Examenvragen verstedelijking aardrijkskunde vwo

96 vragen over verstedelijking uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Verstedelijking komt in 18 van de 18 examens aardrijkskunde vwo voor, met 96 vragen (17% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 3 (9 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over verstedelijking

Per examen de vragen over verstedelijking, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: De marathon van New York

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.

Drie atlaskaarten van New York: A de verspreiding van bevolkingsgroepen (etnische samenstelling per gebied, 2019), B het percentage Hispanic bevolking (2010) en C het grondgebruik met zakencentrum, woongebied, industrie en parken.
kaartenkatern New York Bevolking

Grote Bosatlas 56e editie kaartblad 193A-C

Gebruik bron 1 en het kaartenkatern.

De marathon van New York gaat door de vijf stadsdelen van New York. Over elk stadsdeel staat hieronder een uitspraak.

  • Uitspraak 1: dit stadsdeel heeft de meest homogene etnische bevolkingssamenstelling.
  • Uitspraak 2: in dit stadsdeel ligt de wijk met het grootste aandeel mensen met voorouders uit Sub-Sahara Afrika.
  • Uitspraak 3: in dit stadsdeel liggen de meeste wijken met een grote Aziatische minderheid.
  • Uitspraak 4: in dit stadsdeel is de secundaire sector bijna helemaal verdwenen.
  • Uitspraak 5: dit is het enige stadsdeel dat op het Amerikaanse vasteland ligt.

Vraag 2 2 punten

Geef voor elke uitspraak aan over welk stadsdeel die gaat.

Bekijk het antwoord
Uitspraak 1:Staten Island (Richmond County)
Uitspraak 2:Brooklyn (Kings County)
Uitspraak 3:Queens (County)
Uitspraak 4:Manhattan (New York County)
Uitspraak 5:Bronx (County)

indien vijf juiste antwoorden: 2 scorepunten; indien vier of drie juiste antwoorden: 1 scorepunt; indien minder dan drie juiste antwoorden: 0 scorepunten.

Vraag 2 in het hele examen

Gebruik het kaartenkatern.

New York is een stad waarin op verschillende schaalniveaus sprake is van ruimtelijke segregatie.

Vraag 3 2 punten

Beredeneer dat er binnen New York op verschillende schaalniveaus sprake is van ruimtelijke segregatie.

Bekijk het antwoord

Uit de redenering moet blijken dat

  • in New York bevolkingsgroepen met een verschillende etniciteit (grotendeels) gescheiden van elkaar leven,
  • zodat er zowel tussen als binnen de stadsdelen verschillen in bevolkingssamenstelling bestaan.

Vraag 3 in het hele examen

2026, tijdvak 1: De stad als gezonde leefomgeving

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 22.

bron 19

Levensverwachting in Utrecht

De gemiddelde levensverwachting in de stad Utrecht is 81,3 jaar. Uit geografische analyses van de stad Utrecht blijkt dat er tussen wijken grote verschillen bestaan in levensverwachting. Deze verschillen zijn onder andere te verklaren door sociaal-economische verschillen tussen de wijken.

Doordat grootschalige herstructureringsprojecten uitgevoerd zijn, wordt aanbevolen om deze onderzoeken niet meer op wijkniveau uit te voeren, maar op een ander schaalniveau.

Kaart van de wijken van Utrecht met de levensverwachting in jaren: Overvecht 78,6, Noordwest 80,3, Noordoost 83,7, West 82,2, Leidsche Rijn 80,7, Binnenstad 82,3, Oost 81,8, Zuidwest 78,9, Zuid 82,9 en Vleuten-De Meern 83,3.
Levensverwachting per wijk in Utrecht, 2022
Luchtfoto van een spoorlijn die de grens vormt tussen Overvecht-Zuid met hoge flats en kantoorgebouwen aan de linkerkant en Tuindorp met rijtjeshuizen met rode daken en tuinen aan de rechterkant.
bron 20 De grens tussen Overvecht-Zuid (wijk Overvecht) en Tuindorp (wijk Noordoost)

Gebruik de bronnen 19 en 20.

Tussen stadswijken bestaan verschillen in gezondheid en in levensverwachting.

Vraag 29 2 punten

Beredeneer vanuit de economische dimensie waarom het verschil in levensverwachting tussen wijken groot kan zijn.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Het gemiddelde inkomen / De welvaart tussen wijken verschilt,
  • zodat de toegang tot gezond eten / sportvoorzieningen / gezondheidszorg / woningen met een gezond binnenmilieu voor minder welvarende inwoners beperkter kan zijn.

Vraag 29 in het hele examen

bron 21

De stad als gezonde leefomgeving

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is de belangenorganisatie en het kennisplatform voor alle Nederlandse gemeenten. De VNG helpt gemeenten om de Omgevingswet uit te voeren door advies te geven over het nemen van maatregelen (zie bron 22). De Omgevingswet heeft onder andere als doel het beschermen en het bevorderen van een gezonde leefomgeving.

Infographic 'De stad als gezonde leefomgeving: gezondheidswinst door beschermen én bevorderen'. Onder een stadssilhouet staan de doelen: beschermen met milieunormen (een paraplu tegen fijnstof, PM2,5) en bevorderen met bewegen, ontspannen en ontmoeten (fietsen, basketbal, vissen in het groen en mensen die elkaar ontmoeten op een bankje).
Isometrische tekening van een stadswijk met genummerde maatregelen 1 tot en met 25, zoals fietspaden, een buurthuis, groen met wateropvang, een speeltuin, groene daken, een volkstuin, een school, een station en fruitbomen langs de straat.
bron 22 Samenwerken aan een gezonde leefomgeving (VNG)

maatregelen in de leefomgeving

  • 1 verkeersveiligheid
  • 2 brede en veilige (snel)fiets- en voetpaden
  • 3 oriëntatie vanuit woning op de straat (veilige leefomgeving)
  • 4 toegankelijke ontmoetingsplekken (buurthuis, publieke bankjes)
  • 5 kwalitatief hoogwaardig groen met wateropvang
  • 6 bouwen met CO$_2$ absorberend materiaal
  • 7 ruimte voor sport en spel (speeltuin/beweegplein)
  • 8 bescherming tegen schadelijke verkeerseffecten (geluid, lucht, geur)
  • 9 rookvrije woonomgeving (inclusief haardvuur)
  • 10 faciliteren en stimuleren elektrisch vervoer
  • 11 gezond binnenmilieu in woningen en schoolgebouwen
  • 12 schone en veilige leefomgeving
  • 13 openbare ruimte die uitnodigt om te lopen
  • 14 nabijheid van voorzieningen
  • 15 voorzieningen op begane grond
  • 16 beweegvriendelijke openbare ruimte en toegankelijke gebouwen
  • 17 groene daken
  • 18 rustige verblijfplek bij de woning
  • 19 volksmoestuin/stadslandbouw
  • 20 gezonde schoolomgeving
  • 21 lokale (digitale) steunpunten
  • 22 stimuleren en faciliteren maatschappelijke initiatieven
  • 23 goed bereikbare OV-voorzieningen
  • 24 fruitbomen langs de straat
  • 25 monitoring indicatoren gezonde leefomgeving

Gebruik de bronnen 21 en 22.

De maatregelen 7 en 19 kunnen de sociale cohesie in een wijk versterken, maar ze kunnen ook een risico vormen voor de leefbaarheid in de wijk.

Vraag 30 2 punten

Geef aan waarom deze maatregelen

  • de sociale cohesie in een wijk kunnen versterken; (1 punt)
  • ook een risico kunnen vormen voor de leefbaarheid in een wijk. (1 punt)
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat met deze maatregelen plekken worden gecreëerd waar mensen elkaar (kunnen) ontmoeten.

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • Volkstuinen / speeltuinen / beweegpleinen kunnen (bij slecht onderhoud) makkelijk verpauperen / in verval raken.
  • Volkstuinen / speeltuinen / beweegpleinen kunnen zorgen voor een onoverzichtelijke inrichting van de openbare ruimte.

Vraag 30 in het hele examen

Gebruik bron 22.

De maatregelen 5, 17 en 24 beperken de gevolgen van klimaatverandering in de stad.

Vraag 31 2 punten

Geef twee manieren waarop deze maatregelen de gevolgen van klimaatverandering beperken.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van juiste manieren zijn:

  • In een groene leefomgeving wordt tijdens extreme regenval water beter vastgehouden.
  • Een groene leefomgeving heeft tijdens hittegolven / extreem hoge temperaturen een verkoelend effect in de stad.

per juiste manier: 1 scorepunt

Vraag 31 in het hele examen

Ruimtelijke gezondheidsanalyses worden meestal uitgevoerd op wijkniveau (zie bron 19). Gezien de herstructureringsprojecten van de laatste twintig jaar is het zinvoller om ruimtelijke (gezondheids)analyses uit te voeren op een ander schaalniveau.

Vraag 33 2 punten

Beredeneer waarom ruimtelijke analyses in wijken waar herstructurering plaatsgevonden heeft, zinvoller zijn als ze op een ander schaalniveau worden uitgevoerd.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • Bij veel herstructureringsprojecten de laatste twintig jaar werden binnen een wijk verschillende woningtypes gebouwd,
  • zodat bij een ruimtelijke (gezondheids)analyse op wijkniveau de sociaal-economische verschillen op straatniveau niet naar voren komen.

Vraag 33 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Samenwerkingsverbanden tussen gemeenten

Opgavetekst

Bij deze opgave hoort bron 15.

bron 15

Kaart van Nederland met lijnen tussen gemeenten die samenwerken; de kleur van de lijnen loopt van geel (weinig samenwerkingsverbanden) naar paars (veel samenwerkingsverbanden).
Samenwerkingsverbanden tussen gemeenten

Gebruik bron 15.

Binnen de Randstad worden twee informele stedelijke deelgebieden onderscheiden.

Vraag 26 2 punten

Geef

  • de naam van deze stedelijke deelgebieden van de Randstad;
  • met bron 15 een reden waarom deze onderverdeling in twijfel getrokken kan worden.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat de Randstad (informeel) wordt onderverdeeld in de Noordvleugel en de Zuidvleugel.
  • Voorbeelden van een juiste reden zijn: gemeenten werken vooral samen met nabijgelegen gemeenten binnen de provincie / binnen de Randstad zijn meer dan twee clusters van samenwerkende gemeenten zichtbaar.

