Eindexamen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Chili, Filipijnen en Spanje, De geografie van steenkool, Mawson Peak op Heard Island, De Namib-woestijn in het zuiden van Afrika, Brasília, de hoofdstad van Brazilië, Mangroven in Brazilië, Waterbeheer in het Geuldal, Winkelstad Alkmaar.
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over verstedelijking (8), globalisering (5) en endogene en exogene processen (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Verstedelijking | 3, 17, 19-20, 29-32 | 8 |
| Globalisering | 1-2, 4, 7, 24 | 5 |
| Endogene en exogene processen | 9-10, 12, 15 | 4 |
| Weer en klimaat | 11, 13-14, 26 | 4 |
| Energie en grondstoffen | 5-6, 8 | 3 |
| Water en rivieren | 16, 21, 23 | 3 |
| Nederland: wonen en water | 25, 27-28 | 3 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 18 | 1 |
| Kaartvaardigheden | 22 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens aardrijkskunde havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over verstedelijking (25% van de vragen, gemiddeld 13%) en energie en grondstoffen (9% van de vragen, gemiddeld 3%). Minder over bevolking en migratie (0% van de vragen, gemiddeld 9%) en landbouw en voedsel (0% van de vragen, gemiddeld 6%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Chili, Filipijnen en Spanje
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Kolonialisme speelde een belangrijke rol bij de verspreiding van culturele verschijnselen over de wereld.
Vraag 1 2 punten
Geef twee andere manieren waarop culturele verschijnselen tegenwoordig over de wereld verspreid worden.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste manieren zijn:
- handelscontacten
- migratie
- militaire veroveringen
- (sociale) media
per juiste manier: 1 scorepunt
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Chili was voor Spanje een exploitatiekolonie én een vestigingskolonie. Filipijnen was wel een Spaanse kolonie, maar de Spanjaarden hebben zich er nooit op grote schaal gevestigd.
bron 1 Chili en Filipijnen, oud-koloniën van Spanje
De kolonisatie van Chili door Spanje begon in 1540. In 1810 verklaarde Chili zich onafhankelijk en brak de onafhankelijkheidsoorlog uit. Spanje wist het land te heroveren, maar in 1817 werd Chili definitief onafhankelijk van Spanje.
Filipijnen werd in 1543 gekoloniseerd door de Spanjaarden. De eilandengroep kreeg een andere naam en werd vernoemd naar de toenmalige Spaanse kroonprins: Filips II. Ruim 300 jaar was het land een Spaanse kolonie. Vanaf 1898 kwam Filipijnen in Amerikaanse handen. In 1946 werd Filipijnen onafhankelijk.
bron 2 Gegevens van Chili, Filipijnen en Spanje, 2024
| Chili | Filipijnen | Spanje | |
|---|---|---|---|
| aantal inwoners | 19.764.800 | 115.844.000 | 48.347.900 |
| bbp per inwoner | $ 17.067 | $ 3.804 | $ 33.509 |
| samenstelling van de beroepsbevolking | landbouw: 6,3%; industrie: 22,8%; diensten: 70,9% | landbouw: 23,7%; industrie: 18,9%; diensten: 57,4% | landbouw: 3,8%; industrie: 20,1%; diensten: 76,1% |
| verstedelijkingsgraad | 88% | 48,3% | 81,6% |
| officiële landstaal | Spaans | Filipijns, Engels | Spaans |
| religie | christelijk: 88,1% | christelijk: 90,6%; moslim: 5,5% | christelijk: 86,7%; moslim: 2,8% |
| analfabetisme (15 jr. en ouder) | 3% | 3,7% | 1,4% |
Vraag 2 2 punten
Geef
- met bron 1 een reden waarom de Spanjaarden zich nooit op grote schaal in Filipijnen gevestigd hebben;
- met bron 2 een cultureel verschil dat daardoor tussen Chili en Filipijnen ontstaan is.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juiste reden: Filipijnen heeft een afgelegen ligging ten opzichte van ander Spaans (koloniaal) grondgebied / is door de eilandstructuur moeilijk te besturen. (1 scorepunt)
- Uit het antwoord moet blijken dat de landstaal in Chili Spaans (geworden) is en in Filipijnen Filipijns (gebleven) is. (1 scorepunt)
Gebruik bron 2.
