Eindexamen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: De demografie van China, Pedego Electric Bikes, De Nyiragongo, Monument Valley, Inheemse talen in Brazilië, De cerrado, de Braziliaanse savanne, Het Reevediep bij Kampen, De Afrikaanderwijk in Rotterdam.
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over bevolking en migratie (7), globalisering (5) en endogene en exogene processen (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Bevolking en migratie | 1-2, 4, 17-19, 29 | 7 |
| Globalisering | 5-8, 20 | 5 |
| Endogene en exogene processen | 9-11, 13-14 | 5 |
| Water en rivieren | 16, 25-28 | 5 |
| Weer en klimaat | 12, 15, 23 | 3 |
| Landbouw en voedsel | 21-22, 24 | 3 |
| Verstedelijking | 30-32 | 3 |
| Kaartvaardigheden | 3 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens aardrijkskunde havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over bevolking en migratie (22% van de vragen, gemiddeld 8%) en water en rivieren (16% van de vragen, gemiddeld 6%). Minder over Nederland: wonen en water (0% van de vragen, gemiddeld 12%) en ontwikkelingsvraagstukken (0% van de vragen, gemiddeld 7%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
De demografie van China
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De grafiek in bron 1 geeft demografische ontwikkelingen in China weer. In bron 2 staan in willekeurige volgorde de bevolkingsdiagrammen van China van 1965, 1980, 2005 en 2025.
bron 1 De demografische krimp van China
In januari 2023 maakte de Chinese overheid bekend dat de bevolking voor het eerst sinds de hongersnood van 1961 gekrompen is. Verwacht wordt dat dit de start is van een lange periode van demografische krimp. Een kleinere bevolking was jarenlang het doel van de Chinese overheid. Daarom werd lange tijd eenkindpolitiek gevoerd.
Met nieuw beleid probeert de Chinese overheid de demografische krimp nu juist tegen te gaan. Sinds 2015 wordt een tweede kind toegestaan en sinds 2021 mag een derde kind ook. Het vruchtbaarheidscijfer blijft echter laag, onder andere doordat de kosten voor levensonderhoud hoog zijn.
bron 2 Vier bevolkingsdiagrammen van China in willekeurige volgorde
Vraag 1 2 punten
Noteer de letters van deze bevolkingsdiagrammen in de juiste chronologische volgorde van vroeger naar later.
Bekijk het antwoord
c - b - d - a
Opmerking: Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 1.
Ondanks de invoering van de eenkindpolitiek nam de bevolking in China tussen 1980 en 2023 toe. Dat had te maken met de leeftijdsopbouw van China in die periode.
Vraag 2 2 punten
Geef twee oorzaken waardoor de leeftijdsopbouw van China in die periode ervoor zorgde dat de bevolking toch toenam.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:
- Door het grote aantal Chinezen in de vruchtbare leeftijd werden er nog altijd veel kinderen geboren.
- Door de jonge bevolkingsopbouw van de Chinese bevolking was het sterftecijfer laag.
- De levensverwachting van de Chinese bevolking nam toe.
per juiste oorzaak 1
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
bron 3 Stroomdiagram van de Chinese binnenlandse migratie, 2010 - 2015
De pijlen geven de richting van de migratiestromen weer. De dikte geeft aan hoe groot de migratiestromen zijn (in miljoenen).
De provincies Ningxia, Tibet en Qinghai liggen in regio west. Vanuit en naar deze provincies vindt weinig migratie plaats. Hieronder staat over elk van deze provincies een kenmerk.
- Kenmerk 1: in deze autonome provincie wonen vooral Chinese moslims oftewel Hui-Chinezen.
- Kenmerk 2: deze zeer dunbevolkte provincie ligt in de Gobiwoestijn.
- Kenmerk 3: deze provincie heeft lange tijd regionale autonomie gehad en ligt in een onherbergzaam hooggebergte.
Vraag 3 1 punt
Geef bij elk kenmerk aan over welke provincie het gaat.
Bekijk het antwoord
- kenmerk 1: Ningxia
- kenmerk 2: Qinghai
- kenmerk 3: Tibet
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Het stroomdiagram van bron 3 laat het binnenlands migratiepatroon zien van de periode 2010 - 2015. In regio midden veranderde dit migratiepatroon na deze periode.