Vraag 26 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Nationale regie op de ruimtelijke ordening

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.

bron 15: Verandering van de ruimtelijke inrichting tussen 1996 en 2015 in de Randstad (kaarten, zie de figure-verwijzing bij vraag 25)

Ypenburg, Oosterheem en Leidsche Rijn zijn VINEX-wijken.

bron 16: Twee toekomstscenario's voor de Randstad in 2050 (kaarten, zie de figure-verwijzing bij vraag 29)

Gebruik bron 15.

Tussen 1996 en 2015 was het ruimtelijk beleid ten aanzien van de Randstad gericht op concentratie.

Vraag 25 2 punten

Geef twee voorbeelden uit bron 15 waaruit deze concentratie blijkt, elk op een verschillend schaalniveau.

Kaarten van de verandering van de ruimtelijke inrichting in de Randstad tussen 1996 en 2015 (bron 15). Bekijk in Bijlage, pagina 16

Bekijk het antwoord

Juiste voorbeelden zijn:

  • VINEX-wijken (zoals Ypenburg) worden tegen bestaande steden aangebouwd. (lokaal schaalniveau)
  • De uitbreiding van glastuinbouw vindt vooral plaats op plekken waar al glastuinbouw is. (regionaal schaalniveau)
  • Landelijke gebieden (zoals het Groene Hart) worden onbebouwd gelaten. (nationaal / regionaal schaalniveau)

per juist voorbeeld, mits op verschillende schaalniveaus: 1

Opmerking: De schaalniveaus hoeven niet expliciet in het antwoord genoemd te worden.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Geef aan wat op internationaal schaalniveau het belangrijkste doel van het ruimtelijk beleid ten aanzien van de Randstad is.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat de Randstad internationaal met andere grootstedelijke gebieden in Europa moet kunnen concurreren.

Vraag 26 in het hele examen

Gebruik bron 15.

Tussen 1996 en 2015 zijn VINEX-wijken gebouwd. De komst van deze wijken heeft bijgedragen aan het ontstaan van ruimtelijke segregatie.

Vraag 27 3 punten

Beredeneer in drie stappen waarom VINEX-wijken bijgedragen hebben aan het ontstaan van ruimtelijke segregatie. Begin je redenering met een kenmerk van een VINEX-wijk.

Kaarten van de verandering van de ruimtelijke inrichting in de Randstad tussen 1996 en 2015 (bron 15). Bekijk in Bijlage, pagina 16

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste redenering is:

  • In VINEX-wijken staan vooral (dure) koopwoningen
  • waar met name mensen uit hogere inkomensgroepen / (jonge) tweeverdieners uit de stad naartoe verhuisden,
  • zodat mensen uit lagere inkomensgroepen geconcentreerd in de wijken in de stad bleven wonen (en er meer scheiding ontstond).

Vraag 27 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Stadsherstel Amsterdam

Opgavetekst

Bron 15 Stadsherstel Amsterdam

Stadsherstel Amsterdam
Bron 15 Korte Prinsengracht, Amsterdam 1955

In de jaren 50 van de vorige eeuw was Amsterdam een stad in verval. Veel panden waren verpauperd of stonden in de steigers. Deze situatie zorgde voor een opvallend initiatief. In 1956 richtte een groep burgers ‘Stadsherstel Amsterdam’ op: een organisatie met als doel het beschermen en onderhouden van karakteristieke Amsterdamse panden. In eerste instantie draaide deze organisatie op donaties van burgers. Inmiddels heeft Stadsherstel Amsterdam zo’n 600 monumentale panden gerestaureerd. Vaak gaat het om panden die voor de gemeente of voor projectontwikkelaars niet de moeite waard zijn om op te knappen. Een van de restauraties van Stadsherstel Amsterdam was het opknappen van De Hallen aan de westkant van het centrum. Deze oude tramremise stond al jaren leeg en er waren plannen om er een groot uitgaanscentrum van te maken. Deze plannen stuitten echter op weerstand van de plaatselijke bevolking. Daarna is in samenwerking met Stadsherstel Amsterdam en de bewoners van de wijk een nieuw plan gekomen dat wel draagvlak had: De Hallen werd een centrum voor media, cultuur, eten en ambachten.

Vraag 28 2 punten

Gebruik bron 15. Om het verval van de Amsterdamse binnenstad door economische achteruitgang in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw tegen te gaan, richtten burgers Stadsherstel Amsterdam op. Geef twee oorzaken van de economische achteruitgang van de Amsterdamse binnenstad in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste oorzaken, bijvoorbeeld: bedrijvigheid of werkgelegenheid verdween uit de binnenstad; vooral welvarende mensen trokken uit de stad. (2p)

Per juiste oorzaak 1 punt.

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 2 punten

In de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw werd een aantal grachten in Amsterdam gedempt. Geef aan: - waarom deze grachten toen werden gedempt; - waarom het dempen van grachten uiteindelijk leidde tot een achteruitgang van de leefbaarheid in de stad.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat grachten moesten plaatsmaken voor infrastructuur, zoals wegen en parkeerruimte. (1p)
  • Noemt een juist gevolg voor de leefbaarheid, bijvoorbeeld: door auto's in de binnenstad nam de onveiligheid, milieuvervuiling of geluidsoverlast toe; doordat water werd vervangen door asfalt nam het hitte-eilandeffect toe. (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Gebruik bron 15. De werkwijze van Stadsherstel Amsterdam verschilt van de manier waarop herstructurering in Nederlandse steden meestal tot stand komt. Geef aan waarin de werkwijze van Stadsherstel Amsterdam verschilt van de manier waarop herstructurering in Nederlandse steden meestal tot stand komt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij Stadsherstel Amsterdam de renovaties in handen zijn van burgers, in plaats van van gemeentes of het bedrijfsleven. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Bron 16 Tramremise De Hallen vóór de transformatie

Tramremise De Hallen vóór de transformatie
Bron 16

Foto van de binnenkant van de oude tramremise: een hoge, lege hal met een open stalen dakconstructie en stalen kolommen. Op de vloer liggen sporen.

Bron 16 Tramremise De Hallen ná de transformatie

Tramremise De Hallen ná de transformatie
Bron 16

Foto van de binnenkant van De Hallen na de transformatie: een hal met een glazen dak en rode bakstenen wanden, met aankondigingsborden, eetkraampjes en veel bezoekers.

Vraag 31 3 punten

Gebruik de bronnen 15 en 16. De Hallen aan de westkant van het centrum is opgeknapt en tegenwoordig is het een centrum voor media, cultuur, eten en ambachten. Geef aan: - waarom de oorspronkelijke plannen van de restauratie van De Hallen tot weerstand van de lokale bevolking in de buurt leidden; - welk sociaaleconomisch proces door de restauratie van De Hallen in de buurt in gang werd gezet; - welk gevolg dit proces had voor de oorspronkelijke bewoners in de buurt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat uitgaanscentra zorgen voor (geluids)overlast of drukte in de buurt. (1p)
  • Noemt gentrificatie als sociaaleconomisch proces. (1p)
  • Noemt een juist gevolg voor de oorspronkelijke bewoners, bijvoorbeeld: er kwamen voorzieningen in de wijk die niet aansloten bij de wensen van de bewoners; de (huur)prijzen van de woningen stegen; de oorspronkelijke bewoners werden uit de buurt verdreven. (1p)

Vraag 31 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Aandachtswijken

Opgavetekst

Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 21.

bron 18: Groeikernen, groeisteden en Vinex-locaties in Nederland

bron 19: Aandachtswijken in Nederland

In 2007 werd door de Nederlandse overheid een lijst opgesteld met veertig zogenaamde probleemwijken. Het idee was om de problemen met wonen, onderwijs, integratie en veiligheid in deze wijken met alle betrokkenen op wijkniveau aan te pakken. Hiervoor stelde de overheid geld beschikbaar. Later werd de term probleemwijken vervangen door de term aandachtswijken.

bron 20: De Leefbaarometer van de stad Utrecht en omgeving, 2020

De Leefbaarometer is een instrument waarmee een inschatting gegeven kan worden van de leefbaarheid in wijken en buurten. De Leefbaarometer geeft een indicatie van de leefbaarheid aan de hand van vijf kenmerken van de woonomgeving:

  • de kwaliteit van de woningvoorraad
  • de staat van de fysieke omgeving
  • het aantal voorzieningen
  • de ervaren overlast
  • de onveiligheid in combinatie met de sociale samenhang in de buurt

bron 21: WOZ-waarde in de stad Utrecht en omgeving, 2020

De WOZ-waarde is een schatting van de waarde van woningen door de gemeente. De WOZ-waarde wordt onder andere gebruikt om de hoogte van belastingen te bepalen.

Gebruik de bronnen 18 en 19.

Het ruimtelijk beleid ten aanzien van de Randstad tot ongeveer 1990 heeft bijgedragen aan het ontstaan van een concentratie van sociaaleconomische problemen in bepaalde wijken. Deze wijken werden aandachtswijken genoemd.

Vraag 31 3 punten

Beschrijf in drie stappen dat het ruimtelijk beleid ten aanzien van de Randstad tot ongeveer 1990 bijgedragen heeft aan het ontstaan van een concentratie van sociaaleconomische problemen in bepaalde wijken.

Kaart van groeikernen, groeisteden en Vinex-locaties in Nederland (bron 18). Bekijk in Bijlage, pagina 18

Bekijk het antwoord

De beschrijving moet onderstaande drie stappen bevatten:

  • Het ruimtelijk beleid ten aanzien van de Randstad tot ongeveer 1990 was gericht op het gecontroleerd spreiden / bundelen van de suburbanisatie vanuit de steden in de Randstad (naar de groeikernen).
  • Vooral hogere inkomensgroepen hadden de mogelijkheid om naar groeikernen / groeisteden te verhuizen.
  • Vooral lagere inkomensgroepen bleven achter / kwamen terecht in wijken met goedkope (huur)woningen.

