Eindexamen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 – Streaming en de muziekindustrie, Opgave 2 – Verstedelijking in Afrika, Opgave 3 – Marsonderzoek in Utah, Verenigde Staten, Opgave 4 – Vulkanisme in Oceanië, Opgave 5 – Waterschaarste in de caatinga, Opgave 6 – Ongelijkheid in Brazilië door de tijd heen, Opgave 7 – Het Honigcomplex in Nijmegen, Opgave 8 – Ruimte voor de Rivier, 25 jaar later.
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2 telt 33 vragen. De meeste vragen gaan over verstedelijking (10), endogene en exogene processen (5) en globalisering (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Verstedelijking | 5-7, 23-29 | 10 |
| Endogene en exogene processen | 9, 11-14 | 5 |
| Globalisering | 1-4 | 4 |
| Weer en klimaat | 10, 15, 17-18 | 4 |
| Nederland: wonen en water | 30-33 | 4 |
| Water en rivieren | 16, 19-20 | 3 |
| Bevolking en migratie | 8, 21 | 2 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 22 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens aardrijkskunde havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over verstedelijking (30% van de vragen, gemiddeld 13%). Minder over landbouw en voedsel (0% van de vragen, gemiddeld 6%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 – Streaming en de muziekindustrie
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Gebruik bron 1. De meeste landen met een grote muziekmarkt hebben vergelijkbare kenmerken.
Vraag 1 2 punten
Geef van deze landen
- een gemeenschappelijk demografisch kenmerk;
- een gemeenschappelijk economisch kenmerk.
Bron 1
Top 10 muziekmarkten in 2017 en 2018 naar omzet
positie 2017 positie 2018 land
1 1 - Verenigde Staten
2 2 - Japan
3 3 - Verenigd Koninkrijk
4 4 - Duitsland
5 5 - Frankrijk
6 6 - Zuid-Korea
10 7 ▲+3 China
8 8 - Australië
7 9 ▼-2 Canada
9 10 ▼-1 Brazilië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist gemeenschappelijk demografisch kenmerk is: in het algemeen zijn het landen met veel inwoners (1)
- Een juist gemeenschappelijk economisch kenmerk is: in het algemeen zijn het economisch sterke / welvarende landen (1)
Gebruik bron 2.
Vraag 2 2 punten
Leg uit dat de muziekindustrie de laatste twintig jaar door tijd-ruimtecompressie sterk veranderd is. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 1
Top 10 muziekmarkten in 2017 en 2018 naar omzet
positie 2017 positie 2018 land
1 1 - Verenigde Staten
2 2 - Japan
3 3 - Verenigd Koninkrijk
4 4 - Duitsland
5 5 - Frankrijk
6 6 - Zuid-Korea
10 7 ▲+3 China
8 8 - Australië
7 9 ▼-2 Canada
9 10 ▼-1 Brazilië
Bron 2
Inkomsten in de muziekindustrie
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- het door de opkomst van internet mogelijk werd om muziek (via streamingsdiensten goedkoper / sneller) digitaal te verspreiden (oorzaak) (1)
- waardoor de fysieke verkoop (van bijvoorbeeld cd’s) in platenzaken / winkels afnam (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 1 en 3. In de mondiaal georiënteerde muziekindustrie bestaat een centrum-periferiepatroon.
Vraag 3 2 punten
Geef
- vanuit de sociaal-culturele dimensie aan dat in de mondiaal georiënteerde muziekindustrie een centrum-periferiepatroon bestaat;
- vanuit de politieke dimensie aan dat regeringen invloed kunnen hebben op dit patroon.
Bron 1
Top 10 muziekmarkten in 2017 en 2018 naar omzet
positie 2017 positie 2018 land
1 1 - Verenigde Staten
2 2 - Japan
3 3 - Verenigd Koninkrijk
4 4 - Duitsland
5 5 - Frankrijk
6 6 - Zuid-Korea
10 7 ▲+3 China
8 8 - Australië
7 9 ▼-2 Canada
9 10 ▼-1 Brazilië
Bron 2
Inkomsten in de muziekindustrie
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de mondiaal georiënteerde muziekindustrie wordt gedomineerd door westers / Engelstalig / Amerikaans georiënteerde (centrum)landen (en artiesten) (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat in sommige landen regeringen een vrije toegang tot internet / streamingsdiensten afsluiten (1)
Gebruik bron 3. Streamingsdiensten kunnen bijdragen aan globalisering, maar ze kunnen ook leiden tot herwaardering van regionale en nationale identiteiten.