Vraag 4 2 punten
Geef aan
- welke verandering optrad in het migratiepatroon in regio midden na de periode 2010 - 2015;
- waardoor het migratiepatroon veranderde.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat regio midden veranderd is van een vertrekregio naar een vestigingsregio. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat in regio midden de economische activiteit / de werkgelegenheid toegenomen is. (1)
Pedego Electric Bikes
Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.
Gebruik bron 4.
Hieronder staan acht economisch geografische begrippen:
- de-industrialisatie
- handelsbelemmering
- industrialisatie
- internationale arbeidsverdeling
- offshoring
- reshoring
- ruilvoet
- vrijhandel
bron 4 Pedego Electric Bikes
Pedego is een Amerikaans bedrijf dat elektrische fietsen ontwerpt en wereldwijd verkoopt. Het bedrijf werd opgericht in 2008. De elektrische fietsen van Pedego worden vooral verkocht in de Verenigde Staten, Europa, Zuid-Afrika, Australië, Nieuw-Zeeland en Canada.
Tussen 2008 en 2018 werden de Pedego-fietsen in China gemaakt. In 2018 verplaatste het bedrijf de productie naar Vietnam en Taiwan. Het bedrijf doet dus aan …a…
De onderdelen van een Pedego-fiets komen uit verschillende landen. Zo worden de banden van een Pedego-fiets door een Duits bedrijf in Indonesië gemaakt. Elk onderdeel wordt gemaakt in het land waar de productieomstandigheden het gunstigst zijn. Als een land zich specialiseert in een bepaalde productiesector, verandert de …b… Zo'n mondiaal georiënteerde productieketen is het efficiëntst als er veel …c… is.
Vraag 5 3 punten
Noteer de letters a tot en met c uit bron 4 op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste begrip.
Bekijk het antwoord
- a = offshoring
- b = internationale arbeidsverdeling
- c = vrijhandel
De mondiale productieketen van Pedego-fietsen heeft kunnen ontstaan door tijd-ruimtecompressie.
Vraag 6 2 punten
Geef met twee verschillende technologische ontwikkelingen aan dat tijd-ruimtecompressie heeft geleid tot mondialisering van de productieketen van Pedego-fietsen.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste technologische ontwikkelingen zijn:
- Ontwikkelingen in de transporttechnologie (zoals containerschepen en/of vliegtuigen) hebben ervoor gezorgd dat goederen / grondstoffen goedkoop over de hele wereld vervoerd kunnen worden.
- Ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie (zoals mobiele telefonie / internet) hebben ervoor gezorgd dat mondiale communicatie makkelijker geworden is.
per juiste ontwikkeling 1
Gebruik bron 5.
In bron 5 staat voor vier landen het marktaandeel elektrische fietsen in de totale fietsmarkt weergegeven.
bron 5 Marktaandeel elektrische fietsen in de totale fietsmarkt in vier landen
Vraag 7 2 punten
Geef voor de stijging van het aandeel elektrische fietsen in Nederland en Duitsland
- een demografische oorzaak;
- een economische oorzaak.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat Nederland en Duitsland te maken hebben met een vergrijzende bevolking. (1)
Voorbeelden van juiste economische oorzaken zijn: de welvaart in Nederland en Duitsland (onder ouderen) is hoog; de prijs van elektrische fietsen is (door concurrentie) gedaald. (1)
Gebruik bron 4.
In 2018 verhoogde de Amerikaanse regering de importbelasting tot 25% op elektrische fietsen die in China gemaakt zijn. Hiermee hoopte de Amerikaanse regering werkgelegenheid in eigen land te creëren.
Vraag 8 2 punten
Beredeneer waarom het verhogen van deze importbelasting kan leiden tot meer werkgelegenheid in de Verenigde Staten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Door het verhogen van de importbelasting worden (geïmporteerde) elektrische fietsen in de Verenigde Staten duurder / wordt het importeren van elektrische fietsen duurder, (1)
- zodat fietsfabrikanten / industriële bedrijven verleid en/of gedwongen worden om in de Verenigde Staten te gaan produceren. (1)
De Nyiragongo
Bij deze opgave horen de bronnen 6 en 7.
