Eindexamen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 − Overgewicht in Afrika, Opgave 2 − Indiase migranten in Nederland, Opgave 3 − Drie stroomgebieden in zuidelijk Afrika, Opgave 4 − Mount Rushmore, Opgave 5 − Aanleg van de Belo Monte-stuwdam in het, Opgave 6 − Dreigend water in Nederland, Opgave 7 − Leefbaarheid in 's-Hertogenbosch.
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3 telt 33 vragen. De meeste vragen gaan over energie en grondstoffen (7), verstedelijking (5) en Nederland: wonen en water (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Energie en grondstoffen | 17-18, 20-24 | 7 |
| Verstedelijking | 3, 30-33 | 5 |
| Nederland: wonen en water | 25-29 | 5 |
| Bevolking en migratie | 5-8 | 4 |
| Endogene en exogene processen | 9, 13, 15-16 | 4 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 1-2, 4 | 3 |
| Water en rivieren | 11-12, 19 | 3 |
| Weer en klimaat | 10, 14 | 2 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens aardrijkskunde havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over energie en grondstoffen (21% van de vragen, gemiddeld 3%). Minder over globalisering (0% van de vragen, gemiddeld 16%) en weer en klimaat (6% van de vragen, gemiddeld 13%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 − Overgewicht in Afrika
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Gebruik de bronnen 1 en 2. Hieronder volgen drie uitspraken over mannen met een Body Mass Index (BMI) hoger dan 30. Uitspraak 1: bij het percentage mannen met een BMI hoger dan 30 is een traditioneel centrum-periferiepatroon herkenbaar. Uitspraak 2: de Verenigde Staten hebben zowel absoluut als relatief meer mannen met een BMI hoger dan 30 dan Australië. Uitspraak 3: in Kenia en India heeft meer dan 5% van de mannen een BMI hoger dan 30.
Vraag 1 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: juist uitspraak 2: juist uitspraak 3: onjuist indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Gebruik de bronnen 1 en 2. Indicatoren op nationale schaal, zoals het percentage mannen met een BMI hoger dan 30, zijn te gebruiken om landen met elkaar te vergelijken.
Vraag 2 2 punten
Geef
- het verband tussen welvaart en het percentage mannen met een BMI hoger dan 30;
- een nadeel van indicatoren op nationale schaal.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat (in het algemeen) gesteld kan worden dat hoe welvarender een land is, hoe hoger het percentage mannen met een BMI hoger dan 30 is (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat indicatoren op nationale schaal een gemiddelde / geen regionale en/of sociale verschillen laten zien (1)
Volgens Van de Vijver (bron 3) zal in Afrika het percentage mensen met een hoge BMI de komende jaren sterk toenemen. Een belangrijke oorzaak hiervan is verstedelijking.
Vraag 3 2 punten
Geef twee redenen waarom verstedelijking in Afrika kan leiden tot een toename van het percentage mensen met een hoge BMI.
Bron 3
Overgewicht in Afrika Overgewicht is wereldwijd een steeds groter gezondheidsvraagstuk. Zelfs in Afrika neemt vooral in de steden en sloppenwijken het percentage mensen met overgewicht toe. In 2015 promoveerde arts-onderzoeker Steven van de Vijver op een onderzoek naar hart- en vaatziektes onder bewoners in de sloppenwijk Korogocho in Nairobi, Kenia. In zijn boek Vet Arm beschrijft Van de Vijver dat Afrika nog altijd traditionele ontwikkelingsvraagstukken kent, maar dat het percentage mensen met overgewicht groeit, zelfs in Afrikaanse sloppenwijken.
Opgave 2
- Indiase migranten in Nederland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste redenen zijn: − In Afrikaanse steden is de toegang tot (industrieel) bewerkt voedsel / fastfood beter dan op het platteland. − In Afrikaanse steden is de levensstijl van mensen anders dan op het platteland / wordt meer geld uitgegeven aan versnaperingen. − In Afrikaanse steden doen inwoners in het algemeen minder fysiek werk dan op het platteland. per juiste reden (1) (2)
Gebruik bron 3. Van de Vijver beschrijft in zijn boek Vet Arm dat Afrika nog altijd traditionele ontwikkelingsvraagstukken kent, maar dat ook overgewicht een groeiend probleem is. Het terugdringen van overgewicht in Afrika blijkt lastig.
