Examenvragen ontwikkelingsvraagstukken aardrijkskunde havo

38 vragen over ontwikkelingsvraagstukken uit 13 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Ontwikkelingsvraagstukken komt in 13 van de 18 examens aardrijkskunde havo voor, met 38 vragen (7% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 1 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over ontwikkelingsvraagstukken

Per examen de vragen over ontwikkelingsvraagstukken, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Nationale parken in Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.

Gebruik de bronnen 11 en 14.

bron 14

Kaart van Brazilië met per deelstaat het jaartal waarin het eerste nationale park is aangewezen, in groentinten. In het zuidoosten staan de vroegste jaartallen (1937, 1959, 1961), in het Amazonegebied en het westen latere jaartallen (1979 tot 2006). Schaalstok 0 tot 550 km.
Jaartal eerste aangewezen nationale park per deelstaat

Hoe donkerder de kleur, hoe recenter een nationaal park in de deelstaat aangewezen is.

Vanaf 1937 zijn in de loop van de tijd vrijwel overal in Brazilië nationale parken aangewezen.

Vraag 20 3 punten

Geef

  • twee verschillen, één met bron 11 en één met bron 14, tussen de nationale parken in het economisch kerngebied van Brazilië en de nationale parken in het Amazonegebied;
  • voor elk verschil een reden.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat de nationale parken in het economisch kerngebied kleiner (zie bron 11) én ouder zijn (zie bron 14) dan de nationale parken in het Amazonegebied. (1)

Opmerking: Het scorepunt alleen toekennen als beide verschillen juist zijn.

  • Een voorbeeld van een juiste reden voor kleinere nationale parken in het economisch kerngebied is: in het economisch kerngebied was veel grondgebied al ingenomen door bebouwing / was minder ruimte voor natuur. (1)
  • Een voorbeeld van een juiste reden voor oudere nationale parken in het economisch kerngebied is: in het economisch kerngebied kwam de natuur eerder onder druk te staan / bestond eerder de behoefte om de natuur te beschermen dan in het Amazonegebied. (1)

Opmerking: Aan juiste antwoorden die uitgaan van het Amazonegebied in plaats van het economisch kerngebied dienen scorepunten toegekend te worden.

Vraag 20 in het hele examen

Veel Europeanen hebben vanuit de dimensie natuur een stereotiepe beeld van Brazilië. Met het aanwijzen van nationale parken kan de Braziliaanse overheid dit stereotiepe beeld beïnvloeden.

Vraag 21 2 punten

Beredeneer dat de Braziliaanse overheid het stereotiepe beeld kan beïnvloeden dat veel Europeanen vanuit de dimensie natuur van Brazilië hebben.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juiste redenering zijn:

  • De Braziliaanse overheid kan verschillende soorten natuurgebieden en/of landschappen aanwijzen als nationaal parken, (1)
  • zodat het stereotiepe beeld van Brazilië als land met voornamelijk tropisch regenwoud geografischer / vollediger kan worden. (1)

of

  • De Braziliaanse overheid beschermt natuurgebieden en/of landschappen door ze aan te wijzen als nationale parken, (1)
  • zodat het stereotiepe beeld van Brazilië als land waar de biodiversiteit wordt aangetast, kan worden genuanceerd. (1)

Vraag 21 in het hele examen

Gebruik bron 11.

De Braziliaanse overheid verkoopt rechten aan particuliere bedrijven om de nationale parken te exploiteren.

Vraag 22 2 punten

Geef

  • een voordeel voor de Braziliaanse overheid om de nationale parken door particuliere bedrijven te laten exploiteren;
  • de reden waarom bij het beheer van enkele nationale parken samenwerking op een hoger schaalniveau gewenst is.
Bekijk het antwoord
  • Juiste voorbeelden van een voordeel voor de Braziliaanse overheid zijn: (1)
  • De Braziliaanse overheid hoeft niet zelf (met belastinggeld) te investeren in de nationale parken.
  • De Braziliaanse overheid kan door de verkoop van exploitatierechten van de nationale parken geld verdienen.
  • Voorbeelden van een juist antwoord zijn: (1)
  • Brazilië heeft nationale parken die grenzen aan andere landen.
  • Brazilië wil internationale afspraken nakomen / maken die de natuur beschermen.

Vraag 22 in het hele examen

De Braziliaanse overheid verkoopt rechten aan particuliere bedrijven om de nationale parken te exploiteren.

Vraag 23 2 punten

Beredeneer waarom hierbij good governance belangrijk is.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Er komt in Brazilië corruptie voor / Bescherming van natuur en/of inheemse volken is niet altijd het primaire doel van bedrijven, (1)
  • zodat het belangrijk is dat de overheid de gemaakte afspraken controleert / transparant en/of integer handelt. (1)

Vraag 23 in het hele examen

In de nationale parken wonen vaak inheemse gemeenschappen. Deze inheemse gemeenschappen kunnen in het beheer van de nationale parken een waardevolle rol spelen.

Vraag 24 1 punt

Geef aan waarom juist inheemse gemeenschappen een waardevolle rol kunnen spelen in het beheer van de nationale parken.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is: inheemse gemeenschappen hebben vaak veel lokale kennis van de natuur.

Vraag 24 in het hele examen

Het exploiteren van nationale parken in Brazilië kan de natuur in die parken schade toebrengen. Door het verbeteren van de bereikbaarheid van de nationale parken komt ook de natuur buiten die parken onder druk te staan.

Vraag 25 2 punten

Beredeneer waarom door het bereikbaarder maken van nationale parken ook de natuur buiten die parken onder druk komt te staan.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Om de bereikbaarheid van de nationale parken te verbeteren, worden wegen aangelegd, (1)
  • zodat ook andere stukken (beschermde) natuur / tropisch regenwoud waar die wegen doorheen gaan toegankelijker worden (en onder druk komen te staan). (1)

Vraag 25 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Brasília, de hoofdstad van Brazilië

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.

Gebruik de bronnen 12 en 13.

