-klimaat / maritiem klimaat (van de gematigde zone)

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

  • Europa staat doorgaans onder invloed van winden vanaf zee / (matigende) westenwinden.
  • Voor de westkust van Europa ligt een warme zeestroom.

Wijnkenners kunnen aan wijn proeven of wijndruiven zijn geteeld op een kalkhoudende bodem of op een bodem die bestaat uit verweringsmateriaal van graniet.

Vraag 8 2 punten

Geef aan

  • tot welke hoofdgroep van gesteenten kalksteen behoort;
  • waardoor graniet ontstaat.
Bekijk het antwoord
  • sedimentgesteenten
  • Uit het antwoord moet blijken dat graniet ontstaat door het (langzaam / ondergronds) stollen van magma.

Opmerking: aan een antwoord waaruit blijkt dat graniet ontstaat bij het stollen van lava geen scorepunt toekennen.

Gebruik bron 4 en het kaartenkatern.

In de Ningxia-vallei in China valt onvoldoende neerslag voor de teelt van druiven, maar met irrigatie is teelt wel mogelijk. Zowel op lokale schaal als op een hoger schaalniveau is het van belang dat in de Ningxia-vallei druppelirrigatie toegepast wordt.

Vraag 9 1 punt

Geef aan welke vorm van landdegradatie op lokale schaal kan verminderen door druppelirrigatie toe te passen.

Bron 4: foto van een wijngaard in de Ningxia-vallei, bij de tekst over de regio Ningxia. Bekijk in Bijlage, pagina 5

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat met druppelirrigatie (op lokale schaal) verzilting en/of bodemerosie tegengegaan kan worden.

Vraag 10 2 punten

Beredeneer waarom het ook op een hoger schaalniveau van belang is om in de Ningxia-vallei druppelirrigatie toe te passen.

Bekijk het antwoord

Uit de redenering moet blijken dat

  • gebieden in de benedenloop / verder stroomafwaarts (van de Huang He / Hoangho) afhankelijk zijn van het water uit deze rivier,
  • zodat het van belang is om in de Ningxia-vallei zo min mogelijk irrigatiewater aan de rivier / het landschap te onttrekken.

In China is de wijnconsumptie sinds 1980 gestegen. Een van de redenen hiervoor is de toegenomen welvaart in China.

Vraag 11 2 punten

Geef voor deze gestegen wijnconsumptie in China een reden vanuit

  • de sociaal-culturele dimensie;
  • de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord

Uit de reden vanuit de sociaal-culturele dimensie moet blijken dat in de Chinese samenleving verwester(s)ing / Amerikanisering plaatsvindt.

Uit de reden vanuit de demografische dimensie moet blijken dat de bevolking in China de laatste decennia gegroeid is.

Gebruik bron 5.

Vraag 12 2 punten

Beredeneer met een voorbeeld uit bron 5 dat de oorspronkelijke centrum-periferieverhoudingen in de wereld aan het veranderen zijn.

Bekijk het antwoord

Uit de redenering moet blijken dat

  • bedrijven of investeerders (zoals Kwok) uit opkomende / (voormalige) semi-perifere landen (zoals China) tegenwoordig investeren in centrumlanden (zoals Frankrijk),
  • terwijl het bij de oorspronkelijke centrum-periferieverhoudingen vooral (bedrijven uit) centrumlanden waren die investeerden in (semi-)perifere landen.

China en veel andere druiven producerende landen zijn lid van een organisatie die toeziet op het nakomen van internationale handelsverdragen.

Vraag 13 2 punten

Geef

  • de naam van deze organisatie;
  • een reden waarom handel tussen landen kan bijdragen aan de internationale veiligheid.
Bekijk het antwoord

Wereldhandelsorganisatie / WTO

Een voorbeeld van een juiste reden is: wanneer economieën van landen (sterk) afhankelijk van elkaar zijn, zullen er minder snel conflicten / oorlogen ontstaan.