Vraag 4 3 punten
Geef
- een ontwikkelingsvraagstuk dat van oudsher kenmerkend is voor Afrika;
- twee redenen vanuit de sociaal-culturele dimensie waarom het terugdringen van overgewicht in Afrika lastig blijkt.
Bron 3
Overgewicht in Afrika Overgewicht is wereldwijd een steeds groter gezondheidsvraagstuk. Zelfs in Afrika neemt vooral in de steden en sloppenwijken het percentage mensen met overgewicht toe. In 2015 promoveerde arts-onderzoeker Steven van de Vijver op een onderzoek naar hart- en vaatziektes onder bewoners in de sloppenwijk Korogocho in Nairobi, Kenia. In zijn boek Vet Arm beschrijft Van de Vijver dat Afrika nog altijd traditionele ontwikkelingsvraagstukken kent, maar dat het percentage mensen met overgewicht groeit, zelfs in Afrikaanse sloppenwijken.
Opgave 2
- Indiase migranten in Nederland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste redenen vanuit de sociaal-culturele dimensie zijn: (2p)
- Overgewicht laat zien dat je genoeg geld / status / aanzien hebt.
- Overgewicht wordt gezien als blijk van gezondheid.
- Voorlichting over gezond voedsel / de risico’s van overgewicht bereikt mensen moeilijk.
Opmerking Aan een juiste reden 1 scorepunt toekennen.
Opgave 2 − Indiase migranten in Nederland
Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.
Steeds meer Indiase migranten kiezen ervoor zich in Nederland te vestigen. Binnen Europa vestigen de meeste Indiase migranten zich echter nog altijd in het Verenigd Koninkrijk.
Vraag 5 2 punten
Beredeneer waarom Indiase migranten zich vooral in het Verenigd Koninkrijk vestigen.
Bekijk het antwoord
- het Verenigd Koninkrijk (als rijk centrumland) koloniale banden met India had (1)
- zodat Engelssprekende Indiase migranten zich in het Verenigd Koninkrijk relatief eenvoudig kunnen aanpassen (en daardoor makkelijker werk kunnen vinden) (1)
Arbeidsmigranten hebben economische motieven om naar Nederland te komen. Tussen arbeidsmigranten uit India en uit Afrika bestaan wel sociaaleconomische verschillen.
Vraag 6 2 punten
Geef twee sociaaleconomische verschillen tussen deze twee groepen migranten.
Bekijk het antwoord
- Juiste sociaaleconomische verschillen zijn: − Indiase (kennis)migranten zijn in het algemeen hoger opgeleid dan migranten uit Afrika. − Indiase migranten hebben in het algemeen al een baan bij aankomst (en de migranten uit Afrika nog niet). per juist sociaaleconomisch verschil (1) (2)
Gebruik de bronnen 4 en 5 en het kaartenkatern. Indiase migranten vestigen zich in Nederland vooral in vier gemeenten.
Vraag 7 2 punten
Geef
- met bron 5 aan in welke vorm van dienstverlening de meeste Indiase migranten in Nederland werkzaam zijn;
- voor Indiase migranten een pull-factor van deze gemeenten vanuit sociaal-cultureel oogpunt.
Bron 5
Nederland specialisaties steden
Aarde
Opgave 3
- Drie stroomgebieden in zuidelijk Afrika
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- zakelijke dienstverlening / ICT (1)
- Een juiste sociaal-culturele pull-factor is: in deze gemeenten wonen al veel Indiërs / zijn Indiase sportclubs en/of eetgelegenheden te vinden (1)
Gebruik bron 4. In Nederland vindt diffusie van de Indiase cultuur vooral op regionaal schaalniveau plaats.
Vraag 8 2 punten
Beredeneer dit.
Bron 4
Indiase migranten in Nederland In de periode tussen 2010 en 2019 is het aantal migranten uit India in Nederland gestegen van ongeveer 3.300 tot 12.500 personen per jaar.
Vestigingsplaats Indiase migranten in Nederlandse gemeenten, 2017
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Indiase migranten vestigen zich in een beperkt aantal gemeenten / niet gelijkmatig over heel Nederland (1)
- zodat vooral de mensen binnen deze gemeenten in contact komen met de Indiase cultuur (en de rest van Nederland minder) (1)
Opgave 3 − Drie stroomgebieden in zuidelijk Afrika
Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 8.
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern. Het afgebeelde gebied in bron 6 is tektonisch bijna niet actief en is de laatste miljoenen jaren lager geworden.