Gebruik de bronnen 6 en 7 en de kaart Aarde Platentektoniek in het kaartenkatern.
bron 6 De Nyiragongo
De Nyiragongo is een vulkaan in het oosten van de Democratische Republiek Congo. De vulkaan ligt ongeveer 16 kilometer ten noorden van Goma, een stad met twee miljoen inwoners. In de krater van de vulkaan bevindt zich een borrelend lavameer.
bron 7 Platentektoniek in het oosten van Afrika
De Nyiragongo ligt in een slenk in het oosten van Afrika.
Vraag 9 3 punten
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze slenk. Begin je beschrijving met de plaatbeweging in dit gebied.
Bekijk het antwoord
Een juiste beschrijving moet de volgende drie stappen bevatten:
- Er vindt rek / een divergente plaatbeweging in de Afrikaanse plaat plaats. (1)
- Door rek / divergentie ontstaan (afschuivings)breuken. (1)
- Stukken van de aardkorst schuiven langs de (afschuivings)breuken naar beneden (en komen lager te liggen). (1)
Gebruik bron 6.
Vulkaanuitbarstingen worden vaak voorafgegaan door aardbevingen. Bij de effusieve uitbarstingen van de Nyiragongo gebeurt dat meestal niet.
Vraag 10 1 punt
Geef een kenmerk van de lava waardoor uitbarstingen van de Nyiragongo effusief zijn.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste kenmerken zijn:
- De lava is zeer vloeibaar / heeft een lage viscositeit.
- De lava ontgast makkelijk.
Vraag 11 2 punten
Leg uit waardoor uitbarstingen van de Nyiragongo nauwelijks vooraf worden gegaan door aardbevingen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- Het lavameer is niet afgedekt door gesteentelagen / staat in open verbinding met de lucht, (oorzaak) (1)
- waardoor geen druk opgebouwd wordt in de magmakamer (en er dus geen aardbevingen ontstaan). (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 6 en 7 en het kaartenkatern.
De Nyiragongo stoot bijna constant giftige gassen en dampen uit.
Vraag 12 2 punten
Leg uit dat de inwoners van Goma daar normaal gesproken weinig last van hebben. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- in het gebied waar de Nyiragongo ligt een zuidoostpassaat overheerst, (oorzaak) (1)
- waardoor de giftige gassen en dampen van de (ten zuiden van de Nyiragongo gelegen) stad Goma vandaan worden geblazen. (gevolg) (1)
Monument Valley
Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 10.
Gebruik bron 8.
bron 8 Monument Valley
Monument Valley ligt in het zuidwesten van de Verenigde Staten op het Colorado Plateau. Op het Colorado Plateau komen de staten Utah, Arizona, Colorado en New Mexico bij elkaar. De vallei ligt op een hoogte van zo'n 1.700 meter boven zeeniveau en bestaat vooral uit zandsteen. 250 miljoen jaar geleden bedekte een ondiepe zee hier het land. Op de zeebodem werden dikke lagen zand, grind en slib afgezet die vervolgens werden samengedrukt. De zee droogde 70 miljoen jaar geleden op en daarna werd de aardkorst omhooggeduwd. Wat eens de zeebodem was, veranderde in een plateau. Tijdens de laatste 50 miljoen jaar zijn veel van deze gesteenten verweerd tot opvallende rotsformaties.
Vraag 13 2 punten
Geef aan
- tot welke hoofdgroep van gesteenten zandsteen behoort;
- door welk proces in de gesteentekringloop zandsteen ontstaat.
Bekijk het antwoord
- sedimentgesteente (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat zand wordt samengedrukt tot zandsteen. (1)
Gebruik bron 8.
De rotsformaties in Monument Valley hebben door verwering een opvallende vorm gekregen.
Vraag 14 2 punten
Leg uit waardoor verwering tot deze opvallende vorm geleid heeft. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- de gesteentelagen in Monument Valley niet allemaal even hard zijn, (oorzaak) (1)
- waardoor de gesteentelagen niet allemaal even snel / niet op dezelfde manier verweren. (gevolg) (1)
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
In de landschapszone waarin Monument Valley ligt, wordt verweringsmateriaal minder goed vastgehouden dan in de gematigde zone.
Vraag 15 2 punten
Geef aan
- in welke landschapszone Monument Valley ligt;
- waardoor verweringsmateriaal in deze landschapszone minder goed wordt vastgehouden dan in de gematigde zone.