Vraag 31 in het hele examen

Gebruik de bronnen 20 en 21.

Binnen de stad Utrecht bestaat een verband tussen de uitkomsten van de Leefbaarometer en de WOZ-waarde.

Vraag 32 1 punt

Geef het verband tussen de uitkomsten van de Leefbaarometer en de WOZ-waarde binnen de stad Utrecht.

Kaart van de Leefbaarometer van de stad Utrecht en omgeving, 2020 (bron 20); de WOZ-waarde van bron 21 staat op pagina 21. Bekijk in Bijlage, pagina 20

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat binnen de stad Utrecht in het algemeen geldt dat hoe hoger de uitkomsten van de Leefbaarometer zijn, des te hoger de WOZ-waarde is.

of

Uit het antwoord moet blijken dat binnen de stad Utrecht in het algemeen geldt dat hoe lager de uitkomsten van de Leefbaarometer zijn, des te lager de WOZ-waarde is.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 2 punten

Beredeneer waarom het verband tussen de uitkomsten van de Leefbaarometer en de WOZ-waarde minder duidelijk is als naar de omgeving van de stad Utrecht wordt gekeken.

Bekijk het antwoord

Een juiste redenering is:

  • Dorpen / Landelijke gebieden / Groeikernen om Utrecht heen (zoals Maarssen, Nieuwegein en Houten) scoren op andere kenmerken uit de Leefbaarometer (zoals fysieke omgeving en overlast / onveiligheid) beter dan wijken in Utrecht,
  • zodat deze dorpen / landelijke gebieden / groeikernen, ondanks de lagere WOZ-waardes, toch hoog scoren op de Leefbaarometer.

Vraag 33 in het hele examen

Het kan voor de leefbaarheid in aandachtswijken goed zijn om de woningvoorraad zo aan te passen dat ook mensen uit de middeninkomensgroepen zich daar vestigen. Dit kan echter nadelig zijn voor de huidige inwoners van aandachtswijken.

Vraag 34 2 punten

Geef twee nadelen voor de huidige inwoners als de woningvoorraad in de aandachtswijken wordt aangepast zodat ook mensen uit de middeninkomensgroepen zich er gaan vestigen.

Bekijk het antwoord

Juiste nadelen zijn:

  • Er blijven minder woningen over voor de lagere inkomensgroepen.
  • De sociale cohesie kan achteruit gaan.
  • Voorzieningen ontwikkelen mee met de vraag van de nieuwe inwoners en passen hierdoor niet meer bij de vraag van de lagere inkomens.

Per juist nadeel 1 scorepunt.

Vraag 34 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Hebben bloemkoolwijken de eeuwige jeugd?

Opgavetekst

Bron 20 Groeikernenbeleid

Groeikernenbeleid
Bron 20 Groeikernen in Nederland

Vanaf het einde van de jaren zestig begonnen Nederlandse grote steden leeg te lopen. Er dreigde een ongecontroleerde suburbanisatie die ten koste zou gaan van de groene ruimte in de plattelandsgebieden. Groeikernen vormden het antwoord op dit ruimtelijke vraagstuk. Planologen kwamen met het plan van 'gebundelde deconcentratie'. De leegloop van grote steden moest worden opgevangen door satellietsteden die vanaf 1972 'groeikernen' werden genoemd. Na 1980 nam de groei in de groeikernen af, omdat de grote steden zelf weer wilden groeien in plaats van de leegloop naar de groeikernen te ondersteunen.
Kaart van Nederland met de groeikernen. Legenda: steden met meer dan 25.000 inwoners; gemeente met groeikern(en); overloopgebied van de stad.

Vraag 29 2 punten

Gebruik bron 20.
De grootschalige suburbanisatie aan het einde van de jaren zestig en in de jaren zeventig werd veroorzaakt door de demografische en de sociaaleconomische situatie in Nederland in die periode.
Geef een beschrijving van de demografische en de sociaaleconomische situatie in Nederland in die periode waardoor grootschalige suburbanisatie optrad.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in deze periode gezinsvorming plaatsvond bij de (na-oorlogse) babyboomgeneratie / de (na-oorlogse) babyboomgeneratie in de reproductieve leeftijd kwam. (1p)
  • Noemt dat deze groep door groeiende economische mogelijkheden verhuisde naar gebieden / dorpen buiten de stad waar meer ruimte / rust was (om kinderen te laten opgroeien). (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

In de jaren zeventig vond in de grote steden ondanks de leegloop toch grootschalige woningbouw plaats. Deze woningbouw voorkwam de suburbanisatie echter niet.
Geef aan

  • welk woningtype in de jaren zeventig vooral in de grote steden gebouwd werd;
  • waarom deze woningbouw de suburbanisatie niet voorkwam.
Bekijk het antwoord
  • Noemt galerijflats / hoogbouw in het groen. (1p)
  • Noemt dat dit type woningbouw niet aansloot bij de woonwensen van mensen die toen op zoek waren naar een woning / potentiële bewoners. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Bron 21 Bloemkoolwijken

Bloemkoolwijken
Bron 21 Waterland, een bloemkoolwijk in de groeikern Spijkenisse

In de periode 1975 − 1985 werden in zowel de grote steden als in de nieuwe groeikernen bloemkoolwijken gebouwd. Deze verkeersluwe, groene − en daarmee gezinsvriendelijke − wijken behoren in de steden tegenwoordig tot de wijken met het hoogste aandeel kinderen.
In groeikernen zijn bloemkoolwijken vaak juist vergrijsd. De wijk verliest daardoor haar oorspronkelijke functie. In leefbaarheidsonderzoeken scoren bloemkoolwijken daarom vaak laag, terwijl de wijken door de bewoners vaak wel hoog gewaardeerd worden.
Luchtfoto van de wijk Waterland in Spijkenisse.

Bron 21

Bron 21
Bron 21

Plattegrond van dezelfde wijk Waterland in Spijkenisse, met straten, water, openbaar groen en voorzieningen, onder meer scholen.

Vraag 31 2 punten

Gebruik bron 21.
Groeikernen bestaan voor een groot deel uit bloemkoolwijken.
Geef drie kenmerken van de fysiek-ruimtelijke structuur van de woonomgeving van bloemkoolwijken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt drie van de volgende juiste kenmerken: onregelmatig stratenpatroon / veel vertakkingen in het stratenpatroon; veel hofjes / woonerven; één doorgaande (rond)weg / weinig doorgaande wegen; veel speelveldjes / speeltuintjes; veel openbaar groen. (2p)

Indien drie juiste kenmerken 2; indien twee juiste kenmerken 1; indien minder dan twee juiste kenmerken 0.

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 1 punt

Bloemkoolwijken in nieuwe groeikernen zijn in het algemeen meer vergrijsd dan bloemkoolwijken in de oorspronkelijke grote steden. Door vergrijzing neemt de functionaliteit van bloemkoolwijken af.
Geef aan waarom door vergrijzing de functionaliteit van bloemkoolwijken afneemt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de voorzieningen in bloemkoolwijken gericht zijn op (jonge) gezinnen / dat de fysiek-ruimtelijke structuur van bloemkoolwijken gericht is op (jonge) gezinnen. (1p)

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 2 punten

Bloemkoolwijken in nieuwe groeikernen zijn in het algemeen meer vergrijsd dan bloemkoolwijken in de oorspronkelijke grote steden.
Beredeneer waarom bloemkoolwijken in nieuwe groeikernen meer vergrijsd zijn dan bloemkoolwijken in de oorspronkelijke grote steden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat er in (de nabijheid van) nieuwe groeikernen voor gezinnen vaak betaalbaardere / nieuwere vergelijkbare gezinsvriendelijke alternatieven zijn voor de bloemkoolwijken uit de jaren 70 / 80. (1p)
  • Noemt dat er in de oorspronkelijke grote steden vaak minder gezinsvriendelijke woonwijken zijn, waardoor de bloemkoolwijken daar vooral gezinnen aantrekken. (1p)

Vraag 33 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Migratie naar de Arabische Golfstaten

Opgavetekst

Bron 4 Internationale arbeidsmigratie naar de Arabische Golfstaten

De Arabische Golfstaten aan de Perzische Golf zijn een belangrijk bestemmingsgebied voor internationale arbeidsmigranten. Deze migratiestroom naar de Arabische Golfstaten kwam op gang toen in de jaren 70 de olieprijzen stegen. Veel van de aardolie-inkomsten werden niet alleen geïnvesteerd in publieke diensten, zoals gezondheidszorg en onderwijs, maar ook in de bouwsector. Hierdoor groeide de vraag naar personeel.

De eerste arbeidsmigranten kwamen vooral uit landen waar Arabisch wordt gesproken, zoals Egypte, Jemen en de Palestijnse gebieden. Tegenwoordig komt de meerderheid van de migranten uit Zuid- en Zuidoost-Azië. Deze migranten zijn tijdelijk en hebben niet dezelfde rechten als de staatsburgers van de landen waar ze gaan werken.

Bron 5 Vastgoedsector in de Verenigde Arabische Emiraten

Vastgoedsector in de Verenigde Arabische Emiraten
Bron 5 Kunstmatig aangelegd eiland The Palm in Dubai

Tot 2001 mochten in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) alleen staatsburgers van het land zelf een huis bezitten. In 2001 werd deze wet afgeschaft. Daarna is Dubai door migratie snel veranderd en is de ruimtelijke segregatie en sociale polarisatie in de stad toegenomen.