Vraag 9 2 punten
Geef aan waardoor dit gebied
- tektonisch bijna niet actief is;
- de laatste miljoenen jaren lager geworden is.
Bron 6
Drie stroomgebieden in het grensgebied van Angola, Namibië en Botswana In het Hoogland van Bihé in Angola ontspringen de rivieren Cunene en Okavango/Cubango. Ten zuiden daarvan ontspringt de Cuvelai. De Cunene mondt uit in zee, maar de Cuvelai en de Okavango/Cubango bereiken de zee nooit en monden uit in een binnenlandse delta. Het water van de Cuvelai bereikt de Etosha Pan alleen in extra natte jaren.
De stroomgebieden van de Cunene, de Cuvelai en de Okavango/Cubango
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste antwoorden zijn: (1p)
- In het gebied overheersen afbraakprocessen / exogene processen / vindt erosie en/of verwering plaats.
- De tektonische plaat wordt steeds zwaarder (door verdere afkoeling / verdichting) waardoor het gebied daalt.
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern. Gezien de breedteligging zou je verwachten dat het gebied waarin de drie rivieren ontspringen een tropisch klimaat heeft met een gemiddelde jaartemperatuur boven de 18ºC. Dat is echter niet zo.
Vraag 10 2 punten
Geef aan
- welk klimaat het gebied heeft waarin deze drie rivieren ontspringen;
- waardoor de gemiddelde jaartemperatuur in dit gebied onder de 18ºC ligt.
Bron 6
Drie stroomgebieden in het grensgebied van Angola, Namibië en Botswana In het Hoogland van Bihé in Angola ontspringen de rivieren Cunene en Okavango/Cubango. Ten zuiden daarvan ontspringt de Cuvelai. De Cunene mondt uit in zee, maar de Cuvelai en de Okavango/Cubango bereiken de zee nooit en monden uit in een binnenlandse delta. Het water van de Cuvelai bereikt de Etosha Pan alleen in extra natte jaren.
De stroomgebieden van de Cunene, de Cuvelai en de Okavango/Cubango
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- een Cw-klimaat / Chinaklimaat (1)
- Het gebied waarin deze rivieren ontspringen ligt hoog / op meer dan 1.000 meter hoogte (waardoor het relatief koel is) (1)
Gebruik de bronnen 6 tot en met 8 en het kaartenkatern. In twee van de drie stroomgebieden valt in de bovenloop tijdens het regenseizoen veel neerslag. In het andere stroomgebied valt nauwelijks neerslag.
Vraag 11 3 punten
In welke twee stroomgebieden valt in het regenseizoen veel neerslag? Leg uit dat in de bovenloop van deze twee stroomgebieden veel neerslag valt, maar in het stroomgebied van die andere rivier nauwelijks. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- in het stroomgebied van de Cunene en de Okavango/Cubango (1) Uit de uitleg moet blijken dat
Gebruik de bronnen 6 tot en met 8 en het kaartenkatern. De Okavango en Cuvelai monden uit in een binnenlandse delta. Het mondingsgebied van de Okavango bestaat uit een zoetwatermoeras. Het mondingsgebied van de Cuvelai - de Etosha Pan - is een zoutvlakte.
Vraag 12 2 punten
Leg uit dat het mondingsgebied van de Cuvelai zout is. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- de Cuvelai alleen in jaren met veel neerslag water naar de Etosha Pan vervoert / niet altijd water vervoert (terwijl de Okavango het hele jaar door water naar de delta vervoert) (oorzaak) (1)
- waardoor in de Etosha Pan al het water verdampt en een zoutlaag ontstaan is (en in het mondingsgebied van de Okavango niet) (gevolg) (1)
Opgave 4 − Mount Rushmore
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 12.
Gebruik bron 9. Aan de voet van de uitgehakte sculpturen in Mount Rushmore is door verwering en de werking van de zwaartekracht een landschapsvorm ontstaan die in bron 9 met de letter X weergegeven is.
Vraag 13 1 punt
Met welk begrip wordt deze landschapsvorm aangeduid? Kies uit:
- delta
- morene
- puinhelling
- puinwaaier
Bron 9
Mount Rushmore In Mount Rushmore zijn in het graniet sculpturen uitgehakt van vier oud-presidenten van de Verenigde Staten: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt en Abraham Lincoln. Mount Rushmore ligt bij Rapid City in de Black Hills in het zuidwesten van South Dakota.
