Examenvragen weer en klimaat aardrijkskunde vwo
60 vragen over weer en klimaat uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Weer en klimaat komt in 17 van de 18 examens aardrijkskunde vwo voor, met 60 vragen (10% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over weer en klimaat
Per examen de vragen over weer en klimaat, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Het leefgebied van de Sami
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 6.



Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 94
Gebruik de bronnen 3 en 4 en het kaartenkatern.
Bij het toekennen van graasrechten aan de Sami is rekening gehouden met het klimaat.
Vraag 6 2 punten
Toon met een klimaatfactor aan waarom bij het toekennen van de graasrechten onderscheid tussen zomer- en winterweidegronden gemaakt is.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat
- de bergen in de winter (te) koud / (te) lang met sneeuw bedekt zijn (om rendieren te laten grazen),
- zodat (vooral) de lager gelegen gebieden als winterweidegronden toegekend zijn.
Opmerking
Aan een juist antwoord dat uitgaat van de hoger gelegen zomerweidegronden dienen scorepunten toegekend te worden.
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Toerisme is tegenwoordig de belangrijkste bron van inkomsten voor de Sami. De toendra is in de zomer gevoeliger voor landdegradatie dan in de winter.
Vraag 7 2 punten
Leg vanuit de dimensie natuur uit waardoor de toendra juist in de zomer gevoelig is voor landdegradatie.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- De toendra is in de zomer niet bedekt met sneeuw, / De bovenlaag van de toendra is in de zomer ontdooid, (oorzaak)
- waardoor de bodem / vegetatie makkelijker aangetast wordt door menselijke activiteiten. (gevolg)

Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 230
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern.
Om de export van ijzererts het hele jaar mogelijk te maken, is de ijzerertsmijn van Kiruna niet alleen verbonden met de haven van Luleå, maar ook met de havenstad Narvik in Noorwegen.
Vraag 9 2 punten
Leg vanuit de dimensie natuur uit waardoor het vanuit Noorse havensteden wel mogelijk is om het hele jaar ijzererts te transporteren.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat
- voor de kust van Noorwegen een warme zeestroom ligt, (oorzaak)
- waardoor Noorse havensteden (zoals Narvik) (in tegenstelling tot de haven van Luleå) in de winter ijsvrij blijven (en er dus het hele jaar door ijzererts getransporteerd kan worden.) (gevolg)
2026, tijdvak 1: Fysische geografie van Peru
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.

bron 12
Klimaatdiagrammen van vier plaatsen uit bron 11





Gebruik de bronnen 11 tot en met 13.
De klimaatdiagrammen in bron 12 horen bij de steden Arequipa, Cusco, Iquitos en Trujillo (zie bron 11).
Vraag 17 2 punten
Noteer de namen van deze vier steden onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke stad de letter van het juiste klimaatdiagram.
Bekijk het antwoord
| Arequipa - | d |
| Cusco - | c |
| Iquitos - | a |
| Trujillo - | b |
indien vier juiste antwoorden: 2 scorepunten; indien drie of twee juiste antwoorden: 1 scorepunt; indien minder dan twee juiste antwoorden: 0 scorepunten.
Gebruik bron 11.
Tijdens El Niño neemt het debiet van de rivieren in het Pacaya Samiria-reservaat af. Dit komt doordat er in dit gebied tijdens El Niño minder neerslag valt.
Vraag 20 2 punten
Leg uit waardoor tijdens El Niño minder neerslag in dit gebied valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat
- de wind in dit gebied tijdens El Niño uit het westen komt (in plaats van de standaard waaiende oostpassaat), (oorzaak)
- waardoor dit gebied aan de lijzijde / in de regenschaduw van de Andes komt te liggen. (gevolg)
2026, tijdvak 2: De Perito Moreno-gletsjer
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
bron 9
De Perito Moreno-gletsjer
De Perito Moreno is een gletsjer in Patagonië, een gebied in het zuiden van Zuid-Amerika op de grens van Chili en Argentinië (zie bron 10). De gletsjer ontstaat op de Zuid-Patagonische IJsvlakte. De Perito Moreno-gletsjer heeft perioden waarin de gletsjer groeit en perioden waarin de gletsjer juist weer kleiner wordt.

Door de mondiale temperatuurstijging worden veel gletsjers in Patagonië (zie bron 9) kleiner.
Vraag 18 2 punten
Geef twee gevolgen van de mondiale temperatuurstijging waardoor veel gletsjers in Patagonië kleiner worden.
Bekijk het antwoord
Uit de antwoorden moet blijken dat er als gevolg van de mondiale temperatuurstijging:
- minder neerslag valt in de vorm van sneeuw / meer neerslag valt in de vorm van regen.
- de gletsjers smelten.
El Niño kan het weer voor de westkust van Patagonië verstoren.
Vraag 19 2 punten
Leg uit welke invloed El Niño kan hebben op het weer in het westen van Patagonië.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- Tijdens El Niño is de koude zeestroom voor de westkust van Patagonië warmer (dan in de normale situatie) (oorzaak),
- waardoor in het westen van Patagonië meer neerslag kan vallen / de temperatuur hoger kan zijn (gevolg).
2026, tijdvak 2: Kustbeheer Nationaal Park Zuid-Kennemerland
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.
Door klimaatverandering blijven zandsuppleties ook in de toekomst nodig om dynamisch kustbeheer mogelijk te maken.
Vraag 34 2 punten
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- In de toekomst stijgt de zeespiegel / worden stormen sterker (oorzaak),
- waardoor de erosie van de duinenkust toeneemt (dat met zandsuppleties gecompenseerd kan worden) (gevolg).
2025, tijdvak 1: Iceberg Alley
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 9 en 10.
bron 9: Iceberg Alley
In het oosten van Canada ligt Newfoundland. Elk jaar trekt de kust van Newfoundland veel bezoekers vanwege de honderden ijsbergen die in mei en juni in Iceberg Alley in zee voorbij drijven. De ijsbergen ontstaan als stukken ijs van gletsjers op Groenland afbreken. Om geen ijsbergen tegen te komen voer het schip de Titanic in 1912 ver ten zuiden van Iceberg Alley. Toch voer de Titanic tegen een ijsberg aan en zonk.
bron 10: Klimaatgrafieken van de vier aangegeven plaatsen op de kaart in bron 9 (in willekeurige volgorde)
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern.
Op de kaart in bron 9 staan met de cijfers 1 tot en met 4 vier plaatsen aangegeven. De klimaatgrafieken van deze plaatsen staan in bron 10.
Vraag 13 2 punten
Noteer de letters a tot en met d onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het cijfer van de bijbehorende plaats.
Vier klimaatgrafieken (a tot en met d) van de vier plaatsen die op de kaart in bron 9 met de cijfers 1 tot en met 4 zijn aangegeven (bron 10). Bekijk in Bijlage, pagina 11
Bekijk het antwoord
- a4
- b2
- c3
- d1
indien vier juiste antwoorden: 2
indien drie of twee juiste antwoorden: 1
indien minder dan twee juiste antwoorden: 0
Gebruik bron 9.
Het is moeilijk te voorspellen of het aantal ijsbergen in Iceberg Alley als gevolg van opwarming van de aarde de komende twintig jaar zal toenemen of zal afnemen.
Vraag 14 2 punten
Geef een oorzaak waardoor het aantal ijsbergen door opwarming van de aarde
- kan toenemen;
- kan afnemen.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste oorzaak waardoor het aantal ijsbergen kan toenemen, is: door temperatuurstijging zullen makkelijker / sneller stukken ijs van het landijs / een gletsjer afbreken en in zee terecht komen.
Voorbeelden van juiste oorzaken waardoor het aantal ijsbergen kan afnemen, zijn:
- Door temperatuurstijging is er steeds minder landijs / zijn er minder gletsjers / bereiken gletsjers de zee niet meer.
- Door temperatuurstijging zullen de ijsbergen al verder noordelijk gesmolten zijn.
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
De Titanic zonk ten zuiden van Iceberg Alley op 42° noorderbreedte na een botsing met een ijsberg.
Vraag 15 1 punt
Geef aan waardoor ijsbergen hier zo ver zuidelijk kunnen komen.
Kaart van de klimaatgebieden en zeestromen van de aarde (schaal 1:90.000.000). Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 13
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat ijsbergen (uit Groenland) worden getransporteerd door een koude zeestroom (waardoor de ijsbergen niet snel smelten).
Gebruik het kaartenkatern.
Door het smelten van de ijskap op Groenland kan de thermohaliene circulatie in de Atlantische Oceaan beïnvloed worden.
Vraag 16 3 punten
Beschrijf in drie stappen welke invloed het smelten van de Groenlandse ijskap kan hebben op de thermohaliene circulatie in de Atlantische Oceaan.
Kaart van de klimaatgebieden en zeestromen van de aarde (schaal 1:90.000.000). Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 13
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat door het smelten van de ijskap
- de hoeveelheid zoetwater (met een lagere dichtheid) in het zeewater toeneemt / het zoutgehalte in het zeewater lager wordt,
- waardoor het zeewater moeilijker naar de bodem zinkt
- en de circulatie van zeestromen / de warme Golfstroom in de Atlantische Oceaan zal vertragen / afzwakken / verplaatsen.
2025, tijdvak 1: Het drielandenpunt Venezuela, Guyana en Brazilië
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 13.
bron 11: Geologische kaart van Brazilië (figuur, zie de figure-verwijzing bij vraag 17)
bron 12: De Roraima tafelberg
Mount Roraima is met een hoogte van 2.810 meter de hoogste tafelberg ter wereld. De tafelberg ligt op het drielandenpunt van Venezuela, Guyana en Brazilië.
bron 13: Goudafzettingen in een deel van Zuid-Amerika (figuur, zie de figure-verwijzing bij vraag 20)
Gebruik bron 11 en het kaartenkatern.
Hieronder staan drie uitspraken over bron 11.
Uitspraak 1: in het mondingsgebied van de Amazone liggen jongere sedimenten aan de oppervlakte dan in de bovenloop.
Uitspraak 2: in de Chapada Diamantina en de Sa. do Espinhaço, in het oosten van Brazilië, ligt vooral zandsteen aan de oppervlakte.
Uitspraak 3: de Amazone heeft zich ingesneden in het Precambrisch schild.
Vraag 17 2 punten
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Geologische kaart van Brazilië (bron 11). Bekijk in Bijlage, pagina 12
Bekijk het antwoord
- uitspraak 1: juist / onjuist
- uitspraak 2: onjuist
- uitspraak 3: juist
indien drie juiste antwoorden: 2
indien twee juiste antwoorden: 1
indien minder dan twee juiste antwoorden: 0
Gebruik het kaartenkatern.
Ten zuiden van het drielandenpunt van Venezuela, Guyana en Brazilië ligt de Guyanasavanne. In dit gebied valt in de periode oktober - maart weinig neerslag.
Vraag 18 2 punten
Beschrijf in twee stappen waardoor in de Guyanasavanne in deze periode weinig neerslag valt. Begin je beschrijving met het verschuiven van de ITCZ.
Kaarten van luchtdruk en wind voor januari, maart, juli en september. Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 12
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat
- in de periode oktober - maart de ITCZ ten zuiden van de Guyanasavanne / het Hoogland van Guyana ligt,
- waardoor de Guyanasavanne (als het gebied onder invloed van de noordoostpassaat staat) aan de lijzijde van het Hoogland van Guyana / van het omliggende gebergte komt te liggen.
Gebruik bron 12 en het kaartenkatern.
Het plateau van de Roraima tafelberg heeft een uniek ecosysteem waar planten- en diersoorten leven die nergens anders in Zuid-Amerika voorkomen.
Vraag 19 2 punten
Leg uit dat juist hier zo'n uniek ecosysteem ontstaan is. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Staatkundige kaart van Zuid-Amerika (schaal 1:25.000.000). Bekijk in Bijlage kaartenkatern, pagina 7
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat
- de Roraima tafelberg een geïsoleerde / moeilijk toegankelijke ligging heeft, (oorzaak)
- waardoor planten- en diersoorten op het plateau van de Roraima tafelberg zich zonder invloeden van buitenaf konden ontwikkelen / uit andere gebieden zich niet op het plateau van de Roraima tafelberg konden vestigen. (gevolg)
2025, tijdvak 2: Rotsboog Azure Window in Malta
Opgavetekst
Bron 8 Rotsboog Azure Window bij Malta ingestort

