Eindexamen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Opgave 1 − Mondiale handel in plastic afval, Opgave 2 − Bevolking en economische groei in India en, Opgave 3 − Death Valley, Opgave 4 − Fukutoku, een nieuw Japans eiland, Opgave 5 − De plaats Sinop in Mato Grosso, Opgave 6 − Landschappen langs de kust van Brazilië, Opgave 7 − De Gelderse Poort, Opgave 8 − De Enka in Ede.
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over endogene en exogene processen (8), verstedelijking (7) en globalisering (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Endogene en exogene processen | 9, 11-14, 16, 21, 23 | 8 |
| Verstedelijking | 17-18, 20, 29-32 | 7 |
| Globalisering | 1-5 | 5 |
| Weer en klimaat | 10, 15, 22, 24 | 4 |
| Water en rivieren | 25-28 | 4 |
| Ontwikkelingsvraagstukken | 7-8 | 2 |
| Bevolking en migratie | 6 | 1 |
| Landbouw en voedsel | 19 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens aardrijkskunde havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over endogene en exogene processen (25% van de vragen, gemiddeld 14%) en verstedelijking (22% van de vragen, gemiddeld 14%). Minder over Nederland: wonen en water (0% van de vragen, gemiddeld 12%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Opgave 1 − Mondiale handel in plastic afval
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1. Tot 2017 groeide de wereldwijde handel in plastic afval.
Vraag 1 2 punten
Geef een reden voor de toename in de handel in plastic afval
- vanuit de economische dimensie;
- vanuit de politieke dimensie.
Bron 1
Mondiale handel in plastic afval Wereldwijd wordt een enorme hoeveelheid plastic afval verhandeld. Tussen 1988 en 2016 verscheepten de tien grootste exporteurs
168 miljoen ton plastic afval om te worden gerecycled. Dit gebeurde hoofdzakelijk richting China. De kwaliteit van het plastic is echter door de jaren heen verslechterd. Het wordt tegenwoordig laagwaardig geproduceerd, is slecht afbreekbaar en is vaak met vuil gemengd. De Chinese overheid besloot in 2017 mede hierdoor het importeren van plastic afval te verbieden. Na dit Chinese verbod werd het grootste deel van het plastic afval naar landen in Zuidoost-Azië geëxporteerd. Inmiddels verbieden steeds meer landen de import van plastic afval.
Import en export van plastic afval
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste redenen vanuit de economische dimensie zijn: (1p)
- Door economische ontwikkeling / een groeiende consumptie wordt steeds meer plastic gebruikt.
- Het is goedkoper om plastic afval in (semi)perifere landen te verwerken.
- Het vervoeren van vracht is (door technologische innovatie en schaalvergroting) steeds goedkoper / makkelijker geworden.
- Juiste redenen vanuit de politieke dimensie zijn: (1p)
- In (semi)perifere landen is (milieu)wetgeving vaak minder streng.
- Vrijhandel / Het openstellen van grenzen maakt mondiale handel eenvoudiger.
Gebruik bron 1. In de periode tussen 1980 en 2016 importeerde China bijna de helft van het wereldwijde plastic afval. In 2017 verbood China deze import. Een reden hiervoor was de verslechtering van de kwaliteit van het plastic afval.
Vraag 2 2 punten
Geef nog twee andere redenen waarom China de import van plastic afval verbood.
Bron 1
Mondiale handel in plastic afval Wereldwijd wordt een enorme hoeveelheid plastic afval verhandeld. Tussen 1988 en 2016 verscheepten de tien grootste exporteurs
168 miljoen ton plastic afval om te worden gerecycled. Dit gebeurde hoofdzakelijk richting China. De kwaliteit van het plastic is echter door de jaren heen verslechterd. Het wordt tegenwoordig laagwaardig geproduceerd, is slecht afbreekbaar en is vaak met vuil gemengd. De Chinese overheid besloot in 2017 mede hierdoor het importeren van plastic afval te verbieden. Na dit Chinese verbod werd het grootste deel van het plastic afval naar landen in Zuidoost-Azië geëxporteerd. Inmiddels verbieden steeds meer landen de import van plastic afval.