In Brazilië is sprake van ongelijkheid op verschillende schaalniveaus.

bron 12 Het centrum van Federal District Brasília

Kaart van het centrum van Brasília met woonwijken in kleur, de regeringswijken, belangrijke gebouwen en het meer Lago Paranoá.
Kaartje van Zuid-Amerika met het gebied van Brasília in het midden van Brazilië, aangegeven met een rode stip.

bron 13 Thematische kaarten van Brazilië

Kaart van Brazilië per deelstaat met het bruto regionaal product per inwoner, van lichtgeel (minder dan 5000 euro) tot rood (15000 euro of meer).
Bruto regionaal product
Kaart van Brazilië per deelstaat met de Gini-coëfficiënt in blauwe klassen, van lichtblauw tot donkerblauw (0,52 of meer).
Sociale ongelijkheid

Vraag 18 3 punten

Geef

  • met bron 12 een aanwijzing dat binnen Brasília sprake is van ongelijkheid;
  • met bron 13 aan waardoor er ook op een hoger schaalniveau sprake is van ongelijkheid.
  • een reden waarom de Gini-coëfficiënt juist in Brasília hoog is.
Bekijk het antwoord
  • Een voorbeeld van een juist antwoord is: in Brasília liggen zowel favela’s als middenklasse woonwijken. (1 scorepunt)
  • Uit het antwoord moet blijken dat er een groot verschil bestaat tussen het brp van de deelstaten in Brazilië. (1 scorepunt)
  • Een voorbeeld van een juiste reden is: in Brasília zijn naast goedbetaalde overheidsbanen ook laagbetaalde banen. (1 scorepunt)

Vraag 18 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Investeringen in het Keniaanse spoor

Opgavetekst

Bron 3 Investeringen in het Keniaanse spoor

Investeringen in het Keniaanse spoor
Bron 3

Sinds de onafhankelijkheid van Kenia in 1963 is er weinig geïnvesteerd in de spoorweginfrastructuur van het land. Pas in 2017 werd een nieuwe spoorlijn geopend van de havenstad Mombasa naar de Keniaanse hoofdstad Nairobi (fase 1, zie bron 4). In 2019 werd dat traject verlengd naar de provinciestad Naivasha om daarna verlengd te worden naar Uganda (fase 2, zie bron 4).

De nieuwe spoorlijnen vervangen de verouderde spoorlijnen uit de koloniale tijd en worden aangelegd door een Chinese aannemer. Kenia betaalt deze aannemer met een lening van een Chinese bank. De grondstofvoorraden in Kenia dienen als onderpand. Als de lening niet kan worden terugbetaald, wordt de Chinese bank eigenaar van de grondstoffen. De investeringen in het Keniaanse spoor passen in het grote Chinese investeringsplan 'China's Belt and Road Initiative' (de nieuwe Zijderoute) dat Azië, Afrika en Europa met elkaar moet verbinden.

Kenia heeft langs de nieuwe spoorlijnen bedrijvenparken gepland voor arbeidsintensieve industrie.

De foto toont de Ngong-tunnel van de spoorlijn Nairobi-Naivasha, gebouwd door de Chinese aannemer CCCC.

Bron 4 Spoorlijnen in Kenia

Spoorlijnen in Kenia
Bron 4

Kaart van Oost-Afrika met de spoorlijnen in Kenia en omgeving. Legenda: spoorlijn (grijs) en door China gefinancierde spoorlijn (rood). Fase 1 loopt van Mombasa via Nairobi. Fase 2 is de verlenging via Naivasha en Kisumu richting Kampala in Uganda. Verder staan op de kaart onder meer Adis Abeba, Juba, Kigali, Bujumbura, Mogadishu en Dar es Salaam, en de ligging van het kaartfragment in Afrika.

Vraag 6 1 punt

Gebruik de bronnen 3 en 4. De door de Britten aangelegde infrastructuur in Kenia heeft een kenmerkend koloniaal patroon. De laatste jaren investeert China in de infrastructuur van Kenia. Geef aan wat voor type kolonie Kenia was.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Kenia een exploitatiekolonie was (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4. De door de Britten aangelegde infrastructuur in Kenia heeft een kenmerkend koloniaal patroon. De laatste jaren investeert China in de infrastructuur van Kenia. Beredeneer waarom de door de Chinezen aangelegde infrastructuur ook een koloniaal patroon heeft.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de door de Chinezen aangelegde infrastructuur, net als in de koloniale periode, gericht is op de kust of de havens (1p)
  • Noemt dat grondstoffen, landbouwproducten of mijnbouwproducten daardoor makkelijk naar het buitenland vervoerd kunnen worden (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Regionale verschillen in Brazilië

Opgavetekst

Bron 15 Administratieve indeling van Brazilië

Administratieve indeling van Brazilië
Bron 15 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2021

Brazilië telt 26 deelstaten en één federaal district. De deelstaten en het federale district (Districto Federal) maken deel uit van vijf regio’s.

Kaart: indeling in vijf regio's. Legenda: Regio Noord, Regio Noordoost, Regio Centraal-West, Regio Zuidoost en Regio Zuid. Het federale district (Districto Federal) ligt in de Regio Centraal-West. Schaal 0 tot 700 km.

Bron 16 Zeven thematische kaarten van Brazilië: sociaaleconomische ongelijkheid

Zeven thematische kaarten van Brazilië: sociaaleconomische ongelijkheid
Bron 16 Thieme Meulenhoff, Alcarta, 2019

Kaart per deelstaat: inkomensverdeling volgens de GINI-index (schaal van 0 tot 1, 2019). Legenda: 0,42 - 0,50 - 0,54 - 0,58, van 'eerlijk' naar 'oneerlijk' inkomensverdeling. Brazilië gemiddeld: 0,54.

Vraag 21 2 punten

Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
Geef

  • de reden waarom de sociale ongelijkheid juist in het federale district groot is;
  • een argument om de deelstaat Rondônia niet bij de regio Noord, maar bij de regio Centraal-West in te delen.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat in de hoofdstad Brasília / het federale district veel goed betaalde (overheids)banen zijn, maar dat er ook veel slechter betaalde banen (bijvoorbeeld in de schoonmaak) zijn. (1p)
  • Uit het antwoord moet blijken dat de sociaaleconomische ongelijkheid in de deelstaat Rondônia lager is dan in de andere deelstaten in de regio Noord / beter overeenkomt met de (relatief lage) sociaaleconomische ongelijkheid in de deelstaten in de regio Centraal-West. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Bevolking en economische groei in India en Groot-Brittannië

Opgavetekst

Bron 3 India 1970

India 1970
Bron 3 Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië

Bevolkingspiramide van India in 1970, per leeftijdsgroep van 5 jaar, mannen links en vrouwen rechts, in procent van de bevolking. Zeer brede basis (0-4 jaar en 5-9 jaar) en een smal bovenstuk.