Op mondiale schaal bestaat een algemeen verband tussen de samenstelling van de beroepsbevolking en de verstedelijkingsgraad.
Vraag 3 2 punten
Geef
- het algemene verband tussen de samenstelling van de beroepsbevolking en de verstedelijkingsgraad;
- met bron 2 een uitzondering op dit algemene verband.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juist algemeen verband zijn:
- Hoe meer werkenden in de industrie / dienstensector, hoe hoger de verstedelijkingsgraad.
- Hoe minder werkenden in de landbouw, hoe hoger de verstedelijkingsgraad.
Een voorbeeld van een juist antwoord (uitzondering) is: Chili heeft een hogere verstedelijkingsgraad dan Spanje, maar er werken in Chili relatief meer mensen in de landbouw dan in Spanje. (1 scorepunt per onderdeel)
Gebruik de bronnen 2 en 3.
bron 3 Bevolkingsdiagrammen van Chili, Filipijnen en Spanje, 2024
Westerse bedrijven willen investeren in de arbeidsintensieve industrie.
Vraag 4 2 punten
Stelling: het is voor westerse bedrijven gunstiger om deze investeringen in Filipijnen te doen dan in Chili.
Geef met een gegeven uit de bronnen een argument voor de stelling
- vanuit de economische dimensie;
- vanuit de demografische dimensie.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist argument vanuit de economische dimensie: in Filipijnen is het bbp per inwoner / zijn de lonen lager dan in Chili. (1 scorepunt)
- Een voorbeeld van een juist argument vanuit de demografische dimensie: Filipijnen heeft een grotere beroepsbevolking / een relatief jongere bevolking dan Chili. (1 scorepunt)
De geografie van steenkool
Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.
Gebruik bron 4.
bron 4 De geschiedenis van steenkoolgebruik
Steenkool is een gesteente dat honderden miljoenen jaren geleden is ontstaan. Delen van de aarde waren in die periode bedekt met uitgestrekte tropische moerassen, waarin dikke veenlagen ontstonden. Afzettingen van zand en klei bedekten het veen, waardoor de veenlagen werden omgezet in steenkool.
Steenkool wordt al sinds de oudheid gebruikt als fossiele brandstof. Maar vanaf 1750 namen de winning en het gebruik van steenkool toe. Met steenkool werden stoommachines en staalfabrieken aangedreven.
Vanaf 1880 begon het gebruik van steenkool te veranderen. Stoommachines werden geleidelijk vervangen door verbrandingsmotoren die draaiden op aardolieproducten. Tegelijkertijd werd steeds meer steenkool verstookt voor de opwekking van elektriciteit. Sindsdien is de mondiale productie van steenkool alleen maar toegenomen.
Tegenwoordig wordt ongeveer 70% van alle gewonnen steenkool in de wereld gebruikt voor de elektriciteitsproductie. Er zijn wel grote verschillen tussen landen. In 2024 werd in de Verenigde Staten 17% van alle elektriciteit opgewekt met steenkool, in China was dat 60% en in India 68%.
Vraag 5 1 punt
Tot welke hoofdgroep van gesteenten behoort steenkool?
Bekijk het antwoord
Sedimentgesteenten. (1 scorepunt)
Gebruik bron 4.
Het gebruik van steenkool heeft het globaliseringsproces versneld.
Vraag 6 2 punten
Beredeneer waarom het gebruik van steenkool het globaliseringsproces versneld heeft.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Steenkool maakte de ontwikkeling van stoomschepen / stoomtreinen mogelijk, (1 scorepunt)
- zodat grondstoffen / goederen / producten sneller / grootschaliger (mondiaal) verspreid konden worden. (1 scorepunt)
Gebruik de bronnen 5 en 6.
bron 5 Top 10 steenkool-producerende landen (in miljoen ton)
| positie in 2024 | land | 2022 | 2024 |
|---|---|---|---|
| 1 | China | 4.559 | 4.710 |
| 2 | India | 911 | 1.011 |
| 3 | Indonesië | 687 | 775 |
| 4 | Verenigde Staten | 539 | 526 |
| 5 | Australië | 440 | 456 |
| 6 | Rusland | 439 | 433 |
| 7 | Zuid-Afrika | 230 | 229 |
| 8 | Kazachstan | 118 | 116 |
| 9 | Duitsland | 131 | 102 |
| 10 | Polen | 108 | 89 |
bron 6 Belangrijkste handelsstromen van steenkool in miljoen ton (2022)
De handelsstromen van steenkool wijken af van de traditionele handelsstromen in het centrum-periferiepatroon.