Uitgehakte sculpturen van vier oud-presidenten van de Verenigde Staten in Mount Rushmore
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- puinhelling (1)
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern. Mount Rushmore ligt in een gebied waar het D-klimaat naar het westen toe overgaat in een ander klimaat.
Vraag 14 2 punten
Geef
- een aanwijzing uit de bronnen waaruit blijkt dat Mount Rushmore een D-klimaat heeft;
- de naam van het klimaat waarin het D-klimaat bij Mount Rushmore naar het westen toe overgaat.
Bron 9
Mount Rushmore In Mount Rushmore zijn in het graniet sculpturen uitgehakt van vier oud-presidenten van de Verenigde Staten: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt en Abraham Lincoln. Mount Rushmore ligt bij Rapid City in de Black Hills in het zuidwesten van South Dakota.
Uitgehakte sculpturen van vier oud-presidenten van de Verenigde Staten in Mount Rushmore
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Een juiste aanwijzing uit de bronnen is: (1p)
- Er is sprake van grote temperatuurverschillen tussen zomer en winter.
- Er groeien (naald)bomen op Mount Rushmore.
Gebruik de bronnen 9 en 10. In het graniet van Mount Rushmore zijn door mechanische verwering scheuren ontstaan.
Vraag 15 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van deze scheuren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- In het gebied waar Mount Rushmore ligt komt de temperatuur regelmatig onder de 0 ºC (1p)
- waarbij het water in de scheuren bevriest en uitzet (en de scheuren steeds groter worden) (1p)
Gebruik de bronnen 11 en 12. Door binnendringend magma veranderde het gesteente dat al aanwezig was in kwartsiet.
Vraag 16 2 punten
Tot welke hoofdgroep van gesteenten behoorde het gesteente dat al aanwezig was? Geef hiervoor een aanwijzing uit bron 12.
Bron 12
Het metamorf gesteente kwartsiet
Ontwikkelingsland
- Brazilië
Opgave 5
- Aanleg van de Belo Monte-stuwdam in het leefgebied van de Mebêngôkre
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- sedimentgesteente (1)
- In het kwartsiet / het metamorf gesteente is nog steeds gelaagdheid te zien (1)
Opgave 5 − Aanleg van de Belo Monte-stuwdam in het
leefgebied van de Mebêngôkre
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 15.
Gebruik in het kaartenkatern de overzichtskaart van Brazilië. In Brazilië wordt een groot deel van de elektriciteit opgewekt met waterkrachtcentrales.
Vraag 17 2 punten
Geef aan
- in het stroomgebied van welke grote rivier de meeste waterkrachtcentrales aangelegd zijn;
- waarom juist in deze regio zoveel waterkrachtcentrales aangelegd zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- In het stroomgebied van de Paraná/Paranaíba (1)
- Een juist antwoord is: in de nabijheid van de Paraná/Paranaíba liggen veel grote steden / is de vraag naar elektriciteit hoog (1)
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern. De Xingu ontspringt op het Plateau van Mato Grosso. Het Plateau van Mato Grosso maakt deel uit van een groter deelgebied in Brazilië.
Vraag 18 1 punt
Geef de naam van dit grotere deelgebied.
Bron 13
Het stroomgebied van de Xingu De Xingu ontspringt op het Plateau van Mato Grosso en mondt na 1.640 kilometer ten noorden van de stad Altamira uit in de Amazone. Tussen Altamira en de monding in de Amazone is de Belo Monte-stuwdam gebouwd. Deze stuwdam levert jaarlijks 11.000 megawatt aan energie op. In het stroomgebied van de Xingu ligt een reservaat waarin de Mebêngôkre-indianen leven. Buiten het reservaat is in het stroomgebied van de Xingu sprake van grootschalige houtkap.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Hoogland van Brazilië (1)
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern. Het ontginnen van bos in het stroomgebied van de Xingu heeft gevolgen voor het regiem van de rivier.