Vraag 6 2 punten

Gebruik de bronnen 4 en 5. Na het afschaffen van de woningwet in 2001 veranderde Dubai snel en nam de ruimtelijke segregatie en de sociale polarisatie in de stad sterk toe. Beredeneer waarom na 2001 zowel de ruimtelijke segregatie als de sociale polarisatie in Dubai sterk toenam.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Dubai na de afschaffing van de woningwet een aantrekkelijke vestigingsplaats werd voor (zeer) rijke mensen, die in exclusieve wijken gingen wonen. (1p)
  • Noemt dat de huizen in die wijken worden gebouwd door goedkope arbeidsmigranten (uit Zuid- en Zuidoost-Azië), die hier zelf nooit in kunnen wonen. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Verdozing van het Nederlandse landschap

Opgavetekst

Bron 21 De verdozing van Nederland

De verdozing van Nederland
Bron 21 Verdozing van het landschap

Sinds het begin van de jaren 90 hebben veel multinationale ondernemingen, zoals Samsung (in Delft) en Canon (in Rotterdam), hun Europese distributiecentra in Nederland gevestigd. Door het toenemen van het aantal onlinebestellingen stijgt het aantal distributiecentra de laatste jaren explosief. Op veel plekken in Nederland schieten de 'vierkante dozen' als paddenstoelen uit de grond. Critici vrezen dat de ongecontroleerde groei van het aantal distributiecentra leidt tot 'verdozing' van het Nederlandse landschap.

Bron 22 Distributiecentra in Nederland

Distributiecentra in Nederland
Bron 22

Drie kaarten van Nederland met cirkels per distributiecentrum: in 1960 (aantal: 442), in 2000 (aantal: 5.855) en in 2020 (aantal: 8.933). Hoe groter de cirkel, hoe meer distributiecentra op die plek.

Bron 23 Top 10 logistieke hotspots van Nederland in 2019

NummerLogistieke hotspot
1Tilburg - Waalwijk
2Venlo - Venray
3West-Brabant (Oosterhout, Breda, Roosendaal, Bergen op Zoom en Moerdijk)
4Almere - Lelystad - Zeewolde
5Rivierenland (Tiel, Geldermalsen en Zaltbommel)
6Oss - Veghel - 's-Hertogenbosch
7A12-corridor (Lansingerland, Zoetermeer, Zuidplas en Waddinxveen)
8Twente (Almelo, Hengelo en Enschede)
9Utrecht - Nieuwegein - Vianen
10Arnhem - Nijmegen

Vraag 30 2 punten

De toename van het aantal distributiecentra leidt niet alleen tot verdozing van het landschap (zie bron 21), maar heeft ook effect op het voorzieningenniveau in dorpen en steden. Beredeneer waarom door de toename van het aantal distributiecentra het voorzieningenniveau in dorpen en steden afneemt.

Bekijk het antwoord
  • Door een toename van het aantal distributiecentra wordt online winkelen steeds makkelijker, toegankelijker of goedkoper. (1p)
  • Waardoor (fysieke) winkels in dorpen en steden steeds minder bezocht worden, failliet gaan of uit het straatbeeld verdwijnen, en het voorzieningenniveau dus afneemt. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2023, tijdvak 2: (Geen) water in Bolivia

Opgavetekst

Bron 12a Temperatuur en neerslag in januari

Temperatuur en neerslag in januari
Bron 12a

Kaart van Zuid-Amerika met de neerslag in januari in mm (kleurvlakken: minder dan 25, 25-50, 50-100, 100-200, 200-300 en 300 of meer) en isothermen (lijnen die plaatsen met dezelfde temperatuur verbinden). Plaatsen op de kaart onder meer: Bogotá, Lima, La Paz, Santiago, Buenos Aires en Brasília.

Bron 12b Temperatuur en neerslag in juli

Temperatuur en neerslag in juli
Bron 12b

Kaart van Zuid-Amerika met de neerslag in juli in mm (kleurvlakken: minder dan 25, 25-50, 50-100, 100-200, 200-300 en 300 of meer) en isothermen (lijnen die plaatsen met dezelfde temperatuur verbinden). Plaatsen op de kaart onder meer: Bogotá, Lima, La Paz, Santiago, Buenos Aires en Brasília.

Kaartenkatern Zuid-Amerika

Zuid-Amerika
Kaartenkatern Alcarta 2e editie kaartblad 204/205. Schaal 1: 36.000.000

Overzichtskaart van Zuid-Amerika uit het kaartenkatern bij dit examen.

Vraag 20 3 punten

In La Paz wordt momenteel grondwater opgepompt om in de extra vraag naar water te voorzien. Deze oplossing is echter niet duurzaam. Geef - een manier waarop de overheid van Bolivia de sociale bevolkingsgroei in de stad kan terugdringen; - een duurzame oplossing die op het schaalniveau van de stad kan bijdragen aan de zoetwatervoorziening in de stad; - een duurzame oplossing die op regionaal schaalniveau kan bijdragen aan de zoetwatervoorziening in de stad.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een manier om de sociale bevolkingsgroei in de stad terug te dringen: het ontwikkelen van plattelandsgebieden, zodat mensen minder genoodzaakt zijn naar de stad te trekken. (1p)
  • Noemt een duurzame oplossing op stadsniveau: overheidscampagnes of maatregelen om waterverspilling tegen te gaan, of maatregelen om water op te slaan, bijvoorbeeld in regentonnen. (1p)
  • Noemt een duurzame oplossing op regionaal niveau: het aanleggen van waterbekkens of stuwmeren. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Universiteitsstad Leiden

Opgavetekst

Bron 20 Centrale plaatsen en verzorgingsgebieden

Centrale plaatsen en verzorgingsgebieden
Bron 20

Kaart van Nederland met de centrale plaatsen en hun verzorgingsgebieden. Symbolen: primair regionaal centrum, primair regionaal centrum met tevens nationale functie op bepaald gebied, overige primaire regionale centra, secundair regionaal centrum, complementaire centra en tertiair regionaal centrum. Grenzen van verzorgingsgebieden: primair, secundair en tertiair. Complementaire centra: de voorzieningen die kenmerkend zijn voor een primair regionaal centrum zijn verdeeld over twee of meer steden, die elkaar aanvullen. Bron van de kaart: Atlas van Nederland.

Bron 21 Leiden, European City of Science 2022

Leiden, European City of Science 2022
Bron 21 Legenda van de kaart: universiteitsstad

Leiden is een van de oudste Europese ‘wetenschapssteden’ en is uitgeroepen tot European City of Science 2022. De stad is met het Leiden BioScience Park een goed voorbeeld van de verbinding tussen wetenschap en de toepassing daarvan. Jaarlijks studeren ongeveer 40.000 studenten in Leiden. Door de grote internationale bekendheid trekt de universiteit per jaar vele duizenden internationale studenten aan.

Bron 22 Studenten en opleidingsniveau in Leiden

Studenten en opleidingsniveau in Leiden
Bron 22

Vier diagrammen. Linksboven: aantal internationale WO-studenten in Leiden, van 2012 tot en met 2019 (lijn, as van 0 tot 5.600). Rechtsboven: opleidingsniveau van de bevolking van Leiden in procenten: laag 20%, midden 33%, hoog 47%. Linksonder: studeert in Leiden en woont elders, WO 19.685 en HBO 8.994 (as in aantal x 1.000, van 0 tot 28). Rechtsonder: studeert in Leiden en woont in Leiden, WO 9.380; de HBO-balk heeft geen getal bij zich.

Kaartenkatern Nederland

Nederland
Kaartenkatern Alcarta 2e editie kaartblad 14A. Schaal 1: 200.000

Kaart van Nederland uit het kaartenkatern bij dit examen.

Vraag 29 2 punten

Hieronder staan drie uitspraken over de bronnen 20 tot en met 22. Uitspraak 1: de reikwijdte van voorzieningen speelt een belangrijke rol bij de totstandkoming van de kaart in bron 20. Uitspraak 2: zowel het aantal als het aandeel internationale WO-studenten in Leiden neemt toe. Uitspraak 3: ongeveer de helft van de studenten aan de universiteit in Leiden woont in Leiden. Geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij elke uitspraak aan of die juist of onjuist is: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 juist, uitspraak 3 onjuist. (2p)

Uitspraak 1 is juist, uitspraak 2 is juist en uitspraak 3 is onjuist. Drie juiste antwoorden: 2 punten. Twee juiste antwoorden: 1 punt. Minder dan twee juiste antwoorden: 0 punten.

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

Op de kaart in bron 20 wordt Leiden niet als primair regionaal centrum aangeduid, maar Dordrecht wel. Beredeneer waarom Leiden niet als primair regionaal centrum aangeduid wordt, maar Dordrecht wel. Betrek in je redenering beide steden.

Bekijk het antwoord
  • Beredeneert dat Leiden, in tegenstelling tot Dordrecht, ingeklemd ligt tussen twee grote, dichtbevolkte steden die alle mogelijke voorzieningen bieden, of die al aangemerkt worden als primair regionaal centrum. (1p)
  • Beredeneert dat mensen uit de omgeving van Leiden daardoor gebruikmaken van de voorzieningen in die (grotere) steden, terwijl de mensen in het verzorgingsgebied van Dordrecht niet zomaar naar een andere stad gaan. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

De vestiging van een groot aantal studenten in Leiden heeft invloed op de sociale cohesie in de stad. Beredeneer waarom de vestiging van een groot aantal studenten zowel een positieve als een negatieve invloed kan hebben op de sociale cohesie in Leiden.

Bekijk het antwoord
  • Beredeneert de positieve invloed: in het algemeen is de onderlinge verbondenheid tussen gelijkgestemden, zoals studenten uit dezelfde leeftijdsgroepen, groot. (1p)
  • Beredeneert de negatieve invloed: tussen deze groep studenten en andere groepen uit de samenleving is er weinig of minder contact. (1p)

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 2 punten

Beredeneer dat de ontwikkelingen in Leiden goed aansluiten bij het ruimtelijk beleid ten aanzien van de Randstad zoals dat in de Structuurvisie 2040 beschreven is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in de Structuurvisie 2040 staat beschreven dat de Randstad, als vestigingsplaats voor mensen en bedrijven, moet kunnen blijven concurreren met andere grootstedelijke gebieden in Europa. (1p)
  • Beredeneert dat een BioScience Park, een internationaal goed aangeschreven universiteit of het uitroepen van Leiden tot European City of Science bijdraagt aan dit beleid. (1p)

Vraag 32 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Top 10 wereldsteden

Opgavetekst

Bron 1 Verstedelijking

Verstedelijking
Bron 1

Wereldkaart met per land het percentage van de bevolking dat in 2014 in stedelijk gebied woonde. Legenda: minder dan 20, 20 tot 40, 40 tot 60, 60 tot 80, 80 of meer, en geen gegevens. Schaal 0 tot 5000 km. Zie de afbeelding.