Bron 3 India 2022

India 2022
Bron 3 Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië

Bevolkingspiramide van India in 2022, per leeftijdsgroep van 5 jaar, mannen links en vrouwen rechts, in procent van de bevolking. Basis smaller dan in 1970, brede middengroepen tussen 10 en 34 jaar.

Bron 3 Groot-Brittannië 1970

Groot-Brittannië 1970
Bron 3 Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië

Bevolkingspiramide van Groot-Brittannië in 1970, per leeftijdsgroep van 5 jaar, mannen links en vrouwen rechts, in procent van de bevolking. Brede groepen tussen 5 en 14 jaar en tussen 30 en 60 jaar, en een smal bovenstuk.

Bron 3 Groot-Brittannië 2022

Groot-Brittannië 2022
Bron 3 Bevolkingsdiagrammen van India en Groot-Brittannië

Bevolkingspiramide van Groot-Brittannië in 2022, per leeftijdsgroep van 5 jaar, mannen links en vrouwen rechts, in procent van de bevolking. Smalle basis en brede groepen van 40 tot 64 jaar.

Vraag 7 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4.
De toekomstige bevolkingsontwikkeling in Groot-Brittannië kan tot economische problemen leiden. De historische band tussen Groot-Brittannië en India kan bijdragen aan het oplossen van deze problemen.
Beredeneer dat de historische band tussen Groot-Brittannië en India kan bijdragen aan het oplossen van deze problemen.

Bekijk het antwoord
  • Uit de redenering blijkt dat door het koloniale verleden veel Indiërs Engels spreken / er nauwe contacten zijn tussen Groot-Brittannië en India. (1p)
  • Uit de redenering blijkt dat Indiërs zo relatief makkelijk kunnen migreren naar Groot-Brittannië om daar te werken (en daarmee de beroepsbevolking vergroten). (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

De leeftijdsopbouw van India is de komende decennia gunstig om tot verdere economische ontwikkeling te komen. De vraag is of dat voldoende is om economisch voorspoedige tijden tegemoet te gaan.
Stelling: India heeft een gunstige uitgangspositie voor economisch voorspoedige tijden.
Ben jij het eens of oneens met deze stelling? Geef twee argumenten voor je keuze.
Laat demografische argumenten buiten beschouwing.

Bekijk het antwoord
  • Kiest eens of oneens en geeft twee juiste argumenten. Voor de stelling (eens): veel Indiërs spreken Engels; de loonkosten / productiekosten zijn in India relatief laag; een groot aantal Indiërs is relatief goed geschoold. Tegen de stelling (oneens): veel Indiërs vertrekken naar het buitenland om daar te werken / er is sprake van braindrain; de sociale ongelijkheid (tussen mannen en vrouwen) in India is groot. (2p)

Per juist argument 1 scorepunt. Kiest de leerling voor eens, dan tellen de argumenten voor de stelling; kiest hij voor oneens, dan tellen de argumenten tegen de stelling. Demografische argumenten tellen niet mee.

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Ongelijkheid in Brazilië door de tijd heen

Opgavetekst

Bron 15 Etnische samenstelling van de bevolking

Etnische samenstelling van de bevolking
Bron 15

Kaart van Brazilië per staat, met per staat een cirkeldiagram. De grootte van de cirkel is het aantal inwoners in miljoen (2010; legenda van 1 tot 40 miljoen). De kleuren van het cirkeldiagram geven de samenstelling van de bevolking: blank, inheems, gemengd, zwart en overigen. Schaal: 0 tot 600 km.

Vraag 22 2 punten

Rond 1900 groeide de export van onder andere suiker, koffie en rubber in Brazilië.
Beredeneer dat door de groei van deze export de sociale ongelijkheid in Brazilië toenam.

Bekijk het antwoord
  • De opbrengsten van de export gingen voornamelijk naar de eigenaren van plantages / naar grootgrondbezitters. (1p)
  • Maar arbeiders / kleine boeren konden niet meeprofiteren van de toenemende rijkdom (waardoor de sociale ongelijkheid toenam). (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Medicijnen uit India

Opgavetekst

Bron 1 De ontwikkeling van de farmaceutische industrie in India

In 1924 vestigde een Brits bedrijf dat babyvoeding verkocht zich in het voormalige Brits-Indië, het huidige India. Door de jaren heen werd dit bedrijf een onderdeel van de multinational GlaxoSmithKline. Een deel van dit bedrijf, GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, maakt en levert wereldwijd medicijnen. In India werken ruim 4.000 werknemers bij dit bedrijf aan vaccins en medicijnen voor huidproblemen.

Naast de grote westerse multinationals als GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, heeft India ook eigen nationale medicijnfabrikanten. India wordt wel de 'apotheek voor de armen' genoemd. Het land heeft de derde farmaceutische industrie ter wereld en produceert vooral medicijnen die dezelfde samenstelling hebben als westerse medicijnen, maar die veel goedkoper zijn.

Vraag 1 2 punten

Gebruik bron 1.
In 1924 ging een Brits bedrijf babyvoeding verkopen in het toenmalige Brits-Indië.
Beschrijf dat dit een goed voorbeeld is van de toenmalige mondiale centrum-periferieverhoudingen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat producten in de koloniale tijd vooral werden gemaakt in het moederland (Groot-Brittannië, het centrum) (1p)
  • Noemt dat deze producten werden afgezet in de koloniën (Brits-Indië, de periferie) (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Bron 2

Bron 2
Bron 2 Cartoon over het veranderde beeld in Groot-Brittannië ten opzichte van China en India

Cartoon met twee panelen, a en b. Paneel a, opschrift 'Groot-Brittannië in de jaren 50': een vader aan tafel zegt tegen zijn zoon: 'Zorg dat je je bord leeg eet. Er zijn kinderen die sterven van de honger in China en India!' Paneel b, opschrift 'Groot-Brittannië tegenwoordig': dezelfde vader zegt tegen zijn zoon, die aan een bureau zit te studeren: 'Zorg dat je je huiswerk af hebt. Er zijn kinderen aan het studeren in China en India!'