Vraag 4 2 punten
Geef aan op welke manier streamingsdiensten kunnen bijdragen aan
- culturele globalisering;
- herwaardering van regionale en nationale identiteiten.
Bron 2
Inkomsten in de muziekindustrie
Bron 3
De opkomst van streamingdiensten De opkomst van streamingsdiensten zoals Spotify en iTunes heeft geleid tot een groei van de omzet in de mondiale muziekindustrie. Dat komt door de uitbreiding van de bereikbare wereldmarkt en de opkomst van nationale en lokale artiesten en muziekstijlen. De opkomst van Nederlandse artiesten als Ronnie Flex, Josylvio, Suzan en Freek en Davina Michelle is hiervan een voorbeeld, maar ook de opkomst van k-pop (muziekgenre uit Zuid-Korea die bestaat uit verschillende muziekstijlen) en Latijns Amerikaanse muziek. Om als artiest écht wereldwijd door te breken, blijft de rol van grote platenmaatschappijen onmisbaar.
Nederlandse artiesten: Ronnie Flex, Josylvio, Suzan en Freek en Davina Michelle
Ga verder op de volgende pagina.
Opgave 2
- Verstedelijking in Afrika
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord dat ingaat op de globalisering is: streamingsdiensten zorgen voor een makkelijkere (goedkopere / snellere) uitwisseling van (verschillende soorten) muziek / zorgen voor een groter wereldwijd (muziek)netwerk (1)
- Een juist antwoord dat ingaat op de herwaardering van regionale en nationale identiteiten is: artiesten die gericht zijn op hun eigen land en/of regio / op hun eigen taal kunnen door middel van streamingsdiensten makkelijker een podium krijgen (1)
Opgave 2 – Verstedelijking in Afrika
Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.
Gebruik bron 4. De mate van verstedelijking en de grootte van steden verschillen sterk tussen werelddelen. Uitspraak 1: in Afrika woonde in 2018 meer dan de helft van de bevolking in landelijk gebied. Uitspraak 2: in 2030 zal het absolute aantal inwoners in Oceanië dat in stedelijk gebied woont, groter zijn dan in Europa. Uitspraak 3: het percentage inwoners dat in steden woont met meer dan
1 miljoen inwoners zal tussen 2018 en 2030 in Azië het meest toenemen.
Vraag 5 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Indien drie juiste antwoorden (2) Indien twee juiste antwoorden (1) Indien minder dan twee juiste antwoorden (0)
Gebruik bron 4. Er bestaat een verband tussen verstedelijkingsgraad en verstedelijkingstempo.
Vraag 6 2 punten
Geef
- het verband tussen verstedelijkingsgraad en verstedelijkingstempo;
- het werelddeel waar het verstedelijkingstempo tussen 2018 en 2030 het laagst zal zijn.
Bron 4
Verdeling van de bevolking over steden en landelijk gebied
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat naarmate de verstedelijkingsgraad hoger is, het verstedelijkingstempo lager is / dat naarmate de verstedelijkingsgraad lager is, het verstedelijkingstempo hoger is (1)
- Europa (1)
Gebruik bron 5. In de Nigeriaanse hoofdstad Lagos ontstaan door urbanisatie wijken zoals Makoko. De snelle bevolkingsgroei van steden als Lagos komt mede door de leeftijdssamenstelling van de migranten.
Vraag 7 2 punten
Beredeneer waarom de leeftijdssamenstelling van de migranten bijdraagt aan de snelle bevolkingsgroei van steden als Lagos.
Bron 4
Verdeling van de bevolking over steden en landelijk gebied
Bron 5
De wijk Makoko in de Nigeriaanse hoofdstad Lagos
Aarde
Opgave 3
- Marsonderzoek in Utah, Verenigde Staten
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- een groot deel van de migranten bestaat uit jonge mensen / uit mensen in de reproductieve leeftijd (1)
- zodat deze migranten in de stad kinderen zullen krijgen (1)
Op den duur krijgen vrouwen in de stad gemiddeld minder kinderen dan vrouwen op het platteland. Dat gebeurt echter niet van de ene op de andere dag.