Malta is een eiland in de Middellandse Zee zo’n 100 km ten zuiden van Sicilië. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het nabij gelegen Sicilië, is Malta geen vulkanisch eiland.
In de winter van 2017 stortte na een zware storm de rotsboog Azure Window in. Volgens ooggetuigen was de kalkstenen rotsboog in enkele ogenblikken verdwenen. In de rotsboog zaten al langere tijd scheuren en ieder jaar braken stukken af. Vanwege instortingsgevaar was het voor toeristen al verboden om nog over de rotsboog te lopen.
Foto: boven de rotsboog vóór het instorten, onder de situatie na het instorten.
Vraag 12 2 punten
Gebruik het kaartenkatern. Rotsboog Azure Window is uiteindelijk ingestort tijdens een zware winterstorm. Het Middellandse Zeegebied wordt in de herfst- en wintermaanden regelmatig getroffen door stormen die gepaard gaan met veel neerslag. Leg uit dat door de verandering van de luchtdruk in de herfst- en wintermaanden in het Middellandse Zeegebied veel neerslag kan vallen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat de luchtdruk boven het Middellandse Zeegebied in de herfst- en wintermaanden lager is dan in de zomer, doordat het hogedrukgebied (dat in de zomer boven het Middellandse Zeegebied ligt) naar het zuiden is verschoven. (1p)
- Noemt als gevolg dat lagedrukgebieden en/of depressies vanuit het westen (vanaf de Atlantische Oceaan) het Middellandse Zeegebied kunnen binnendringen. (1p)
Een uitleg zonder oorzaak-gevolgrelatie krijgt geen punten. Beide delen (oorzaak en gevolg) zijn elk 1 punt.
2025, tijdvak 2: Landschapszones en geofactoren
Opgavetekst
Bron 9

Foto 1 van 4: open, droog grasland met verspreid staande bomen met een platte, wijd uitgespreide kruin, onder een blauwe lucht met wolken.
Bron 9

Foto 2 van 4: een uitgestrekt bos van smalle, donkergroene naaldbomen, onder een blauwe lucht.
Bron 9

Foto 3 van 4: vlak, droog landschap met schaars begroeide lage struiken op zandgrond, een zandspoor erdoorheen en een blauwe lucht met wolken.
Bron 9

Foto 4 van 4: open, vlak landschap met lage begroeiing in rood en oranje tinten, met op de achtergrond heuvels en een bewolkte lucht.
Vraag 14 2 punten
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern. De aarde wordt onderverdeeld in zes landschapszones: de polaire zone, de boreale zone, de gematigde zone, de subtropische zone, de (semi-)aride zone en de tropische zone. Van welke twee landschapszones staat er geen foto in bron 9?
Bekijk het antwoord
- Noemt de gematigde zone. (1p)
- Noemt de subtropische zone. (1p)
Bron 10a Klimaatgebieden in 1980 - 2016

Wereldkaart met de klimaatgebieden volgens Köppen, situatie 1980 - 2016. De kaart is in het bronnenboekje zijwaarts afgedrukt (de titel staat verticaal). Legenda: tropische klimaten: tropisch regenwoudklimaat (Af), savanneklimaat (Aw en As); droge klimaten: steppeklimaat (BS), woestijnklimaat (BW); maritieme klimaten van de gematigde zone: met droge zomer (Cs), neerslag in alle jaargetijden (Cf), met droge winters (Cw); continentale klimaten: neerslag in alle jaargetijden (Df), met een droge periode (Dw/Ds); polaire klimaten: toendraklimaat (ET); sneeuw- en hooggebergteklimaat (EF/EH).
Bron 10b Klimaatgebieden in 2071 - 2100 (toekomst)

Wereldkaart met de klimaatgebieden volgens Köppen, verwachte situatie 2071 - 2100. De kaart is in het bronnenboekje zijwaarts afgedrukt (de titel staat verticaal). Legenda gelijk aan bron 10a: tropische klimaten: tropisch regenwoudklimaat (Af), savanneklimaat (Aw en As); droge klimaten: steppeklimaat (BS), woestijnklimaat (BW); maritieme klimaten van de gematigde zone: met droge zomer (Cs), neerslag in alle jaargetijden (Cf), met droge winters (Cw); continentale klimaten: neerslag in alle jaargetijden (Df), met een droge periode (Dw/Ds); polaire klimaten: toendraklimaat (ET); sneeuw- en hooggebergteklimaat (EF/EH).
Vraag 15 3 punten
Gebruik de bronnen 10a en 10b. Door klimaatverandering verschuiven de grenzen van de door Köppen geclassificeerde klimaatgebieden. Toon in drie stappen aan waardoor de grenzen tussen gebieden met een A- en B-klimaat door klimaatverandering minder verschuiven dan de grenzen tussen klimaatgebieden op hogere breedten. Ga in je antwoord in op: - het verschil waarop de grens tussen het A- en het B-klimaat gebaseerd is en waarop de grenzen tussen klimaatgebieden op hogere breedten gebaseerd zijn; - de invloed van klimaatverandering op de grenzen tussen klimaatgebieden.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de grens tussen gebieden met een A- en B-klimaat gebaseerd is op de droogte-index, dus op het verschil tussen de neerslag en de (potentiële) verdamping. (1p)
- Noemt dat de grens tussen gebieden (op gematigde breedte) met een C-, D- en E-klimaat gebaseerd is op verschillen in temperatuur. (1p)
- Noemt dat klimaatverandering op mondiale schaal overal zorgt voor een temperatuurstijging, terwijl veranderingen in neerslag variabeler en minder eenduidig zijn, waardoor de grenzen tussen gebieden met C-, D- en E-klimaten meer verschuiven dan de grens tussen gebieden met een A- en B-klimaat. (1p)
Vraag 16 2 punten
Het landschap is een dynamisch systeem: als een van de geofactoren verandert, leidt dat tot veranderingen van andere geofactoren. Twee van deze geofactoren zijn klimaat en reliëf. Geef twee manieren waarop reliëf het klimaat beïnvloedt.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste manieren waarop reliëf het klimaat beïnvloedt, bijvoorbeeld: hooggelegen gebieden zijn kouder dan laaggelegen gebieden; door gebergten ontstaan stuwingsregens, of er ontstaat een lijzijde en een loefzijde. (2p)
Per juiste manier 1 punt; twee juiste manieren geven 2 punten.
Vraag 17 3 punten
De invloed van de mens op aarde is tegenwoordig zo groot dat de mens als belangrijke geofactor gezien wordt. Sommige aardwetenschappers hebben daarom gepleit voor het begin van een nieuw tijdvak: het Antropoceen. Geef drie argumenten waarom de mens tegenwoordig als belangrijke geofactor gezien wordt. Gebruik in je antwoord de invloed van de mens op drie verschillende geofactoren.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste argumenten, elk vanuit een andere geofactor, bijvoorbeeld: door de mens gemaakte materialen (zoals plastic, fosfaten of metalen) worden aangetroffen in nieuw gesteente of sediment; de mens heeft broeikasgassen aan de atmosfeer toegevoegd; de mens heeft bodems uitgeput of vervuild; de mens beïnvloedt de loop van rivieren, bouwt dammen of pompt grondwater op; de mens verwijdert vegetatie of zorgt voor het uitsterven van dieren en vegetatie. (3p)
Per juist argument 1 punt, mits de argumenten uit verschillende geofactoren komen. De geofactoren hoeven niet expliciet genoemd te worden.
2025, tijdvak 2: De Andes in Chili en Argentinië
Opgavetekst
Bron 11 Ligging van de plaatsen Antofagasta (1), San Pedro de Atacama (2), Fuerte Esperanza (3)

Reliëfkaart van westelijk Zuid-Amerika. Links ligt de Stille Oceaan, de Andes lopen door het midden langs de westkant van het continent. De plaatsen zijn met cijfers aangegeven: 1 = Antofagasta, aan de kust van Chili; 2 = San Pedro de Atacama, landinwaarts in de Andes van Chili; 3 = Fuerte Esperanza, oostelijk in Argentinië. Schaal 0 - 300 - 600 km.
Bron 12 klimaatgrafiek a

Klimaatgrafiek. Staven: neerslag per maand in mm (linkeras, 0 - 450). Lijn: gemiddelde temperatuur in °C (rechteras, -50 tot 40). De neerslag is in alle maanden klein (ongeveer 25 mm of minder per maand). De temperatuur ligt ongeveer tussen 15 en 20 °C, met weinig verschil tussen zomer en winter.
Bron 12 klimaatgrafiek b

Klimaatgrafiek. Staven: neerslag per maand in mm (linkeras, 0 - 450). Lijn: gemiddelde temperatuur in °C (rechteras, -50 tot 40). De neerslag is hoog van oktober tot en met maart (ongeveer 100 tot 150 mm per maand) en laag van mei tot en met september (minder dan ongeveer 50 mm). De temperatuur is in de zomer (december tot en met februari) hoog, ongeveer 30 °C, en in de winter (juni tot en met augustus) ongeveer 18 °C.
Bron 12 klimaatgrafiek c

Klimaatgrafiek. Staven: neerslag per maand in mm (linkeras, 0 - 450). Lijn: gemiddelde temperatuur in °C (rechteras, -50 tot 40). De neerslag is vrijwel nul: alleen in januari en februari zijn er kleine staven (enkele tientallen mm of minder). De temperatuur ligt in de zomer (december tot en met februari) rond 18 °C en in de winter (juni tot en met augustus) rond 10 °C.
Vraag 18 1 punt
Gebruik de bronnen 11 en 12 en het kaartenkatern. De klimaatgrafieken in bron 12 zijn van de drie plaatsen in bron 11. Noteer de namen van deze drie plaatsen op je antwoordblad. Schrijf achter elke plaats de letter van de juiste klimaatgrafiek.
Bekijk het antwoord
- Noemt de drie plaatsen met de juiste klimaatgrafiek: Antofagasta (1) - a; San Pedro de Atacama (2) - c; Fuerte Esperanza (3) - b. (1p)
Alleen als alle drie de antwoorden juist zijn een scorepunt toekennen.
Bron 13 Kledingdump in de Atacamawoestijn