Bekijk het antwoord
- Monument Valley ligt in de (semi-aride en) aride zone / steppe / woestijn en halfwoestijn. (1)
- Een voorbeeld van een juiste oorzaak is: in de (semi-aride en) aride zone is geen / nauwelijks vegetatie (die verweringsmateriaal vasthoudt). (1)
Gebruik de bronnen 9 en 10.
bron 9 Meanders in de San Juan
bron 10 Meanders in de Amazone
Ten noorden van Monument Valley ligt de rivier de San Juan. In de San Juan verleggen meanders – de bochten in een rivier – zich minder makkelijk en minder vaak dan in de Amazone.
Vraag 16 2 punten
Leg uit waardoor meanders in de San Juan zich minder makkelijk verleggen dan meanders in de Amazone. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat
- de meanders in de San Juan in (hard) gesteente uitgesleten zijn en de meanders in de Amazone in sediment, (oorzaak) (1)
- waardoor erosie (van buitenbochten) in de San Juan langzamer gaat dan in de Amazone. (gevolg) (1)
of
- het debiet en/of de stroomsnelheid van de San Juan lager is dan het debiet van de Amazone, (oorzaak) (1)
- waardoor erosie (van buitenbochten) in de San Juan langzamer gaat dan in de Amazone. (gevolg) (1)
Inheemse talen in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 11 en 12.
Gebruik bron 11 en het kaartenkatern.
bron 11 Inheemse talen in Brazilië
De etnische samenstelling van de Braziliaanse bevolking is divers. Ook de culturele diversiteit is hoog. Volgens het Braziliaanse Instituut voor Geografie en Statistiek telt het land 305 inheemse volksgroepen en 274 verschillende talen. Op onderstaande kaart is elke inheemse taal aangegeven met een stip. Inheemse talen die dezelfde moedertaal hebben, maken deel uit van één taalfamilie. In Brazilië zijn Tupi en Macro-Jê de grootste taalfamilies.
In het noordwesten van Brazilië konden veel verschillende talen ontstaan.
Vraag 17 2 punten
Leg uit dat juist daar veel verschillende talen konden ontstaan. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- Het noordwesten van Brazilië bestaat uit ondoordringbaar / moeilijk begaanbaar (regen)woud, (oorzaak) (1)
- waardoor inheemse bevolkingsgroepen onderling geen / weinig contact hadden (en er veel verschillende talen ontstonden). (gevolg) (1)
In het begin van de koloniale periode nam het aantal talen in Brazilië toe. Later tijdens de koloniale periode nam het aantal talen juist af.
Vraag 18 2 punten
Geef een oorzaak waardoor het aantal talen in Brazilië
- in het begin van de koloniale periode toenam;
- later tijdens de koloniale periode juist afnam.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat in het begin de koloniale periode Europese talen / het Portugees / Afrikaanse talen in Brazilië werden geïntroduceerd. (1)
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: Tijdens de koloniale periode werd Portugees de lingua franca / werd het spreken van inheemse talen door de Portugezen onderdrukt. / Tijdens de koloniale periode stierven verschillende inheemse bevolkingsgroepen (met hun taal) door (Europese) ziekten uit. (1)
Gebruik bron 11.
De kaart in bron 11 geeft geen volledig beeld over de culturele diversiteit in Brazilië.
Vraag 19 2 punten
Geef
- hiervoor een reden vanuit de sociaal-culturele dimensie;
- een reden waarom deze stippenkaart geen geschikte kaartvorm is om de spreiding van talen weer te geven.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat mensen / bevolkingsgroepen zich op basis van andere culturele aspecten dan taal (zoals religie) kunnen / willen identificeren met een bepaalde bevolkingsgroep. (1)
- Voorbeelden van juiste redenen zijn: Deze stippenkaart geeft geen gegevens over het aantal mensen dat een inheemse taal spreekt / geeft alleen de spreiding van een taal aan. / De kaart gaat over taalfamilies en niet over het aantal (niet-inheemse) talen dat in Brazilië wordt gesproken. (1)
Gebruik bron 12.