Import en export van plastic afval
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste redenen zijn: − China wilde zich niet langer profileren als afvalverwerker van de Westerse landen. − China had door toenemende welvaart de inkomsten uit plastic afval niet meer nodig. − Het verwerken van plastic afval brengt gezondheidsrisico's met zich mee. − Het verwerken van plastic afval gaat gepaard met milieuschade. per juiste reden (1) (2)
Gebruik bron 1. Hieronder staan drie uitspraken over bron 1. Uitspraak 1: in de periode tussen 2016 en 2018 exporteerden de Verenigde Staten het meeste plastic afval. Uitspraak 2: de halvering van de export van plastic afval vanaf 2017 kwam door een mondiale economische crisis. Uitspraak 3: in de mondiale handel in plastic afval is sprake van een traditionele centrum-periferieverhouding.
Vraag 3 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: onjuist uitspraak 2: onjuist uitspraak 3: juist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik de bronnen 1 en 2. Bij de handel in plastic afval vindt op twee schaalniveaus ruimtelijke afwenteling plaats.
Vraag 4 3 punten
Geef aan dat bij de handel in plastic afval
- op twee schaalniveaus ruimtelijke afwenteling plaatsvindt;
- ook sprake is van afwenteling in tijd.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het plastic afval vanuit centrumlanden naar (semi)perifere landen wordt geëxporteerd (mondiaal schaalniveau) (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat het plastic afval binnen de (semi)perifere landen in perifere gebieden / buitenwijken terechtkomt (lokaal / regionaal schaalniveau) (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat toekomstige generaties te maken zullen krijgen met de gevolgen van vervuiling door plastic afval (1)
Opgave 2 − Bevolking en economische groei in India en
Groot-Brittannië
Bij deze opgave horen de bronnen 3 en 4.
Gebruik bron 3. India en Groot-Brittannië hebben een leeftijdsopbouw die kenmerkend is voor de positie die deze landen in het wereldsysteem innemen.
Vraag 5 2 punten
Geef voor beide landen aan welke positie ze tegenwoordig in het wereldsysteem innemen. Onderbouw je antwoorden met een gegeven uit bron 3.
Bron 3
Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië India 1970 India 2022
Groot-Brittannië 1970 Groot-Brittannië 2022
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen indien per land de positie in het wereldsysteem in combinatie met een gegeven uit bron 3 juist is, 1 scorepunt toekennen.
Gebruik de bronnen 3 en 4. Tussen 1970 en 2020 daalde de demografische druk in India. Na 2050 zal de demografische druk weer gaan stijgen.
Vraag 6 2 punten
Geef de oorzaak van
- de dalende demografische druk tussen 1970 en 2020;
- de stijgende demografische druk na 2050.
Bron 3
Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië India 1970 India 2022
Groot-Brittannië 1970 Groot-Brittannië 2022
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat in India tussen 1970 en 2020 het aandeel kinderen / het geboortecijfer / het aantal kinderen per vrouw afnam (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat in India na 2050 het aandeel ouderen / de vergrijzing toeneemt (1)
Gebruik de bronnen 3 en 4. De toekomstige bevolkingsontwikkeling in Groot-Brittannië kan tot economische problemen leiden. De historische band tussen Groot-Brittannië en India kan bijdragen aan het oplossen van deze problemen.
Vraag 7 2 punten
Beredeneer dat de historische band tussen Groot-Brittannië en India kan bijdragen aan het oplossen van deze problemen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Door het koloniale verleden spreken veel Indiërs Engels / zijn er nauwe contacten tussen Groot-Brittannië en India (1)
- zodat Indiërs relatief makkelijk kunnen migreren naar Groot-Brittannië om daar te werken (en daarmee de beroepsbevolking vergroten) (1)
De leeftijdsopbouw van India is de komende decennia gunstig om tot verdere economische ontwikkeling te komen. De vraag is of dat voldoende is om economisch voorspoedige tijden tegemoet te gaan. Stelling: India heeft een gunstige uitgangspositie voor economisch voorspoedige tijden.