Vraag 7 3 punten
Geef aan
- waaruit blijkt dat Australië van het traditionele centrum-periferiepatroon afwijkt;
- waarom de vraag naar steenkool in China groot is;
- waarom de vraag naar steenkool in Europa daalt.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Australië als centrumland vooral steenkool / een grondstof exporteert (waaruit blijkt dat het kenmerken van een land uit de periferie heeft). (1 scorepunt)
- Voorbeelden van een juist antwoord zijn: China is sterk geïndustrialiseerd (zodat de vraag naar energie groot is). China heeft zeer veel inwoners (zodat de vraag naar energie groot is). (1 scorepunt)
- Voorbeelden van een juist antwoord zijn: In Europa wordt steeds meer elektriciteit opgewekt met duurzame vormen van energie. In Europa wordt (voor het opwekken van elektriciteit) steenkool vervangen door aardgas. (1 scorepunt)
Bij de verbranding van steenkool komt koolstofdioxide vrij. Tijdens de klimaatconferentie in Glasgow in 2021 wilden landen daarom afspreken om het steenkoolgebruik af te bouwen. De Indiase klimaatminister had bezwaar en stelde het volgende: ‘Opkomende landen moeten het recht hebben op het gebruik van fossiele brandstoffen’.
Vraag 8 2 punten
Geef
- een argument vóór de stelling van de Indiase klimaatminister;
- een argument tegen de stelling van de Indiase klimaatminister.
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste argumenten voor de stelling zijn: Ontwikkelingslanden hebben niet de (financiële) mogelijkheden om over te stappen op duurzame energiebronnen. Het gebruik van fossiele brandstoffen is relatief goedkoop (en noodzakelijk om tot ontwikkeling te komen). Veel centrumlanden hebben hun ontwikkeling / welvaart te danken aan het decennialange gebruik van fossiele brandstoffen. (1 scorepunt)
- Voorbeelden van juiste argumenten tegen de stelling zijn: De uitstoot van broeikasgassen is een mondiaal probleem dat alleen door alle landen samen kan worden gestopt. Door fossiele brandstoffen te blijven gebruiken, worden de gevolgen van de uitstoot van broeikasgassen afgewenteld in tijd. (1 scorepunt)
Mawson Peak op Heard Island
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
bron 7 Vulkanisme op Heard Island
Op ongeveer 1.700 kilometer ten noorden van Antarctica ligt het onbewoonde Heard Island. Het eiland maakt deel uit van de Kerguelenrug. Op Heard Island ligt een 2.745 meter hoge vulkaan: Mawson Peak. Sinds 2012 is Mawson Peak regelmatig actief. Op 5 januari 2022 strekte een lavastroom zich enkele kilometers uit langs de zuidwestflank van de berg. De uitbarsting bestond uit relatief langzaam bewegende lavastromen met weinig of geen explosies.
Bron: Alcarta 2e editie, kaartblad 220.
In het zuiden van de Indische Oceaan liggen twee tektonische ruggen: de Zuidoost-Indische rug en de Kerguelenrug.
Vraag 9 2 punten
Geef aan waardoor
- de Zuidoost-Indische rug ontstaan is;
- de Kerguelenrug ontstaan is.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de Zuidoost-Indische rug is ontstaan door divergentie (van de Antarctische plaat en de Indisch-Australische plaat). (1 scorepunt)
- Uit het antwoord moet blijken dat de Kerguelenrug is ontstaan door een hotspot / mantelpluim. (1 scorepunt)
Gebruik de bronnen 7 en 8.
bron 8 Heard Island met de vulkaan Mawson Peak op de achtergrond
Bron: www.abc.net.au, Matt Curnock and Australian Antarctic Division, 2019.
Mawson Peak bestaat voornamelijk uit … a … (basalt / graniet).
Dit is een … b … (metamorf gesteente / stollingsgesteente).