bron 12 De Pataxó, een inheems volk in Brazilië
De Pataxó zijn een inheems volk dat eeuwenlang in het oosten van Brazilië leefde. Door de opkomst van plantagelandbouw tijdens de koloniale periode veranderde het oosten van Brazilië sterk. De Portugese kolonisator verdreef de Pataxó en dwong hen traditionele gebruiken en de eigen taal te verbergen. Een deel van de mensen trok naar de steden. Anderen stichtten nieuwe gemeenschappen, vooral in het zuiden van de staat Bahia. Nabij Rio de Janeiro hebben de Pataxó een kleine gemeenschap in het kustdorpje Paraty. Deze gemeenschap leeft deels traditioneel en kan door toeristen en schoolkinderen worden bezocht. De Pataxó geven in Paraty voorlichting en workshops over traditionele gebruiken en gewoonten van hun volk.
Stelling: de voorlichting en workshops die de Pataxó in Paraty geven, dragen bij aan een betere beeldvorming van inheemse bevolkingsgroepen in Brazilië.
Vraag 20 2 punten
Geef een argument
- voor deze stelling;
- tegen deze stelling.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist argument voor de stelling is: door toeristen / schoolkinderen te leren over traditionele gebruiken neemt de kennis over de Pataxó toe. (1)
- Voorbeelden van juiste argumenten tegen de stelling zijn: Het openstellen van de gemeenschap kan worden gezien als een (goedkope) manier om met stereotypen geld te verdienen / een 'pretparkervaring'. / De Pataxó-gemeenschap is slechts één van de vele inheemse bevolkingsgroepen (met eigen gebruiken en gewoonten). / De Pataxó-gemeenschap is relatief klein. (1)
De cerrado, de Braziliaanse savanne
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 16.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
bron 13 De cerrado
De cerrado wordt op basis van de bosbedekking onderverdeeld in verschillende vegetatietypen. De overgang van dicht bos (cerradão) naar open graslandschap (campo limpo) is op verschillende schaalniveaus zichtbaar. Op nationaal schaalniveau loopt deze overgang van zuidwest naar noordoost. Maar ook op een lager schaalniveau zijn deze overgangen in het landschap zichtbaar.
Vraag 21 2 punten
Geef
- van de cerrado de letters van het klimaat volgens het klimaatsysteem van Köppen;
- de Braziliaanse namen van de twee andere landschappen waarvan de cerrado ook kenmerken heeft.
Bekijk het antwoord
- Aw (1)
- selva en caatinga (1)
Gebruik de bronnen 13 tot en met 15.
Op nationaal schaalniveau is de overgang van cerradão naar campo limpo in Brazilië zichtbaar van zuidwest naar noordoost. Ook op een lager schaalniveau is deze overgang te zien.
bron 14 De cerradão, 60 kilometer ten noordoosten van Cuiabá
bron 15 De campo limpo, 200 kilometer ten noorden van Brasília
Vraag 22 2 punten
Geef aan waardoor de overgang van cerradão naar campo limpo veroorzaakt wordt
- op nationaal schaalniveau;
- op een lager schaalniveau.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de overgang van cerradão naar campo limpo op nationaal schaalniveau wordt bepaald door de hoeveelheid neerslag. (1)
- Juiste antwoorden op een lager schaalniveau zijn: de aanwezigheid van rivieren / verschillen in hoogteligging / reliëf. (1)
Gebruik bron 16 en het kaartenkatern.
bron 16 Klimaatdiagram van Brasília
De Braziliaanse hoofdstad Brasília ligt in de cerrado en heeft een periode waarin weinig neerslag valt.
Vraag 23 3 punten
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze periode met weinig neerslag. Begin je beschrijving met de ligging van de ITCZ in deze periode.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat
- de ITCZ in deze periode ten noorden van de evenaar / in het noorden van Brazilië ligt, (1)
- waardoor de cerrado onder invloed komt te staan van een hogedrukgebied / van dalende luchtstromen (waarin de lucht opwarmt) (1)
- en dat in opwarmende lucht wolken oplossen / dat opwarmende lucht meer waterdamp kan bevatten. (1)
De cerrado wordt steeds meer gebruikt voor de teelt van soja.