Vraag 8 2 punten
Ben jij het eens of oneens met deze stelling? Geef twee argumenten voor je keuze. Laat demografische argumenten buiten beschouwing.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Opmerking Per juist argument 1 scorepunt toekennen.
Opgave 3 − Death Valley
Bij deze opgave horen de bronnen 5 tot en met 7.
Gebruik de bronnen 5 en 6. Death Valley is een van de laagstgelegen gebieden in Noord-Amerika.
Vraag 9 3 punten
Beschrijf in drie stappen het proces waardoor Death Valley zo laag is komen te liggen.
Bekijk het antwoord
- in de omgeving van Death Valley rek / spanning in de aardkorst zit (1)
- waarbij (afschuivings)breuken ontstaan zijn (1)
- waarlangs een gebied naar beneden gezakt is / waarbij een slenk gevormd is (1)
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern. In Death Valley valt weinig neerslag.
Vraag 10 2 punten
Geef twee oorzaken waardoor in Death Valley weinig neerslag valt.
Bron 5
Badwater Basin in Death Valley In het zuidwesten van de Verenigde Staten ligt Death Valley National Park. Dit park is een van de heetste en droogste plekken ter wereld. In de zomer van 2020 werd er een temperatuur van 54,5 ºC gemeten. In Death Valley National Park bevindt zich ook het laagste punt van Noord-Amerika: Badwater Basin. Dit bekken ligt 85,5 meter onder de zeespiegel.
Badwater Basin
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Death Valley ligt in een gebied waar vaak hoge(lucht)drukgebieden overheersen (1)
- Death Valley ligt aan de lijzijde van gebergten / in een bekken (1)
Gebruik de bronnen 5 en 7. Op de foto's in deze bronnen is aan de kleur van het oppervlak een vorm van landdegradatie te herkennen.
Vraag 11 1 punt
Welke vorm van landdegradatie is dit?
Bron 5
Badwater Basin in Death Valley In het zuidwesten van de Verenigde Staten ligt Death Valley National Park. Dit park is een van de heetste en droogste plekken ter wereld. In de zomer van 2020 werd er een temperatuur van 54,5 ºC gemeten. In Death Valley National Park bevindt zich ook het laagste punt van Noord-Amerika: Badwater Basin. Dit bekken ligt 85,5 meter onder de zeespiegel.
Badwater Basin
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- verzilting (1)
Gebruik bron 7. Aan de oostkant van Badwater Basin ligt een grote puinwaaier.
Vraag 12 3 punten
Beschrijf aan de hand van drie exogene processen het ontstaan van deze puinwaaier.
Bron 5
Badwater Basin in Death Valley In het zuidwesten van de Verenigde Staten ligt Death Valley National Park. Dit park is een van de heetste en droogste plekken ter wereld. In de zomer van 2020 werd er een temperatuur van 54,5 ºC gemeten. In Death Valley National Park bevindt zich ook het laagste punt van Noord-Amerika: Badwater Basin. Dit bekken ligt 85,5 meter onder de zeespiegel.
Badwater Basin
Bron 7
Een puinwaaier aan de rand van Badwater Basin In Badwater Basin ligt een puinwaaier met een breedte van ongeveer vier kilometer. Deze puinwaaier heeft een oppervlakte van ongeveer 10 km 2 en er loopt een weg omheen.
Opgave 4
- Fukutoku, een nieuw Japans eiland
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In de gebergten rondom Badwater Basin worden gesteenten door verwering en/of erosie afgebroken (1)
- Het verweringsmateriaal wordt naar beneden getransporteerd (1)
- Het verweringsmateriaal sedimenteert aan de rand van Badwater Basin (1)
Opgave 4 − Fukutoku, een nieuw Japans eiland
Bij deze opgave horen de bronnen 8 en 9.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern. Het eiland Fukutoku is ontstaan door vulkanisme onder water.
Vraag 13 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van Fukutoku. Gebruik in je beschrijving de namen van de betrokken platen.