De lava uit Mawson Peak heeft een … c … (hoge / lage) viscositeit.
Vraag 10 2 punten
Noteer de letters a tot en met c op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het juiste antwoord.
Bekijk het antwoord
a basalt, b stollingsgesteente, c lage.
Indien drie juiste antwoorden 2 scorepunten; indien twee juiste antwoorden 1 scorepunt; indien minder dan twee juiste antwoorden 0 scorepunten.
Gebruik de bronnen 7 en 8 en het kaartenkatern.
Heard Island ligt op 53° zuiderbreedte. De Nederlandse Waddeneilanden liggen op 53° noorderbreedte. Ondanks de ligging op dezelfde breedtegraad verschillen de klimaten in deze gebieden van elkaar.
Bron: Alcarta 2e editie, kaartblad 224/225.
Vraag 11 2 punten
Geef aan
- welk klimaat Heard Island heeft én welk klimaat de Nederlandse Waddeneilanden hebben;
- waardoor dit verschil in klimaat ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Heard Island heeft een toendraklimaat / E-klimaat / poolklimaat en de Nederlandse Waddeneilanden hebben een gematigd zeeklimaat / Cf-klimaat. (1 scorepunt)
- Voorbeelden van een juist antwoord zijn: Heard Island staat onder invloed van een koude zeestroom en de Nederlandse Waddeneilanden staan onder invloed van een warme zeestroom. Bij Heard Island waait vooral een wind vanuit het (zuid)poolgebied / uit een koud gebied en bij de Nederlandse Waddeneilanden waait de wind (vooral) vanuit het (warme) zuidwesten. (1 scorepunt)
Opmerking: aan een antwoord dat ingaat op het verschil in hoogte mag geen scorepunt toegekend worden.
Gebruik bron 8.
Gesteenten op Heard Island worden vooral afgebroken door fysische verwering.
Vraag 12 2 punten
Beschrijf in twee stappen op welke manier fysische verwering bijdraagt aan de afbraak van gesteenten op Heard Island.
Begin je beschrijving met een kenmerk van het klimaat op Heard Island.
Bekijk het antwoord
- Uit de beschrijving moet blijken dat de temperatuur op Heard Island laag is / rond het vriespunt schommelt. (1 scorepunt)
- waardoor het gesteente krimpt en uitzet / het water in het gesteente bevriest en uitzet. (1 scorepunt)
De Namib-woestijn in het zuiden van Afrika
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
Gebruik bron 9 en de kaart Aarde Klimaatgebieden en zeestromen in het kaartenkatern.
bron 9 De Namib-woestijn
De Namib-woestijn is een smalle kustwoestijn aan de Atlantische kust in het zuiden van Afrika. De woestijn strekt zich uit over een lengte van 1.900 kilometer. De Namib-woestijn is de oudste woestijn in de wereld. In het gebied heerst al 50 tot 80 miljoen jaar een droog klimaat.
Tussen de plaatsen Walvisbaai en Lüderitz ligt de Namibische Zandzee, een zandwoestijn met imposante duinen.
De Namib-woestijn staat permanent onder invloed van een hogedrukgebied.
Vraag 13 2 punten
Geef twee oorzaken van de aanwezigheid van een permanent hogedrukgebied.
Bekijk het antwoord
- Breedteligging rond 23° zuiderbreedte / ligging op de Steenbokskeerkring. (1 scorepunt)
- Voor de kust ligt een koude zeestroom. (1 scorepunt)
Gebruik de bronnen 9 en 10 en de kaart Aarde Klimaatgebieden en zeestromen in het kaartenkatern.
bron 10 Vier klimaatdiagrammen
De klimaatdiagrammen uit bron 10 horen in willekeurige volgorde bij de steden Harare, Johannesburg, Kaapstad en Walvisbaai (zie bron 9).
Vraag 14 2 punten
Noteer de steden Harare, Johannesburg, Kaapstad en Walvisbaai onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke stad de letter van het bijbehorende klimaatdiagram.
Bekijk het antwoord
Harare - b, Johannesburg - a, Kaapstad - d, Walvisbaai - c.
Indien vier juiste antwoorden 2 scorepunten; indien drie of twee juiste antwoorden 1 scorepunt; indien minder dan twee juiste antwoorden 0 scorepunten.