De Taupo Vulkanische Zone in Nieuw-Zeeland

Bij deze opgave horen de bronnen 6 en 7.

Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.

White Island maakt onderdeel uit van de Taupo Vulkanische Zone.

Vraag 14 1 punt

Geef de namen van de twee platen die betrokken zijn bij het ontstaan van de Taupo Vulkanische Zone.

Kaart van de platentektoniek van de aarde, met de plaatgrenzen rond Nieuw-Zeeland. Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 10

Bekijk het antwoord

de Pacifische plaat en de Indisch-Australische plaat

Vraag 15 2 punten

Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de vulkanische activiteit in de Taupo Vulkanische Zone.

Begin je beschrijving met de plaattektonische situatie ter plekke.

Bekijk het antwoord

Uit de beschrijving moet blijken dat

  • de Pacifische plaat onder de Indisch-Australische plaat duikt / er subductie plaatsvindt van de Pacifische plaat onder de Indisch-Australische plaat,
  • waardoor gesmolten gesteente / magma naar het aardoppervlak stijgt.

Aanvulling: aan een antwoord dat bij de eerste deelscore alleen ingaat op subductie mag een scorepunt toegekend worden. De betrokken platen hoeven niet expliciet genoemd te worden.

Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.

Normaal gesproken komen bij uitbarstingen van de Taupo vulkanische assen niet op het Zuidereiland terecht. Bij de zeer grote en explosieve uitbarsting van de Taupo 1.800 jaar geleden gebeurde dat wel.

Vraag 16 2 punten

Geef aan

  • waardoor vulkanische assen bij uitbarstingen van de Taupo normaal gesproken niet op het Zuidereiland terecht komen;
  • dat je uit de aanwezigheid van vulkanische assen op het Zuidereiland kunt afleiden dat de uitbarsting van de Taupo 1.800 jaar geleden zeer groot en explosief geweest moet zijn.

Bron 6: tekst over de Taupo Vulkanische Zone en de vulkaan op White Island, met het magma in contact met het grondwater. Bekijk in Bijlage, pagina 7

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat de vulkanische assen door de overheersende winden in Nieuw-Zeeland (normaal gesproken) naar het (noord)oosten / niet naar het Zuidereiland zouden waaien.

Uit het antwoord moet blijken dat de vulkanische assen alleen bij een grote en explosieve uitbarsting tegen de wind(richting) in (ook) op het Zuidereiland terecht konden komen.

Gebruik bron 6.

Het vulkanisme op White Island heeft een explosief karakter.

Vraag 17 2 punten

Geef

  • met bron 6 een oorzaak van het explosieve karakter van het vulkanisme op White Island;
  • nog een andere oorzaak van het explosieve karakter van het vulkanisme op White Island.

Bron 6: tekst over de Taupo Vulkanische Zone en de vulkaan op White Island. Bekijk in Bijlage, pagina 7

Bekijk het antwoord

Het magma staat in contact met het grondwater.

Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:

  • Het magma heeft een hoog gasgehalte / ontgast moeilijk.
  • Het magma is stroperig / heeft een hoge viscositeit.

Gebruik de bronnen 6 en 7 en het kaartenkatern.

Sinds de uitbarsting van White Island in 1914 komt er zwavel in zee terecht. Ook het klimaat in Nieuw-Zeeland draagt eraan bij dat dat gebeurt.

Vraag 18 2 punten

Geef aan

  • waardoor sinds de uitbarsting in 1914 zwavel in zee terecht kan komen;
  • op welke manier het klimaat in Nieuw-Zeeland eraan bijdraagt dat er zwavel in zee terecht komt.

Bron 7: luchtfoto van het vulkaaneiland White Island en een foto van de verlaten zwavelmijn. Bekijk in Bijlage, pagina 8

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat na de uitbarsting van 1914 de krater niet meer helemaal door een kraterrand wordt afgesloten / tijdens de uitbarsting van 1914 de kraterrand in zee gegleden is.