Vraag 3 3 punten

Gebruik bron 2.
De tekenaar wil met deze cartoon de verandering in de verhouding tussen India en Groot-Brittannië laten zien.
Beschrijf in drie stappen de verandering die de tekenaar wil laten zien.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de levensomstandigheden (scholing, voedselvoorziening) in de jaren 50 in Groot-Brittannië beter waren dan in India (1p)
  • Noemt dat de levensomstandigheden in India, op het gebied van onderwijs, veel beter zijn geworden en dat India zich sterk heeft ontwikkeld (1p)
  • Noemt dat India Groot-Brittannië op het gebied van onderwijs dreigt in te halen (1p)

De gedeelten tussen haakjes in het beoordelingsmodel hoeven niet in het antwoord voor te komen.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Gebruik bron 1.
India heeft tegenwoordig een van de grootste farmaceutische industrieën ter wereld.
Beredeneer dat de koloniale relatie met Groot-Brittannië hieraan heeft bijgedragen.

Bekijk het antwoord
  • Redeneert dat de koloniale relatie heeft bijgedragen, via een van deze redeneringen: (a) door de vestiging van Britse farmaceutische bedrijven kreeg India de beschikking over kennis en geld voor medicijnenproductie, zodat India na verloop van tijd een eigen medicijnindustrie kon opzetten; of (b) door de relatie met Groot-Brittannië is Engels een veel gesproken taal (lingua franca), waardoor de communicatie in de internationale handel voor de Indiase farmaceutische industrie relatief soepel kan verlopen (2p)

Een van beide redeneringen is volledig voldoende voor 2 punten.

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Migratie in Brazilië

Opgavetekst

Bron 12 Brazilië stedelijke bevolking

Brazilië stedelijke bevolking
Bron 12 1 : 60.000.000

Kaart van Brazilië per deelstaat met het percentage van de bevolking dat in steden woont (2010). Klassen: minder dan 75; 75 - 80; 80 - 85; 85 - 90; 90 of meer. De lichtste deelstaten (minder dan 75) liggen in het noorden; de donkerste (90 of meer) in het zuidoosten en het midden van Brazilië. De legenda staat linksonder.

Bron 13 Brazilië gezondheidszorg

Brazilië gezondheidszorg
Bron 13 1 : 60.000.000

Kaart van Brazilië per deelstaat met het aantal ziekenhuisbedden per 10.000 inwoners (2010). Klassen: minder dan 7,5; 7,5 - 9,0; 9,0 - 10,5; 10,5 - 12,0; 12,0 of meer. Het aantal is het laagst in het noorden en westen (onder meer Amazonas) en het hoogst in het zuiden (onder meer Rio Grande do Sul, 12,0 of meer). De legenda staat linksonder.

Bron 16 Brazilië sociale ongelijkheid

Brazilië sociale ongelijkheid
Bron 16 1 : 60.000.000

Kaart van Brazilië per deelstaat met de Gini-coëfficiënt in 2003, een maat voor inkomensongelijkheid. Hoe groter het getal, hoe ongelijker de verdeling. Klassen: minder dan 0,46; 0,46 - 0,48; 0,48 - 0,50; 0,50 - 0,52; 0,52 of meer. De donkerste deelstaten liggen in het westen (Acre, Amazonas) en langs de noordoostkust; de lichtste in het noorden en midden van het land (onder meer Pará). De legenda staat linksonder, met de uitleg van de Gini-coëfficiënt.

Vraag 18 2 punten

Gebruik de bronnen 14 en 16.
Vier regio's in Brazilië hebben een bevolkingsdichtheid van meer dan 100 inwoners per km2.
Geef aan

  • in welk van deze regio's de inkomensongelijkheid het kleinst is;
  • waardoor de inkomensongelijkheid in de regio Amazonas hoog is.
Bekijk het antwoord
  • Noemt São Paulo als regio met de kleinste inkomensongelijkheid (1p)
  • Noemt de reden: een groot deel van het totale inkomen in Amazonas wordt verdiend door een klein aantal grootgrondbezitters (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

In Braziliaanse steden wonen relatief veel migranten in favelas.
Geef hiervoor

  • een economische reden;
  • een sociaal-culturele reden.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een economische reden: migranten kunnen zich alleen een huis in een sloppenwijk veroorloven (1p)
  • Noemt een sociaal-culturele reden: migranten uit eenzelfde herkomstregio zoeken elkaar op en wonen bij elkaar in de buurt (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Burkina Faso, Frankrijk en Vietnam

Opgavetekst

Bron 1 Burkina Faso en Vietnam: voormalige koloniën van Frankrijk

Het huidige Burkina Faso werd aan het eind van de negentiende eeuw gekoloniseerd door Frankrijk. Vóór de komst van de Fransen werd het gebied bestuurd door de Mossi, een van de tien grote etnische groepen die ook nu nog in het land wonen. De kolonie produceerde katoen en leverde slaven aan plantages in andere koloniën. In 1960 werd de kolonie, die toen Boven-Volta heette, onafhankelijk. De naam van het land veranderde in 1984 in Burkina Faso.

De kolonisatie van het huidige Vietnam door Frankrijk begon halverwege de negentiende eeuw. De naam Vietnam bestond toen ook al. Het betekent 'land van de Viet', vernoemd naar de etnische groep waartoe 90% van de bevolking behoort. In de beginjaren van de kolonisatie verdienden de Fransen veel met de verkoop van opium. Later nam het belang van exportproducten als koffie, thee en rubber toe. Na de Frans-Vietnamese oorlog, die in 1954 eindigde, brak de Vietnamoorlog uit. In 1975 ontstond het huidige Vietnam.

Bron 2 Indicatoren van Burkina Faso, Frankrijk en Vietnam

Burkina FasoFrankrijkVietnam
belangrijkste exportproducten in % van de totale exportwaarde (2017)edelstenen en edelmetalen: 78,5%auto's: 19,6%elektronica: 44%
katoen: 8,3%machines: 19,6%textiel: 10,9%
ertsen: 5,8%medicijnen: 6%schoenen: 8%
belangrijkste exportbestemmingen in % van de totale exportwaarde (2017)Zwitserland: 44,9%Duitsland: 14,8%Verenigde Staten: 20,1%
India: 15,6%Spanje: 7,7%China: 14,5%
Zuid-Afrika 11,3%Italië: 7,5%Japan: 8%
urbanisatietempo (2015-2020)5,29%0,76%2,59%

Vraag 2 2 punten

Gebruik bron 1.
In Burkina Faso is door de kolonisatie Frans de officiële taal geworden. In Vietnam is de officiële taal Vietnamees gebleven.
Beredeneer met bron 1 waarom in Burkina Faso de officiële taal Frans is geworden, maar in Vietnam niet.