Vraag 1 2 punten

Er bestaat een verband tussen het economisch ontwikkelingspeil, de verstedelijkingsgraad en het verstedelijkingstempo. In het algemeen geldt: hoe hoger het ontwikkelingspeil, des te … a … de verstedelijkingsgraad en des te … b … het verstedelijkingstempo. Noteer de letters a en b op je antwoordblad en schrijf er hoger of lager achter, zodat een juist verband ontstaat. Noem vervolgens de naam van het werelddeel dat het meest afwijkt van dit verband.

Bekijk het antwoord
  • Noteert bij a 'hoger' en bij b 'lager'. (1p)
  • Noemt Zuid-Amerika als het werelddeel dat het meest afwijkt van dit verband. (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Bron 2 Top tien aantrekkelijkste wereldsteden

Top tien aantrekkelijkste wereldsteden
Bron 2

De Global Power City Index (GPCI) rangschikt wereldsteden op basis van hun aantrekkingskracht op mensen, kapitaal en ondernemingen. Dit gebeurt door steden op zes indicatoren te rangschikken.

De aantrekkelijkste stad, Londen, neemt op de indicator culturele interactie de eerste positie in. Op de indicator milieu staat Londen op de tweeëntwintigste plek.

De kaart toont per stad een zeshoekig diagram met een score per indicator: onderzoek en ontwikkeling, culturele interactie, leefbaarheid, milieu, toegankelijkheid en economie. De steden zijn genummerd van 1 tot en met 10: Londen, New York, Tokyo, Parijs, Singapore, Amsterdam, Seoul, Berlijn, Hongkong en Sydney.

Vraag 2 2 punten

Uitspraak 1: in de top tien aantrekkelijkste wereldsteden scoren westerse steden op de indicator leefbaarheid in het algemeen hoger dan niet-westerse steden. Uitspraak 2: Berlijn scoort op sociaal-culturele indicatoren beter dan op economische indicatoren. Uitspraak 3: de steden Singapore, Seoul en Hongkong zijn pas de laatste twintig jaar de top tien van aantrekkelijkste wereldsteden binnengedrongen. Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij elke uitspraak het juiste oordeel: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 juist, uitspraak 3 juist. (2p)

Puntentabel uit het correctievoorschrift: drie antwoorden juist 2 punten; twee antwoorden juist 1 punt; minder dan twee antwoorden juist 0 punten.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

Amsterdam heeft in de Global Power City Index een hogere positie dan in veel andere ranglijsten van wereldsteden. Beredeneer dat de hoge positie van Amsterdam op de Global Power City Index tot stand komt doordat in deze ranglijst niet vanuit alle dimensies indicatoren meegewogen worden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in de GPCI (in tegenstelling tot veel andere ranglijsten van wereldsteden) geen indicatoren vanuit de politieke dimensie meegewogen worden. (1p)
  • Noemt dat daardoor een stad als Amsterdam zonder politieke functie op de GPCI een relatief hoge positie heeft. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

De score op economische indicatoren beïnvloedt de score op de andere indicatoren. Leg dit uit met de steden in de top drie. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de oorzaak: een hoge score op de economische indicatoren van de steden Londen, New York en Tokyo heeft een prijsopdrijvend effect op huizenprijzen / kosten voor levensonderhoud / ruimtegebruik in de stad, of een positief effect op het investeringsklimaat. (1p)
  • Noemt het gevolg dat bij die oorzaak past: deze steden scoren lager op milieu en leefbaarheid / sociaaleconomische indicatoren, of juist hoger op toegankelijkheid / onderzoek en ontwikkeling / culturele interactie. (1p)

De twee combinaties uit het correctievoorschrift: (1) een prijsopdrijvend effect van de hoge economische score, waardoor de steden lager scoren op milieu en leefbaarheid / sociaaleconomische indicatoren; (2) een positief effect op het investeringsklimaat, waardoor de steden ook hoog scoren op toegankelijkheid / onderzoek en ontwikkeling / culturele interactie.

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Brainport Eindhoven

Opgavetekst

Bron 18 Brainport Eindhoven

Brainport Eindhoven
Bron 18 Ontwikkelingsplan Brainport Eindhoven

Brainport Eindhoven is een samenwerkingsverband van gemeenten, kennisinstituten en multinationals in Zuidoost-Brabant.

De regio vormt een van de economische kerngebieden van Nederland en is sterk gericht op de hightech-maakindustrie en creatieve industrie.

Om het economisch vestigingsklimaat te verbeteren, zet Brainport Eindhoven zich in om bedrijven te trekken, aantrekkelijke woongebieden te ontwikkelen en goede voorzieningen te creëren.

Bovendien wordt ingezet op het verbeteren van de leefbaarheid, de natuur en optimale bereikbaarheid. Ook worden in Brainport Eindhoven proeftuinen voor innovatie ingericht.

Vraag 29 2 punten

Het ruimtelijk beleid ten aanzien van Brainport Eindhoven heeft overeenkomsten met de Structuurvisie Randstad 2040. Geef aan: welke doelstelling de overheid heeft met het ruimtelijk beleid ten aanzien van Brainport Eindhoven en de Randstad; waarom de ontwikkeling van Brainport Eindhoven ook past in het sectoraal beleid van de overheid.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als doelstelling: Nederlandse grootstedelijke gebieden (zoals Brainport Eindhoven en de Randstad) moeten internationaal kunnen concurreren met andere grootstedelijke gebieden. (1p)
  • Noemt dat (de ontwikkeling van) Brainport Eindhoven sterk gericht is op één sector. (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

Stedelijke ontwikkeling in Brainport Eindhoven volgt de concepten van de stad als smart city en van de stad als sustainable city. Geef een voorbeeld van Brainport Eindhoven als smart city en een voorbeeld van Brainport Eindhoven als sustainable city.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een voorbeeld van Brainport Eindhoven als smart city: bedrijven en kennisinstituten zijn geclusterd in scienceparks / campussen, of Brainport Eindhoven is gericht op hightech-maakindustrie. (1p)
  • Geeft een voorbeeld van Brainport Eindhoven als sustainable city: er is een fietssnelweg aangelegd, er is geïnvesteerd in de verbetering van openbaar vervoer, of er is ruimte voor groene zones tussen de steden. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Bron 19 De innovatieve wijk Brainport Smart District in Helmond

De innovatieve wijk Brainport Smart District in Helmond
Bron 19 Artist's impressions van Brainport Smart District in Helmond

'Living the future' is de slogan van Brainport Smart District: een nieuw te bouwen woonwijk als proeftuin voor innovatie. Overheden en kennisinstellingen zijn de sturende kracht achter de Helmondse wijk. In 2021 begint de bouw van vijftienhonderd woningen die de nieuwste inzichten over duurzaam bouwen, circulaire water- en afvalsystemen, energiebesparing, gezond leven en efficiënt vervoer verenigen. Het betreft woningen die energie opwekken met gevels vol zonnecellen, douchen met regenwater, elektrische auto's op afroep en sensoren in huis die je hartslag meten.

Bron 19

Bron 19
Bron 19

Artist's impression van Brainport Smart District in Helmond. Zie de afbeelding.

Bron 20 Locatie Brainport Smart District Helmond

Locatie Brainport Smart District Helmond
Bron 20

Kaart van Helmond en omgeving, met Aarle-Rixel en Mierlo. Legenda: bebouwing, natuur/bosgebied, Brainport Smart District, landbouwgebied, snelweg, doorgaande weg, spoorweg, kanaal, station en sciencepark. Schaal 0 tot 2 km.

Vraag 31 3 punten

Bij het ontwerp van Brainport Smart District in Helmond is onder andere rekening gehouden met stedelijke vraagstukken over duurzaamheid. Noteer op je antwoordblad twee stedelijke vraagstukken die te maken hebben met duurzaamheid. Geef voor elk van deze twee vraagstukken een oplossing die daarvoor in Brainport Smart District in Helmond bedacht is. Geef ook een ander belangrijk stedelijk vraagstuk met een oplossing die daarvoor in Brainport Smart District in Helmond bedacht is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee stedelijke vraagstukken over duurzaamheid, elk met de bijbehorende oplossing in Brainport Smart District: klimaatvraagstuk (water wordt vastgehouden of tijdelijk opgeslagen in (moes)tuinen / wadi's / (onverharde) waterpleinen) en energie(transitie)vraagstuk (huizen worden gebouwd die in hun eigen energiebehoefte voorzien). (2p)
  • Noemt een ander belangrijk stedelijk vraagstuk met de bijbehorende oplossing: bereikbaarheid (de wijk ligt dichtbij de snelweg en/of spoorlijn, of er wordt gebruikgemaakt van elektrische (deel)auto's), of leefbaarheid (de sociale cohesie wordt bevorderd door gezamenlijke (moes)tuinen, er is veel openbare ruimte, of er is hoogwaardige nieuwbouw). (1p)

Puntentabel voor de eerste twee punten: twee vraagstukken juist én twee oplossingen juist: 2; twee vraagstukken juist én één oplossing juist: 1; één vraagstuk juist met de bijbehorende oplossing: 1; alleen twee oplossingen juist zonder de bijbehorende vraagstukken: 1; in alle andere gevallen: 0. Het andere belangrijke vraagstuk levert 1 punt.

Vraag 31 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Wereldstad Istanbul

Vraag 5 3 punten

Gebruik het kaartenkatern.
Een wereldstad of metropool is een belangrijk mondiaal knooppunt op economisch, cultureel en/of politiek gebied. Istanbul claimt een wereldstad te zijn.
Geef

  • twee argumenten vóór deze claim;
  • een argument tegen deze claim.
Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste argumenten vóór de claim, bijvoorbeeld: Istanbul is een belangrijk knooppunt voor internationale (vlieg- en scheepvaart)verbindingen; Istanbul is veruit de grootste stad van Turkije (primate city); Istanbul is een mondiaal knooppunt op cultureel gebied, op de grens van het christendom en de islam (2p)
  • Noemt een juist argument tegen de claim, bijvoorbeeld: Istanbul is geen mondiaal beslissingscentrum op economisch of politiek gebied; Istanbul is op nationale schaal niet de politieke hoofdstad (1p)

Per juist argument 1 scorepunt toekennen.