Vraag 8 2 punten
Geef twee redenen waarom het lang duurt voordat vrouwen in de stad gemiddeld minder kinderen krijgen dan vrouwen op het platteland.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Juiste redenen zijn: − Het kost tijd voordat opvattingen over de rol van vrouwen in de maatschappij veranderen. / Emancipatie is een langdurig proces. − Vrouwen krijgen niet van de ene op de andere dag kansen om voldoende inkomen uit werk te krijgen. − De onzekerheid van een oudedagvoorziening is niet van het ene op het andere moment voorbij als je in de stad gaat wonen. per juiste reden (1) (2)
Opgave 3 – Marsonderzoek in Utah, Verenigde Staten
Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 8.
Gebruik bron 6. Het Mars Desert Research Station ligt in een gebied met voornamelijk zandsteen, een gesteente waarin fossielen gevonden worden.
Vraag 9 2 punten
Geef de naam van
- de hoofdgroep van gesteenten waartoe zandsteen behoort;
- een ander gesteente in deze hoofdgroep waarin ook fossielen gevonden worden.
Bron 6
Marsonderzoek in Utah De planeet Mars bestaat uit grote vulkanen en diepe valleien, en vaak zijn er enorme stofstormen. De rode kleur van Mars is ontstaan door roest in de bodem. In de rotswoestijn in de Amerikaanse staat Utah ligt bij het plaatsje Hanksville het Mars Desert Research Station (MDRS). In het MDRS wonen onder- zoekers die doen alsof ze leven en werken op Mars. In het MDRS woont een zeskoppige bemanning die de basis alleen verlaat in ruimtepakken. De bemanning eet gevriesdroogd eten en mag maar eens in de drie dagen douchen, want water is schaars op Mars.
Locatie Mars Desert Research Station
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- sedimentgesteente (1)
- Een juist antwoord is: kalksteen (1)
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern. Utah is een van de droogste staten van de Verenigde Staten (zie bron 8). Er valt nauwelijks neerslag.
Vraag 10 2 punten
Leg uit dat in Utah nauwelijks neerslag valt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 6
Marsonderzoek in Utah De planeet Mars bestaat uit grote vulkanen en diepe valleien, en vaak zijn er enorme stofstormen. De rode kleur van Mars is ontstaan door roest in de bodem. In de rotswoestijn in de Amerikaanse staat Utah ligt bij het plaatsje Hanksville het Mars Desert Research Station (MDRS). In het MDRS wonen onder- zoekers die doen alsof ze leven en werken op Mars. In het MDRS woont een zeskoppige bemanning die de basis alleen verlaat in ruimtepakken. De bemanning eet gevriesdroogd eten en mag maar eens in de drie dagen douchen, want water is schaars op Mars.
Locatie Mars Desert Research Station
Bron 8
Klimaatdiagram Hanksville
Opgave 4
- Vulkanisme in Oceanië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Utah ligt omsloten door reliëf / ligt in een laaggelegen gebied tussen bergen (oorzaak) (1)
- waardoor Utah in de regenschaduw ligt / aan de lijzijde ligt / waardoor dalende lucht in Utah overheerst (gevolg) (1)
Gebruik bron 7. Hoewel Utah een van de droogste staten van de Verenigde Staten is, geeft het satellietbeeld een aanwijzing voor de aanwezigheid van stromend water.
Vraag 11 1 punt
Geef deze aanwijzing uit bron 7.
Bron 6
Marsonderzoek in Utah De planeet Mars bestaat uit grote vulkanen en diepe valleien, en vaak zijn er enorme stofstormen. De rode kleur van Mars is ontstaan door roest in de bodem. In de rotswoestijn in de Amerikaanse staat Utah ligt bij het plaatsje Hanksville het Mars Desert Research Station (MDRS). In het MDRS wonen onder- zoekers die doen alsof ze leven en werken op Mars. In het MDRS woont een zeskoppige bemanning die de basis alleen verlaat in ruimtepakken. De bemanning eet gevriesdroogd eten en mag maar eens in de drie dagen douchen, want water is schaars op Mars.
Locatie Mars Desert Research Station
Bron 8
Klimaatdiagram Hanksville
Opgave 4
- Vulkanisme in Oceanië
Bron 7
Satellietbeeld van de omgeving van het Mars Desert Research Station
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat op het satellietbeeld (erosie)geulen / rivierbeddingen te zien zijn. (1)
Gebruik de bronnen 7 en 8. Mars wordt de Rode Planeet genoemd. Op het satellietbeeld van bron 7 is te zien dat ook het aardoppervlak in de omgeving van het Mars Desert Research Station een rode kleur heeft.