Foto van een kledingdump in de woestijn: over een groot oppervlak liggen kledingstukken in veel verschillende kleuren op de grond. Er loopt een zandweg doorheen, en op de achtergrond zijn bergen en een blauwe lucht te zien.
Vraag 20 2 punten
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern. In de Atacamawoestijn wordt veel kleding uit de fast fashion industrie gedumpt. De kleding vergaat hier nauwelijks. Leg uit dat de gedumpte kleding hier nauwelijks vergaat. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat in de Atacamawoestijn nauwelijks neerslag valt. (1p)
- Noemt als gevolg dat de kleding daardoor nauwelijks aangetast wordt door (chemische) verwering en nauwelijks vergaat. (1p)
Een uitleg zonder oorzaak-gevolgrelatie krijgt geen punten. Beide delen (oorzaak en gevolg) zijn elk 1 punt.
2024, tijdvak 1: Het Poopómeer in Bolivia
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 15.
bron 13: Het Titicacameer en het Poopómeer
De Altiplano (Hoogland van Bolivia) is een hoogvlakte in Chili, Bolivia en Peru op zo'n 4.000 meter boven zeeniveau. In deze hoogvlakte liggen het zoete Titicacameer en het sinds 2016 opgedroogde Poopómeer (een voormalig zoutmeer). Als het water in het Titicacameer hoog genoeg staat, stroomt via de rivier Desaguadero nog wel water naar het opgedroogde Poopómeer.
Satellietbeeld van een deel van Zuid-Amerika
bron 14: Quinoaplantage in Bolivia
Bolivia is een belangrijke exporteur van quinoa: een in centrumlanden steeds populairder wordend zaad dat op tarwe lijkt. 80% van de Boliviaanse quinoa wordt verbouwd in de omgeving van het Poopómeer.
bron 15: Temperatuur van de Grote Oceaan bij de evenaar tussen 140° oosterlengte en 100° westerlengte van 1986 tot en met 2022
Gebruik de bronnen 13 en 15 en het kaartenkatern.
Het normale weerpatroon in Zuid-Amerika wordt periodiek verstoord door El Niño. In het najaar van 2015 was het effect van El Niño zo groot dat het Poopómeer definitief opdroogde.
Vraag 25 1 punt
Geef aan in welk jaar in bron 15 nog meer sprake was van een El Niño.
Diagram van de zeewatertemperatuur bij de evenaar tussen 140° oosterlengte en 100° westerlengte van 1986 tot en met 2022 (bron 15). Bekijk in Bijlage, pagina 15
Bekijk het antwoord
1997 / 1998
Vraag 26 3 punten
Beschrijf in drie stappen waardoor El Niño ertoe leidde dat het Poopómeer definitief opdroogde.
Bekijk het antwoord
Een juiste beschrijving moet de volgende drie stappen bevatten:
- Tijdens een El Niño ligt voor de westkust van Zuid-Amerika een lagedrukgebied (in plaats van een hogedrukgebied) / is het zeewater voor de westkust van Zuid-Amerika veel warmer dan normaal.
- Het westen van Zuid-Amerika krijgt tijdens een El Niño te maken met westelijke (aanlandige) winden / de oostelijke passaatwinden worden zwakker / bereiken de Altiplano niet (meer),
- waardoor op de Altiplano tijdens een El Niño nauwelijks neerslag valt / de neerslag ten westen van de Andes valt (en het Poopómeer dus definitief opdroogde).
2023, tijdvak 1: Portugal, surfers paradise!
Opgavetekst
Bron 10 Portugal, een paradijs voor golfsurfers

De Portugese westkust is een bekende trekpleister voor golfsurfers. De bekendste surfplaatsen in Portugal zijn Nazaré, Peniche en Cascais (zie bron 11). Veel surfers bezoeken Portugal in de winter, omdat de golven dan het hoogst zijn.
Nazaré staat bekend om zijn reuzengolven. De kustplaats werd wereldberoemd toen de Amerikaan Garrett McNamara in 2011 het wereldrecord brak van de hoogste golf ooit gesurft.
Vraag 14 2 punten
Veel golfsurfers bezoeken Portugal het liefst in de winter, omdat de golven dan het hoogst zijn (zie bron 10). Leg uit dat door het verschuiven van luchtdrukgebieden in het Middellandse Zeegebied de golven bij Portugal juist in de winter het hoogst zijn. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: het hoge luchtdrukgebied (subtropisch maximum) in het Middellandse Zeegebied is in de winter naar het zuiden verschoven. (1p)
- Gevolg: (het westen van) Portugal krijgt daardoor vaker te maken met (krachtige) aanlandige winden of westenwinden, waardoor er hoge golven ontstaan. (1p)
Bron 11 De bekendste surfplaatsen van Portugal

Kaart van de Portugese westkust met het zeebodemreliëf en het landreliëf. Legenda: diepte/hoogte in meters, van -5.000 tot 300 m. Plaatsen: Nazaré, Peniche, Cascais en Lissabon. Op de kaart is ook de onderzeese kloof bij Nazaré zichtbaar. Schaal 0 tot 40 km.
Vraag 15 2 punten
Gebruik de bronnen 10 en 11. Bij Nazaré zijn de golven hoger dan bij de andere Portugese surfplaatsen. Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: bij Nazaré ligt een (diepe) onderzeese kloof. (1p)
- Gevolg: het zeewater wordt daardoor, in tegenstelling tot bij ondiepe kuststroken, ongeremd of pas vlak bij de kust opgestuwd, waardoor de golven hoger worden. (1p)
2023, tijdvak 2: San Rafael Swell
Opgavetekst
Bron 6 San Rafael Swell

In de Amerikaanse staat Utah ligt San Rafael Swell (het roze gebied). Het gebied ligt op het Colorado Plateau. Hier zijn veel bijzondere rotsformaties te zien.
De kaart toont het roze gebied van San Rafael Swell, met de San Rafael rivier, Window Blind Peak, Goblin State Valley Park, Ferron, Green River en Hanksville. Punt A ligt bij Ferron en punt B bij Green River; de lijn tussen A en B is de dwarsdoorsnede in bron 7. Legenda: hoogte in meters (0-200, 200-500, 500-1.000, 1.000-2.000, 2.000-5.000), snelweg, weg, rivier, stad en dwarsdoorsnede. Het kaartfragment links toont de ligging ten opzichte van San Francisco, Las Vegas en Salt Lake City. Schaal 0 tot 40 km.
Bron 6 Window Blind Peak in San Rafael Swell

Foto van Window Blind Peak in San Rafael Swell: een rotsformatie met horizontale gesteentelagen in het landschap.
Bron 7 Geologische dwarsdoorsnede van San Rafael Swell (zie bron 6)

Dwarsdoorsnede van punt A (Ferron, Utah, links) naar punt B (San Rafael Desert, rechts), met de hoogte in meters. Te zien zijn gesteentelagen, Window Blind Peak en pre-cambrisch gesteente onderin. Legenda: leisteen, zandsteen, conglomeraat, kalksteen, evaporieten (o.a. zout), graniet en metamorf gesteente.
Bron 8 klimaatgrafiek van Ferron, Utah

Klimaatgrafiek van Ferron (Utah) per maand, van J tot en met D. Roze lijn: gemiddelde maximumtemperatuur. Blauwe lijn: gemiddelde minimumtemperatuur. Beide in graden Celsius (rechteras). Blauwe staven onderaan: neerslag in mm (linkeras).
Vraag 12 3 punten
Het klimaat in Ferron is typerend voor de staat Utah en heeft kenmerken van zowel een woestijnklimaat als een landklimaat. De staat Virginia, in het oosten van de Verenigde Staten, ligt op dezelfde breedtegraad als Utah, maar heeft een heel ander klimaat. Geef eerst de twee klimaatkenmerken waaruit blijkt dat Utah zowel kenmerken van een landklimaat als van een woestijnklimaat heeft. Beschrijf vervolgens in twee stappen het ontstaan van het verschil in gemiddelde maximum- en minimumtemperatuur tussen Utah en Virginia.
Bekijk het antwoord
- Noemt de twee klimaatkenmerken: grote temperatuurverschillen tussen de winter en de zomer (door het jaar heen) en weinig neerslag. (1p)
- Beschrijft in de eerste stap dat het klimaat in Utah, in tegenstelling tot het klimaat in Virginia, nauwelijks wordt beïnvloed door de gematigde invloed van zee. (1p)
- Beschrijft in de tweede stap dat de temperaturen in Utah, in tegenstelling tot Virginia, overdag heel hoog kunnen oplopen, maar ’s nachts ook weer (relatief) snel kunnen dalen. (1p)
Het eerste scorepunt (de twee klimaatkenmerken) alleen als beide kenmerken juist zijn. De twee stappen zijn het tweede en derde scorepunt.
2023, tijdvak 2: (Geen) water in Bolivia
Opgavetekst
Bron 12a Temperatuur en neerslag in januari

Kaart van Zuid-Amerika met de neerslag in januari in mm (kleurvlakken: minder dan 25, 25-50, 50-100, 100-200, 200-300 en 300 of meer) en isothermen (lijnen die plaatsen met dezelfde temperatuur verbinden). Plaatsen op de kaart onder meer: Bogotá, Lima, La Paz, Santiago, Buenos Aires en Brasília.
Bron 12b Temperatuur en neerslag in juli

Kaart van Zuid-Amerika met de neerslag in juli in mm (kleurvlakken: minder dan 25, 25-50, 50-100, 100-200, 200-300 en 300 of meer) en isothermen (lijnen die plaatsen met dezelfde temperatuur verbinden). Plaatsen op de kaart onder meer: Bogotá, Lima, La Paz, Santiago, Buenos Aires en Brasília.
Kaartenkatern Zuid-Amerika

Overzichtskaart van Zuid-Amerika uit het kaartenkatern bij dit examen.
Vraag 16 1 punt
In Bolivia liggen de isothermen vooral in de richting noord-zuid. Geef de geofactor die bepalend is voor de richting van de isothermen in Bolivia.
Bekijk het antwoord
- Noemt de geofactor: een gebergte, reliëf of het Andesgebergte. (1p)
Vraag 17 2 punten
La Paz werd in de zestiende eeuw gesticht op de plaats van de hoog in de Andes gelegen inheemse nederzetting Chuquiago. Ook de inheemse bevolking woonde al voornamelijk hoog in de Andes. Leg uit waardoor de omstandigheden hoog in de Andes gunstig waren voor de inheemse bevolking om daar te gaan wonen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat het klimaat op grotere hoogte koeler is. (1p)
- Noemt als gevolg dat (voedings)gewassen, zoals aardappels of tarwe, hier beter groeien. (1p)
2022, tijdvak 1: De Seven Summits
Opgavetekst
Bron 6 De Seven Summits

In 2017 heeft de Nederlandse bergbeklimmer Olivier Vriesendorp de top van de Mount Everest bereikt – met 8.848 meter de hoogste berg ter wereld. Daarmee voltooide hij de Seven Summits: het beklimmen van de hoogste berg van elk continent.
In vijf jaar tijd wist Vriesendorp behalve de Mount Everest achtereenvolgens de Elbrus (Europa), Kilimanjaro (Afrika), Aconcagua (Zuid-Amerika), Denali (Noord-Amerika) Puncak Jaya (Oceanië) en Mount Vinson (Antarctica) te beklimmen.
Bron 7 Landschappen rondom vier van de Seven Summits