Uit het antwoord moet blijken dat het veel / vaak regent (waardoor zwavel kan afstromen naar zee).

Porto Central, een nieuwe haven in Brazilië

Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 11.

Gebruik de bronnen 8 tot en met 10.

Havenbedrijf Rotterdam heeft besloten om te investeren in havens in Brazilië en niet in een haven in Chili.

Vraag 19 2 punten

Geef voor Havenbedrijf Rotterdam

  • met bron 8 een argument om in havens in Brazilië te investeren en niet in een haven in Chili;
  • een argument waarom binnen Brazilië juist voor Porto Central gekozen is.

Bron 8: tekst over de nieuwe zeehaven Porto Central in Vitória, met de betrokkenheid van Havenbedrijf Rotterdam. Bekijk in Bijlage, pagina 9

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist argument is: een haven in Brazilië is vanuit Rotterdam / Nederland beter bereikbaar (dan een haven in Chili).

Voorbeelden van juiste argumenten zijn:

  • Porto Central ligt vlakbij het economische kerngebied van Brazilië.
  • Porto Central ligt in de regio waar de meeste mensen in Brazilië wonen.

Gebruik de bronnen 9 en 10.

De haven Porto Central vormt niet alleen een bedreiging voor de biodiversiteit op lokale schaal, maar ook voor de biodiversiteit van verder landinwaarts gelegen gebieden in Brazilië.

Vraag 20 3 punten

Beschrijf in drie stappen dat de haven Porto Central ook een bedreiging vormt voor de biodiversiteit van verder landinwaarts gelegen gebieden.

Begin je beschrijving met het soort goederen waarvoor deze haven vooral aangelegd is.

Bron 9: impressie van het toekomstige Porto Central. Bekijk in Bijlage, pagina 10

Bekijk het antwoord

Een juiste beschrijving moet de volgende drie stappen bevatten:

  • Porto Central wordt een haven voor de export van grondstoffen (zoals soja / agribulk / ijzererts).
  • Voor de winning van grondstoffen worden leefgebieden van flora en fauna aangetast / wordt het landschap aangetast / worden gebieden ontgonnen / wordt infrastructuur aangelegd.
  • Door de aantasting van leefgebieden van flora en fauna kan de soortenrijkdom afnemen.

Gebruik de bronnen 8 tot en met 11.

In bron 11 staan vier toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met andere landen. Bij de aanleg van de haven van Porto Central is rekening gehouden met scenario 1. Dat is een gunstig scenario voor de haven van Rotterdam. Voor Brazilië zou scenario 2 juist gunstiger zijn. Er zijn ook ontwikkelingen die kunnen leiden tot de scenario's 3 en 4.

Vraag 21 3 punten

Geef

  • een reden waarom scenario 1 gunstig is voor de haven van Rotterdam;
  • een reden waarom scenario 2 juist gunstiger is voor Brazilië;
  • een ontwikkeling die kan leiden tot de scenario's 3 en 4.

Bron 11: vier toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met andere landen. Bekijk in Bijlage, pagina 11

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

  • De Rotterdamse haven heeft goede faciliteiten voor / is gespecialiseerd in het opslaan / doorvoeren van grondstoffen.
  • Bij scenario 1 zullen vanuit Brazilië steeds meer grondstoffen getransporteerd worden waaraan de Rotterdamse haven zelf waarde kan toevoegen.

Een voorbeeld van een juist antwoord is: bij scenario 2 kan Brazilië steeds meer waardevollere halffabricaten / eindproducten / grondstoffen (waaraan waarde toegevoegd is) exporteren.

Juiste voorbeelden van ontwikkelingen die tot de scenario's 3 en 4 kunnen leiden zijn:

  • Steeds meer landen willen voor grondstoffen minder afhankelijk worden van andere landen.
  • Steeds meer landen zetten in op recycling van producten (en hebben dus minder grondstoffen nodig).
  • De grondstoffen in Brazilië raken op.