Vraag 12 3 punten
Geef aan
- welke verweringsvorm gezorgd heeft voor de rode kleur van het aardoppervlak bij het Mars Desert Research Station;
- welke verweringsvorm tegenwoordig in dit gebied overheerst;
- welke klimatologische verandering ervoor gezorgd heeft dat de overheersende verweringsvorm veranderd is.
Bron 7
Satellietbeeld van de omgeving van het Mars Desert Research Station
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- chemische verwering (1)
- mechanische verwering / verwering door temperatuurverschillen (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat Utah / dit gebied een droger klimaat gekregen heeft (1)
Opgave 4 – Vulkanisme in Oceanië
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern. Tofua is een van de eilanden van Tonga, een eilandengroep in de Grote Oceaan. Het eiland Tofua bestaat uit een vulkaan waarin een caldera gevormd is.
Vraag 13 3 punten
Geef aan
- welke twee tektonische platen betrokken zijn bij de vorming van de eilandengroep Tonga;
- op welke wijze een caldera ontstaat;
- waaruit blijkt dat de vulkaan op Tofua nog steeds actief is.
Bron 9
Tonga en Tofua Bovenaanzicht Tofua De eilandengroep Tonga ligt zo’n 3.000 km ten noordnoordoosten van Nieuw-Zeeland en zo’n 5.000 km ten oosten van Australië. De eilandengroep bestaat uit 77 kleine eilanden. Een van deze eilanden is het vulkanische Tofua, een cirkelvormig eiland met een doorsnede van ongeveer 10 km.
Ligging Tofua
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de Indisch-Australische plaat en de Pacifische plaat (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat het dak / de top van de vulkaan in de geleegde magmakamer gevallen is / een (explosieve) vulkaanuitbarsting de top van de vulkaan weggeblazen heeft (1)
- Een juist antwoord is: in de caldera is weer een nieuwe vulkaan aan het groeien (1)
Gebruik bron 10. Het puimsteen in de Stille Oceaan bevat veel kleine holtes en gaatjes waardoor het blijft drijven op het water.
Vraag 14 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de kleine holtes en gaatjes in het puimsteen.
Bron 10
Drijvend puimsteen in de Stille Oceaan In augustus 2019 dobberde een grote hoeveelheid puimsteen in de Stille Oceaan richting het Great Barrier Reef aan de noordoostkust van Australië. Puimsteen is een vulkanisch gesteente met kleine holtes en gaatjes, dat drijft op water. Het puimsteen is ontstaan bij de uitbarsting van een onderzeese vulkaan net ten noorden van Tofua (zie bron 9).
Verplaatsing van drijvend puimsteen na een onderzeese uitbarsting net ten noorden van Tofua tussen 6 en 8 augustus 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- het (gasrijke) lava direct gestold is toen het in contact kwam met water (1)
- waarbij het gas niet kon ontsnappen / geen ontgassing kon plaatsvinden (en er holtes en gaatjes in de stenen ontstaan zijn) (1)
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern. Het puimsteen in de Stille Oceaan drijft met een zeestroom richting het koraalrif Great Barrier Reef bij Australië.
Vraag 15 1 punt
Geef de naam van deze zeestroom.
Bron 10
Drijvend puimsteen in de Stille Oceaan In augustus 2019 dobberde een grote hoeveelheid puimsteen in de Stille Oceaan richting het Great Barrier Reef aan de noordoostkust van Australië. Puimsteen is een vulkanisch gesteente met kleine holtes en gaatjes, dat drijft op water. Het puimsteen is ontstaan bij de uitbarsting van een onderzeese vulkaan net ten noorden van Tofua (zie bron 9).
Verplaatsing van drijvend puimsteen na een onderzeese uitbarsting net ten noorden van Tofua tussen 6 en 8 augustus 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Zuidequatoriale Stroom / Zuidelijke Equatoriale Stroom (1)
Gebruik de bronnen 10 en 11. Wetenschappers doen onderzoek naar de invloed van het drijvende puimsteen op de biodiversiteit in het Great Barrier Reef.
Vraag 16 2 punten
Geef
- een mogelijk negatief effect van het drijvende puimsteen op de biodiversiteit in het Great Barrier Reef;
- een mogelijk positief effect van het drijvende puimsteen op de biodiversiteit in het Great Barrier Reef.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste mogelijke negatieve effecten zijn: (1p)
- Het puimsteen kan het koraal beschadigen.