Aanvulling: de eerdere scoreverdeling (drie juiste antwoorden 1 scorepunt, minder dan drie juiste antwoorden 0 scorepunten) is vervangen door bovenstaande scoreverdeling.
Gebruik bron 9 en 11.
bron 11 De Namibische Zandzee
In de Namib-woestijn ligt tussen de steden Walvisbaai en Lüderitz (zie bron 9) een zandwoestijn die de Namibische Zandzee wordt genoemd. In deze woestijn komen bijzondere zandduinen voor. Een voorbeeld is het 325 meter hoge zandduin ‘Big Daddy’ dat op de foto te zien is. Aan de voet van dit zandduin ligt een vallei: de Sossusvlei.
Bron: Shutterstock, Hector Ruiz Villar, 2016; Shutterstock, Vladimir Zhoga, 2024.
Het ontstaan van de Namibische Zandzee is in vijf stappen te beschrijven. De stappen staan hieronder in willekeurige volgorde.
- a De Oranjerivier transporteert zand naar de kust.
- b Exogene krachten breken gesteenten af in het binnenland.
- c Golf- en getijdenwerking leggen zand op het strand.
- d Het zand wordt door zeestromen verplaatst.
- e Wind blaast het zand op tot duinen.
Vraag 15 2 punten
Noteer op je antwoordblad de vijf stappen van het ontstaan van de Namibische Zandzee in de juiste volgorde.
Bekijk het antwoord
b - a - d - c - e
Opmerking: als door het weglaten van een foutief geplaatste letter een verder complete en foutloze reeks ontstaat, 1 scorepunt toekennen.
Gebruik bron 11.
Honderden jaren geleden stond er water in de Sossusvlei. Dat is in het huidige landschap nog steeds te zien.
Vraag 16 2 punten
Geef met bron 11 twee aanwijzingen waaruit blijkt dat in de Sossusvlei water stond.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste aanwijzingen zijn:
- In de vallei staan (dode) bomen.
- De Sossusvlei is (een) vlak(te).
- De vallei is verzilt / een (witte) zoutpan.
per juiste aanwijzing: 1 scorepunt
Brasília, de hoofdstad van Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.
Tussen 1763 en 1960 was Rio de Janeiro de hoofdstad van Brazilië. In 1960 besloot de Braziliaanse regering landwaarts een nieuwe hoofdstad te bouwen: Brasília.
Vraag 17 2 punten
Geef aan welke doelen de toenmalige regering van Brazilië had om landwaarts een nieuwe hoofdstad te bouwen
- vanuit de economische dimensie;
- vanuit de politieke dimensie.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist doel vanuit de economische dimensie: de hoofdstad werd verplaatst om de (economische) ontwikkeling van het binnenland van Brazilië te stimuleren. (1 scorepunt)
- Een voorbeeld van een juist doel vanuit de politieke dimensie: een centraal gelegen hoofdstad versterkt de eenheid van het land; de regering wilde voorkomen dat de macht te veel geconcentreerd zou zijn bij de kuststeden; de regering wilde loskomen van de koloniale / keizerlijke hoofdstad. (1 scorepunt)
Gebruik de bronnen 12 en 13.
In Brazilië is sprake van ongelijkheid op verschillende schaalniveaus.
bron 12 Het centrum van Federal District Brasília
bron 13 Thematische kaarten van Brazilië
Vraag 18 3 punten
Geef
- met bron 12 een aanwijzing dat binnen Brasília sprake is van ongelijkheid;
- met bron 13 aan waardoor er ook op een hoger schaalniveau sprake is van ongelijkheid.
- een reden waarom de Gini-coëfficiënt juist in Brasília hoog is.
Bekijk het antwoord
- Een voorbeeld van een juist antwoord is: in Brasília liggen zowel favela’s als middenklasse woonwijken. (1 scorepunt)
- Uit het antwoord moet blijken dat er een groot verschil bestaat tussen het brp van de deelstaten in Brazilië. (1 scorepunt)
- Een voorbeeld van een juiste reden is: in Brasília zijn naast goedbetaalde overheidsbanen ook laagbetaalde banen. (1 scorepunt)
Gebruik bron 14.
bron 14 Sol Nascente, een favela in Brasília
Het Braziliaanse instituut voor geografie en statistiek (IBGE) heeft na de volkstelling van 2022 geconcludeerd dat de wijk Sol Nascente, gelegen in het oosten van Brasília, een van de grootste favela’s van het land is. In Sol Nascente werden zo’n 32.000 huishoudens geregistreerd.