Vraag 5 in het hele examen

Bron 3 De Bosporus

De Bosporus
Bron 3 Ligging van het nieuw aan te leggen Istanbulkanaal

De Bosporus is een smalle zee-engte dwars door Istanbul. In het Verdrag van Montreux (1936) is vastgelegd dat commerciële vrachtschepen uit alle landen vrije doorgang door de Bosporus krijgen. Dat geldt niet voor oorlogsschepen. Alleen oorlogsschepen van landen die aan de Zwarte Zee grenzen, mogen door de Bosporus varen. Per jaar gaan meer dan 50.000 vrachtschepen door de zee-engte. Voor grote vrachtschepen geldt eenrichtingsverkeer, waardoor schepen soms wel twee weken moeten wachten voordat ze door de Bosporus mogen varen.
In 2021 is Turkije begonnen met de aanleg van het 150 meter brede Istanbulkanaal, dat de drukke Bosporus moet ontlasten. Dit kanaal zal niet onder het Verdrag van Montreux vallen.
Kaart: de ligging van het nieuw aan te leggen Istanbulkanaal. Het kanaal loopt van de Zwarte Zee naar de Zee van Marmara, ten westen van de Bosporus. Op de kaart zijn bebouwing (roze), nieuw aan te leggen eilanden (rood), het kanaal (blauw, in aanbouw), bruggen (in planning) en luchthavens aangegeven. Legenda en schaal 0-14 km. Een kaartje van Turkije toont de ligging van het kaartfragment.

Bron 3

Bron 3
Bron 3

Satellietfoto van de Bosporus en de omgeving van Istanbul. De zee-engte loopt van boven naar beneden door de stad. Aan weerszijden liggen bebouwing en bosrijke heuvels, en aan de boven- en onderkant ligt open water.

Vraag 7 2 punten

Gebruik bron 3.
De Turkse nationale overheid is bezig met de aanleg van het Istanbulkanaal. Dit kanaal gaat de Zwarte Zee met de Zee van Marmara verbinden. De burgemeester van Istanbul is echter tegen de aanleg van het kanaal.
Geef twee argumenten die de burgemeester van Istanbul kan hebben tegen de aanleg van het Istanbulkanaal.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste argumenten tegen de aanleg, bijvoorbeeld: het kanaal vormt (nog) een fysieke barrière tussen de stadsdelen en vermindert de bereikbaarheid; de opbrengsten en tolheffingen komen vooral de nationale overheid ten goede en niet de stad; op de plek van het kanaal moeten bewoners hun huizen verlaten; de natuur wordt aangetast (2p)

Per juist argument 1 scorepunt, tot maximaal 2.

Vraag 7 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Bevolkingsontwikkeling in de grote steden

Opgavetekst

Bron 16 Ranglijst van relatief snelst groeiende steden

Ranglijst van relatief snelst groeiende steden
Bron 16

Ranglijst van de steden met de snelste relatieve groei in twee perioden: 1968 - 1983 (links) en 2008 - 2018 (rechts). De pijlen in de figuur verbinden per stad de plaats in de ene periode met de plaats in de andere periode. De ranglijsten staan hieronder naast elkaar per rang.

Rang1968 - 19832008 - 2018
1ZoetermeerUtrecht
2SpijkenisseAmsterdam
3PurmerendAmstelveen
4HoornDen Haag
5Alphen aan den RijnAlmere
6HaarlemmermeerGroningen
7AlkmaarAmersfoort
8OssArnhem
9GoudaNijmegen
10EdeEindhoven
11RoosendaalZaanstad
12ApeldoornZwolle
13ZaanstadHaarlem
14Bergen op ZoomBreda
15ZwolleRotterdam
16Emmen's-Hertogenbosch
17's-HertogenboschHilversum
18DordrechtTilburg
19Hengelo (O)Ede
20AlmeloLeiden
21AmstelveenDelft
22DelftHoorn
23AmersfoortLelystad
24EnschedeHaarlemmermeer
25DeventerHelmond
26TilburgZoetermeer
27Sittard-GeleenLeeuwarden
28BredaMaastricht
29HelmondSchiedam
30VenloApeldoorn
31LeeuwardenAlphen aan den Rijn
32EindhovenOss
33VlaardingenLeidschendam-Voorburg
34NijmegenGouda
35LeidenAlkmaar
36Leidschendam-VoorburgDeventer
37AlmereEnschede
38LelystadPurmerend
39MaastrichtBergen op Zoom
40GroningenVlaardingen
41HeerlenVenlo
42ArnhemAlmelo
43HaarlemVelsen
44HilversumDordrecht
45VelsenSpijkenisse
46UtrechtRoosendaal
47SchiedamHengelo (O)
48RotterdamEmmen
49AmsterdamSittard-Geleen
50Den HaagHeerlen

Vraag 25 3 punten

Gebruik bron 16 en het kaartenkatern.
Vóór 1990 werd ten aanzien van de bevolkingsontwikkeling van grote steden in de Randstad een ander ruimtelijk beleid gevoerd dan ná 1990.
Geef eerst aan welke verandering in ruimtelijk beleid vanaf ongeveer 1990 plaatsvond.
Beredeneer vervolgens dat deze beleidsverandering te zien is in de top tien van groeiende steden in de periode 1968 - 1983 en in de top tien van groeiende steden in de periode 2008 - 2018.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de verandering: tot ongeveer 1990 gericht op spreiding (groeikernenbeleid), daarna op concentratie (verdichting, compacte stad) (1p)
  • Redeneert dat veel plaatsen in de top tien van 1968 - 1983 (zoals Zoetermeer, Spijkenisse en Purmerend) waren aangewezen als groeikern en dus toen een sterke bevolkingsgroei hadden (1p)
  • Redeneert dat in de periode 2008 - 2018 juist de grote steden als woonomgeving weer aantrekkelijk werden (zoals Utrecht, Amsterdam en Den Haag) (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

In de top tien in de periode 2008 - 2018 staan veel creatieve steden (zie bron 16). Juist in deze steden kan de ruimtelijke en sociale ongelijkheid groter worden.
Beredeneer waarom de ruimtelijke en sociale ongelijkheid juist in steden met een grote creatieve sector groter kan worden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de centra van steden met een grote creatieve sector een grote aantrekkingskracht hebben op hoger opgeleiden en mensen uit hogere sociaal-economische klassen, die zich met name in de stadscentra vestigen (1p)
  • Noemt dat de economische verschillen tussen de centra van creatieve steden en de armere (buiten)wijken daardoor groter kunnen worden (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Bron 17 Beschikbare banen mét (links) en zonder (rechts) grensbarrières

Beschikbare banen mét (links) en zonder (rechts) grensbarrières
Bron 17

Twee kaarten van Nederland naast elkaar. De gemeenten zijn ingekleurd naar het aantal banen dat binnen acceptabele reistijd bereikbaar is (x 1.000): 0-250 (lichtgeel), 250-500, 500-750, 750-1.000, 1.000-1.250, 1.250-1.500, 1.500-1.750 en meer dan 1.750 (paars). Links zijn de grensbarrières meegerekend: banen over de grens tellen niet mee. Rechts zijn de grensbarrières weggelaten: banen in Duitsland en België tellen mee. De Randstad is op beide kaarten donkerblauw tot paars. In de grensgemeenten van Zuid-Limburg zijn de gemeenten links lichter gekleurd dan rechts. Schaal 0-80 km.

Vraag 27 2 punten

Gebruik bron 17 en het kaartenkatern.
Voor gemeentes is het aantal beschikbare banen dat binnen acceptabele reistijd bereikbaar is een belangrijke aantrekkingsfactor.
Beredeneer waarom het schaalniveau waarop dan gekeken wordt van belang is.
Betrek in je redenering de provincie waarvoor dit het meeste geldt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in grensgemeentes ook de beschikbare banen in Duitsland en België meegewogen kunnen worden; op nationale schaal geven de beschikbare banen alleen een vertekend beeld van de werkgelegenheid (1p)
  • Noemt dat daardoor vooral de grensgemeentes in Limburg, waar over de grens veel grote steden en veel werkgelegenheid binnen acceptabele reistijd liggen, aantrekkelijker zullen zijn (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

Stel jij mag ten aanzien van de bevolkingsontwikkeling van de grote steden voor de komende twintig jaar het ruimtelijk beleid bepalen.
Zou jij dan beleid maken waardoor de steden in de Randstad blijven groeien, of zou je juist beleid maken waardoor de steden buiten de Randstad zouden groeien?
Geef twee argumenten voor je keuze.

Bekijk het antwoord
  • Kiest een richting en geeft twee juiste argumenten. Voor de Randstad: om te kunnen (blijven) concurreren met andere grootstedelijke gebieden in Europa; de meeste banen blijven in de Randstad. Voor steden buiten de Randstad: woningen in de Randstad zijn onbetaalbaar voor gewone burgers, terwijl er buiten de Randstad nog betaalbare huizen te bouwen zijn; door verbeterde thuiswerkmogelijkheden is het minder belangrijk om in de nabijheid van het werk te wonen; in de Randstad is weinig ruimte meer om steden uit te breiden, buiten de Randstad nog wel (2p)

Per juist argument 1 scorepunt, tot maximaal 2.

Vraag 28 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Mobiliteit in megalopolis BosWash

Opgavetekst

Bron 1 Megalopolis BosWash

Megalopolis BosWash
Bron 1

Kaart van het noordoostelijke deel van de Verenigde Staten, van Boston tot Washington D.C., met de Atlantische Oceaan rechts. De kaart toont de bevolkingsdichtheid in inwoners per km2 (legenda: meer dan 1000, 500-1000, 250-500, 100-250, 50-100 en 1-50), kleine steden en dorpen, en de stadsregio's naar grootte (meer dan 4 miljoen inwoners, 1 tot 4 miljoen, minder dan 1 miljoen). Ook staan het bestuur (landsgrens, grens van een staat) en de afkortingen erop. Plaatsnamen als New York, Philadelphia, Baltimore en Washington D.C. zijn aangegeven.