Foto met de letter a. Zie de afbeelding.
Bron 7 Landschappen rondom vier van de Seven Summits

Foto met de letter b. Zie de afbeelding.
Bron 7 Landschappen rondom vier van de Seven Summits

Foto met de letter c. Zie de afbeelding.
Bron 7 Landschappen rondom vier van de Seven Summits

Foto met de letter d. Zie de afbeelding.
Vraag 11 2 punten
In het algemeen worden de toppen van de Seven Summits beklommen in de zomer. Mount Everest vormt hierop een uitzondering. Leg met de luchtdrukverdeling uit dat Mount Everest in de zomer niet beklommen kan worden. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak: in de zomer staat Mount Everest / de Himalaya onder invloed van een lagedrukgebied / een aanlandige (vochtige) wind / de (zuidoost)moesson. (1p)
- Noemt als gevolg: waardoor (opstijgende) lucht condenseert en er (te) veel neerslag valt voor een veilige beklimming. (1p)
2022, tijdvak 1: Natuurgeweld in Calabrië
Opgavetekst
Bron 8 Calabrië: de punt van de laars van Italië

Calabrië ligt op een plek waar de Afrikaanse plaat onder de Euraziatische plaat duikt. Er komen regelmatig aardbeving voor. Een van krachtigste aardbevingen, de Messina-aardbeving (op Sicilië), vond plaats in 1908.
Deze aardbeving met een kracht van 7,1 op de schaal van Richter scoorde zeer hoog (XI) op de schaal van Mercalli. De aardbeving en de daaropvolgende tsunami zorgden voor 100.000 slachtoffers en voor verwoesting van steden als Messina en Reggio di Calabria.
Vraag 15 3 punten
Calabrië wordt net als andere regio's in het Middellandse Zeegebied in het najaar vaak getroffen door hevige regenbuien waardoor overstromingen kunnen ontstaan. Beschrijf in drie stappen waardoor in het Middellandse Zeegebied juist in het najaar hevige regenbuien kunnen ontstaan. Begin je beschrijving met de veranderende luchtdrukverdeling in het najaar.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat in het najaar het (zomerse) hogedrukgebied boven het Middellandse Zeegebied verdwijnt / naar het zuiden verschuift. (1p)
- Noemt dat koude / vochtige lucht vanaf de Atlantische Oceaan het Middellandse Zeegebied kan binnendringen. (1p)
- Noemt dat deze koude / vochtige lucht boven de (nog) warme Middellandse Zee snel gedwongen wordt te stijgen, en dat daardoor krachtige lagedrukgebieden ontstaan. (1p)
2022, tijdvak 2: Paleogeografie van Nederland
Vraag 14 1 punt
Gebruik het kaartenkatern.
In de laatste ijstijd, het Weichselien, werd Nederland niet bedekt met ijs. Nederland had toen wel een ander klimaat dan nu.
Welk klimaat had Nederland tijdens de laatste ijstijd?
Kies uit: BS, Cf, Df, EF, ET
Bekijk het antwoord
- Kiest een code uit het rijtje (BS, Cf, Df, EF, ET); deze vraag levert altijd 1 scorepunt op, ongeacht het antwoord (1p)
Tweede aanvulling op het correctievoorschrift (vraag 14): er moet altijd 1 scorepunt worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is, en ongeacht het gegeven antwoord. Het oorspronkelijke model noemt ET. Ken de punt ook toe bij een ander antwoord of geen antwoord.
Vraag 15 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
Vanaf het Subatlanticum werd in het westen van Nederland ander materiaal afgezet dan in het Midden- en Laat-Atlanticum.
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt de oorzaak: vanaf het Subatlanticum (ongeveer 2.600 jaar geleden) ontstond een gesloten strandwal of duinenrij voor de Nederlandse kust (1p)
- Noemt het gevolg: waardoor de zee het achterland niet meer kon binnendringen en er (geen zeeklei maar) veen werd gevormd (1p)
2022, tijdvak 2: 'Wie is de mol?' in Colombia
Bron 10 Klimaatdiagram van Medellín

Klimaatdiagram van Medellín. De blauwe staven zijn de gemiddelde neerslag per maand in mm (linkeras). De paarse lijn is de gemiddelde temperatuur in °C (rechteras); die ligt het hele jaar rond de 16 °C. De waarden hieronder zijn bij benadering afgelezen uit het diagram.
| Maand | Neerslag (mm) |
|---|---|
| januari | 145 |
| februari | 180 |
| maart | 280 |
| april | 345 |
| mei | 345 |
| juni | 215 |
| juli | 180 |
| augustus | 185 |
| september | 255 |
| oktober | 320 |
| november | 305 |
| december | 205 |
Bron 10 Klimaatdiagram van Cartagena

Klimaatdiagram van Cartagena. De blauwe staven zijn de gemiddelde neerslag per maand in mm (linkeras). De paarse lijn is de gemiddelde temperatuur in °C (rechteras); die ligt het hele jaar rond de 27 °C. De waarden hieronder zijn bij benadering afgelezen uit het diagram.
| Maand | Neerslag (mm) |
|---|---|
| januari | 15 |
| februari | 10 |
| maart | 25 |
| april | 85 |
| mei | 190 |
| juni | 185 |
| juli | 165 |
| augustus | 195 |
| september | 220 |
| oktober | 285 |
| november | 215 |
| december | 70 |
Vraag 19 3 punten
Gebruik de bronnen 8 en 10 en het kaartenkatern.
De reis die werd gemaakt startte in Medellín en eindigde in Cartagena. Deze twee plaatsen hebben een verschillend klimaat.
Noteer op je antwoordblad drie klimatologische verschillen tussen Medellín en Cartagena.
Geef voor elk verschil de juiste oorzaak.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie juiste klimatologische verschillen met de juiste oorzaak, bijvoorbeeld: Medellín is kouder dan Cartagena, omdat Medellín hoger ligt; Medellín heeft het hele jaar door veel neerslag en Cartagena een drogere periode, omdat Medellín dichter bij de evenaar ligt en het hele jaar onder invloed van de ITCZ staat; Medellín heeft elk jaar twee neerslagpieken, omdat de ITCZ twee keer per jaar boven Medellín ligt (3p)
Per juist klimatologisch verschil in combinatie met de juiste oorzaak 1 scorepunt, tot maximaal 3. Een verschil zonder juiste oorzaak telt niet mee.
2022, tijdvak 3: Uluru
Opgavetekst
Bron 7 Vijf fasen in het ontstaan van Uluru in willekeurige volgorde
a. Door zeespiegelstijging overstroomt de vlakte die daarbij bedekt wordt met modder en zand. In de lagen eronder wordt door hoge druk zandsteen gevormd.
b. Het gebied rond Uluru heeft een warm en vochtig klimaat, waardoor de bovenste lagen snel verweren.
c. In een klimaat dat steeds droger wordt, zorgt winderosie ervoor dat losliggend sediment wegwaait en het zandsteen zichtbaar wordt.
d. Rivieren transporteren verweringsmateriaal naar de vlakte in het binnenland van Australië.
e. Tijdens de Hercynische plooiingsfase worden gesteentelagen geplooid. De laag waar Uluru uit bestaat maakt een hoek van 90 graden.
Bron 8 Blokdiagrammen die verschillende fasen aangeven tijdens het ontstaan van de rotsformatie Uluru (vanaf 550 miljoen jaar geleden)

Vijf blokdiagrammen, genummerd 1 tot en met 5, die de fasen van het ontstaan van Uluru laten zien. De lagen zijn gekleurd volgens de legenda: puinwaaier / sediment, gesteenten uit het paleozoïcum, zandsteen uit het precambrium, geplooide sedimentgesteenten en vulkanische gesteenten. De ligging van Uluru is met een klein vierkant aangegeven, breuken met zwarte lijnen. Onder de diagrammen staat een tijdbalk in miljoen jaar geleden (600 tot 2,5) met de perioden Precambrium, Paleozoïcum, Mesozoïcum en Kenozoïcum en de plooiingsfasen (Caledonische, Hercynische en Alpiene).
Bron 9 Klimaatdiagrammen van vier steden
Vier klimaatdiagrammen (a, b, c en d). Per diagram staan staven voor de neerslag per maand in mm (linkeras, 0 tot 450) en een lijn voor de gemiddelde temperatuur in °C (rechteras, -50 tot 40). De maanden zijn aangegeven met J tot en met D. Diagram a staat linksboven, b rechtsboven, c linksonder en d rechtsonder.
Bron 9 klimaatdiagram a

Klimaatdiagram met een temperatuurlijn die aan het begin en het eind van het jaar hoger ligt dan in het midden van het jaar. De neerslagstaven zijn klein, tot ongeveer 50 mm per maand.
Bron 9 klimaatdiagram b

Klimaatdiagram met een temperatuurlijn die vrijwel vlak loopt, rond 20 °C op de rechteras. De neerslagstaven zijn in de eerste maanden van het jaar het hoogst, tot ongeveer 50 mm, en daarna laag.
Bron 9 klimaatdiagram c

Klimaatdiagram met een temperatuurlijn die in het midden van het jaar het hoogst is en aan het begin en eind het laagst. De neerslag is vrijwel nul: alleen enkele kleine staven aan het begin en het eind van het jaar.
Bron 9 klimaatdiagram d

Klimaatdiagram met een temperatuurlijn die het hele jaar op een hoog niveau ligt en weinig wisselt. De neerslag valt vrijwel alleen in de zomer, met een duidelijke piek in juli en augustus.
Vraag 11 3 punten
Gebruik bron 9 en het kaartenkatern.
Op 400 kilometer ten noordoosten van Uluru ligt de stad Alice Springs. Alice Springs heeft een woestijnklimaat. In bron 9 staan klimaatdiagrammen van vier steden met een woestijnklimaat. Een van deze klimaatdiagrammen is van Alice Springs.
Welk klimaatdiagram is van Alice Springs?
Onderbouw je keuze door in te gaan op
- de breedteligging van Alice Springs;
- de jaarlijkse luchtdrukverdeling boven Alice Springs.
Bekijk het antwoord
- Noemt klimaatdiagram a (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat Alice Springs op het zuidelijk halfrond ligt, waardoor de temperatuur in de periode juni - augustus lager is (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat Alice Springs, met uitzondering van de periode december - maart, het hele jaar onder invloed van een hogedrukgebied staat (en dus valt er weinig neerslag) (1p)
2022, tijdvak 3: De Galápagoseilanden
Opgavetekst
Bron 14 De Galápagoseilanden
De Galápagoseilanden liggen zo'n duizend kilometer ten westen van Ecuador in de Stille Oceaan. De archipel is ontstaan door hotspotvulkanisme. In de loop van ruim tien miljoen jaar zijn meer dan honderd grote en kleine eilanden van de archipel ontstaan. De Galápagoseilanden hebben geen tropisch regenwoudklimaat, zoals je zou verwachten rond de evenaar, maar een steppeklimaat.
Bron 14 Locatie Galápagoseilanden