Vraag 24 2 punten
Leg uit welk effect de teelt van soja op de biodiversiteit in de cerrado heeft. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- Voor de teelt van soja wordt de oorspronkelijke vegetatie verwijderd om plaats te maken voor één type gewas / eentonige vegetatie, (oorzaak) (1)
- waardoor de soortenrijkdom / variatie in het landschap / biodiversiteit zal afnemen. (gevolg) (1)
Het Reevediep bij Kampen
Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
Menselijk handelen in stroomgebieden van rivieren heeft invloed op de vertragingstijd, het regiem en de afvoer van water.
Vraag 25 2 punten
Geef twee voorbeelden van menselijk handelen in stroomgebieden die geleid hebben tot een kortere vertragingstijd, een onregelmatiger regiem en een verhoogde piekafvoer.
Bekijk het antwoord
Juiste voorbeelden zijn: verstening, ontbossing, kanalisatie, ontwatering. (per juist voorbeeld 1)
Gebruik bron 17 en het kaartenkatern.
bron 17 Hoogwatergeul het Reevediep bij Kampen
Het Reevediep is een hoogwatergeul ten zuiden van Kampen die aangelegd is voor het programma Ruimte voor de Rivier. In september 2023 werd de dijk tussen de IJssel en het Reevediep weggehaald. Hierdoor werd het mogelijk om bij hoge waterstanden water van de IJssel via het Reevediep af te voeren richting het IJsselmeer. Behalve deze hoogwatergeul is ook het zomerbed van de IJssel over een lengte van acht kilometer verlaagd.
Vraag 26 2 punten
De hoogwatergeul het Reevediep is aangelegd ten zuiden van Kampen. Geef twee redenen waarom het Reevediep juist ten zuiden van Kampen aangelegd is.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste redenen zijn:
- Door een hoogwatergeul ten zuiden van Kampen aan te leggen, zal Kampen minder gevoelig zijn voor wateroverlast van de IJssel / wordt het (overtollige) water al afgevoerd voordat het Kampen bereikt.
- Ten zuiden van Kampen wonen relatief weinig mensen / is relatief weinig bebouwing.
- Het is de kortst mogelijke route om (snel) water te kunnen afvoeren naar het Vossemeer / IJsselmeer.
per juiste reden 1
Gebruik de bronnen 17 en 18.
De aanleg van het Reevediep is een voorbeeld van integraal waterbeheer.
Vraag 27 1 punt
Toon met de bronnen aan waardoor het een voorbeeld is van integraal waterbeheer.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- Het afvoeren van (overtollig) water wordt gecombineerd met het vasthouden van water in de uiterwaarden.
- De meanders / zijgeulen in het Reevediep zorgen niet alleen voor een langere vertragingstijd / verlaagde piekafvoer, maar dragen ook bij aan een waardevoller landschap / aan hogere natuurwaarden.
- De aanleg van het Reevediep zorgt niet alleen voor een langere vertragingstijd / verlaagde piekafvoer, maar draagt ook bij aan recreatiemogelijkheden.
Opmerking: Alleen wanneer een antwoord twee elementen van integraal waterbeheer bevat 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 17 en het kaartenkatern.
In de winter van 2023 stroomde het Reevediep tijdens een noordwesterstorm voor het eerst vol met water.
Vraag 28 3 punten
Beschrijf in drie stappen waardoor het Reevediep juist toen volstroomde met water.
Bekijk het antwoord
Een juiste beschrijving bevat de volgende drie stappen:
- In de winterperiode voert de IJssel veel water af. (1)
- Tijdens een noordwesterstorm werd water tegen de oostelijke oever van het IJsselmeer/Vossemeer/Ketelmeer / in de monding van de IJssel opgestuwd. (1)
- De combinatie van deze twee natuurlijke omstandigheden zorgt ervoor dat de waterstand van de IJssel en/of het IJsselmeer/Vossemeer/Ketelmeer extra hoog wordt (waardoor de hoogwatergeul / het Reevediep overtollig water opvangt / afvoert). (1)
De Afrikaanderwijk in Rotterdam
Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 23.
Gebruik bron 19.
bron 19 De Afrikaanderwijk
De Afrikaanderwijk in Rotterdam ligt aan de zuidoever van de Nieuwe Maas. Deze woonwijk ontstond rond 1900 toen de havens 'op Zuid' werden gegraven. In de jaren zestig en zeventig werd de Afrikaanderwijk een multiculturele wijk.