Vraag 19 2 punten
Leg uit welke invloed het ontginnen van bos heeft op het regiem van de Xingu. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 13
Het stroomgebied van de Xingu De Xingu ontspringt op het Plateau van Mato Grosso en mondt na 1.640 kilometer ten noorden van de stad Altamira uit in de Amazone. Tussen Altamira en de monding in de Amazone is de Belo Monte-stuwdam gebouwd. Deze stuwdam levert jaarlijks 11.000 megawatt aan energie op. In het stroomgebied van de Xingu ligt een reservaat waarin de Mebêngôkre-indianen leven. Buiten het reservaat is in het stroomgebied van de Xingu sprake van grootschalige houtkap.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Door ontbossing stroomt meer water directer / sneller van het land af naar de Xingu (oorzaak) (1)
- waardoor het regiem onregelmatiger wordt / de rivier grotere afvoerpieken te verwerken krijgt (gevolg) (1)
Gebruik in het kaartenkatern de kaart Amazonië Bodemgebruik en economie. Een groot deel van de opgewekte elektriciteit bij de Belo Monte-stuwdam wordt gebruikt voor de productie van aluminium.
Vraag 20 2 punten
Geef aan
- van welk erts aluminium gemaakt wordt;
- waarom Brazilië in toenemende mate zelf aluminium produceert.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste antwoorden zijn: (1p)
- Met de export / verkoop van aluminium kan meer verdiend worden dan met de export / verkoop van bauxiet.
- De productie van aluminium levert werkgelegenheid op.
Gebruik bron 14 en het kaartenkatern. De Belo Monte-stuwdam heeft invloed op de hoeveelheid sediment bij de monding van de Amazone.
Vraag 21 2 punten
Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 14
Ligging Altamira en de Belo Monte-stuwdam
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- achter de Belo Monte-stuwdam in het stuwmeer / in het stilstaande water sediment bezinkt (oorzaak) (1)
- waardoor bij de monding van de Amazone minder sediment beschikbaar is (gevolg) (1)
Gebruik bron 15. De Belo Monte-stuwdam is aangelegd in het leefgebied van de Mebêngôkre. Deze indianenstam heeft door protesten invloed uitgeoefend op de oorspronkelijke plannen. Stelling: de foto in bron 15 laat een stereotype van Amazone-indianen zien.
Vraag 22 2 punten
Geef
- een argument voor deze stelling;
- een argument tegen deze stelling.
Bron 15
De Mebêngôkre: de camera is onze pijl en boog De Mebêngôkre leven in een reservaat in het zuiden van de deelstaat Pará in het stroomgebied van de Xingu. Mebêngôkre betekent 'mensen van het water'. Het leefgebied van de Mebêngôkre wordt bedreigd door ontbossing en door de aanleg van de Belo Monte-stuwdam. In de oorspronkelijke plannen wilde de regering een hele reeks aan dammen bouwen in de Xingu, maar door aanhoudende protesten van de Mebêngôkre zijn de oorspronkelijke plannen aangepast en is er één grote dam aangelegd: de Belo Monte-stuwdam bij Altamira. Ondanks de aanpassingen van de oorspronkelijke plannen blijven de Mebêngôkre zich verzetten tegen deze dam. De Mebêngôkre maken bij hun verzet gebruik van moderne technologieën. Met drones en camera's leggen ze de werkzaamheden vast en wordt de naleving van gemaakte afspraken gecontroleerd. “De camera is onze pijl en boog”, zeggen de Mebêngôkre.
Leefomgeving
Opgave 6
- Dreigend water in Nederland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een argument voor deze stelling is: het traditionele uiterlijk (geverfd gezicht / indianentooi) van de man / mensen op de foto bevestigt het stereotype van Amazone-indianen (1)
- Een argument tegen deze stelling is: de camera / filmapparatuur ontkracht het stereotype van Amazone-indianen (1)
Gebruik de bronnen 14 en 15. Door de aanleg van de Belo Monte-stuwdam is het inwoneraantal van Altamira gestegen. Een deel van de nieuwe inwoners komt van de gebieden A en B op de kaart in bron 14.
Vraag 23 2 punten
Geef de reden waarom mensen
- uit gebied A vertrokken zijn;
- uit gebied B vertrokken zijn.
Bron 15
De Mebêngôkre: de camera is onze pijl en boog De Mebêngôkre leven in een reservaat in het zuiden van de deelstaat Pará in het stroomgebied van de Xingu. Mebêngôkre betekent 'mensen van het water'. Het leefgebied van de Mebêngôkre wordt bedreigd door ontbossing en door de aanleg van de Belo Monte-stuwdam. In de oorspronkelijke plannen wilde de regering een hele reeks aan dammen bouwen in de Xingu, maar door aanhoudende protesten van de Mebêngôkre zijn de oorspronkelijke plannen aangepast en is er één grote dam aangelegd: de Belo Monte-stuwdam bij Altamira. Ondanks de aanpassingen van de oorspronkelijke plannen blijven de Mebêngôkre zich verzetten tegen deze dam. De Mebêngôkre maken bij hun verzet gebruik van moderne technologieën. Met drones en camera's leggen ze de werkzaamheden vast en wordt de naleving van gemaakte afspraken gecontroleerd. “De camera is onze pijl en boog”, zeggen de Mebêngôkre.