Kaart van de Galápagoseilanden met onder andere Fernandina, Isabela, San Salvador/Santiago, Santa Cruz en San Cristóbal. Hoogte in meters: 0-200, 200-500, 500-1000 en 1000-2000. De evenaar is met een stippellijn aangegeven. Het kaartfragment rechts laat de ligging van Cocoseiland zien, met de evenaar en een schaal van 0-1500 km. Schaal van de hoofdkaart 0-60 km.
Vraag 23 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
De Galápagoseilanden hebben een steppeklimaat. Dat is anders dan je zou verwachten op basis van de breedteligging van de eilanden.
Leg uit dat de Galápagoseilanden een steppeklimaat hebben.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat de Galápagoseilanden in een gebied liggen met een koude zeestroom / koud zeewater (oorzaak) (1p)
- Uit de uitleg moet blijken dat er sprake is van dalende (droge) lucht (en er dus weinig neerslag valt) (gevolg) (1p)
Bron 15 De Galápagospinguïn
De Galápagospinguïn is de kleinste en enige tropische pinguïn ter wereld. Het is een soort die alleen op de Galápagoseilanden voorkomt. Ongeveer 95% van de populatie broedt op de eilanden Isabela en Fernandina, in het westelijk deel van de archipel, dicht bij hun voedselbron vis. Juist ten westen van het eiland Isabela komt veel vis voor.
Bron 15

Foto van pinguïns op een donkere rots in het water, met groene begroeiing op de achtergrond.
Bron 15 Leefgebied van de Galápagospinguïns

Kaart van de temperatuur van het oceaanoppervlak (°C) rond de Galápagoseilanden, met de legenda van 22,5 (donkerblauw) tot 26,0 (rood). De evenaar is met een stippellijn aangegeven, van 2° NB tot 3° ZB. Het koelste water ligt westelijk van Isabela; het leefgebied van de pinguïns is bij Isabela met een zwarte lijn omlijnd. Ten noorden van de evenaar is het water warmer (rood).
Vraag 24 4 punten
Gebruik bron 15 en het kaartenkatern.
Tijdens een El Niño-jaar sterft een groot deel van de Galápagospinguïns.
Beschrijf in vier stappen het effect van El Niño waardoor een groot deel van de Galápagospinguïns sterft.
Begin je beschrijving met de verandering die optreedt in de Humboldtstroom voor de westkust van Zuid-Amerika.
Bekijk het antwoord
- In een El Niño-jaar is de Humboldtstroom warmer dan normaal / warmt (rond de evenaar) voor de westkust van Zuid-Amerika oceaanwater op (1p)
- Boven de Grote Oceaan waaien (in plaats van oostelijke passaatwinden) westelijke passaatwinden (1p)
- Westelijke passaatwinden blazen warm oceaanwater (vanuit Indonesië) naar de westkust van de Galápagoseilanden (1p)
- In het opwarmende zeewater verdwijnen de (van koud water afhankelijke) vissen / verdwijnt het voedsel van pinguïns / verandert het ecosysteem in het leefgebied van de pinguïns (1p)
2022, tijdvak 3: Droogte, de nieuwe uitdaging
Vraag 25 2 punten
Door het veranderen van het klimaat heeft Nederland vooral in het voorjaar en in de zomer steeds vaker te maken met droogte.
Geef twee gevolgen van het warmer wordende klimaat waardoor in Nederland vooral in het voorjaar en in de zomer droogte ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist gevolg: door het warmer wordende klimaat neemt (vooral in het voorjaar en in de zomer) de verdamping toe (1p)
- Noemt een tweede juist gevolg: door het veranderende klimaat komen steeds vaker langere perioden zonder neerslag voor / wordt het neerslagregiem onregelmatiger (1p)
2021, tijdvak 1: De Trans-Siberische spoorlijn
Opgavetekst
Bron 9 Infrastructuur Rusland

Kaart van Rusland met de spoorwegen, waaronder de Trans-Siberische Lijn met de drie vertakkingen in het zuidoosten: de Bajkal-Amur-Magistrale, de Trans-Mantsjoerische Lijn en de Trans-Mongolische Lijn. Benoemd zijn onder meer Moskou, Omsk, Ulan Ude, Chabarovsk, Vladivostok en het Bajkalmeer. Legenda: spoorwegen, hogesnelheidslijnen, cirkels met het aantal passagiers per station, en bevaarbare rivieren. De kaart staat op zijn kant.
Bron 10 Foto a

Foto van een spoorlijn die in een bebost dal langs een rivier loopt. De lijn maakt een bocht tussen naaldbossen met herfstkleuren.
Bron 10 Foto b

Foto van een lange goederentrein met gekleurde wagons en blauwe locomotieven, die door een droog, geel heuvellandschap rijdt onder een blauwe lucht.
Bron 10 Foto c

Foto van een lange trein met donkerblauwe wagons over een spoorlijn in een open, groen vlakte, met lage heuvels op de achtergrond.
Bron 10 Foto d

Luchtfoto van een spoorlijn die door een glooiend, begroeid landschap met groene heuvels en landbouwgrond loopt.
Bron 11 Klimaatgrafiek a

Klimaatgrafiek met de maandelijkse neerslag in mm (staven, linkeras, 0 tot 450) en de gemiddelde temperatuur in graden Celsius (lijn, rechteras, -50 tot 40). Maanden van januari (J) tot december (D).
Bron 11 Klimaatgrafiek b

Klimaatgrafiek met de maandelijkse neerslag in mm (staven, linkeras) en de gemiddelde temperatuur in graden Celsius (lijn, rechteras). Maanden van januari (J) tot december (D).
Bron 11 Klimaatgrafiek c

Klimaatgrafiek met de maandelijkse neerslag in mm (staven, linkeras) en de gemiddelde temperatuur in graden Celsius (lijn, rechteras). Maanden van januari (J) tot december (D).
Bron 11 Klimaatgrafiek d

Klimaatgrafiek met de maandelijkse neerslag in mm (staven, linkeras) en de gemiddelde temperatuur in graden Celsius (lijn, rechteras). Maanden van januari (J) tot december (D).
Bron 12a Jaarlijkse neerslag Azië

Kaart van Azië met de gemiddelde jaarlijkse neerslag in mm, in zeven klassen: minder dan 100, 100-500, 500-1000, 1000-1500, 1500-2000, 2000-2500 en 2500 of meer. Benoemd zijn onder meer Moskou, Irkoetsk, Beijing, Tokio, Mumbai, Singapore en Jakarta.
Bron 12b Temperatuur en neerslag in januari Azië

Kaart van Azië met isothermen (lijnen van gelijke gemiddelde temperatuur in januari, met de temperatuur erbij) en de gemiddelde neerslag in januari in mm: minder dan 25, 25-50, 50-100, 100-200, 200-300, 300-400 en 400 of meer. Benoemd zijn onder meer Moskou, Irkoetsk, Vladivostok, Beijing en Tokio.
Bron 12c Temperatuur en neerslag in juli Azië

Kaart van Azië met isothermen (lijnen van gelijke gemiddelde temperatuur in juli, met de temperatuur erbij) en de gemiddelde neerslag in juli in mm: minder dan 25, 25-50, 50-100, 100-200, 200-300, 300-400 en 400 of meer. Benoemd zijn onder meer Moskou, Irkoetsk, Vladivostok, Beijing en Tokio.
Vraag 14 2 punten
Gebruik de bronnen 11 en 12.
De Trans-Siberische Lijn komt van west naar oost langs de plaatsen Moskou, Omsk, Ulan Ude en Chabarovsk (zie bron 9). In bron 11 staan de klimaatgrafieken van deze vier plaatsen.
Noteer de letters van de klimaatgrafieken onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de naam van de juiste plaats.
Bekijk het antwoord
- Noteert de vier letters met de juiste plaats: a - Chabarovsk, b - Omsk, c - Ulan Ude, d - Moskou (2p)
Indien vier antwoorden juist: 2 punten. Indien drie of twee antwoorden juist: 1 punt. Indien minder dan twee antwoorden juist: 0 punten.
Vraag 16 2 punten
Gebruik bron 12 en het kaartenkatern.
In Vladivostok, het eindpunt van de Trans-Siberische Lijn, zijn de winters ondanks de zuidelijkere ligging en de ligging aan het water kouder dan de winters in Moskou, het beginpunt van de Trans-Siberische Lijn.
Beschrijf het ontstaan van de koude winters in Vladivostok.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat boven het vasteland van Azië in de winter een hogedrukgebied ligt (1p)
- Noemt dat Vladivostok te maken krijgt met (aflandige) koude winden uit het noorden, en dat de matigende invloed van de zee zeer beperkt is (1p)
2021, tijdvak 1: De fysische geografie van Zuid-Amerika
Opgavetekst
Bron 13 Roraima-tafelberg in het Hoogland van Guyana en Cordilleras de los Andes, Peru

Twee foto's onder elkaar. Boven: de Roraima-tafelberg in het Hoogland van Guyana, een steil, vlak bergplateau boven grasland en bos. Onder: de Cordilleras de los Andes in Peru, met besneeuwde en steile bergtoppen, gletsjers en een blauw bergmeer.
Bron 13 Foto in het Amazonebekken

Luchtfoto van een brede, ondiepe rivier in het Amazonebekken met zandbanken en oevers met tropisch regenwoud.
Bron 14 Geologische bouw en gebergtevorming

Wereldkaart van de geologische bouw: schilden (oude, stabiele delen van de continenten) en plooigordels van verschillende ouderdom, met een legenda onderaan. Langs de westkust van Zuid-Amerika ligt een jonge plooigordel (het Andesgebergte). Schaal 0 tot 4000 km.
Vraag 22 4 punten
Gebruik bron 15 en het kaartenkatern.
De ligging van landschapszones wordt bepaald door vier factoren:
- breedteligging;
- invloed van luchtstromen;
- ligging van gebergtes;
- invloed van zeestromen.
Aan de kust van Peru ligt de Sechura. Op dezelfde breedte als de Sechura liggen in de rest van de wereld in het algemeen andere landschappen.
Geef aan waardoor op deze breedte in het algemeen andere landschappen dan dat van de Sechura liggen.
Beschrijf vervolgens met de andere drie factoren het ontstaan van de Sechura.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat op deze breedte in het algemeen veel neerslag valt / zo dicht bij de evenaar een lagedrukgebied ligt / de ITCZ ligt (en er dus geen (half)woestijnen liggen) (1p)
- Noemt dat de overheersende windrichting in de Sechura vanuit het (zuid)oosten is (1p)
- Noemt dat de Sechura aan de lijzijde van het Andesgebergte ligt, met dalende / opwarmende luchtstromen en weinig neerslag (1p)
- Noemt dat langs de kust bij de Sechura een koude zeestroom stroomt (de Peru-stroom / Humboldt-stroom), waarboven een dalende luchtstroom ontstaat en de lucht niet opstijgt (weinig neerslag) (1p)
2021, tijdvak 2: Groenland
Opgavetekst
Bron 3 Groenland is niet te koop
Groenland is een autonoom gebied binnen het Deense Koninkrijk. Het land telt slechts 56.000 inwoners, van wie 88% Inuit is. De rest van de bevolking stamt af van de Vikingen die het eiland vanaf het jaar 1000 koloniseerden. Het grootste deel van de bevolking woont in dorpen en heeft een moderne levensstijl. Een klein deel jaagt en vist nog op traditionele wijze.
In 2008 kozen de inwoners van Groenland voor meer onafhankelijkheid van Denemarken. Denemarken is nu alleen nog verantwoordelijk voor het financiële beleid, buitenlandse zaken en beveiliging.
In augustus 2019 schreef de Wall Street Journal dat de Amerikaanse president interesse had om Groenland te kopen van Denemarken. De Deense regering heeft aangegeven dat Groenland niet te koop is.
Niet alleen de Verenigde Staten, maar ook andere grootmachten als China en Rusland tonen in toenemende mate interesse in het voor een groot deel door een ijskap bedekte land.
De hoofdstad van Groenland: Nuuk
Bron 4 Geologische bouw en gebergtevorming