Ilha de Marajó

Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.

Gebruik de bronnen 12 en 13.

Ilha de Marajó is een eiland met verschillende vegetatietypen. De drie foto's in bron 13 zijn gemaakt op de in bron 12 aangegeven locaties.

Vraag 22 3 punten

Neem onderstaande tabel over op je antwoordblad en vul deze verder in.

locatie in bron 12foto in bron 13bijbehorend vegetatietype
1mangrove
2
3

Bron 13: drie foto's (a, b en c) gemaakt op de locaties die in bron 12 zijn aangegeven. Bekijk in Bijlage, pagina 13

Bekijk het antwoord
locatie in bron 12foto in bron 13bijbehorend vegetatietype
1amangrove
2btropisch regenwoud / selva
3csavanne / cerrado

Mangrovebossen worden vaak gekapt om kuststroken toegankelijker te maken. Het kappen van mangrovebossen heeft echter negatieve gevolgen voor de biodiversiteit.

Vraag 23 2 punten

Geef twee andere negatieve gevolgen van het kappen van mangrovebossen.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste negatieve gevolgen zijn:

  • Door het kappen van mangrovebossen neemt de kusterosie toe / wordt minder sediment vastgehouden.
  • Door het kappen van mangrovebossen worden de golven van een tsunami / stormvloed niet meer gebroken.
  • Door het kappen van mangrovebossen wordt minder koolstofdioxide uit de lucht gehaald.

Per juist negatief gevolg 1 scorepunt.

Gebruik bron 12.

De aanleg van cacao- en sojaplantages in het stroomgebied van de Amazone en de Tocantins leidt tot een toename van sedimentafvoer in deze rivieren.

Vraag 24 1 punt

Waaraan kan je in bron 12 zien dat de Amazone en de Tocantins veel sediment afvoeren?

Bron 12: satellietbeeld van Ilha de Marajó in het mondingsgebied van de Amazone en de Tocantins. Bekijk in Bijlage, pagina 12

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat de Amazone en de Tocantins bruin van kleur zijn.

Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.

De Pororoca is een bijzonder natuurverschijnsel in de Amazone en de Tocantins dat wordt veroorzaakt door de vloedstroom die vanuit de Atlantische Oceaan ver landinwaarts reikt.

Vraag 25 3 punten

Geef drie oorzaken waardoor deze vloedstroom in de Amazone en de Tocantins ver landinwaarts kan reiken.

Bron 14: tekst over de Pororoca, met een foto van surfers op de vloedgolf. Bekijk in Bijlage, pagina 14

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:

  • De mondingsgebieden van de Amazone en de Tocantins hebben een groot getijverschil.
  • De Amazone en de Tocantins hebben nauwelijks verhang in de benedenloop (waardoor de vloedstroom ver landinwaarts kan komen).
  • De Amazone en de Tocantins hebben in de benedenloop geen stuwdammen / waterkeringen (die de vloedstroom tegenhouden).
  • Passaatwinden / sterke winden uit het oosten kunnen de vloedgolven nog verder landinwaarts blazen.
  • De Amazone en de Tocantins hebben in de benedenloop geen scherpe meanders / bochten.
  • De mondingsgebieden van de Amazone en de Tocantins hebben een trechtervorm.

Per juiste oorzaak 1 scorepunt.

Droogtebestrijding in Nederland

Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.

Gebruik bron 15.

In bron 15 staan naast droogtebestrijding nog vijf voorbeelden van wettelijke taken aangegeven.

Vraag 26 2 punten

Noteer de letters a tot en met e van deze wettelijke taken onder elkaar op je antwoordblad.

Schrijf achter elke letter of dit een taak van de waterschappen of een taak van Rijkswaterstaat is.