Leefomgeving
Opgave 6
- Dreigend water in Nederland
Bron 14
Ligging Altamira en de Belo Monte-stuwdam
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat (door het stijgende rivierpeil / het ontstaan van een stuwmeer achter de dam) in gebied A leefgebieden (van inheemse bewoners) onder water komen te staan (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat er (door de aanleg van de dam) minder / geen water door de rivier in gebied B stroomt (en bewoners hun bestaansmiddelen kwijtraken) (1)
Gebruik de bronnen 14 en 15.
Vraag 24 3 punten
Beredeneer in drie stappen dat met de aanleg en aanwezigheid van de Belo Monte-stuwdam belangen vanuit drie verschillende dimensies met elkaar botsen.
Bron 15
De Mebêngôkre: de camera is onze pijl en boog De Mebêngôkre leven in een reservaat in het zuiden van de deelstaat Pará in het stroomgebied van de Xingu. Mebêngôkre betekent 'mensen van het water'. Het leefgebied van de Mebêngôkre wordt bedreigd door ontbossing en door de aanleg van de Belo Monte-stuwdam. In de oorspronkelijke plannen wilde de regering een hele reeks aan dammen bouwen in de Xingu, maar door aanhoudende protesten van de Mebêngôkre zijn de oorspronkelijke plannen aangepast en is er één grote dam aangelegd: de Belo Monte-stuwdam bij Altamira. Ondanks de aanpassingen van de oorspronkelijke plannen blijven de Mebêngôkre zich verzetten tegen deze dam. De Mebêngôkre maken bij hun verzet gebruik van moderne technologieën. Met drones en camera's leggen ze de werkzaamheden vast en wordt de naleving van gemaakte afspraken gecontroleerd. “De camera is onze pijl en boog”, zeggen de Mebêngôkre.
Leefomgeving
Opgave 6
- Dreigend water in Nederland
Bron 14
Ligging Altamira en de Belo Monte-stuwdam
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Aan een deelantwoord dat ingaat op het verzet van de Mebêngôkre tegen overheidsbesluit (politieke dimensie) dient een scorepunt toegekend te worden.
Opgave 6 − Dreigend water in Nederland
Bij deze opgave hoort bron 16.
Stormvloeden zijn in het verleden aanleiding geweest voor de aanleg van de Afsluitdijk en de Deltawerken. Het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier had een andere aanleiding.
Vraag 25 1 punt
Geef de aanleiding voor het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier.
Bron 16
Dynamisch kustbeheer en zandsuppleties Het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier is bedoeld om Nederland te beschermen tegen dreigend water vanuit de grote rivieren. Ook de kustgebieden moeten beschermd worden tegen dreigend water. Om de kust van Nederland te versterken worden zandsuppleties uitgevoerd. Bij strandsuppleties wordt met speciale boten zand van de bodem van de Noordzee opgezogen, op het strand aangebracht en met bulldozers verspreid. Bij vooroeversuppleties wordt het opgezogen zand voor de kust opgespoten. Zeestromingen verspreiden het zand vervolgens langs de kust. Deze manier van kustbescherming wordt dynamisch kustbeheer genoemd. Op plekken waar strand- en vooroeversuppleties niet mogelijk zijn worden waterkeringen aangelegd of bestaande zeedijken versterkt.
Zandsuppleties
Opgave 7
- Leefbaarheid in 's-Hertogenbosch
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat in het verleden (midden jaren 90 / in 1993 en/of 1995) (bijna-)overstromingen plaatsvonden langs de grote rivieren. (1)
Gebruik bron 16 en in het kaartenkatern het kaartblad Nederland Dreigend Water. Het dynamische kustbeheer en het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier zijn bedoeld om Nederland te beschermen tegen dreigend water.
Vraag 26 1 punt
Geef vanuit de dimensie natuur nog een andere overeenkomst tussen dynamisch kustbeheer en het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier.