Wereldkaart van de geologische bouw. Oude schilden zijn benoemd, onder meer het Canadese schild, het Baltische schild, het Siberische schild, het Chinese schild, het Indische schild, het Arabische schild, het Afrikaanse schild, het Braziliaanse schild, het Guyanese schild en het Australische schild. De plooiingsgordels zijn gekleurd naar ouderdom: alpien (tertiair), hercynisch (carboon) en caledonisch (siluur). De legenda geeft verder oud schild (precambrium), schild dat bedekt is met jongere ongeplooide sedimenten en gebied dat gedeeltelijk bedekt is met weinig geplooide sedimenten.
Bron 5 Noordpoolgebied: oorspronkelijke bevolking en bevolkingscentra

Kaart van het Noordpoolgebied in een azimutale projectie, met de Noordpool in het midden. Gekleurde vlakken geven de oorspronkelijke volken aan: Dene-volken (Athabasken), Eskimo-Aleut (Inuit/Eskimo's), Oeralische volken (Finse volken, Samojeden, Joekagieren), Altaïsche volken (Turkse volken, Toengoes-Mantsjoevolken) en Paleo-Aziatische volken (Tsjoektsjen, Keren). Stippen geven de nederzettingen boven de poolcirkel aan, naar aantal inwoners: 500 tot 1000, 1000 tot 5000, 5000 tot 10000 en 10000 of meer. Schaal: 0 tot 1050 km. Zichtbare landen zijn onder meer de Verenigde Staten, Canada, Groenland, IJsland en Rusland.
Bron 6 a producten

Cirkeldiagram met de producten die Groenland exporteert (2017):
| Product | Aandeel |
|---|---|
| Diepgevroren vis | 38% |
| Schaaldieren | 38% |
| Bewerkte schaaldieren | 14% |
| Filet | 7% |
| Overig | 3% |
Bron 6 b exportbestemmingen

Cirkeldiagram met de exportbestemmingen van Groenland (2017):
| Bestemming | Aandeel |
|---|---|
| Denemarken | 55% |
| China | 15% |
| Rusland | 10% |
| Japan | 8% |
| Overige landen | 12% |
Kaartenkatern Noordpoolgebied
Twee kaarten van het Noordpoolgebied in een azimutale projectie, met de Noordpool in het midden: lengtegraden lopen als rechte lijnen vanuit de pool en breedtegraden als cirkels. Kaartblad 274A (overzichtskaart) toont landijs, pakijs in de zomer en in de winter, schepvaartroutes en de magnetische Noordpool. Kaartblad 274B toont territoriale aanspraken: gebieden die worden geclaimd door Canada, Denemarken, Rusland en de Verenigde Staten, en de militaire bases in het gebied. Schaal 1: 50.000.000.
Vraag 6 2 punten
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern. De kaarten in het kaartenkatern over het noordpoolgebied hebben een azimutale projectie. Hieronder staan drie uitspraken over deze kaarten.
Uitspraak 1: in azimutale projecties worden meridianen weergegeven als cirkels en de parallellen als rechte lijnen.
Uitspraak 2: in azimutale projecties worden gebieden richting de evenaar steeds sterker vervormd weergegeven.
Uitspraak 3: het vasteland van Rusland ligt dichter bij de noordpool dan het vasteland van Canada.
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Beoordeelt de drie uitspraken: uitspraak 1 is onjuist, uitspraak 2 is juist en uitspraak 3 is juist. Drie juist: 2 punten. Twee juist: 1 punt. Minder dan twee juist: 0 punten. (2p)
Vraag 7 3 punten
Gebruik het kaartenkatern. Op Groenland valt neerslag vooral in de kustgebieden. In het centrale deel van Groenland valt nauwelijks neerslag. Geef de oorzaak waardoor in het centrale deel van Groenland nauwelijks neerslag valt. Beschrijf vervolgens in twee stappen het ontstaan van de neerslag in de kustgebieden.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat boven de (koude) ijskap bijna altijd een hogedrukgebied ligt, waardoor de lucht daar niet kan stijgen en (bijna) altijd daalt. (1p)
- Beschrijft dat vochtige lucht vanaf zee tegen de gebergtes in de kustgebieden, of tegen de randen van het eiland, botst. (1p)
- Beschrijft dat de (vochtige) lucht daardoor gedwongen wordt te stijgen en te condenseren. (1p)
2021, tijdvak 2: De Aconcagua, de hoogste berg van de Andes
Opgavetekst
Bron 11 De Aconcagua

De Aconcagua ligt in het grensgebied van Chili en Argentinië en is met 6.962 meter de hoogste berg van Zuid-Amerika. Voor bergbeklimmers is de Aconcagua een uitdaging, omdat er vaak koude en harde winden waaien. De laatste 1.000 hoogtemeters moeten bergbeklimmers sneeuwvelden en gletsjers oversteken.
Foto: de Aconcagua achter een houten bord met de tekst Cerro Aconcagua, 6.962 m s.n.m., Parque Provincial Aconcagua, Mendoza, Argentinië.
Bron 12 Verschuiving van de continenten

Vier kaarten van de continenten op 225 miljoen jaar geleden (einde perm), 180 miljoen jaar geleden (begin jura), 135 miljoen jaar geleden (begin krijt) en 65 miljoen jaar geleden (begin tertiair), met daarnaast de tegenwoordige ligging. Pijlen geven de bewegingsrichting aan. Legenda: AF Afrika, AN Antarctica, AR Arabië, AU Australië, EA Eurazië, IN India, NA Noord-Amerika en ZA Zuid-Amerika. Een rode stip geeft de positie van Nederland aan.
Bron 13 Tektoniek en vulkanisme

Kaart van Zuid-Amerika met de tektonische platen: de Noord-Andes-plaat, de Caribische plaat, de Nazca-plaat en de Zuid-Amerikaanse plaat. Kleurvlakken geven het aardbevingsrisico aan, van laag tot hoog. Symbolen geven aardbevingen sinds 1980 aan (naar magnitude op de schaal van Richter), vulkanen (driehoek, met een markering voor vulkanen die na 2000 zijn uitgebarsten) en hotspots. Legenda plaatgrenzen: divergent (platen schuiven uit elkaar), transform (platen schuiven langs elkaar), convergent (platen schuiven naar elkaar toe) en subductie (een plaat duikt onder de andere, in de richting van de driehoekjes). Blauwe pijlen geven de hoofdbewegingsrichting van de plaat aan.
Bron 15 Windroos van de Aconcagua

Windroos met de zestien windrichtingen (N tot NNW). De staven geven het aantal uren per jaar aan, met ringen bij 0 uur, 1000 uur en 2000 uur. Kleuren geven de windsnelheid aan: 5 tot 11 km/u, 12 tot 18 km/u, 19 tot 27 km/u en meer dan 28 km/u. De langste staven wijzen naar het westen (W), dus de wind waait op de Aconcagua het vaakst uit het westen.
Kaartenkatern Zuid-Amerika natuurkundig
Natuurkundige overzichtskaart van Zuid-Amerika (Grote Bosatlas, kaartblad 220), oppervlaktegetrouwe azimutale projectie, schaal 1: 30.000.000. Hoogte en diepte zijn met kleuren aangegeven, met hoogtecijfers in meters bij bergen en meren. Breedtegraden zijn aangegeven, onder meer de Evenaar en de Steenbokskeerkring (23½ graden zuiderbreedte). De Andes lopen langs de westkant van het continent. De legenda geeft verder water, verkeer en plaatsen weer.
Vraag 22 3 punten
Bij een beklimming van de Aconcagua moeten bergbeklimmers de laatste 1.000 hoogtemeters sneeuwvelden en gletsjers oversteken (bron 11). De bijna net zo hoge bergen in het noorden van Chili zijn nagenoeg vrij van sneeuw en ijs. Gebruik de bronnen 13 en 15 en het kaartenkatern. Geef met de overzichtskaart van Zuid-Amerika aan waardoor de bergen in het noorden van Chili nagenoeg vrij zijn van sneeuw en ijs. Leg vervolgens met bron 15 uit dat op de Aconcagua sneeuwvelden en gletsjers liggen en op de bergen in het noorden van Chili niet. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de bergen in het noorden van Chili dichter bij de evenaar liggen dan de Aconcagua, en dat het er dus warmer is. (1p)
- Legt uit (oorzaak) dat de Aconcagua, in tegenstelling tot de bergen in het noorden van Chili, onder invloed staat van vochtige aanlandige winden of lucht vanaf zee. (1p)
- Legt uit (gevolg) dat op de (west)hellingen van de Aconcagua daardoor veel sneeuw valt, waardoor gletsjers zijn ontstaan. (1p)
2021, tijdvak 3: De fysische geografie van de Arabische plaat
Opgavetekst
Bron 9 De Arabische plaat
De Arabische plaat is een tektonische plaat die ingeklemd ligt tussen de Euraziatische plaat en de Afrikaanse plaat. De grenzen van de Arabische plaat vallen nagenoeg samen met het Arabisch Schiereiland. Het grootste land op het Arabisch Schiereiland is Saudi-Arabië. Ten zuiden van Saudi-Arabië liggen Jemen en Oman. In het oosten van het schiereiland, aan de Perzische Golf, liggen de Golfstaten.
Vraag 15 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
Zelfs als er boven het Arabisch Schiereiland in de zomer een lagedrukgebied ligt, valt er nauwelijks neerslag.
Geef twee oorzaken waardoor op het Arabisch Schiereiland zelfs dan nauwelijks neerslag valt.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste oorzaak, bijvoorbeeld: de moessonwinden vanuit de Indische Oceaan krijgen op het noordelijk halfrond door de corioliskracht een afbuiging naar rechts; of: de winden op het Arabisch Schiereiland komen in de zomer van het droge vasteland van Europa, Azië en/of Afrika; of: aanlandige winden geven stuwingsneerslag aan de randen, waardoor het schiereiland in de regenschaduw ligt (1p)
- Noemt een tweede, andere juiste oorzaak uit dezelfde lijst (1p)
Alleen de eerste twee genoemde oorzaken tellen mee.
Bron 10 De omgeving van Salala (in het zuidwesten van Oman) in de zomer

Foto van een heuvelachtig landschap bij Salala in de zomer. Het landschap is groen, met struiken en bomen in de hellingen en op de achtergrond. Op de voorgrond liggen donkere stenen.
Bron 11 Klimaatgegevens van Salala in het zuidwesten van Oman
| maand | dagelijks gemiddelde temperatuur (°C) | gemiddelde neerslag (mm) | gemiddelde relatieve luchtvochtigheid (%) | gemiddeld aantal uur zonneschijn per maand |
|---|---|---|---|---|
| jan | 22,9 | 2,2 | 50 | 289,6 |
| febr | 23,7 | 7,0 | 58 | 256,8 |
| maart | 25,5 | 6,3 | 62 | 297,6 |
| april | 27,6 | 19,8 | 68 | 308,3 |
| mei | 29,0 | 17,1 | 75 | 335,1 |
| juni | 29,0 | 10,6 | 80 | 199,5 |
| juli | 26,4 | 24,6 | 89 | 43,9 |
| aug | 25,2 | 24,5 | 90 | 42,4 |
| sept | 26,3 | 4,1 | 81 | 188,0 |
| okt | 26,3 | 4,1 | 67 | 314,7 |
| nov | 25,9 | 9,1 | 55 | 304,7 |
| dec | 23,9 | 1,1 | 50 | 296,8 |
| jaarlijks | 26,0 | 131 | 68,8 | 2.877,4 |
Bron 12 Satellietopname van het grondgebruik in de omgeving van Riad, de hoofdstad van Saudi-Arabië