Kaartenkatern

Aparte bijlage bij het examen met kaarten. Overzichtskaarten: Wereld, Europa, Verenigde Staten, Zuid-Amerika natuurkundig, Zuid-Amerika staatkundig, Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland, Middellandse Zeegebied, Nederland en Midden-Nederland. Thematische kaarten: Aarde Platentektoniek, Aarde Klimaat, Aarde Klimaatgebieden / Zeestromen en Grote Oceaan Tropisch weerpatroon. De vragen verwijzen naar die kaarten; de kaarten zelf staan niet in deze bron.

Vraag 1 2 punten

Gebruik bron 1 en het kaartenkatern.
BosWash, ChiPitts en SanSan zijn voorbeelden van megalopolissen in Noord-Amerika. Ook in Zuid-Amerika liggen megalopolissen.
Geef:

  • een omschrijving van het begrip megalopolis;
  • de namen van de twee metropolen die samen de grootste megalopolis van Zuid-Amerika vormen.
Bekijk het antwoord
  • Uit de omschrijving moet blijken dat een megalopolis een (vrijwel) aaneengesloten (stedelijk) gebied is met meerdere metropolen / zeer grote steden (1p)
  • Noemt Rio de Janeiro en São Paulo (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 3 punten

Washington D.C. en New York zijn vanuit de politieke dimensie te beschouwen als wereldsteden. New York is ook vanuit andere dimensies te beschouwen als een wereldstad.
Geef:

  • vanuit de politieke dimensie aan dat Washington D.C. en New York elk op een ander schaalniveau als een wereldstad te beschouwen zijn;
  • vanuit twee andere dimensies een voorbeeld waaruit blijkt dat New York een wereldstad is.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat in Washington D.C. de nationale overheid van een van de machtigste landen ter wereld / van de Verenigde Staten zetelt en dat in New York een van de belangrijkste internationale samenwerkingsverbanden / de Verenigde Naties zetelt (1p)
  • Noemt een juist voorbeeld vanuit de economische dimensie: Wall Street / een van de belangrijkste beurzen van de wereld is in New York gevestigd; of: in New York zijn veel hoofdkantoren / belangrijke bedrijfsonderdelen van grote multinationals gevestigd (1p)
  • Noemt een juist voorbeeld vanuit de sociaal-culturele dimensie: New York is toonaangevend op het gebied van mode / kleding / muziek / theater (Broadway); of: in New York staan toonaangevende musea (zoals het Guggenheim / Metropolitan Museum); of: in New York staan hoofdkantoren van toonaangevende nieuws- en mediabedrijven (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Bron 2 Reistijden naar het werk in New York met de auto en het openbaar vervoer

Reistijden naar het werk in New York met de auto en het openbaar vervoer
Bron 2 Links: met de auto. Rechts: met het openbaar vervoer.

Twee kaarten van New York City naast elkaar, links met de auto en rechts met het openbaar vervoer. De kleuren geven de reistijd naar het werk in minuten; de legenda loopt van 30 tot 60 minuten, van blauw via geel en oranje naar lichtgroen. Op beide kaarten staan de grens van New York City, de wegen, het water en Manhattan (met een pijl). Schaal 0-30 km, met een noordpijl.

Vraag 3 2 punten

Gebruik bron 2.
Uitspraak 1: de kaartjes in bron 2 zijn gemaakt op basis van relatieve afstanden.
Uitspraak 2: het openbaar vervoer in New York is vooral gericht op de bereikbaarheid van Manhattan.
Uitspraak 3: uit de kaartjes kun je afleiden dat forenzen in New York vaker met de auto dan met het openbaar vervoer naar hun werk gaan.
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft voor de drie uitspraken het juiste oordeel: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 juist, uitspraak 3 onjuist (2p)

Puntentabel uit het correctievoorschrift: drie juiste antwoorden 2 punten; twee juiste antwoorden 1 punt; minder dan twee juiste antwoorden 0 punten.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

In de megalopolis BosWash komt op de snelwegen het woon-werkverkeer tussen de voorsteden en de CBD's soms compleet vast te staan. Forenzen gebruiken dan sluiproutes door de centra van deze voorsteden, waardoor een compleet verkeersinfarct kan ontstaan.
Beschrijf vanuit het concept smart city een oplossing voor dit mobiliteitsprobleem.
Ga in je beschrijving in op de rol die het stadsbestuur en werkgevers hierbij kunnen spelen.

Bekijk het antwoord
  • Het stadsbestuur kan thuiswerken stimuleren door snelle internetverbindingen aan te leggen / systemen (laten) ontwikkelen die forenzen een gepersonaliseerd reisadvies naar hun werk geven (1p)
  • Werkgevers kunnen de arbeidsvoorwaarden zodanig maken dat thuiswerken / werken met flexibele uren mogelijk wordt (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 3: De ontwikkeling van landen rondom de Middellandse Zee

Opgavetekst

Bron 3 Gegevens van zes landen rondom de Middellandse Zee

Landbnp/hoofd in $ (2019)HDI1) 2019rangorde HDI 2020verstedelijkingsgraad (2018)totaal aantal inwoners 2020
Algerije11.1740.759173%43.851.044
Egypte11.4660.7111643%102.334.404
Griekenland30.1550.893285%10.423.054
Italië42.7760.892969%60.461.826
Spanje40.9750.902580%46.754.778
Turkije27.7010.825489%84.339.067

noot 1 De afkorting HDI staat voor Human Development Index / VN-welzijnsindex.

Bron 4 Jaarlijkse groei stedelijke bevolking (in %)

Jaarlijkse groei stedelijke bevolking (in %)
Bron 4

Lijngrafiek van de jaarlijkse groei van de stedelijke bevolking in procent, van 1960 tot 2018. Horizontale as: jaren 1960 tot 2018. Verticale as: groei in %, van -1 tot 8. Zes lijnen, met een letter bij het einde van de lijn: A (Algerije), G (Griekenland), S (Spanje), E (Egypte), I (Italië) en T (Turkije). De legenda staat onder de grafiek.

Vraag 5 2 punten

Gebruik de bronnen 3 en 4.
Noteer de naam van het land waar

  • het absolute aantal inwoners in steden in 2018 het meest gegroeid is;
  • het verstedelijkingstempo tussen 1960 en 2018 gemiddeld het hoogst was.
Bekijk het antwoord
  • Noemt Egypte (1p)
  • Noemt Algerije (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Purmerend, van groeikern tot compacte woonstad

Opgavetekst

Bron 18 Purmerend: van groeikern tot compacte woonstad

Tot de jaren 60 van de vorige eeuw was Purmerend een marktstadje in Noord-Holland waar kaas en vee werd verhandeld. In de jaren 60 werd Purmerend door de overheid aangewezen als groeikern. De bevolking groeide van 7.000 inwoners in 1950 tot 80.000 inwoners in 2020. Naar verwachting zet de groei door naar 100.000 inwoners in 2040. De gemeente wil de bevolkingsgroei opvangen door van Purmerend een 'compacte woonstad' te maken.
Niet alleen de bevolking groeit, maar ook de leeftijdsopbouw van de bevolking van Purmerend verandert. Hierdoor spelen er nieuwe vraagstukken ten aanzien van het voorzieningenniveau, de diversiteit in woonmilieus, mobiliteit en duurzaamheid. Voor het stationsgebied is in 2019 een visie ontwikkeld die goed past bij het concept van de 'compacte woonstad'.

Bron 18 Purmerend

Purmerend
Bron 18

Kaart van Purmerend met wijkgrenzen en wijknamen (Centrum, Overwhere, Wheermolen, Gors, Purmer-Noord, Purmer-Zuid en Weidevenne). De legenda geeft de historische stad, het stationsgebied, het woongebied, het bedrijventerrein en de groene gebieden aan. Ook staan de spoorlijn, de NS-stations 1 Weidevenne, 2 Purmerend Centrum en 3 Overwhere, en de wegen A7, N235 en N244 erop. Schaal 0-1600 m, met een kaartfragment rechtsonder.

Vraag 29 2 punten

Purmerend was een groeikern (zie bron 18), maar de gemeente wil van Purmerend nu een compacte woonstad maken.
Leg uit dat het compacte-stadbeleid duurzamer is dan het groeikernenbeleid.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Oorzaak: het groeikernenbeleid leidde tot langere / meer reisbewegingen tussen de (gescheiden) functies wonen, werken en recreatie en bij het compacte-stadbeleid zijn deze functies dicht bij elkaar gerealiseerd (1p)
  • Gevolg: waardoor er bij het compacte-stadbeleid minder mobiliteit / uitstoot van broeikasgassen / energieverbruik is dan bij het groeikernenbeleid (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Bron 19 Herstructurering stationsgebied Purmerend

Het stationsgebied wordt een woon-werkgebied met hoge bebouwingsdichtheid. Stedelijk wonen in het groen wordt gecombineerd met werkgelegenheid die is gericht op zakelijke dienstverlening en innovatie. De Waterlandlaan wordt een 'stadsboulevard' met een hoge 'verblijfskwaliteit'. Er komt extra ruimte voor winkels, horeca en evenementen. De witte blokken in het vogelvluchtperspectief geven aan waar de nieuwbouw ongeveer gepland is.

Bron 19 Ontwikkelingsplan stationsgebied Purmerend

Ontwikkelingsplan stationsgebied Purmerend
Bron 19

Schuin vogelvluchtperspectief van het stationsgebied, met de labels Weidevenne, Centrum, Overwhere, Gors, Wheermolen en historische stad. De Waterlandlaan loopt door het gebied. De witte blokken geven de nieuwbouw aan. Legenda: NS Station Purmerend Centrum.

Bron 19 Ontwikkelingsschets Waterlandlaan

Ontwikkelingsschets Waterlandlaan
Bron 19

Perspectiefschets van de Waterlandlaan: een brede straat met bomen en beplanting, fietsers en voetgangers, en hoge gebouwen links en rechts.