Bron: www.folhape.com.br, Magno Martins, 2024.
Het is lastig om in favela’s betrouwbare demografische gegevens te verzamelen, maar in Sol Nascente wilden veel inwoners graag meewerken aan de volkstelling van het IBGE. Meedoen aan de volkstelling werd gezien als een manier om de wijk verder te ontwikkelen.
Vraag 19 2 punten
Beredeneer waarom het in favela’s lastig is om betrouwbare demografische gegevens te verzamelen.
Bekijk het antwoord
- Favela’s zijn zelfbouwwijken / wijken waar vaak (noodgedwongen) zonder toestemming en/of vergunningen wordt gebouwd, (1 scorepunt)
- zodat het voor inwoners niet altijd mogelijk is om zich te registreren / niet altijd duidelijk is hoeveel personen in een huis wonen. (1 scorepunt)
Vraag 20 1 punt
Geef een reden waarom inwoners de volkstelling zagen als een manier om de wijk verder te ontwikkelen.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juiste reden zijn:
- Officiële registratie (van het aantal inwoners) kan de noodzaak voor de aanleg van (meer) voorzieningen bij de overheid kenbaar maken.
- Officiële registratie (van het aantal inwoners) kan een eerste stap zijn in het legaliseren van de wijk.
Mangroven in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Gebruik de bronnen 15 tot en met 17.
Door zeespiegelstijging neemt erosie van de kust toe. Mangroven beschermen de kust tegen erosie.
bron 15 Mangroven
Mangroven zijn boom- of struiksoorten die met hun wortelstelsel boven de grond of het water uitsteken. Deze soorten hebben zich aangepast aan leven in (half)zout water en komen voor in tropische en subtropische kustgebieden en rivierdelta’s met getijdenwerking. Ze zijn bestand tegen sterk wisselende waterstanden. Mangroven heb je in allerlei maten: van kleine struikjes tot bomen van zestig meter hoog. Ongeveer 10% van alle mangroven in de wereld ligt in Brazilië. Het grootste deel van de mangroven in Brazilië groeit aan de noordkust, ten westen van de stad Fortaleza.
Bron: Shutterstock, Fred S. Pinheiro, 2023; Shutterstock, lazyllama, 2019.
Vraag 21 2 punten
Geef twee manieren waarop mangroven de kust beschermen tegen erosie.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste manieren zijn:
- De wortels van de mangroven houden sediment vast.
- De wortels van de mangroven remmen de stroomsnelheid van het water.
per juiste manier: 1 scorepunt
Gebruik de bronnen 16 en 17.
bron 16 Mangroven aan de Braziliaanse kust
bron 17 Vier dwarsdoorsneden van mangroven aan de Braziliaanse kust
Vraag 22 2 punten
Noteer de cijfers 1 tot en met 4 uit bron 16 op je antwoordblad.
Schrijf achter elk cijfer de letter van de bijbehorende dwarsdoorsnede uit bron 17.
Bekijk het antwoord
1 A, 2 C, 3 B, 4 D.
Indien vier juiste antwoorden 2 scorepunten; indien drie of twee juiste antwoorden 1 scorepunt; indien minder dan twee juiste antwoorden 0 scorepunten.
Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
Bron: Grote Bosatlas 56e editie, kaartblad 210.
In het noorden van Brazilië groeien aan de kust meer mangroven dan in het zuiden. Het kustgebied in het noorden is gunstiger voor de groei van mangroven.
Vraag 23 2 punten
Geef twee kenmerken van het kustgebied in het noorden van Brazilië waardoor het daar gunstig is om mangroven te laten groeien.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste kenmerken zijn:
- In het noorden is de (water)temperatuur hoger dan in het zuiden.
- In het noorden wordt (vanuit de Amazone) meer sediment aangevoerd dan in het zuiden (waardoor aangroei mogelijk is).
- In het noorden is het verschil tussen eb en vloed groter dan in het zuiden.