Satellietopname van de omgeving van Riad. Het woestijnachtige, lichtbruine en roze landschap bevat groene cirkelvormige en rechthoekige velden, die dicht bij elkaar liggen en met donkere stippen zijn ingekleurd. Schaal: 0, 10 en 20 km.
Vraag 17 2 punten
Gebruik de bronnen 10 tot en met 12.
Riad en Salala liggen in de woestijn, maar toch is er vegetatie. Bij Salala is er alleen vegetatie in de zomer, doordat er dan een beetje neerslag valt. Bij Riad ligt een gebied waar het hele jaar door vegetatie is.
Geef:
- nog een andere natuurlijke oorzaak waardoor er bij Salala in de zomer vegetatie is;
- de oorzaak waardoor er bij Riad het hele jaar door vegetatie is.
Bekijk het antwoord
- Noemt een andere natuurlijke oorzaak voor de vegetatie bij Salala in de zomer, zoals minder zon / bewolking / minder verdamping, of een hoge relatieve luchtvochtigheid (1p)
- Noemt dat bij Riad irrigatie plaatsvindt (1p)
2021, tijdvak 3: De Dakar Rally in Zuid-Amerika
Opgavetekst
Bron 13 Conflicten in Afrika

Kaart van Afrika met conflicten (selectie, 2017): nationale conflicten, grensconflicten en conflicten om autonomie, en conflicten om bodemschatten. Terreuraanslagen 2016/17 met het aantal doden. Gearceerd: werkgebied van militante islamitische groeperingen, met de namen Al-Qaida, IS, Boko Haram, Al-Shabaab en Ansar al-Sharia. VN-vredesmissies met het aantal blauwhelmen in 2017 (minder of meer dan 10.000), met het jaar waarin de missie begon.
Bron 14 De Dakar Rally

De Dakar Rally is een jaarlijkse wedstrijd voor motorfietsen, quads, auto's en trucks door onherbergzaam gebied, bij voorkeur woestijnen. De rally is vernoemd naar de Senegalese hoofdstad Dakar; tot 2008 was dit de traditionele finishplaats. Senegal ligt in het westen van Afrika. Oorspronkelijk startte de rally in de Franse hoofdstad Parijs, maar later kwamen er ook andere startplaatsen. In 2009 werd de rally verplaatst naar Zuid-Amerika.
Vraag 20 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
De Dakar Rally wordt elk jaar in januari gehouden. In het zuidelijke deel van Zuid-Amerika valt januari in de regenperiode.
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de regenperiode in het zuidelijk deel van Zuid-Amerika.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat boven het zuidelijk deel van Zuid-Amerika in januari een lagedrukgebied ligt, waardoor de lucht daar stijgt (1p)
- Noemt dat de vochtige, stijgende lucht afkoelt en condenseert, waardoor neerslag ontstaat (1p)
2019, tijdvak 1: Landschappen en klimaat in Afrika
Opgavetekst
Bron 1 Locaties van de vijf foto's in bron 2

Kaart van Afrika met de locaties 1 tot en met 5 waar de foto's van bron 2 zijn gemaakt. Schaal 0 tot 800 km.
Bron 2 Vijf foto's van landschappen in Afrika: foto a en b

Foto a (boven): een groene plantage met laaggroeiende gewassen op de voorgrond, met op de heuvel achter de plantage bos.
Foto b (onder): drie oryxen op een droge, geelbruine grasvlakte onder een blauwe lucht.
Bron 2 Vijf foto's van landschappen in Afrika: foto c en d

Foto c (boven): opuntiacactussen op de voorgrond, met op de achtergrond bergen en rijen bomen.
Foto d (onder): een brede acaciaboom in een open, groen savannelandschap onder een bewolkte lucht.
Bron 2 Vijf foto's van landschappen in Afrika: foto e

Foto e: rood-oranje zandduinen in een vlakke, kale omgeving onder een lichtblauwe lucht.
Vraag 13 3 punten
Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas. De foto's a tot en met e zijn gemaakt op de vijf locaties die zijn aangegeven op de kaart in bron 1. Noteer de locaties 1 tot en met 5 uit bron 1 op je antwoordblad. Schrijf achter elk cijfer de letter van de juiste foto.
Bekijk het antwoord
- Koppelt de locaties aan de juiste foto: locatie 1 hoort bij foto c, locatie 2 bij foto e, locatie 3 bij foto a, locatie 4 bij foto d en locatie 5 bij foto b (3p)
Indien vijf antwoorden juist: 3 punten. Indien vier of drie antwoorden juist: 2 punten. Indien twee antwoorden juist: 1 punt. Indien minder dan twee antwoorden juist: 0 punten.
Vraag 14 1 punt
Gebruik de atlas. In Afrika liggen de verschillende landschapszones over het algemeen parallel aan de evenaar. In Noord- en Zuid-Amerika is dit patroon minder herkenbaar. Noem de geofactor waardoor dit verschil wordt veroorzaakt.
Bekijk het antwoord
- Noemt als geofactor: reliëf / (ligging van) gebergtes (1p)
Vraag 15 2 punten
Gebruik de atlas. Rondom de evenaar valt in het oosten van Afrika minder neerslag dan in het westen. Leg met kaartblad 178 uit dat de bodemaantasting door afstromend water rondom de evenaar in het oosten van Afrika toch groter is dan in het westen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: het oosten van Afrika is rondom de evenaar minder dichtbegroeid dan het westen (vooral halfopen, steppe- en savanne-achtige vegetatie; het westen is begroeid met altijdgroen tropisch regenwoud) (1p)
- Gevolg: waardoor de bodem in het oosten van Afrika rondom de evenaar bij (hevige) neerslag makkelijker kan wegspoelen (1p)
Vraag 16 3 punten
Gebruik de atlas. Een van de natste plaatsen in Afrika is de stad Douala in Kameroen. Het hele jaar door valt hier veel neerslag. In de periode mei-augustus is de hoeveelheid neerslag echter nog groter dan in de overige maanden. Geef eerst aan waardoor in Douala het hele jaar door veel neerslag valt. Beschrijf vervolgens het ontstaan van de nog grotere hoeveelheid neerslag in Douala in de periode mei-augustus.
Bekijk het antwoord
- Douala ligt vlak bij de evenaar / staat het hele jaar door onder invloed van een lagedrukgebied / de ITCZ (1p)
- In de periode mei-augustus staat Douala onder invloed van een aanlandige wind / de vochtige zuidwestmoesson (1p)
- De vochtige lucht wordt tegen de gebergtes rondom Douala gedwongen te stijgen, en valt er dus een nog grotere hoeveelheid neerslag (1p)
2019, tijdvak 2: Tuinbouw in het droogste gebied van Spanje
Opgavetekst
Bron 1 Tuinbouw in het droogste gebied van Spanje
Het gebied rondom de stad Almería in Zuid-Spanje is een van de droogste gebieden van Europa. Ten noorden van Almería ligt de Tabernaswoestijn, waar de gemiddelde jaarlijkse neerslag zo'n 250 millimeter bedraagt. Ten westen van Almería ligt Campo del Dalías. Dit gebied is de laatste 30 jaar in een snel tempo uitgegroeid tot het grootste tuinbouwgebied van Europa.
Op zo'n 26.000 hectare (driemaal de oppervlakte aan kassen in Nederland) worden in plastic kassen groenten en fruit verbouwd die worden verkocht in heel Europa. Het gebied heeft als bijnaam Mar de plástico: de plastic zee. De waterbalans in het gebied is negatief door de geringe hoeveelheid neerslag en de grote productie van groenten en fruit. Waterschaarste wordt in toenemende mate een probleem en vormt een bedreiging voor de tuinbouw.
Satellietbeeld van de plastic kassen in Campo del Dalías

Satellietbeeld van het gebied met de plastic kassen in Campo del Dalías.
Ligging satellietbeeld

Kleine kaart met de ligging van het satellietbeeld: Almería, Málaga en de Straat van Gibraltar.
Vraag 8 2 punten
In de Tabernaswoestijn is de gemiddelde jaarlijkse neerslag een van de laagste van Spanje.
Leg dit uit met behulp van de overheersende windrichting in Spanje.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat de (aanlandige) westenwinden een lange afstand over land moeten afleggen / verschillende bergketens moeten passeren (oorzaak). (1p)
- Uit de uitleg moet blijken dat de lucht veel vocht heeft verloren als die de Tabernaswoestijn bereikt (gevolg). (1p)
Bron 2 Erosiegeul van Rambla de Tabernas in de Tabernaswoestijn

Foto van de erosiegeul van de Rambla de Tabernas in de Tabernaswoestijn.
Vraag 9 2 punten
Duizenden jaren geleden begon de Rambla de Tabernas zich in het landschap van de Tabernaswoestijn in te snijden. Hoewel het riviertje meestal droog staat, heeft het toch een diepe erosiegeul gevormd.
Leg dit uit met een neerslagkenmerk van dit gebied.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat de neerslagintensiteit in de Tabernaswoestijn erg hoog is (oorzaak). (1p)
- Uit de uitleg moet blijken dat de geul ineens veel water moet afvoeren / de stroomsnelheid van de geul in korte tijd sterk toeneemt, en de erosiekracht dus groot is (gevolg). (1p)
2019, tijdvak 2: Toerisme in Laos
Vraag 19 2 punten
Laos heeft een droge en een natte periode. Tijdens de natte periode kan de hoeveelheid neerslag op lokale schaal sterk verschillen.
Geef aan:
- waardoor de droge periode in Laos wordt veroorzaakt en waardoor de natte periode in Laos wordt veroorzaakt;
- waardoor de hoeveelheid neerslag in de natte periode op lokale schaal sterk kan verschillen.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat Laos een gedeelte van het jaar (december - april) onder invloed staat van een hogedrukgebied / van aflandige winden / van dalende lucht (droge periode), en een gedeelte van het jaar onder invloed van een lagedrukgebied / van de ITCZ / van aanlandige winden / van stijgende lucht (natte periode). (1p)
- Uit het antwoord moet blijken dat door het grillige reliëf verschillen in neerslag ontstaan tussen de loef- en de lijzijde van gebergten. (1p)
2019, tijdvak 2: Filipijnen, Indonesië en Vietnam vergeleken
Opgavetekst
Bron 1
Platentektoniek
a Endogene krachten spelen in dit land een relatief kleine rol bij de vorming van het landschap.
b In dit land is de plaattektonische situatie door de aanwezigheid van een aantal microplaten zeer complex.
c Dit land ligt ingeklemd tussen twee subductiezones.
Grondstoffen
d Veel vormen van fossiele brandstoffen zijn in dit land op grote schaal winbaar.
e Door de plaattektonische situatie van het land komen er veel ertsen voor, maar in de praktijk zijn er niet veel mijnen en worden maar weinig grondstoffen geëxporteerd.
f In dit land worden in de delta's van de grote rivieren grote hoeveelheden rijst verbouwd.
Vraag 20 2 punten
In bron 1 staan van elk van de landen Filipijnen, Indonesië en Vietnam twee fysisch-geografische kenmerken.
Noteer de namen van de landen Filipijnen, Indonesië en Vietnam onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elk land de twee letters van de bijbehorende fysisch-geografische kenmerken.
Bekijk het antwoord
- Noemt per land de juiste twee letters: Filipijnen: c en e; Indonesië: b en d; Vietnam: a en f. (2p)
Zes antwoorden juist: 2 punten. Vijf of vier antwoorden juist: 1 punt. Minder dan vier antwoorden juist: 0 punten.
2018, tijdvak 1: Water in het Midden-Oosten
Vraag 14 2 punten
Gebruik de atlas. Op het Arabisch Schiereiland valt in het zuidwesten vrijwel alleen in de zomermaanden neerslag. Beschrijf met behulp van de ligging van luchtdrukgebieden in de zomermaanden de wijze waarop daar neerslag ontstaat.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat in de zomer de ITCZ / een groot lagedrukgebied boven het Arabisch Schiereiland ligt (en een hogedrukgebied net ten zuiden van de evenaar). (1p)
- Noemt dat de lucht in het zuidwesten van het Arabisch Schiereiland opstijgt tegen een gebergte, waarbij afkoeling en condensatie plaatsvinden. (1p)
2018, tijdvak 1: Natuurrampen in Zuidoost-Azië
Bron 1 Mangroven