- Het puimsteen kan het zonlicht tegenhouden (waardoor het koraal kapot gaat).
- Juiste mogelijke positieve effecten zijn: (1p)
- Koraal kan gaan aangroeien op het (poreuze) gesteente.
- Het puimsteen is een ander gesteente in het Great Barrier Reef dan er ligt (wat het Great Barrier Reef biodiverser maakt).
Opgave 5 – Waterschaarste in de caatinga
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.
Gebruik de bronnen 12 tot en met 14 en het kaartenkatern. In bron 12 staan drie typerende klimaatgrafieken van drie landschapszones in Brazilië:
- caatinga
- cerrado
- selva
Vraag 17 1 punt
Noteer de namen van deze drie landschapszones op je antwoordblad. Schrijf achter elke naam de letter van de juiste klimaatgrafiek.
Bron 12
Klimaatgrafieken van drie locaties in Brazilië
klimaatgrafiek a klimaatgrafiek b
klimaatgrafiek c
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- caatinga: a cerrado: c selva: b (1)
Gebruik het kaartenkatern. De caatinga heeft een periode met weinig neerslag.
Vraag 18 2 punten
Leg dit uit met de overheersende luchtdruk in deze periode. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Bron 12
Klimaatgrafieken van drie locaties in Brazilië
klimaatgrafiek a klimaatgrafiek b
klimaatgrafiek c
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In de periode mei - september ligt de caatinga onder invloed van een hogedrukgebied / dalende lucht (oorzaak) (1)
- waardoor de (dalende) lucht opwarmt / meer waterdamp kan bevatten (en niet uitregent / condenseert) (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 13 en 14 en het kaartenkatern. Waterschaarste is een probleem in de caatinga. Dit heeft niet alleen te maken met de natuurlijke omstandigheden in het gebied, maar heeft ook sociaalgeografische oorzaken.
Vraag 19 2 punten
Geef twee sociaalgeografische oorzaken van waterschaarste in de caatinga.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Juiste sociaalgeografische oorzaken zijn: − De bevolkingsdruk is hoog in de caatinga. / Er wonen veel mensen in de caatinga. − In de caatinga wordt veel water gebruikt voor irrigatielandbouw / de productie van voedsel. − In de caatinga wordt veel water gebruikt voor mijnbouw / fabrieken. per juiste oorzaak (1) (2)
De rivier São Francisco, met daarin het Sobradinho-stuwmeer, stroomt door de caatinga. In het stroomgebied van de São Francisco vindt houtkap plaats.
Vraag 20 2 punten
Geef aan dat houtkap in het stroomgebied van de São Francisco
- op korte termijn kan leiden tot het sneller vollopen van het Sobradinho-stuwmeer;
- op lange termijn kan leiden tot een afname van de watercapaciteit in het Sobradinho-stuwmeer.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Een juist antwoord dat ingaat op de effecten op korte termijn is: door houtkap zal water sneller afstromen / zal meer water afstromen (doordat bomen het water niet meer vasthouden) (1)
- Een juist antwoord dat ingaat op de effecten op lange termijn is: door houtkap zullen sedimenten minder makkelijk worden vastgehouden / zal er meer sediment in het stuwmeer terecht komen (1)
Opgave 6 – Ongelijkheid in Brazilië door de tijd heen
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Gebruik bron 15. In de periode van de zestiende eeuw tot het begin van de negentiende eeuw (1500 - 1800) werd de basis gelegd voor de huidige multiculturele samenleving in Brazilië.
Vraag 21 2 punten
Beredeneer dat de basis voor de huidige multiculturele samenleving in Brazilië toen werd gelegd.
Bron 15
Etnische samenstelling van de bevolking
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Kolonisten uit Portugal brachten toen (tot slaaf gemaakte) Afrikanen mee naar Brazilië waar de inheemse bevolking woonde (1)
- zodat deze verschillende etnische groepen steeds meer (met elkaar) vermengd raakten (en Brazilië tegenwoordig veel etnische verschillen kent) (1)
Rond 1900 groeide de export van onder andere suiker, koffie en rubber in Brazilië.
Vraag 22 2 punten
Beredeneer dat door de groei van deze export de sociale ongelijkheid in Brazilië toenam.