Bron 8
Nieuw Japans eiland ontstaan door onderzeese vulkaanuitbarsting Japan bestaat uit meer dan De geschiedenis leert dat het zesduizend eilanden. Eind bestaan van dit eiland tijdelijk kan augustus 2021 kwam daar een zijn. Soortgelijke eilanden die in nieuw eiland bij. Wetenschappers 1904, 1914 en 1986 ontstonden, maakten bekend dat een verdwenen allemaal weer. onderzeese vulkaanuitbarsting 1.200 km ten zuiden van Tokyo een nieuw eiland gevormd had. Het eiland ontstond in de Grote Oceaan ten zuiden van de Bonin-eilanden en kreeg de naam Fukutoku. Fukutoku heeft de vorm van een croissantje en is ongeveer een vierkante kilometer groot.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de Pacifische plaat onder de Filipijnse plaat schuift / er subductie plaatsvindt van de Pacifische plaat onder de Filipijnse plaat (1)
- waarbij magma ontstaat dat opstijgt (1)
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern. Tijdens de vulkaanuitbarsting moest het vliegverkeer rekening houden met de aswolk die bij de uitbarsting ontstond.
Vraag 14 1 punt
Welke luchthaven heeft het meeste last van deze aswolk gehad? Kies uit: de luchthaven van Manila (Filipijnen), Sapporo (Japan) of Taipei (Taiwan).
Bron 8
Nieuw Japans eiland ontstaan door onderzeese vulkaanuitbarsting Japan bestaat uit meer dan De geschiedenis leert dat het zesduizend eilanden. Eind bestaan van dit eiland tijdelijk kan augustus 2021 kwam daar een zijn. Soortgelijke eilanden die in nieuw eiland bij. Wetenschappers 1904, 1914 en 1986 ontstonden, maakten bekend dat een verdwenen allemaal weer. onderzeese vulkaanuitbarsting 1.200 km ten zuiden van Tokyo een nieuw eiland gevormd had. Het eiland ontstond in de Grote Oceaan ten zuiden van de Bonin-eilanden en kreeg de naam Fukutoku. Fukutoku heeft de vorm van een croissantje en is ongeveer een vierkante kilometer groot.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Taipei (Taiwan) (1)
Gebruik de bronnen 8 en 9 en het kaartenkatern. De vier klimaatdiagrammen in bron 9 zijn van de plaatsen Saporro, Taipei, Titizima (op de Bonin-eilanden) en Tokyo.
Vraag 15 2 punten
Noteer de namen van deze plaatsen onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke naam de letter van het juiste klimaatdiagram.
Bron 9
Klimaatdiagrammen van Saporro (Japan), Taipei (Taiwan), Titizima (op de Bonin-eilanden) en Tokyo (Japan) klimaatdiagram a klimaatdiagram b
klimaatdiagram c klimaatdiagram d
Brazilië
Opgave 5
- De plaats Sinop in Mato Grosso
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Indien vier juiste antwoorden (2) Indien drie of twee juiste antwoorden (1) Indien minder dan twee juiste antwoorden (0)
Gebruik bron 8. Net als eilanden die bij eerdere erupties ontstaan zijn, is de kans groot dat Fukutoku weer onder de zeespiegel zal verdwijnen.
Vraag 16 2 punten
Geef twee factoren die bepalen of eilanden als Fukutoku weer onder de zeespiegel zullen verdwijnen.