Mangroven zijn vloedbossen. Ze groeien aan tropische kusten, met name in deltagebieden. De lange wortels zorgen ervoor dat de bomen ook bij vloed boven het water uitsteken. Op veel plaatsen in Zuidoost-Azië zijn mangroven verwijderd.
Vraag 19 2 punten
Gebruik bron 1 en kaartblad 228. In Zuidoost-Azië heeft in 2008 een grote natuurramp plaatsgevonden waarbij, net als bij de tsunami van Aceh in 2004, ook meer dan 100.000 dodelijke slachtoffers vielen. Het verwijderen van de mangroven heeft bijgedragen aan het grote aantal slachtoffers van beide rampen. Geef aan: - in welk land in Zuidoost-Azië deze andere grote natuurramp heeft plaatsgevonden; - op welke manier het verwijderen van de mangroven heeft bijgedragen aan het grote aantal slachtoffers van beide rampen.
Bekijk het antwoord
- Noemt Myanmar als land waar deze andere grote natuurramp heeft plaatsgevonden. (1p)
- Noemt dat de mangroven een natuurlijke bescherming vormden voor het kustgebied, doordat ze functioneerden als golfbrekers. (1p)
2018, tijdvak 2: Yellowstone National Park en omgeving
Opgavetekst
Bron 1 Yellowstone National Park en Snake River Plain

Yellowstone National Park is een hoog gelegen vulkanisch actief gebied in het noorden van de Rocky Mountains. Er bevindt zich een grote caldera, er zijn warme bronnen en geisers. In Yellowstone National Park ontspringt de Snake River, die door Snake River Plain naar het westen stroomt. Snake River Plain is een langgerekt, relatief vlak gebied ten noorden van Great Salt Lake. Het gebied bestaat uit vulkanische gesteenten van verschillende ouderdom. De Snake River komt uiteindelijk bij Kennewick samen met de Columbia River.
Bron 2 Debietverloop van de Columbia River

Lijngrafiek van het debiet van de Columbia River in m³/s, per maand van januari tot en met december. Verticale as: debiet, van 0 tot 40.000 m³/s. Drie lijnen: hoogst gemeten afvoer (blauw), gemiddelde afvoer (geel) en laagst gemeten afvoer (rood).
De hoogst gemeten afvoer ligt in de winter en het vroege voorjaar rond 10.000 tot 15.000 m³/s, stijgt vanaf april en bereikt in juni een piek van ruim 35.000 m³/s. Daarna daalt de lijn tot ongeveer 10.000 m³/s in september en oktober, en stijgt weer licht in november en december.
De gemiddelde afvoer piekt in juni op ongeveer 17.000 m³/s en is het laagst in september. De laagst gemeten afvoer blijft het hele jaar onder ongeveer 10.000 m³/s, met enkele kleine pieken van ongeveer 10.000 m³/s in april, mei en juni.
Vraag 11 2 punten
Gebruik bron 1 en de atlas.
Leg uit dat in de omgeving van Yellowstone National Park meer neerslag valt dan in Snake River Plain.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt de oorzaak: Snake River Plain is (redelijk) vlak en in de omgeving van Yellowstone National Park liggen bergen. (1p)
- Noemt het gevolg: vochtige lucht stijgt niet op in Snake River Plain, maar wordt pas in de omgeving van Yellowstone National Park tegen de gebergtes gedwongen te stijgen (en daar uit te regenen). (1p)
2018, tijdvak 2: Landbouwgebieden in het noorden van Vietnam
Opgavetekst
Bron 1 Landbouwgebieden in het noorden van Vietnam

In het noorden van Vietnam vindt landbouw plaats in drie deelgebieden:
- in het laagland: hier vindt overwegend rijstbouw plaats. In de delta van de Rode Rivier wordt op 90 procent van het cultuurland rijst verbouwd.
- in het heuvelland: hier is de landbouw gemengd. Op de hellingen wordt rijst verbouwd op terrassen (zie foto), maar ook mais en cassave.
- in de bergen: hier wordt overwegend mais geteeld. Deze hooglandmais wordt vaak geteeld op tijdelijke akkers. Na een aantal jaren wordt de grond teruggegeven aan de natuur, zodat de bodemvruchtbaarheid en het bos zich weer kunnen herstellen.
Vraag 17 2 punten
Gebruik de atlas.
In het noorden van Vietnam valt in de winter, net als in andere delen van het vasteland van Zuidoost-Azië, weinig neerslag.
Leg uit dat op het vasteland van Zuidoost-Azië in de winter weinig neerslag valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt de oorzaak: in de winter / januari ligt boven het vasteland van (Zuidoost-)Azië een hogedrukgebied / ligt het equatoriaal minimum op het zuidelijk halfrond. (1p)
- Noemt het gevolg: hierdoor waait op het vasteland van Zuidoost-Azië een (droge) aflandige wind / daalt de lucht. (1p)
2018, tijdvak 2: Rondom de Zuid-Chinese Zee
Opgavetekst
Bron 1 Olie- en gasreserves in de Zuid-Chinese Zee

Kaart van de Zuid-Chinese Zee met de omliggende landen, de Paracel-eilanden en de Spratley-eilanden. De gebieden zijn ingekleurd naar de hoeveelheid olie- en gasreserves in miljoenen vaten olie. Legenda: 2.500 - 10.000 (donkerbruin), 1.000 - 2.500 (bruin), 100 - 1.000 (oranje), 1 - 100 (geel), minder dan 1 (lichtgeel), onbekend (grijs). Schaal 0 tot 600 km.
Bron 2 China claimt de Zuid-Chinese Zee

Het VN-zeerechtverdrag is een verdrag van de Verenigde Naties waarin staat beschreven dat een aan zee grenzende staat tot 200 zeemijlen uit de kust het recht heeft om de natuurlijke hulpbronnen te exploiteren. Dit is de Exclusief Economische Zone (EEZ). Als de afstand tot een buurland minder dan 200 zeemijlen is, wordt de zee in twee gelijke stukken verdeeld.
China heeft het verdrag uit 1994 ondertekend. Door aanspraak te maken op de Spratley-eilanden en de Paracel-eilanden claimt China nu een groot deel van de Zuid-Chinese Zee, tot ver in de EEZ van landen als de Filipijnen, Maleisië, Brunei, Indonesië en Vietnam.
Kaart: door China geclaimde gebieden (roze stippellijn), grenzen van de EEZ’s volgens het VN-zeerechtverdrag (blauwe stippellijn) en betwiste eilanden (groene stippen). Schaal 0 tot 600 km.
Vraag 22 1 punt
Gebruik de atlas.
In de Zuid-Chinese Zee overheerst in een deel van het jaar een koude stroming en in een ander deel van het jaar een warme stroming.
Geef aan waardoor deze wisselende stromingen ontstaan.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat door de halfjaarlijks kerende (moesson)wind in de Zuid-Chinese Zee in de winter koud zeewater naar het zuiden wordt geblazen en in de zomer warm zeewater naar het noorden. (1p)
Hoe vaak weer en klimaat in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 6-7, 9, 17, 20 | 5 | 15% |
| 2026, tijdvak 2 | 18-19, 34 | 3 | 9% |
| 2025, tijdvak 1 | 13-19 | 7 | 22% |
| 2025, tijdvak 2 | 12, 14-18, 20 | 7 | 20% |
| 2024, tijdvak 1 | 25-26 | 2 | 6% |
| 2023, tijdvak 1 | 14-15 | 2 | 6% |
| 2023, tijdvak 2 | 12, 16-17 | 3 | 9% |
| 2022, tijdvak 1 | 11, 15 | 2 | 6% |
| 2022, tijdvak 2 | 14-15, 19 | 3 | 10% |
| 2022, tijdvak 3 | 11, 23-25 | 4 | 13% |
| 2021, tijdvak 1 | 14, 16, 22 | 3 | 10% |
| 2021, tijdvak 2 | 6-7, 22 | 3 | 10% |
| 2021, tijdvak 3 | 15, 17, 20 | 3 | 9% |
| 2019, tijdvak 1 | 13-16 | 4 | 13% |
| 2019, tijdvak 2 | 8-9, 19-20 | 4 | 13% |
| 2018, tijdvak 1 | 14, 19 | 2 | 6% |
| 2018, tijdvak 2 | 11, 17, 22 | 3 | 9% |
In 17 van de 18 ingedeelde examens aardrijkskunde vwo staat een vraag over weer en klimaat, samen 60 vragen (10% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 12% van de vragen over weer en klimaat, daarvoor 10%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met weer en klimaat
Maak de 15 nieuwste examenvragen over weer en klimaat online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over weer en klimaat
Andere onderwerpen aardrijkskunde vwo
- Verstedelijking
- Endogene en exogene processen
- Globalisering
- Ontwikkelingsvraagstukken
- Nederland: wonen en water
- Water en rivieren
- Energie en grondstoffen
- Bevolking en migratie
- Landbouw en voedsel
- Kaartvaardigheden
Weer en klimaat op andere niveaus
- Examenvragen weer en klimaat aardrijkskunde havo
- Examenvragen weer en klimaat aardrijkskunde vmbo-gl/tl
- Examenvragen weer en klimaat aardrijkskunde havo Cariben
- Examenvragen weer en klimaat aardrijkskunde vwo Cariben
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt weer en klimaat voor in het eindexamen aardrijkskunde vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 60 vragen over weer en klimaat, 10% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.
In welk examen aardrijkskunde vwo stonden de meeste vragen over weer en klimaat?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 7 vragen: 13-19.
Hoe oefen ik examenvragen over weer en klimaat?
Op deze pagina staan alle vragen over weer en klimaat met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.