- In het noorden loopt het kustgebied geleidelijk af (waardoor het gebied makkelijker overstroomt).
per juist kenmerk: 1 scorepunt
De ontwikkeling van toerisme aan de Braziliaanse noordkust heeft gevolgen voor het behoud van mangrovekusten.
Vraag 24 2 punten
Beredeneer waarom toerisme aan de Braziliaanse noordkust voor het behoud van mangrovekusten zowel een kans als een bedreiging kan zijn.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste redenering is:
- Inkomsten uit toerisme kunnen in het behoud van mangrovekusten geïnvesteerd worden / alleen onaangetaste en/of schone mangrovekusten zullen toeristen trekken, (1 scorepunt)
- maar voor de bouw van hotels / voorzieningen voor toeristen zal ook (mangrove)bos worden gekapt / aangetast. (1 scorepunt)
Waterbeheer in het Geuldal
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
bron 18 Het Geuldal
In het zuiden van Limburg ligt het Geuldal. De Geul heeft zich hier ingesneden in het lössplateau. Het gebied wordt gekenmerkt door grote hoogteverschillen.
In het Geuldal leidt een snelle afvoer van water naar de Geul regelmatig tot wateroverlast. Behalve overstromingen komen er ook perioden met droogte voor in het stroomgebied van de Geul. Om de wateroverlast tegen te gaan, zijn er verschillende plannen om het water in het stroomgebied van de Geul beter vast te houden.
Bron: Shutterstock, MyStockVideo, 2021.
Bron: Alcarta 2e editie, kaartblad 17.
Hieronder staan vijf uitspraken over de Geul. Twee van deze uitspraken zijn juist.
- Uitspraak 1: de Geul is de rivier met het kleinste verval in Nederland.
- Uitspraak 2: de Geul is een gemengde rivier.
- Uitspraak 3: het Geuldal is vooral ontstaan door erosie.
- Uitspraak 4: het verhang van de Geul is 300 meter.
- Uitspraak 5: het water van de Geul wordt afgevoerd richting de Maas.
Vraag 25 2 punten
Geef aan welke twee uitspraken juist zijn.
Noteer alleen de cijfers van de juiste uitspraken.
Bekijk het antwoord
3 en 5. Per juiste uitspraak 1 scorepunt.
Hevige buien kunnen leiden tot hoge piekafvoeren in de Geul.
Klimaatverandering vergroot de kans op hevige buien in Nederland.
Vraag 26 2 punten
Leg uit waardoor klimaatverandering de kans op hevige buien vergroot.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- De gemiddelde temperatuur stijgt (wereldwijd), (oorzaak) (1 scorepunt)
- waardoor meer water verdampt / de lucht meer waterdamp kan vasthouden (en de kans op hevige buien groter wordt). (gevolg) (1 scorepunt)
Gebruik bron 18 en 19 en het kaartenkatern.
bron 19 Schematische situatie Geuldal
De kans op overstromingen in het stroomgebied van de Geul is groot.
Vraag 27 2 punten
Geef met twee kenmerken van het landschap aan waardoor de kans op overstromingen juist in het stroomgebied van de Geul groot is.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste kenmerken zijn:
- Het landschap van het Geuldal is heuvelachtig.
- De stroomgeul van de Geul is smal.
- Op de hellingen staan niet overal bomen.
- De Geul moet het water van veel zijtakken / beken opvangen.
- De akkers liggen een deel van het jaar braak.
per juist kenmerk: 1 scorepunt
Gebruik bron 20.
bron 20 Zes verschillende maatregelen om de waterafvoer in het stroomgebied van de Geul te vertragen
Bron: www.wwf.nl/wat-we-doen/actueel/blog/medewerker-maarten/geuldal-studie, 2023.
In bron 20 staan zes maatregelen die de waterafvoer vertragen.
Vraag 28 3 punten
Geef voor de maatregelen a, b en c aan op welke manier deze maatregel de waterafvoer vertraagt.
Bekijk het antwoord
- a: door het aanplanten van bomen infiltreert er meer water in de grond. (1 scorepunt)
- b: door het aanbrengen van terrassen / graften blijft water langer staan / neemt de stroomsnelheid af. (1 scorepunt)
- c: door meanders aan te leggen wordt de rivier langer / krijgt de rivier meer ruimte. (1 scorepunt)
Winkelstad Alkmaar
Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.