Bekijk het antwoord
  • In Burkina Faso zijn (in tegenstelling tot in Vietnam) meerdere etnische groepen, of worden (in tegenstelling tot in Vietnam) veel verschillende talen gesproken. (1p)
  • Zodat in Burkina Faso het Frans als verbindende taal moest gaan dienen (terwijl dat in Vietnam niet nodig was). (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Gebruik bron 1.
Geef twee oorzaken waardoor de ligging van Burkina Faso in de huidige globaliserende wereld minder gunstig is dan de ligging van Vietnam.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste oorzaken: Burkina Faso heeft (in tegenstelling tot Vietnam) geen directe toegang tot zee (ligt land-locked), of Burkina Faso ligt (in tegenstelling tot Vietnam) in een perifeer gebied, niet in een regio met een hoge welvaart. (2p)

Per juiste oorzaak 1 punt. Worden er meer dan twee oorzaken gegeven, dan tellen alleen de eerste twee.

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Globalisering in de bosbouw

Opgavetekst

Aarde Landschapszones

Aarde Landschapszones
Alcarta 1e editie kaartblad 230B. Schaal 1: 90.000.000

Wereldkaart met de zes landschapszones van de aarde. Elke zone heeft een eigen kleur. De legenda staat op het kaartblad.

Vraag 8 3 punten

In Afrika is de laatste decennia veel bos gekapt.
Geef drie redenen waarom in Afrika de laatste decennia veel bos gekapt is:

  • één reden vanuit de economische dimensie;
  • één reden vanuit de politieke dimensie;
  • één reden vanuit de sociaal-culturele dimensie.
Bekijk het antwoord
  • Economische dimensie: in arme Afrikaanse landen zijn inwoners voor hun brandstof of energie afhankelijk van hout, of met de verkoop van hout wordt geld verdiend. (1p)
  • Politieke dimensie: in een deel van de Afrikaanse landen heeft het tegengaan van, of de controle op, (illegaal) kappen van bos weinig prioriteit. (1p)
  • Sociaal-culturele dimensie: veel landen in Afrika hebben een sterke bevolkingsgroei, waardoor de vraag naar (landbouw)grond groot is. (1p)

Per dimensie 1 punt, als er een juiste reden uit die dimensie wordt gegeven.

Vraag 8 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Soja en vlees uit Brazilië

Opgavetekst

Bron 13 De productie van soja en vlees in Brazilië

De productie van soja en vlees in Brazilië
Bron 13 Ontbossing voor de landbouw in Mato Grosso

Brazilië is een grote exporteur van agrarische producten. Naast traditionele exportproducten als suiker, koffie en cacao is Brazilië ook een exporteur van sojabonen en vlees. Soja is een belangrijke grondstof voor veevoer. De verwachting is dat de sojabonenproductie in Brazilië uitgebreid zal worden.

Ook de productie van vlees zal waarschijnlijk toenemen. De vleesproductie in Brazilië staat echter wel ter discussie. Diverse landen boycotten vlees uit Brazilië, omdat gebruik zou worden gemaakt van verboden groeimiddelen voor dieren. Ook zou de controle op een veilige voedselproductie worden omzeild. Dergelijke boycots kunnen de Braziliaanse vleessector in gevaar brengen.

Foto: rook boven een gekapt bosgebied, met op de voorgrond een kaal landbouwveld.

Vraag 20 2 punten

Een boycot van Braziliaans vlees kan de vleessector in Brazilië in gevaar brengen (zie bron 13). Good governance zou een boycot van Braziliaans vlees kunnen tegengaan, maar het is moeilijk om in Brazilië tot good governance te komen.
Geef twee redenen waarom het in Brazilië moeilijk is om tot good governance te komen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste redenen: de huidige bureaucratie of corruptie in Brazilië vormt een belemmering; de Braziliaanse overheid heeft (relatief) weinig (financiële) middelen om controle uit te oefenen; Brazilië is een groot, uitgestrekt land, waardoor controle of handhaving moeilijk te realiseren is. (2p)

Per juiste reden 1 punt. Worden er meer dan twee redenen gegeven, dan tellen alleen de eerste twee.

Vraag 20 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Botswana in trek: migratie

Opgavetekst

Bron 5 Ontwikkeling in het aantal emigranten en immigranten in Botswana

Emigranten uit Botswana, naar land van bestemming:

Land1990200020102017
Totaal26.03726.39347.04180.103
Zuid-Afrika18.47017.33235.92669.160
Zimbabwe2.9454.0123.7053.286
Verenigd Koninkrijk1.9551.9753.1282.880
Australië1536501.1401.360
Zambia469111918962
Namibië975865658610

Immigranten in Botswana, naar land van herkomst:

Land1990200020102017
Totaal27.51057.064120.912166.430
Zuid-Afrika5.78013.86028.04838.607
Zimbabwe4.90511.76323.80332.764
Zambia1.9914.7739.65913.295
India1.9673.0327.1659.861
Verenigd Koninkrijk3.2899936.2208.561
Malawi7131.7093.4594.761

Bron 4 Botswana: Afrikaanse oase van rust en welvaart

Botswana ligt in het zuiden van Afrika. Het land is 14 keer groter dan Nederland en heeft ruim 2 miljoen inwoners. Door de vondst van diamanten kon Botswana zich na de dekolonisatie in 1966 economisch ontwikkelen. Behalve de diamantindustrie is ook het toerisme een belangrijke inkomstenbron. De overheid investeert deze inkomsten in onder andere gezondheidszorg en onderwijs. Groeiende emancipatie van vrouwen, actieve gezinsplanning en voorlichting zorgden voor een daling van het vruchtbaarheidscijfer van 5 naar 2,4 kinderen per vrouw. Door de ziekte aids is de levensverwachting slechts 47 jaar. Het aantal aidsdoden daalt de laatste jaren door effectieve gezondheidsprogramma's.

Kaartenkatern: Afrika Afrika

Afrika
Kaartenkatern: Afrika Alcarta 1e editie kaartblad 130. Schaal 1 : 36.000.000

Politieke kaart van Afrika met landen in pastelkleuren en landsnamen in hoofdletters. De legenda staat linksonder en bevat landsgrenzen, hoofdsteden, plaatsen naar aantal inwoners, spoorwegen en autowegen. Botswana, Zuid-Afrika en Zambia zijn zichtbaar, met Lusaka in Zambia. Ook zichtbaar zijn onder meer Kaapstad, Johannesburg, Pretoria, Windhoek, Harare, Maputo, Luanda, Kinshasa, Nairobi en Caïro.