Bron 15
Etnische samenstelling van de bevolking
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De opbrengsten van de export gingen voornamelijk naar de eigenaren van plantages / naar grootgrondbezitters (1)
- maar arbeiders / kleine boeren konden niet meeprofiteren van de toenemende rijkdom (waardoor de sociale ongelijkheid toenam) (1)
Door industrialisering in de eerste helft van de twintigste eeuw (1900 - 1950) werden de sociaal-economische verschillen tussen stad en platteland groter. Ook binnen de stad groeide de ongelijkheid.
Vraag 23 1 punt
Geef aan op welke manier deze ongelijkheid zichtbaar werd in de ruimtelijke opbouw van de stad.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het aantal favela's groeide / de favela's groter werden (terwijl de rijken in de meer welvarende buurten gingen wonen). (1)
Gebruik de bronnen 15 tot en met 17. Hieronder staan twee uitspraken over de sociale ongelijkheid in Brazilië. Uitspraak 1: in de meest gemestizeerde regio’s is de sociaal-economische ongelijkheid in het algemeen het grootst. Uitspraak 2: in de centrumgebieden van Brazilië wonen in het algemeen de meeste blanken en is de HDI het hoogst.
Vraag 24 1 punt
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Indien twee juiste antwoorden (1) Indien minder dan twee juiste antwoorden (0)
Stelling: de economie van Brazilië is gebaat bij een toename van de mondiale vraag naar grondstoffen.
Vraag 25 2 punten
Geef een argument
- voor deze stelling;
- tegen deze stelling.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste argumenten voor de stelling zijn: (1p)
- De economie van Brazilië is al sterk gericht op grondstoffen en zal dus baat hebben bij een stijgende mondiale vraag.
- De prijzen van grondstoffen stijgen, zodat de Brazilië (dat al sterk gericht is op grondstoffen) daarvan kan profiteren.
- Juiste argumenten tegen de stelling zijn: (1p)
- Grondstoffen leveren ten opzichte van producten / diensten weinig op.
- De grondstoffenhandel levert relatief weinig werkgelegenheid op.
- De grondstoffenhandel is vaak in handen van buitenlandse bedrijven. / De winst uit de grondstoffenhandel stroomt vaak af naar het buitenland.
Opgave 7 – Het Honigcomplex in Nijmegen
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 21.
Gebruik de bronnen 18 en 19. Het Honigcomplex in Nijmegen werd in 1914 geopend op een gunstige locatie aan het water en in de nabijheid van het centrum van de stad.
Vraag 26 3 punten
Geef
- twee redenen waarom deze locatie gunstig was voor de bouw van deze Honigfabriek;
- een risico van deze locatie.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste redenen zijn: (2p)
- Via het water / de rivier konden grondstoffen en/of producten makkelijk vervoerd worden.
- De nabijheid van het centrum van de stad zorgde voor voldoende (potentiële) arbeidskrachten.
Opmerking Per juiste reden 1 scorepunt toekennen.
Opmerking Aan redenen die ingaan op het centrum van de stad als afzetmarkt (van Honigproducten) dienen geen punten toegekend te worden.
Gebruik de bronnen 18 en 19. Hieronder staan drie uitspraken. Uitspraak 1: het ontwikkelingsplan Waalfront is tot stand gekomen door publiek-private samenwerking. Uitspraak 2: het ontwikkelingsplan Waalfront is een typerend voorbeeld van herstructurering. Uitspraak 3: het ontwikkelingsplan Waalfront is een typerend voorbeeld van het concept smart city.
Vraag 27 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
Indien drie juiste antwoorden (2) Indien twee juiste antwoorden (1) Indien minder dan twee juiste antwoorden (0)
Na de sluiting van de fabriek is het Honigcomplex door de gemeente Nijmegen tijdelijk beschikbaar gesteld aan kleine bedrijven in de creatieve sector (zie bron 18).
Vraag 28 2 punten
Geef twee redenen waarom bij de herontwikkeling van fabrieks- en bedrijventerreinen vaak gekozen wordt voor de creatieve sector.