Bron 15: tekst over de draaiknoppen voor droogtebestrijding en vijf wettelijke taken (a tot en met e). Bekijk in Bijlage, pagina 15

Bekijk het antwoord
  • a waterschappen
  • b Rijkswaterstaat
  • c waterschappen / Rijkswaterstaat
  • d Rijkswaterstaat
  • e waterschappen

Aanvulling: op pagina 11, bij vraag 26 moet 'c waterschappen' vervangen worden door 'c waterschappen / Rijkswaterstaat'.

Gebruik de bronnen 15 en 16.

In bron 16 staan klimaatadaptieve maatregelen die genomen kunnen worden bij de inrichting van een gebied. Een van die maatregelen is het loskoppelen van regenpijpen van het riool.

Vraag 27 1 punt

Bij welke twee draaiknoppen in bron 15 past het loskoppelen van regenpijpen van het riool?

Bron 15: de vier draaiknoppen voor droogtebestrijding. Bekijk in Bijlage, pagina 15

Bekijk het antwoord

Draaiknop (minder) afvoeren en draaiknop (meer) infiltreren.

Opmerking: het scorepunt alleen toekennen wanneer beide draaiknoppen juist zijn.

Gebruik bron 16.

Volgens de toekomstscenario's van het IPCC en het KNMI zal in Nederland het neerslagregiem veranderen. Bij de inrichting van het landschap worden daarom klimaatadaptieve maatregelen genomen.

Vraag 28 2 punten

Beschrijf met een voorbeeld uit bron 16 in twee stappen dat bij de inrichting van het landschap rekening wordt gehouden met dit veranderende neerslagregiem.

Bron 16: klimaatadaptieve maatregelen bij de inrichting van een gebied. Bekijk in Bijlage, pagina 16

Bekijk het antwoord

Uit de beschrijving moet blijken dat

  • met bijvoorbeeld bufferzones of het weer laten meanderen van rivieren (regen)water uit natte periodes opgeslagen / vastgehouden kan worden,
  • om dit water vervolgens tijdens droge periodes te kunnen gebruiken.

Gebruik bron 16.

De klimaatadaptieve maatregelen in bron 16 zijn genomen in het kader van integraal waterbeheer.

Vraag 29 2 punten

Geef voor twee klimaatadaptieve maatregelen uit bron 16 aan waarom dit maatregelen zijn die passen bij integraal waterbeheer.

Bron 16: klimaatadaptieve maatregelen bij de inrichting van een gebied. Bekijk in Bijlage, pagina 16

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:

  • Buffergebieden zorgen niet alleen voor infiltratie van regenwater, maar dragen ook bij aan een hogere biodiversiteit.
  • Meanders in rivieren zorgen niet alleen voor een langere vertragingstijd / verlaagde piekafvoer, maar dragen ook bij aan een waardevoller landschap / hogere natuurwaarden / recreatiemogelijkheden.
  • Beschaduwing zorgt niet alleen voor minder verdamping, maar kan ook bijdragen aan een hogere biodiversiteit.

Per juist antwoord 1 scorepunt.

Opmerking: alleen wanneer een antwoord twee elementen van integraal waterbeheer bevat 1 scorepunt toekennen.

Gebruik de bronnen 16 en 17 en het kaartenkatern.

Bron 16 is gemaakt door een van de waterschappen voor hun eigen beheergebied.

Vraag 30 1 punt

Welk waterschap heeft bron 16 gemaakt?

Kies uit:

  1. A waterschap Aa en Maas (19)
  2. B waterschap Fryslân (2)
  3. C waterschap Schieland en Krimpenerwaard (13)
  4. D waterschap Zuiderzeeland (21)

Bron 17: kaart van de waterschappen in Nederland (2024), met de nummers van de waterschappen. Bekijk in Bijlage, pagina 16

Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A waterschap Aa en Maas (19)

Den Helder

Bij deze opgave horen de bronnen 18 en 19.

Gebruik de bronnen 18 en 19.

Hieronder staan drie uitspraken over de bronnen 18 en 19.