Bron 9
Klimaatdiagrammen van Saporro (Japan), Taipei (Taiwan), Titizima (op de Bonin-eilanden) en Tokyo (Japan) klimaatdiagram a klimaatdiagram b
klimaatdiagram c klimaatdiagram d
Brazilië
Opgave 5
- De plaats Sinop in Mato Grosso
Bron 8
Nieuw Japans eiland ontstaan door onderzeese vulkaanuitbarsting Japan bestaat uit meer dan De geschiedenis leert dat het zesduizend eilanden. Eind bestaan van dit eiland tijdelijk kan augustus 2021 kwam daar een zijn. Soortgelijke eilanden die in nieuw eiland bij. Wetenschappers 1904, 1914 en 1986 ontstonden, maakten bekend dat een verdwenen allemaal weer. onderzeese vulkaanuitbarsting 1.200 km ten zuiden van Tokyo een nieuw eiland gevormd had. Het eiland ontstond in de Grote Oceaan ten zuiden van de Bonin-eilanden en kreeg de naam Fukutoku. Fukutoku heeft de vorm van een croissantje en is ongeveer een vierkante kilometer groot.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste factoren zijn: − de mate van erosie en/of verwering − de grootte van het eiland − de samenstelling / hardheid van het gesteente − de aanvoer van nieuw magma − de mate van zeespiegelstijging per juiste factor (1) (2)
Opgave 5 − De plaats Sinop in Mato Grosso
Bij deze opgave horen de bronnen 10 tot en met 12.
Gebruik de bronnen 10 en 11 en de kaart Amazonië Ontbossing in het kaartenkatern. In bron 10 staan de letters a tot en met d ingetekend. Bij elke letter hoort een van de onderstaande beschrijvingen:
- als eerst ontgonnen als landbouwgebied
- economisch kerngebied van Brazilië
- gebied met recent ontwikkelde grootschalige landbouw
- relatief onontgonnen gebied
Vraag 17 2 punten
Noteer de letters a tot en met d uit bron 10 onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de juiste beschrijving.
Bron 10
Verstedelijking in Brazilië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- a relatief onontgonnen gebied b gebied met recent ontwikkelde grootschalige landbouw c economisch kerngebied van Brazilië d als eerst ontgonnen als landbouwgebied indien vier juiste antwoorden (2) indien drie of twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Gebruik bron 10 en de kaart Amazonië Ontbossing in het kaartenkatern. In Mato Grosso is het verstedelijkingstempo de laatste decennia hoog.
Vraag 18 2 punten
Beredeneer waarom het verstedelijkingstempo juist in Mato Grosso de laatste decennia zo hoog is.
Bron 10
Verstedelijking in Brazilië
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In Mato Grosso vinden de laatste decennia veel nieuwe economische activiteiten plaats / wordt de laatste decennia veel nieuwe landbouwgrond gekoloniseerd (1)
- zodat in de steden werkgelegenheid ontstaat en veel mensen naar de steden trekken / wegtrekken vanuit het platteland (1)
Gebruik de bronnen 11 en 12. De economische groei in Mato Grosso is een gevolg van de wereldwijd groeiende vleesconsumptie. Sinop vervult tegenwoordig een belangrijke functie in de economische ontwikkeling van Mato Grosso.
Vraag 19 2 punten
Geef aan
- dat de economische groei in Mato Grosso een gevolg is van de wereldwijd groeiende vleesconsumptie;
- welke functie Sinop vervult in de economische ontwikkeling van Mato Grosso.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat in Mato Grosso vooral soja / een grondstof voor veevoer wordt verbouwd (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat Sinop het dienstencentrum / het industrieel centrum / het logistieke knooppunt in Mato Grosso is (1)
Gebruik de bronnen 11 en 12. De laatste twintig jaar is de economie van Sinop sterk gegroeid.
Vraag 20 2 punten
Beredeneer dat deze economische groei leidde tot een toename van de ruimtelijke segregatie in Sinop.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- door economische groei trekken zowel rijkere als armere migranten naar Sinop / door economische groei neemt (in Brazilië) de ongelijkheid tussen mensen vaak toe (1)
- zodat in Sinop zowel gated communities als favela’s / zelfbouwbouwwijken ontstaan (1)
Opgave 6 − Landschappen langs de kust van Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 18.
Gebruik de bronnen 13 en 14 en het kaartenkatern. In bron 13 staan vier foto’s van landschappen in Brazilië. Deze foto’s horen bij de locaties aangegeven locaties in bron 14.
Vraag 21 2 punten
Noteer de letters a tot en met d van de foto's op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het cijfer van de juiste locatie.