Vraag 6 2 punten

Dankzij de politieke stabiliteit en de aanwezigheid van diamanten gaat het economisch gezien goed in Botswana (zie bron 4). Maar eigenlijk is de uitgangspositie van Botswana om zich economisch te ontwikkelen ongunstig.
Gebruik het kaartenkatern.
Geef vanuit twee verschillende dimensies een reden waarom de uitgangspositie van Botswana om zich economisch te ontwikkelen eigenlijk ongunstig is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee redenen uit verschillende dimensies waarom de uitgangspositie van Botswana ongunstig is (2p)

Per juiste reden 1 punt. De twee redenen moeten elk uit een andere dimensie komen. Juiste redenen zijn: Botswana ligt landlocked, heeft geen directe toegang tot zee (natuur); een groot deel van Botswana is te droog of niet geschikt voor landbouw (natuur); de uitvoer van Botswana gaat vooral naar één land, het Verenigd Koninkrijk (economisch).

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Overgewicht in Afrika

Opgavetekst

Bron 1 Percentage mannen met een BMI hoger dan 30 in 2016

Percentage mannen met een BMI hoger dan 30 in 2016
Bron 1

De Body Mass Index (BMI) geeft de verhouding tussen lichaamsgewicht en lichaamslengte. Een BMI boven de 30 wordt gezien als overgewicht.

Bron 2 Percentage mannen met een BMI hoger dan 30 en BNP/hoofd (2016)

Percentage mannen met een BMI hoger dan 30 en BNP/hoofd (2016)
Bron 2

De grootte van de cirkel geeft het absolute aantal mannen met overgewicht weer.

Vraag 1 2 punten

Gebruik de bronnen 1 en 2. Hieronder volgen drie uitspraken over mannen met een Body Mass Index (BMI) hoger dan 30. Uitspraak 1: bij het percentage mannen met een BMI hoger dan 30 is een traditioneel centrum-periferiepatroon herkenbaar. Uitspraak 2: de Verenigde Staten hebben zowel absoluut als relatief meer mannen met een BMI hoger dan 30 dan Australië. Uitspraak 3: in Kenia en India heeft meer dan 5% van de mannen een BMI hoger dan 30. Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij elke uitspraak aan of die juist of onjuist is: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 juist, uitspraak 3 onjuist (2p)

Puntentabel uit het correctievoorschrift: drie antwoorden juist 2 punten; twee antwoorden juist 1 punt; minder dan twee antwoorden juist 0 punten. Juist: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 juist, uitspraak 3 onjuist.

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Gebruik de bronnen 1 en 2. Indicatoren op nationale schaal, zoals het percentage mannen met een BMI hoger dan 30, zijn te gebruiken om landen met elkaar te vergelijken. Geef het verband tussen welvaart en het percentage mannen met een BMI hoger dan 30, en een nadeel van indicatoren op nationale schaal.

Bekijk het antwoord
  • Geeft het verband: hoe welvarender een land is, hoe hoger het percentage mannen met een BMI hoger dan 30 is (1p)
  • Geeft als nadeel dat indicatoren op nationale schaal een gemiddelde zijn / geen regionale en/of sociale verschillen laten zien (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 4 3 punten

Gebruik bron 3. Van de Vijver beschrijft in zijn boek Vet Arm dat Afrika nog altijd traditionele ontwikkelingsvraagstukken kent, maar dat ook overgewicht een groeiend probleem is. Het terugdringen van overgewicht in Afrika blijkt lastig. Geef een ontwikkelingsvraagstuk dat van oudsher kenmerkend is voor Afrika, en twee redenen vanuit de sociaal-culturele dimensie waarom het terugdringen van overgewicht in Afrika lastig blijkt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt honger of armoede als ontwikkelingsvraagstuk dat van oudsher kenmerkend is voor Afrika (1p)
  • Noemt twee van de volgende redenen vanuit de sociaal-culturele dimensie: overgewicht laat zien dat je genoeg geld / status / aanzien hebt; overgewicht wordt gezien als blijk van gezondheid; voorlichting over gezond voedsel / de risico's van overgewicht bereikt mensen moeilijk (2p)

Per juiste reden uit de sociaal-culturele dimensie 1 punt. Beoordeel maximaal twee redenen; bij meer redenen tellen de eerstgegeven twee.

Vraag 4 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Groot-Brittannië stopt ontwikkelingshulp aan India

Opgavetekst

Bron 1 Top 10 ontvangers ontwikkelingshulp van Groot-Brittannië in 2013

Top 10 ontvangers ontwikkelingshulp van Groot-Brittannië in 2013
Bron 1

Kaart van de tien landen die in 2013 de meeste ontwikkelingshulp van Groot-Brittannië ontvingen: Syrië, Afghanistan, Pakistan, Bangladesh, India, Nigeria, Ethiopië, Kenia, Democratische Republiek Congo en Tanzania. Legenda (in miljoen pond, £): 100 tot 150, 150 tot 200, 200 tot 250, 250 tot 300, 300 tot 350. Schaal: 0, 850 en 1700 km.

Bron 2 Groot-Brittannië stopt ontwikkelingshulp aan India

Sinds 2015 geeft Groot-Brittannië geen ontwikkelingshulp meer aan India.

"Onze ontwikkelingssamenwerking moet in toenemende mate gaan over handel en het uitwisselen van kennis, niet over hulp." zei de Britse staatssecretaris van Internationale Ontwikkeling.

Groot-Brittannië is de derde investeerder in India en India heeft meer dan duizend bedrijven in Groot-Brittannië. De grootste daarvan is het Indiase staalbedrijf Tata. Tata is onder andere eigenaar van de Britse multinational Jaguar Land Rover Limited.

Veel Indiërs vonden de beëindiging van de ontwikkelingshulp te vroeg komen, maar er waren ook veel Indiërs die het besluit van Groot-Brittannië om te stoppen met ontwikkelingshulp om nationalistische redenen toejuichten.

Ook in Groot-Brittannië waren de meningen verdeeld. Sommigen vonden het, gezien de economische ontwikkelingen in beide landen, niet meer dan logisch de ontwikkelingshulp te stoppen.