Bron 18
Het Honigcomplex in Nijmegen Ten westen van het centrum van Nijmegen ligt langs de Waal het oude fabriekscomplex van soepen- en vermicelliproducent Honig. In 2012 stopte hier de productie en kwam het complex leeg te staan. De oude fabriek maakt nu deel uit van het stedelijk ontwikkelingsplan Waalfront. Op het Honigcomplex en het omliggende fabrieksterrein worden ruim 2.000 nieuwe woningen gebouwd. Ook recreatie en werk krijgen een belangrijke functie. De gemeente werkt hierbij samen met woningcorporaties en een bedrijf dat gespecialiseerd is in gebiedsontwikkeling. In het Honigcomplex zijn tijdelijk 150 kleine creatieve en innovatieve bedrijven gevestigd. Een deel van het complex zal gesloopt worden. Het te behouden deel van het Honigcomplex krijgt een prominente plek in het gebied. De verwachting is dat een deel van de bedrijven die al aanwezig zijn zich permanent in het Honigcomplex zal vestigen.
Het oude Honigcomplex
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste redenen zijn: − De creatieve sector wordt gezien als de motor van economische ontwikkeling van de stad. − De creatieve sector trekt vaak hoogopgeleide ondernemers aan. − Om oude fabriekspanden geschikt te maken voor de creatieve industrie zijn weinig investeringen nodig. − De creatieve sector is weinig vervuilend / levert weinig overlast op. per juiste reden (1) (2)
Gebruik de bronnen 18 tot en met 21. Door het ontwikkelingsplan Waalfront zou in de wijk de Biezen gentrification kunnen optreden.
Vraag 29 3 punten
Beredeneer in drie stappen waarom de bewoners van de wijk de Biezen de nadelige gevolgen van gentrification vrezen. Begin je redenering met woningkenmerken van deze wijk.
Bron 18
Het Honigcomplex in Nijmegen Ten westen van het centrum van Nijmegen ligt langs de Waal het oude fabriekscomplex van soepen- en vermicelliproducent Honig. In 2012 stopte hier de productie en kwam het complex leeg te staan. De oude fabriek maakt nu deel uit van het stedelijk ontwikkelingsplan Waalfront. Op het Honigcomplex en het omliggende fabrieksterrein worden ruim 2.000 nieuwe woningen gebouwd. Ook recreatie en werk krijgen een belangrijke functie. De gemeente werkt hierbij samen met woningcorporaties en een bedrijf dat gespecialiseerd is in gebiedsontwikkeling. In het Honigcomplex zijn tijdelijk 150 kleine creatieve en innovatieve bedrijven gevestigd. Een deel van het complex zal gesloopt worden. Het te behouden deel van het Honigcomplex krijgt een prominente plek in het gebied. De verwachting is dat een deel van de bedrijven die al aanwezig zijn zich permanent in het Honigcomplex zal vestigen.
Het oude Honigcomplex
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een groot aantal woningen in de wijk de Biezen zijn huurwoningen / niet in het bezit van de bewoners / goedkope woningen (1)
- zodat de wijk aantrekkelijk is voor projectontwikkelaars / gentrifiers om huizen op te knappen (en de waarde van de huizen stijgt) (1)
- en de huidige bewoners (op den duur) verdrongen zullen worden (1)
Opgave 8 – Ruimte voor de Rivier, 25 jaar later
Bij deze opgave hoort bron 22.
De laatste jaren zijn de werkzaamheden die hoorden bij het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier afgerond.
Vraag 30 1 punt
Wat was de aanleiding voor het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier?
Bron 22
Storm Ciara In het begin van het jaar 2020 raasden diverse stormen over Nederland. Een van deze stormen heeft de naam Ciara gekregen. Tijdens deze storm regende het niet alleen in Nederland, maar ook in het Belgische deel van het stroomgebied van de Maas viel veel neerslag. De storm Ciara in combinatie met springtij en veel rivierwater zorgde voor een bijzondere situatie. Drie stormvloedkeringen werden gesloten om ons te beschermen tegen het dreigende hoogwater van zee: de Hollandsche IJsselkering, de Oosterscheldekering en de Haringvlietsluizen. "Dit heeft alles te maken met de veranderde windrichting, van zuidwest naar noordwest", zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat, "Plus een verwacht waterpeil van 3,05 meter.” Om deze reden is op maandagochtend 10 februari 2020 op de knop gedrukt om de schuiven van de Oosterscheldekering te laten zakken.
De gesloten Oosterscheldekering
Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de (bijna-)overstromingen langs de grote rivieren (in 1993 en 1995 / midden jaren 90) (1)
Menselijk handelen in het stroomgebied en klimaatverandering dragen bij aan het onregelmatiger worden van het regiem van rivieren.