Bron 13
Foto's van vier landschappen
Bron 14
Locaties van de vier landschappen Klimaatdiagram van een van op de foto’s in bron 13 de vier locaties in bron 14
bron 16 bron 17 Zuid-Amerika, temperatuur en neerslag in januari Zuid-Amerika, temperatuur en neerslag in juli
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Indien vier juiste antwoorden (2) Indien drie of twee juiste antwoorden (1) Indien minder dan twee juiste antwoorden (0)
Gebruik de bronnen 14 tot en met 17. Het klimaatdiagram in bron 15 hoort bij een van de vier aangegeven locaties in bron 14.
Vraag 22 3 punten
Bij welke locatie hoort het klimaatdiagram in bron 15? Geef voor twee van de overgebleven locaties aan waarom die niet bij dit klimaatdiagram horen.
Bron 13
Foto's van vier landschappen
Bron 14
Locaties van de vier landschappen Klimaatdiagram van een van op de foto’s in bron 13 de vier locaties in bron 14
bron 16 bron 17 Zuid-Amerika, temperatuur en neerslag in januari Zuid-Amerika, temperatuur en neerslag in juli
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste antwoorden (2) waarom locatie 1 niet bij dit klimaatdiagram hoort, zijn:
- Op locatie 1 is de gemiddelde temperatuur hoger / zijn nauwelijks schommelingen in de temperatuur.
- Op locatie 1 valt het hele jaar door meer neerslag / Locatie 1 heeft geen droge periode. waarom locatie 2 niet bij dit klimaatdiagram hoort, zijn:
- Op locatie 2 is de temperatuur het hele jaar door hoger.
- Op locatie 2 valt minder neerslag. waarom locatie 4 niet bij dit klimaatdiagram hoort, zijn:
- Op locatie 4 is de gemiddelde temperatuur lager / zijn er grotere schommelingen in de temperatuur.
- Op locatie 4 valt in januari minder neerslag.
Opmerking Per juist antwoord 1 scorepunt toekennen, mits elk van een verschillende locatie.
Gebruik het kaartenkatern. Een van de foto's in bron 13 is genomen in het natuurgebied Chapada Diamantina (Diamantenplateau). Dit gebied dankt zijn naam aan de diamanten die er gevonden zijn.
Vraag 23 1 punt
Geef aan van welk groter fysisch-geografisch deelgebied in Brazilië Chapada Diamantina deel uitmaakt.
Bron 14
Locaties van de vier landschappen Klimaatdiagram van een van op de foto’s in bron 13 de vier locaties in bron 14
bron 16 bron 17 Zuid-Amerika, temperatuur en neerslag in januari Zuid-Amerika, temperatuur en neerslag in juli
Bron 13
Foto's van vier landschappen
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Hoogland van Brazilië (1)
Gebruik bron 18. Bron 18 laat een vegetatietype zien dat voorkomt langs delen van de Braziliaanse kust.
Vraag 24 2 punten
Geef
- de naam van dit type vegetatie;
- een voordeel van dit type vegetatie voor het kustbeheer in Brazilië.
Bron 13
Foto's van vier landschappen
Bron 18
Vegetatie ten zuiden van de Allerheiligenbaai (deelstaat Bahia)
Leefomgeving
Opgave 7
- De Gelderse Poort
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste voordelen zijn: (1p)
- De plantenwortels houden sediment vast / zorgen voor een stabiele kustlijn / afname van erosie (door golfwerking).
- Mangroven breken de kracht van een stormvloed / eventuele tsunami.
Opgave 7 − De Gelderse Poort
Bij deze opgave horen de bronnen 19 en 20.
Gebruik bron 19. Hieronder staan drie uitspraken over bron 19. Uitspraak 1: de Gelderse Poort vormt de waterscheiding tussen de stuwwallen bij het Montferland en Nijmegen. Uitspraak 2: de drooggevallen meanders zijn een aanwijzing dat de Gelderse Poort in de benedenloop van de Rijn ligt. Uitspraak 3: het verval tussen de Pannerdense Kop en de IJsselkop is meer dan acht meter.