In 1991 stelde de gemeente Rotterdam het bestemmingsplan voor de zuidoever van de Maas vast. In dat bestemmingsplan staat te lezen: 'Hier wordt het centrum van de stad voortgezet. Er komen kantoren, bedrijfsruimten en appartementen die een stedelijke uitstraling hebben.' In 1996 werd de zuidoever door de Erasmusbrug verbonden met het centrum. Op de Kop van Zuid maakten de oude haventerreinen plaats voor exclusieve appartementencomplexen en hoge kantoortorens. Terwijl de Kop van Zuid de afgelopen 30 jaar transformeerde, veranderden de woningen in de Afrikaanderwijk niet. Veel panden waren opgesplitst in huurappartementen.
De komende jaren zal ook de Afrikaanderwijk worden getransformeerd, in overeenstemming met het bestemmingsplan van de jaren negentig. De sloop en nieuwbouw is al begonnen.
Vraag 29 1 punt
Geef aan waarom juist in Rotterdam een van de eerste multiculturele wijken ontstond.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat er toen veel werkgelegenheid in de havens was waarvoor arbeidsmigranten werden geworven. (1)
Gebruik de bronnen 19 tot en met 23.
In de Afrikaanderwijk vindt transformatie plaats. Gezien de ligging en de woningkenmerken is deze wijk geschikt voor transformatie.
Vraag 30 3 punten
Geef aan waarom de Afrikaanderwijk geschikt is voor transformatie door in te gaan op
- de ligging van de Afrikaanderwijk;
- twee verschillende woningkenmerken.
Bekijk het antwoord
- Juiste voorbeelden van liggingskenmerken zijn: De Afrikaanderwijk ligt nabij het centrum van Rotterdam / de Kop van Zuid. / De Afrikaanderwijk ligt in een gebied met oude havens / industrieterreinen. (1)
- Juiste voorbeelden van woningkenmerken zijn: De panden in de Afrikaanderwijk zijn vooroorlogse (arbeiders)woningen / voldoen niet meer aan de huidige woonstandaard. (naar ouderdom) / De panden in de Afrikaanderwijk worden voornamelijk verhuurd / zijn niet van de bewoners zelf (waardoor bewoners sneller wisselen). (naar eigendom) / De panden in de Afrikaanderwijk zijn portiekwoningen / kleine appartementen. (naar woningtype) (2)
Opmerking: Per juist omschreven woningkenmerk 1 scorepunt toekennen. Het woningkenmerk hoeft niet expliciet genoemd te worden.
De beleidsvisie van de gemeente Rotterdam om de zuidoever van de Maas een grootstedelijke functie te geven, kan botsen met de belangen van de bewoners van de Afrikaanderwijk.
Vraag 31 2 punten
Beredeneer waarom deze beleidsvisie van de gemeente Rotterdam kan botsen met de belangen van de bewoners van de Afrikaanderwijk.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- De transformatie van de zuidoever van de Maas leidt tot een verandering in de woningvoorraad in de Afrikaanderwijk, (1)
- zodat de bewoners gedwongen worden te verhuizen / niet meer (financieel) in de gelegenheid zijn om terug te keren naar de wijk. (1)
Gebruik de bronnen 22 en 23.
De sociale veiligheid in een wijk wordt beïnvloed door de inrichting van de openbare ruimte en de sociale cohesie.
Vraag 32 2 punten
Geef een oorzaak waardoor de sociale veiligheid na de transformatie van de Afrikaanderwijk
- kan toenemen;
- kan afnemen.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juiste oorzaak waardoor de sociale veiligheid kan toenemen, is: de appartementencomplexen zijn rondom een gezamenlijke binnentuin gebouwd. (1)
- Voorbeelden van juiste oorzaken waardoor de sociale veiligheid kan afnemen, zijn: De oorspronkelijke sociale netwerken in de wijk worden uit elkaar gehaald door het gedwongen vertrek van de huidige bewoners. / Het zijn allemaal nieuwe bewoners die elkaar (nog) niet kennen. (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde 2025, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Andere examens aardrijkskunde havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2?
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over bevolking en migratie (7), globalisering (5) en endogene en exogene processen (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/havo/documenten/cse-2/ha-0131-a-25-2-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo 2025, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.