Gebruik bron 21.
bron 21 Winkelstad Alkmaar
Alkmaar heeft twee grote winkelgebieden: de binnenstad met zowel winkels van grote winkelketens als kleine winkeltjes en Overstad. Overstad is een woonboulevard met woonwinkels en doe-het-zelfzaken. Overstad ligt in de Oosterwezenpolder. In de eerste helft van de twintigste eeuw waren hier fabrieken gevestigd. In de jaren 80 veranderde de industriële bebouwing in een winkelgebied.
Een van de belangrijkste winkelstraten in de binnenstad heet ‘Laat’. In deze straat stonden de laatste jaren veel panden leeg. In 2023 werd de straat opnieuw ingericht. Bestrating maakte plaats voor groen en waterpartijen. De drukke fietsstraat werd wandelgebied.
Bron: Gemeente Alkmaar, 2020.
Historische binnensteden zijn vaak populair om te winkelen.
Vraag 29 2 punten
Geef twee ruimtelijke kenmerken waaraan je de historische binnenstad van Alkmaar herkent.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste ruimtelijke kenmerken zijn:
- De bebouwingsdichtheid is hoog.
- Er zijn veel nauwe straten.
- Er liggen singels / grachten om de binnenstad.
per juist kenmerk: 1 scorepunt
Alkmaar werd in 1972 aangewezen als groeikern. Dit versterkte de winkelfunctie van de binnenstad.
Vraag 30 2 punten
Beredeneer waarom het aanwijzen van Alkmaar als groeikern de winkelfunctie van de binnenstad versterkt heeft.
Bekijk het antwoord
Uit de redenering moet blijken dat
- (door een toename van de woningvoorraad) het aantal inwoners in (het verzorgingsgebied van) Alkmaar toenam, (1 scorepunt)
- zodat voorzieningen makkelijker hun drempelwaarde konden halen / er voldoende klandizie was om winkels te openen (of open te houden). (1 scorepunt)
Gebruik de bronnen 21 en 22.
De aanleg van groenvoorziening in de winkelstraat ‘Laat’ is gericht op het verminderen van de gevolgen van klimaatverandering in de stedelijke omgeving. De groenvoorziening heeft ook invloed op de leefbaarheid in de binnenstad.
bron 22 Winkelstraat ‘Laat’
Bron: Architectenweb, 2022.
Vraag 31 3 punten
Geef
- twee manieren waarop de groenvoorziening de gevolgen van klimaatverandering in de stedelijke omgeving kan verminderen;
- een voorbeeld waardoor groenvoorziening de leefbaarheid in de binnenstad ook negatief kan beïnvloeden.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste manieren zijn:
- Groenvoorziening zorgt voor een betere afwatering / infiltratie bij zware regenbuien. (1 scorepunt)
- Groenvoorziening zorgt voor schaduwwerking / verkoeling bij hitte. (1 scorepunt)
Voorbeelden van een juist antwoord zijn: Door bomen / verhoogde borders kan de overzichtelijkheid van de openbare ruimte verminderen. Winkels zijn niet meer met de fiets te bereiken. (1 scorepunt)
Gebruik bron 23.
bron 23 Regionale positie van Alkmaar
Veel binnensteden kampen met leegstand. Winkeliers in Alkmaar vrezen minder voor deze leegstand, omdat ze verwachten dat Alkmaar kan profiteren van zijn positie op regionaal schaalniveau.
Vraag 32 2 punten
Toon met twee aanwijzingen uit de bron aan dat Alkmaar kan profiteren van zijn positie op regionaal schaalniveau.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste aanwijzingen zijn:
- Alkmaar is centraal gelegen in de kop van Noord-Holland.
- Alkmaar is goed bereikbaar.
- De overige steden in de regio hebben een kleiner winkeloppervlak / lager voorzieningenniveau.
per juiste aanwijzing: 1 scorepunt
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde 2026, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Andere examens aardrijkskunde havo
- 2026, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2?
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over verstedelijking (8), globalisering (5) en endogene en exogene processen (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2026/havo/documenten/cse-2/ha-0131-a-26-2-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo 2026, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.