Bron 16
Dynamisch kustbeheer en zandsuppleties Het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier is bedoeld om Nederland te beschermen tegen dreigend water vanuit de grote rivieren. Ook de kustgebieden moeten beschermd worden tegen dreigend water. Om de kust van Nederland te versterken worden zandsuppleties uitgevoerd. Bij strandsuppleties wordt met speciale boten zand van de bodem van de Noordzee opgezogen, op het strand aangebracht en met bulldozers verspreid. Bij vooroeversuppleties wordt het opgezogen zand voor de kust opgespoten. Zeestromingen verspreiden het zand vervolgens langs de kust. Deze manier van kustbescherming wordt dynamisch kustbeheer genoemd. Op plekken waar strand- en vooroeversuppleties niet mogelijk zijn worden waterkeringen aangelegd of bestaande zeedijken versterkt.
Zandsuppleties
Opgave 7
- Leefbaarheid in 's-Hertogenbosch
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord is: bij dynamisch kustbeheer en bij Ruimte voor de Rivier wordt ernaar gestreefd natuurlijke processen zo min mogelijk te verstoren / natuurlijke processen te gebruiken om Nederland te beschermen tegen dreigend water. (1)
Het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta vervullen bij het integraal waterbeleid een steeds belangrijkere functie.
Vraag 27 2 punten
Geef de functie die het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta steeds vaker zullen vervullen
- in de wintermaanden;
- in de zomermaanden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta in de wintermaanden steeds vaker zullen fungeren als retentiebekken om overtollig water op te slaan (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta in de zomermaanden steeds vaker zullen fungeren als zoetwaterbuffers tijdens perioden van droogte (1)
Gebruik in het kaartenkatern het kaartblad Nederland Dreigend water. De jaarlijkse overstromingskans waarop de rivierdijken ontworpen zijn is niet in alle dijkringgebieden even groot.
Vraag 28 2 punten
Geef voor dijkringgebieden het verband tussen
- de overstromingskans en een demografisch kenmerk;
- de overstromingskans en een economisch kenmerk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Uit het antwoord moet blijken dat dijkringgebieden met een kleinere overstromingskans in het algemeen
Gebruik in het kaartenkatern de kaarten J1 tot en met J5 op kaartblad Nederland Dreigend water. Bij een doorbraak van de rivierdijk bij Rotterdam-Alexanderpolder zal het mogelijke aantal dodelijke slachtoffers in Zoetermeer, ondanks het grote inwoneraantal, relatief laag zijn.
Vraag 29 2 punten
Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Zoetermeer relatief ver van de doorbraak ligt / pas na 24 tot 48 uur / na langere tijd begint te overstromen (oorzaak) (1)
- waardoor meer tijd beschikbaar is om mensen te evacueren (en het mogelijke aantal dodelijke slachtoffers relatief laag zal zijn) (gevolg) (1)
Opgave 7 − Leefbaarheid in 's-Hertogenbosch
Bij deze opgave horen de bronnen 17 tot en met 19.
Gebruik de bronnen 17 en 18. Hieronder staan drie uitspraken over de leefbaarheid in De Groote Wielen en de binnenstad van ’s-Hertogenbosch. Uitspraak 1: De Groote Wielen scoort op het gebied van leefbaarheid hoger dan de binnenstad. Uitspraak 2: de zorg in De Groote Wielen wordt lager gewaardeerd dan de zorg in de binnenstad. Uitspraak 3: de voorzieningen in De Groote Wielen en de binnenstad worden hoger dan gemiddeld gewaardeerd.
Vraag 30 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: juist uitspraak 2: onjuist uitspraak 3: onjuist indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Gebruik bron 19. Een van de aspecten van het thema samenleven is binding (zie bron 18). Dit gaat over de verbondenheid van de bewoners in de wijk.
Vraag 31 2 punten
Geef
- het begrip dat wordt gebruikt om deze binding aan te geven;
- de twee gegevens uit bron 19 die je kunt gebruiken om deze binding te meten.
Bron 19
Tabel wijkmonitor
binnenstad De Groote Wielen 's-Hertogenbosch bewoners Aantal inwoners 12.840 8.242 153.452 Aantal huishoudens 8.280 2.925 72.077 % jonger dan 20 jaar 9,9 36,0 21,4 % 20 - 64 jaar 73,0 60,0 61,1 % 65 jaar en ouder 17,1 4,0 17,5 gemiddeld inkomen per huishouden (Euro) 29.600 32.400 28.400 % huishoudens onder de lage inkomensgrens 11,6 4,6 8,5 samenleven % tevreden over winkels / dagelijkse boodschappen 84 52 84 % tevreden over speelmogelijkheden kinderen 36 74 70 % tevreden over voorzieningen ouderen 29 16 36 verhuismobiliteit 25 12 13 % dat zich medeverantwoordelijkheid voelt voor de leefbaarheid in de buurt 75 82 72
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- sociale cohesie (1)
- verhuismobiliteit en % dat zich medeverantwoordelijk voelt voor de leefbaarheid in de buurt (1)
Gebruik de bronnen 17 en 18. De Groote Wielen is een nieuwbouwwijk.