Vraag 31 3 punten
Geef
- eerst een oorzaak waardoor klimaatverandering bijdraagt aan het onregelmatiger worden van het regiem van rivieren.
- vervolgens een uitleg waaruit blijkt dat het regiem onregelmatiger wordt door menselijk handelen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bron 22
Storm Ciara In het begin van het jaar 2020 raasden diverse stormen over Nederland. Een van deze stormen heeft de naam Ciara gekregen. Tijdens deze storm regende het niet alleen in Nederland, maar ook in het Belgische deel van het stroomgebied van de Maas viel veel neerslag. De storm Ciara in combinatie met springtij en veel rivierwater zorgde voor een bijzondere situatie. Drie stormvloedkeringen werden gesloten om ons te beschermen tegen het dreigende hoogwater van zee: de Hollandsche IJsselkering, de Oosterscheldekering en de Haringvlietsluizen. "Dit heeft alles te maken met de veranderde windrichting, van zuidwest naar noordwest", zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat, "Plus een verwacht waterpeil van 3,05 meter.” Om deze reden is op maandagochtend 10 februari 2020 op de knop gedrukt om de schuiven van de Oosterscheldekering te laten zakken.
De gesloten Oosterscheldekering
Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat door klimaatverandering de kans op extreem weer / intense regenbuien (afgewisseld met langere perioden van droogte) toeneemt (1)
- in de stroomgebieden verstening / verharding van het aardoppervlak plaatsgevonden heeft (oorzaak) (1)
- waardoor water sneller afstroomt / afvoerpieken korter en hoger worden (en het regiem dus onregelmatiger wordt) (gevolg) (1)
In 2008 heeft de Tweede Deltacommissie adviezen uitgebracht over de bescherming van Nederland tegen toekomstige waterproblemen.
Vraag 32 2 punten
Geef twee adviezen van de Tweede Deltacommissie die behoren tot het integraal waterbeleid van Nederland.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Juiste adviezen zijn: − De kustdijken versterken / Waterkeringen verbeteren om Nederland te beschermen tegen zeespiegelstijging (door klimaatverandering). − Inspelen op de onregelmatiger wordende afvoer van rivieren. − Het waterpeil van het IJsselmeer verhogen om een grotere strategische zoetwatervoorraad te hebben (voor tijden van droogte). per juist advies (1) (2)
Gebruik bron 22. In 2020 raasde storm Ciara over Nederland. Pas nadat de wind naar het noordwesten gedraaid was, werd besloten om de stormvloedkeringen te sluiten. Stormvloedkeringen kunnen niet dagenlang achter elkaar dicht blijven.
Vraag 33 2 punten
Geef aan waardoor de stormvloedkeringen
- pas gesloten hoefden te worden nadat de wind naar het noordwesten gedraaid was;
- niet dagenlang achter elkaar dicht kunnen blijven.
Bron 22
Storm Ciara In het begin van het jaar 2020 raasden diverse stormen over Nederland. Een van deze stormen heeft de naam Ciara gekregen. Tijdens deze storm regende het niet alleen in Nederland, maar ook in het Belgische deel van het stroomgebied van de Maas viel veel neerslag. De storm Ciara in combinatie met springtij en veel rivierwater zorgde voor een bijzondere situatie. Drie stormvloedkeringen werden gesloten om ons te beschermen tegen het dreigende hoogwater van zee: de Hollandsche IJsselkering, de Oosterscheldekering en de Haringvlietsluizen. "Dit heeft alles te maken met de veranderde windrichting, van zuidwest naar noordwest", zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat, "Plus een verwacht waterpeil van 3,05 meter.” Om deze reden is op maandagochtend 10 februari 2020 op de knop gedrukt om de schuiven van de Oosterscheldekering te laten zakken.
De gesloten Oosterscheldekering
Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat juist bij een noordwesterstorm (meer dan bij een zuidwesterstorm) het zeewater voor de kust van Nederland opgestuwd wordt (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat rivieren hun water niet op zee kwijt kunnen als de stormvloedkeringen gesloten zijn (1)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde 2022, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2022/havo/documenten/cse-2/ha-0131-a-22-2-o
Andere examens aardrijkskunde havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2?
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2 telt 33 vragen. De meeste vragen gaan over verstedelijking (10), endogene en exogene processen (5) en globalisering (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/havo/documenten/cse-2/ha-0131-a-22-2-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo 2022, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.