Vraag 5 1 punt

Landen die van Groot-Brittannië ontwikkelingshulp ontvangen, zijn vaak voormalige koloniën van Groot-Brittannië. Welk land, dat meer dan 250 miljoen pond heeft ontvangen in 2013, is geen kolonie van Groot-Brittannië geweest?

Bekijk het antwoord
  • Noemt Ethiopië. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Geef aan dat de huidige handelsrelatie tussen Groot-Brittannië en India niet meer past in de traditionele centrum-periferieverhoudingen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat bedrijven uit een perifeer of voormalig koloniaal land eigenaar zijn geworden van bedrijven uit een centrumland, terwijl dat in de traditionele centrum-periferieverhoudingen juist andersom was. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 9 3 punten

Niet iedereen in Groot-Brittannië was het eens met de beslissing om de ontwikkelingshulp aan India stop te zetten (zie bron 2). Geef een argument vóór het stopzetten van ontwikkelingshulp aan India en twee argumenten tegen het stopzetten van ontwikkelingshulp aan India.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende argumenten vóór het stopzetten: door handel, investeringen of het uitwisselen van kennis zal meer geld naar India stromen dan door ontwikkelingshulp; India is inmiddels in staat om zelf tot ontwikkeling te komen; Groot-Brittannië kan door te besparen op ontwikkelingshulp achtergebleven regio's in eigen land (financieel) ondersteunen. (1p)
  • Noemt twee van de volgende argumenten tegen het stopzetten, elk 1 punt: de allerarmsten in India profiteren niet van de economische ontwikkeling en zijn voor onderwijs of gezondheidszorg afhankelijk van ontwikkelingshulp; de economische verschillen tussen Groot-Brittannië en India zijn nog steeds groot; het grote welvaartsverschil is mede een gevolg van de politiek-historische relaties tussen beide landen, en Groot-Brittannië heeft een verantwoordelijkheid om een voormalige kolonie te helpen. (2p)

Aan elk juist tegenargument 1 scorepunt toekennen.

Vraag 9 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Demografie en welvaart in Brazilië

Opgavetekst

Brazilië 2000 mannen Bevolkingsdiagrammen van Brazilië

Bevolkingsdiagrammen van Brazilië
Brazilië 2000 mannen

Bevolkingspiramide van Brazilië in 2000, de mannen. De leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+ staan op de verticale as. De horizontale as geeft de populatie in miljoenen.

Brazilië 2000 vrouwen Bevolkingsdiagrammen van Brazilië

Bevolkingsdiagrammen van Brazilië
Brazilië 2000 vrouwen

Bevolkingspiramide van Brazilië in 2000, de vrouwen. De leeftijdsgroepen staan op dezelfde hoogte als bij de mannen. De horizontale as geeft de populatie in miljoenen.

Brazilië 2015 mannen Bevolkingsdiagrammen van Brazilië

Bevolkingsdiagrammen van Brazilië
Brazilië 2015 mannen

Bevolkingspiramide van Brazilië in 2015, de mannen. De leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+ staan op de verticale as. De horizontale as geeft de populatie in miljoenen.

Brazilië 2015 vrouwen Bevolkingsdiagrammen van Brazilië

Bevolkingsdiagrammen van Brazilië
Brazilië 2015 vrouwen

Bevolkingspiramide van Brazilië in 2015, de vrouwen. De leeftijdsgroepen staan op dezelfde hoogte als bij de mannen. De horizontale as geeft de populatie in miljoenen.

Bron 2 Demografische indicatoren van Brazilië

199520052015
aantal inwoners (in miljoenen)162187206
geboortecijfer (in ‰)221814
sterftecijfer (in ‰)667

Vraag 24 2 punten

In Brazilië bestaat zowel op nationaal schaalniveau als op het schaalniveau van de stad een verband tussen etniciteit en welvaart. Noteer deze twee schaalniveaus op je antwoordblad. Schrijf achter elk schaalniveau twee atlaskaarten waarmee je dit verband tussen etniciteit en welvaart kunt aantonen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het nationale schaalniveau met de atlaskaarten 229B en 230F. (1p)
  • Noemt het schaalniveau van de stad met de atlaskaarten 231D en 231E. (1p)

Alleen als bij een schaalniveau beide atlaskaarten juist zijn, 1 scorepunt toekennen.

Vraag 24 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Als Nederlandse provincies landen waren

Opgavetekst

Bron 1 Het bruto regionaal product van Nederlandse provincies vergeleken met het bruto binnenlands product van landen

Het bruto regionaal product van Nederlandse provincies vergeleken met het bruto binnenlands product van landen
Bron 1

In 2011 heeft een Nederlandse econoom het bruto regionaal product van elke Nederlandse provincie vergeleken met het bruto binnenlands product van andere landen. Zo is bijvoorbeeld het bruto regionaal product van Zuid-Holland nagenoeg gelijk aan het bruto binnenlands product van Vietnam.

Kaart van Nederland waarin elke provincie is vervangen door de naam van een land: Bangladesh, Uganda, Jemen, Georgië, Albanië, Ethiopië, Wit-Rusland, Cuba, Vietnam, Marokko, Libanon en Burkina Faso.

Vraag 5 2 punten

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort. Gebruik bron 1. Op basis van bron 1 kun je geen conclusies trekken over de welvaart en de levensomstandigheden in de genoemde landen en de Nederlandse provincies. Geef aan waarom je op basis van bron 1 geen conclusie kunt trekken over:

  • de welvaart in de genoemde landen en de Nederlandse provincies;
  • de levensomstandigheden in de genoemde landen en de Nederlandse provincies.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat het bruto regionaal product en het bruto nationaal product geen gemiddelden per inwoner laten zien / geen rekening houden met het totaal aantal inwoners. (1p)
  • Uit het antwoord blijkt dat in bron 1 alleen gebruik wordt gemaakt van een economische indicator (en dat geeft geen volledig beeld van de levensomstandigheden). (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

De cijfers van het bruto binnenlands product van de genoemde landen in bron 1 zijn minder betrouwbaar dan de cijfers van het bruto regionaal product van de Nederlandse provincies. Gebruik de atlas. Geef voor de landen Bangladesh, Ethiopië en Jemen een gemeenschappelijke politieke reden waarom de cijfers minder betrouwbaar zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende juiste gemeenschappelijke redenen: deze landen kennen politieke instabiliteit / conflicten; de registratiesystemen in deze landen zijn minder betrouwbaar; deze landen scoren hoog op de Fragile States Index. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Om de levensomstandigheden van een land te meten wordt vaak de Human Development Index gebruikt. Gebruik bron 1 en kaartblad 262. Geef aan:

  • welk Afrikaans land uit bron 1 het hoogst scoort op de Human Development Index;
  • welke sociaal-culturele indicator wordt gebruikt bij het meten van de Human Development Index.
Bekijk het antwoord
  • Noemt Marokko als Afrikaans land uit bron 1 dat het hoogst scoort op de Human Development Index. (1p)
  • Noemt analfabetisme / onderwijs / kennis als sociaal-culturele indicator. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 3 punten

In het verleden was het sterftecijfer vaak een goede indicator voor de welvaart. Tegenwoordig is het sterftecijfer daarvoor minder geschikt. In 2013 was het sterftecijfer in Nederland 8,5 per 1.000 inwoners. Gebruik bron 1 en het statistiekdeel van de atlas. Geef aan waarom het sterftecijfer geen goede indicator is voor de welvaart. Maak in je antwoord een vergelijking tussen Nederland en een van de genoemde landen in bron 1.

Bekijk het antwoord
  • Het sterftecijfer wordt vooral / sterk beïnvloed door de leeftijdsopbouw van een land (en niet alleen door de welvaart / levensomstandigheden). (1p)
  • In alle genoemde landen in bron 1 is de welvaart (het bnp per inwoner) (veel) lager dan die in Nederland. (1p)
  • Terwijl de sterftecijfers in deze landen ongeveer gelijk (Cuba, Ethiopië, Uganda, Vietnam) of lager (Albanië, Bangladesh, Jemen, Libanon, Marokko) zijn dan in Nederland, of in slechts een paar landen een beetje hoger (Burkina Faso, Georgië, Wit-Rusland). (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Armoede in Indonesië

Vraag 17 2 punten

Gebruik de atlas.
Volgens een schatting van de Indonesische regering leven 30 miljoen Indonesiërs in extreme armoede. Atlaskaart 240G gaat over extreme armoede.
Toon met gegevens uit de atlas aan dat de extreme armoede door de Indonesische regering te laag ingeschat is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat volgens de atlas in Indonesië ten minste 20% van de bevolking in extreme armoede leeft (20 tot 40%) (1p)
  • Rekent uit dat daardoor op de totale bevolking (meer dan 240 miljoen) meer dan 30 miljoen, of ten minste 48 miljoen, mensen in extreme armoede leven (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Net als in veel andere semi-perifere landen heeft economische groei in Indonesië tot een grotere regionale ongelijkheid geleid.
Beredeneer dat economische groei tot een grotere regionale ongelijkheid heeft geleid.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in semi-perifere landen de economische groei in eerste instantie vooral ten goede komt aan enkele gebieden of aan het centrum van het land (1p)
  • Legt uit dat de economische verschillen tussen gebieden, tussen het centrum en de perifere gebieden, daardoor toenemen (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Bron 1 Percentage van de bevolking dat onder de armoedegrens leeft per district in Indonesië in 2007

Percentage van de bevolking dat onder de armoedegrens leeft per district in Indonesië in 2007
Bron 1

Kaart van Indonesië per district, in grijstinten naar het percentage van de bevolking dat onder de armoedegrens leeft (2007). Legenda: 0 - 10, 10 - 20, 20 - 35 en >35 procent, van licht naar donker. Schaal 0 tot 650 km.

Vraag 19 2 punten

Gebruik bron 1.
Het eiland Java wordt vaak aangeduid als het centrum van Indonesië, Sumatra als de semi-periferie en de andere grote eilanden als de periferie.
Geef met behulp van bron 1 twee argumenten tegen deze indeling.

Bekijk het antwoord
  • Geeft twee juiste argumenten tegen de indeling, elk 1 punt. Juiste argumenten: het laagste percentage van de bevolking in extreme armoede is te vinden in Kalimantan, dat tot de periferie behoort; en er zijn delen van Java (en Sumatra) waar net zo veel of meer extreme armoede voorkomt dan op andere, perifere eilanden. (2p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

Grote verschillen in welvaart leiden vaak tot migratiestromen. Toch is de stroom van migranten van Papua naar Java maar klein.
Geef hiervan een oorzaak vanuit de sociaal-culturele dimensie en een oorzaak vanuit de politieke dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als oorzaak uit de sociaal-culturele dimensie de verschillen in taal, godsdienst of gewoonten tussen Papua en Java (1p)
  • Noemt als oorzaak uit de politieke dimensie de wens van Papua om onafhankelijk te worden van Indonesië (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Hoe vaak ontwikkelingsvraagstukken in het examen komt

Vragen over ontwikkelingsvraagstukken per centraal examen aardrijkskunde havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 120-25618%
2026, tijdvak 21813%
2024, tijdvak 26-726%
2023, tijdvak 12113%
2023, tijdvak 27-826%
2022, tijdvak 22213%
2022, tijdvak 31, 3-4, 18-19516%
2021, tijdvak 12, 4, 8, 20412%
2021, tijdvak 2613%
2021, tijdvak 31-2, 439%
2019, tijdvak 15, 7, 9, 24413%
2019, tijdvak 25-8413%
2018, tijdvak 217-20413%

In 13 van de 18 ingedeelde examens aardrijkskunde havo staat een vraag over ontwikkelingsvraagstukken, samen 38 vragen (7% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 1: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 5% van de vragen over ontwikkelingsvraagstukken, daarvoor 8%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met ontwikkelingsvraagstukken

Maak de 15 nieuwste examenvragen over ontwikkelingsvraagstukken online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over ontwikkelingsvraagstukken

Andere onderwerpen aardrijkskunde havo

Ontwikkelingsvraagstukken op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt ontwikkelingsvraagstukken voor in het eindexamen aardrijkskunde havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 38 vragen over ontwikkelingsvraagstukken, 7% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 13 van die examens.

In welk examen aardrijkskunde havo stonden de meeste vragen over ontwikkelingsvraagstukken?

In het examen van 2026, tijdvak 1, met 6 vragen: 20-25.

Hoe oefen ik examenvragen over ontwikkelingsvraagstukken?

Op deze pagina staan alle vragen over ontwikkelingsvraagstukken met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.