Vraag 32 2 punten
Geef een aanwijzing uit bron 17 en een aanwijzing uit bron 18 waaruit je kunt afleiden dat De Groote Wielen een nieuwbouwwijk is.
Bron 19
Tabel wijkmonitor
binnenstad De Groote Wielen 's-Hertogenbosch bewoners Aantal inwoners 12.840 8.242 153.452 Aantal huishoudens 8.280 2.925 72.077 % jonger dan 20 jaar 9,9 36,0 21,4 % 20 - 64 jaar 73,0 60,0 61,1 % 65 jaar en ouder 17,1 4,0 17,5 gemiddeld inkomen per huishouden (Euro) 29.600 32.400 28.400 % huishoudens onder de lage inkomensgrens 11,6 4,6 8,5 samenleven % tevreden over winkels / dagelijkse boodschappen 84 52 84 % tevreden over speelmogelijkheden kinderen 36 74 70 % tevreden over voorzieningen ouderen 29 16 36 verhuismobiliteit 25 12 13 % dat zich medeverantwoordelijkheid voelt voor de leefbaarheid in de buurt 75 82 72
►►► ν
Bron 17
De ligging van de binnenstad en De Groote Wielen in 's-Hertogenbosch
bron 18a
Uitleg bij de wijkmonitor van de leefbaarheid van de binnenstad en De Groote Wielen (bron 18b op de volgende pagina) In 2018 heeft de gemeente 's-Hertogenbosch de leefbaarheid van elke wijk weergegeven met een cirkel. Deze cirkels bestaan uit drie ringen. Het midden van de cirkel (1) is de totaalscore van een wijk. Deze totaalscore is gebaseerd op het gemiddelde van zes thema’s uit de middelste ring (2). De score van ieder thema in de middelste ring is gebaseerd op twee of drie aspecten uit de buitenste ring (3). Bij de aspecten in de buitenste ring is gekozen voor objectieve en subjectieve gegevens.
bron 18b De wijkmonitor leefbaarheid: binnenstad (boven) en De Groote Wielen (onder)
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juiste aanwijzing uit bron 17 is: De Groote Wielen ligt aan de buitenrand van de stad (1)
- Een juiste aanwijzing uit bron 18 is: De Groote Wielen heeft een lage waardering voor voorzieningen / hoge waardering voor de woonomgeving (1)
Gebruik bron 18.
Vraag 33 2 punten
Beredeneer waarom de woonomgeving van De Groote Wielen beter wordt gewaardeerd dan die van de binnenstad.
Bron 19
Tabel wijkmonitor
binnenstad De Groote Wielen 's-Hertogenbosch bewoners Aantal inwoners 12.840 8.242 153.452 Aantal huishoudens 8.280 2.925 72.077 % jonger dan 20 jaar 9,9 36,0 21,4 % 20 - 64 jaar 73,0 60,0 61,1 % 65 jaar en ouder 17,1 4,0 17,5 gemiddeld inkomen per huishouden (Euro) 29.600 32.400 28.400 % huishoudens onder de lage inkomensgrens 11,6 4,6 8,5 samenleven % tevreden over winkels / dagelijkse boodschappen 84 52 84 % tevreden over speelmogelijkheden kinderen 36 74 70 % tevreden over voorzieningen ouderen 29 16 36 verhuismobiliteit 25 12 13 % dat zich medeverantwoordelijkheid voelt voor de leefbaarheid in de buurt 75 82 72
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- In De Groote Wielen is de openbare ruimte overzichtelijker / ruimer opgezet dan in de binnenstad (1p)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde 2021, tijdvak 3. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-3/ha-0131-a-21-3-o
Andere examens aardrijkskunde havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3?
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3 telt 33 vragen. De meeste vragen gaan over energie en grondstoffen (7), verstedelijking (5) en Nederland: wonen en water (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-3/ha-0131-a-21-3-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo 2021, tijdvak 3 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.