Vraag 25 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: onjuist uitspraak 2: juist uitspraak 3: onjuist indien drie juiste antwoorden (2) indien twee juiste antwoorden (1) indien minder dan twee juiste antwoorden (0) (2)
Het regiem van de Rijn is de laatste decennia steeds onregelmatiger geworden. Dit wordt mede veroorzaakt door klimaatverandering.
Vraag 26 2 punten
Leg uit dat klimaatverandering tot een onregelmatiger regiem van de Rijn leidt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- Door klimaatverandering wordt de kans op (extreme) droogte groter / neemt de neerslagintensiteit toe (oorzaak) (1)
- waardoor de schommelingen tussen laagwater en piekafvoer groter worden (gevolg) (1)
Gebruik de bronnen 19 en 20. Om wateroverlast tegen te gaan, is bij de Rijnwaardense uiterwaarden vooral gekozen voor uiterwaardvergraving.
Vraag 27 2 punten
Geef
- nog twee andere vormen van rivierbedverruiming die mogelijk zijn;
- een reden waarom de uiterwaardvergraving hier juist aan de noordkant van de Rijn plaatsgevonden heeft.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste vormen van rivierbedverruiming zijn: (1p)
- verdieping van de stroomgeul
- dijkverlegging
- nevengeulen aanleggen
- Juiste redenen zijn: (1p)
- Aan de noordkant is (in tegenstelling tot de zuidkant) ruimte voor uiterwaardvergraving. / Aan de zuidkant ligt Millingen.
- Aan de noordkant ligt nog een oude stroomgeul / liggen relatief laaggelegen gebieden.
- Ten zuiden van de Rijn bij de Rijnwaardense uiterwaarden ligt Duitsland (en daar kunnen vanuit Nederlandse instanties geen maatregelen getroffen worden).
Opmerking Alleen als twee vormen van rivierbedverruiming juist zijn 1 scorepunt toekennen.
Gebruik het kaartenkatern. Nieuwsbericht van de NOS op 6 februari 2021: ‘Dit weekend staan de rivieren uitzonderlijk hoog. De hoogste stand in vijf jaar wordt verwacht. Om klaar te zijn voor al dat water zet Rijkswaterstaat de stuwen in de Neder-Rijn en de Lek open.’
Vraag 28 2 punten
Geef aan waarom
- deze stuwen bij zo’n situatie opengezet worden;
- deze stuwen bij een normale situatie dicht zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste antwoorden zijn: (1p)
- Om de toestroom van water naar de IJssel / het IJsselmeer te waarborgen.
- Om het waterpeil in de Neder-Rijn en de Lek te waarborgen (voor de scheepvaart).
Opgave 8 − De Enka in Ede
Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.
Gebruik bron 21 en het kaartenkatern. De Enka in Ede is vanwege de relatief gunstige huizenprijzen een aantrekkelijke wijk om in te wonen.
Vraag 29 2 punten
Geef een andere reden
- op nationaal schaalniveau waarom Ede een aantrekkelijke plaats is om te wonen;
- op lokaal schaalniveau waarom De Enka een aantrekkelijke wijk is om te wonen.
Bron 21
ENKA Het bedrijf ENKA (Nederlandse andere fabrieksgebouwen Kunstzijdefabriek) was een bedrijf behouden gebleven en dat kunstvezels maakte. Het omgebouwd tot woningen. De bedrijf was gedurende de nieuwe woonwijk draagt de twintigste eeuw internationaal toepasselijke naam De Enka. actief en had tussen 1922 en
2003 een fabriek in Ede. Na de sluiting stonden de fabrieksgebouwen jarenlang leeg. Inmiddels hebben sommige fabrieksgebouwen ruimte gemaakt voor huizen en zijn
Ligging De Enka in Ede
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste redenen op lokaal schaalniveau is: (1p)
- De Enka ligt dicht bij een natuurgebied.
- De Enka ligt vlak bij een station.