Uitspraak 1: tijdens de aanleg van Nieuw Den Helder werden vooral eengezinswoningen gebouwd met voor- en achtertuinen.

Uitspraak 2: de transformatie van de Golfstroombuurt is een voorbeeld van herstructurering.

Uitspraak 3: in Den Helder bestaat een duidelijk verband tussen economische en demografische bewonerskenmerken.

Vraag 31 2 punten

Geef voor elk van de uitspraken aan of deze juist of onjuist is.

Bron 19: luchtfoto van de Golfstroombuurt, Huisduinen en Jeruzalem, met een tabel over bouwperioden, inkomens, sociale huur en leeftijd. Bekijk in Bijlage, pagina 18

Bekijk het antwoord
  • uitspraak 1: juist / onjuist
  • uitspraak 2: juist
  • uitspraak 3: onjuist

Aanvulling: op pagina 12, bij vraag 31 moet 'uitspraak 1: onjuist' worden vervangen door 'uitspraak 1: juist / onjuist'. Toelichting: de stelling is multi-interpretabel. In de periode van wederopbouw werden in Nederland vooral portiekflats gebouwd, maar in Den Helder zijn in die periode ook eengezinswoningen met voor- en achtertuinen gebouwd.

Gebruik de bronnen 18 en 19.

Bij de transformatie van de Golfstroombuurt is rekening gehouden met demografische krimp.

Vraag 32 2 punten

Geef aan

  • waaruit blijkt dat bij de transformatie van de Golfstroombuurt rekening gehouden is met demografische krimp;
  • waarom de transformatie van de Golfstroombuurt kan leiden tot ruimtelijke en sociale segregatie.

Bron 18: tekst over Den Helder en de transformatie van de Golfstroombuurt. Bekijk in Bijlage, pagina 17

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is: bij de transformatie van (een deel van) de Golfstroombuurt zijn minder huizen gebouwd dan er zijn gesloopt.

Uit het antwoord moet blijken dat door de grote / nieuwe huizen in de Golfstroombuurt een scheiding kan ontstaan tussen mensen uit verschillende sociaaleconomische klassen.

Demografische krimp in Den Helder is een risico voor de leefbaarheid in de stad.

Vraag 33 2 punten

Leg dit risico uit aan de hand van het begrip drempelwaarde.

Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord

Uit de uitleg moet blijken dat

  • door een afname van de bevolking (sommige) voorzieningen niet meer voldoende klanten zullen hebben (om te blijven bestaan) / de drempelwaarde niet meer halen (oorzaak),
  • waardoor winkels leeg komen te staan / het voorzieningenniveau achteruitgaat (en de leefbaarheid achteruitgaat) (gevolg).

Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern.

De economie van Den Helder is kwetsbaar. Toerisme biedt kansen om de economie van Den Helder te versterken.

Vraag 34 1 punt

Geef met bron 18 aan waardoor de economie van Den Helder kwetsbaar is.

Bron 18: tekst over Den Helder, met de Koninklijke Marine als grootste werkgever. Bekijk in Bijlage, pagina 17

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat de werkgelegenheid in Den Helder voor een groot deel afhankelijk is van een sector / de Koninklijke Marine.

Vraag 35 2 punten

Geef twee kenmerken van Den Helder die kunnen bijdragen aan het versterken van toerisme in de stad.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste kenmerken zijn:

  • Het (militair / maritiem) cultureel erfgoed (zoals oude forten) is een toeristische trekpleister.
  • De historische binnenstad.
  • De nabijheid van Texel.
  • De nabijheid van stranden / duingebieden.

Per juist kenmerk 1 scorepunt.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde 2025, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Andere examens aardrijkskunde havo

Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1?

Het centraal examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1 telt 35 vragen. De meeste vragen gaan over globalisering (6), endogene en exogene processen (6) en Nederland: wonen en water (5).

Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/havo/documenten/cse-1/ha-0131-a-25-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.

Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.