Vanuit de Randstad verhuizen steeds meer mensen naar Ede. In tegenstelling tot veel inwoners van Ede vinden ondernemers dit vaak een positieve ontwikkeling.
Vraag 30 2 punten
Geef een argument dat
- ondernemers hebben die dit als positieve ontwikkeling zien;
- de inwoners van Ede hebben die dit als negatieve ontwikkeling zien.
Bron 21
ENKA Het bedrijf ENKA (Nederlandse andere fabrieksgebouwen Kunstzijdefabriek) was een bedrijf behouden gebleven en dat kunstvezels maakte. Het omgebouwd tot woningen. De bedrijf was gedurende de nieuwe woonwijk draagt de twintigste eeuw internationaal toepasselijke naam De Enka. actief en had tussen 1922 en
2003 een fabriek in Ede. Na de sluiting stonden de fabrieksgebouwen jarenlang leeg. Inmiddels hebben sommige fabrieksgebouwen ruimte gemaakt voor huizen en zijn
Ligging De Enka in Ede
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste argumenten die ondernemers hebben, zijn: (1p)
- Meer inwoners betekent een grotere afzetmarkt.
- Meer inwoners betekent een ruimere arbeidsmarkt.
- Juiste argumenten die bewoners van Ede hebben, zijn: (1p)
- Door de komst van nieuwe inwoners zal de druk op de huizenmarkt toenemen / zullen de huizenprijzen stijgen.
- Door de komst van nieuwe inwoners kan de lokale cultuur / de lokale normen en waarden onder druk komen te staan.
Gebruik de bronnen 21 en 22. De demografische opbouw van de wijk De Enka verschilt van de demografische opbouw van de gemeente Ede.
Vraag 31 3 punten
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van dit verschil. Begin je beschrijving met een woningkenmerk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage · Bijlage kaartenkatern
Bekijk het antwoord
- De Enka een (nieuwe) wijk is met vooral (ruime) eengezinswoningen (1)
- waardoor er vooral jonge gezinnen / mensen tussen de 25 en 45 jaar wonen (1)
- en het geboortecijfer in deze wijk hoog is / het cohort 0-5 jaar groot is / de cohorten vanaf 45 jaar klein zijn (ten opzichte van de rest van Ede) (1)
Gebruik bron 23. Gemeenten, bedrijven en kennisinstellingen werken samen om Food Valley tot een succes te maken.
Vraag 32 2 punten
Geef
- het begrip waarmee een dergelijke samenwerking wordt aangeduid;
- een voordeel van deze samenwerking voor bedrijven.
Bron 23
Food Valley Ede ligt in de regio Food Valley, een samenwerking tussen verschillende gemeenten, bedrijven en kennisinstellingen zoals de WUR (Wageningen University & Research). In de regio wordt veel onderzoek gedaan naar het verbeteren en verduurzamen van de productie van voedsel. Daarom heeft de gemeente Ede met projectontwikkelaars het World Food Center opgericht. Dit gebied ligt ten noorden van de wijk De Enka en het station Ede-Wageningen. Hier worden woningen gebouwd, zullen bedrijven zich vestigen en ontstaat het World Food Center Experience. Het World Food Center Experience is een attractie waar bezoekers meer te weten kunnen komen over voedsel.
Artist's impression Food Valley
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Bijlage kaartenkatern · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Juiste voordelen zijn: (1p)
- Bedrijven hebben inspraak in gemeentelijke plannen / kunnen deelnemen aan politieke besluitvorming.
- Bedrijven kunnen kennis uitwisselen met kennisinstellingen / universiteiten.
- Bedrijven kunnen projectkosten delen met andere instanties.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Aardrijkskunde 2023, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2023/havo/documenten/cse-2/ha-0131-a-23-2-o
Andere examens aardrijkskunde havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2?
Het centraal examen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2 telt 32 vragen. De meeste vragen gaan over endogene en exogene processen (8), verstedelijking (7) en globalisering (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/havo/documenten/cse-2/ha-0131-a-23-2-c).
Hoe oefen ik met het examen aardrijkskunde havo 2023, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.