Vraag 30 2 punten

Gebruik de bronnen 18 en 19.
De gemeente van Purmerend heeft ervoor gekozen om het woningaanbod en de woonomgeving aan te passen aan de veranderende leeftijdsopbouw in de stad.
Beredeneer dat deze keuze van de gemeente een gevolg is van het groeikernenbeleid in de jaren 60 en 70.

Bekijk het antwoord
  • In Purmerend kwamen (doordat Purmerend werd aangewezen als groeikern) in de jaren 60 en 70 in een korte tijd veel jonge gezinnen / mensen wonen (1p)
  • Die nu voor een vergrijzing van de bevolking in Purmerend zorgen (waarvoor kleinere woningen / appartementen / een compacte woonomgeving nodig zijn) (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern.
Op de NS-stations van Purmerend stoppen alleen stoptreinen. De gemeente verwacht dat Purmerend voor zakelijke dienstverlening aantrekkelijker wordt als er ook intercitytreinen zouden stoppen.
Geef aan waarom

  • een intercitystation Purmerend aantrekkelijker kan maken voor zakelijke dienstverlening;
  • de herstructurering van het stationsgebied Purmerend aantrekkelijker kan maken voor zakelijke dienstverlening.
Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat een intercity zorgt voor een snelle / directe verbinding met Amsterdam / een afname van de relatieve afstand tussen Purmerend en Amsterdam (1p)
  • Een juist antwoord is: de herstructurering van het stationsgebied van Purmerend leidt tot een groene / duurzame / hoogwaardige leefomgeving (waar verschillende functies bij elkaar zitten) (1p)

Vraag 31 in het hele examen

Bron 20 Woningkenmerken van een aantal wijken in Purmerend in 2020

Woningkenmerken van een aantal wijken in Purmerend in 2020
Bron 20

Voor de wijken Centrum, Overwhere, Wheermolen en Gors staan per wijk drie onderdelen: bouwperiodes (cirkeldiagram; legenda: voor 1950, 1950-1969, 1970-1989, 1990-2009 en 2010 tot nu), woningtypen (balk; eengezinswoningen en meergezinswoningen) en eigendom (cirkeldiagram; sociale huur, koop en overige huur).
Afleesbare waarden:

  • Woningtypen (eengezins / meergezins): Centrum 40% / 60%; Overwhere 49% / 51%; Wheermolen 36% / 64%; Gors 75% / 25%.
  • Eigendom (sociale huur / koop / overige huur): Centrum 36% / 44% / 20%; Overwhere 34% / 56% / 10%; Wheermolen 62% / 33% / 5%; Gors 31% / 61% / 8%.
  • Bouwperiodes Wheermolen: 51% (1950-1969), 28% (1970-1989), 4% (1990-2009) en 17% (2010 tot nu).
  • Bouwperiodes Gors: 89% (1970-1989), 9% (1990-2009) en 2% (2010 tot nu).
  • Bouwperiodes Overwhere: 52% (1970-1989), 43% (1950-1969), 3% en 2%.
  • Bouwperiodes Centrum: de vijf periodes samen, met de percentages 31%, 31%, 17%, 15% en 6% bij de cirkel.

Vraag 32 2 punten

Gebruik de bronnen 19 en 20.
De geplande ontwikkeling van het stationsgebied is een vorm van herstructurering. In de wijk Wheermolen heeft al op grote schaal herstructurering plaatsgevonden.
Geef aan

  • uit welke gegevens in bron 20 je kunt afleiden dat in Wheermolen al herstructurering plaatsgevonden heeft;
  • waarin de herstructurering van Wheermolen verschilt van de herstructurering van het stationsgebied.
Bekijk het antwoord
  • Uit de gegevens moet blijken dat in Wheermolen 17% van de woningen na 2010 gebouwd is (tegenover 51% in de periode 1950-1969) (1p)
  • Wheermolen zal vooral een woonfunctie behouden, terwijl het stationsgebied (nog meer) zal transformeren tot een woon-werkgebied (1p)

Vraag 32 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Ruimtelijke segregatie in Washington D.C.

Vraag 5 2 punten

In Washington D.C. woont een relatief grote groep hoogopgeleide mensen die buiten de Verenigde Staten geboren zijn.
Beredeneer dit aan de hand van de functie die Washington D.C. in het internationale stedelijk netwerk inneemt.

Bekijk het antwoord
  • Beredeneert dat Washington D.C. een politieke wereldstad is / de hoofdstad van een van de machtigste landen ter wereld (1p)
  • Beredeneert dat er daardoor veel banen zijn voor hoogopgeleiden in internationaal georiënteerde instellingen / ngo's (zoals ambassades en de Wereldbank) (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Gebruik het kaartenkatern.
De verschillende bevolkingsgroepen in de Verenigde Staten zijn ongelijk verdeeld over de steden. In Los Angeles zijn twee bevolkingsgroepen meer vertegenwoordigd dan in New York en Washington D.C.
Geef aan

  • welke twee bevolkingsgroepen in Los Angeles meer vertegenwoordigd zijn dan in New York en Washington D.C.
  • waardoor dit spreidingspatroon veroorzaakt wordt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de twee bevolkingsgroepen: aziaten en hispanics (1p)
  • Noemt de juiste oorzaak: voor migranten uit Azië en Latijns-Amerika is Los Angeles makkelijker te bereiken / ligt Los Angeles dichterbij dan Washington D.C. en New York (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Bron 5 Ruimtelijke segregatie in Washington D.C.

Ruimtelijke segregatie in Washington D.C.
Bron 5

Kaart van Washington D.C. met per wijk een kleur voor het inkomen (laag, afnemend, hoog) en het aandeel minderheden (weinig of overwegend). Legenda: laag inkomen met weinig minderheden; laag inkomen met overwegend minderheden; hoog inkomen met weinig minderheden; hoog inkomen met overwegend minderheden; met tussenkleuren voor de tussenvormen. Op de kaart zijn ook water (Potomac), park/groenvoorziening, wegen en de grens van Washington D.C. aangegeven. Het Capitool en Rosslyn zijn benoemd.

Vraag 7 2 punten

Gebruik bron 5.
In Washington D.C. bestaat een patroon van ruimtelijke segregatie.
Beschrijf dit spreidingspatroon met twee gegevens uit bron 5.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat in het westen van Washington D.C. de wijken met hoge inkomens liggen en dat in die wijken weinig minderheden wonen (1p)
  • Beschrijft dat in het oosten van Washington D.C. de wijken met lage inkomens liggen en dat in die wijken juist overwegend minderheden wonen (1p)

Opmerking uit het correctievoorschrift: voor een juiste beschrijving zonder het noemen van oosten en westen van Washington D.C. 1 scorepunt toekennen.

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Gebruik bron 5 en het kaartenkatern.
Roslynn is een van de edge cities bij Washington D.C., maar verschilt van veel andere edge cities in de Verenigde Staten.
Geef

  • een omschrijving van het begrip edge city;
  • een verschil tussen Rosslyn en veel andere edge cities in de Verenigde Staten.
Bekijk het antwoord
  • Geeft een omschrijving van edge city: een (nieuwe / hoogwaardige) stedelijke kern die buiten de centrale stad is ontstaan (1p)
  • Noemt een juist verschil: Rosslyn ligt dichter bij het centrum van de stad dan veel andere edge cities in de Verenigde Staten, of Rosslyn is kleiner dan veel andere edge cities in de Verenigde Staten (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Herstructurering in Zaandam

Opgavetekst

Bron 16 Herstructurering Zaandam

Herstructurering Zaandam
Bron 16 Industrieel erfgoed langs de Zaan

De stad Zaandam behoort samen met zes omliggende dorpen tot de gemeente Zaanstad. Deze regio was tot 1980 een bloeiend industriegebied. Er is nog veel dat aan deze bloeitijd herinnert, zoals het industriële erfgoed langs de dertien kilometer lange Zaan. Maar ook de vele sociale huurwoningen in Zaandam wijzen op dit verleden.

Door het verdwijnen van de industrie werd stedelijke vernieuwing noodzakelijk. Langs de oevers van de Zaan werden vanaf 1990 fabriekspanden gesloopt of omgebouwd tot woon-werkcomplexen. In 2003 werd ook een begin gemaakt met de herontwikkeling van het centrum en stationsgebied van Zaandam.

Tegenwoordig verplaatst de stedelijke vernieuwing zich steeds verder naar het zuiden, richting de industrieterreinen aan de oever van het Noordzeekanaal. Het Hembrugterrein (zie de bronnen 17 en 18) wordt sinds 2014 gebruikt door creatieve bedrijven en zal verder worden ontwikkeld tot een hoogwaardig woon-werkgebied.

Afbeelding: de Lassiefabriek aan het water van de Zaan, met het opschrift LASSIE op het dak.

Bron 17 Zaanstad

Zaanstad
Bron 17

Topografische kaart van Zaanstad, met Amsterdam onderaan. Benoemd zijn onder meer Zaandam, Zaandijk, Koog aan de Zaan, Wormerveer, Westzaan, Oostzaan, Poelenburg en het Hembrugterrein. Legenda: gemeentegrens, en markant industrieel erfgoed uit de 19e en het begin van de 20e eeuw, genummerd 1 tot en met 7: 1 Wormerwand, 2 Lassiefabriek, 3 zeepziederij De Adelaar, 4 Honigfabriek, 5 Verkadefabriek, 6 Hembrugterrein, 7 stoommeelfabriek De Vrede. Schaal 0 tot 2 km.

Vraag 23 1 punt

Gebruik de bronnen 16 en 17.
In de Noordvleugel van de Randstad vindt metropoolvorming plaats.
Geef aan dat de stedelijke ontwikkelingen in Zaandam kunnen bijdragen aan metropoolvorming.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat de stedelijke ontwikkelingen in Zaandam / langs de Zaan leiden tot een nog groter, aaneengesloten grootstedelijk gebied (een agglomeratie) (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Bron 18 Het Hembrugterrein

Het Hembrugterrein
Bron 18

Luchtfoto van het Hembrugterrein: een groot terrein met bedrijfsgebouwen en gebouwen tussen bomen, aan het water van een kanaal. Op de achtergrond bebouwing en water.

Vraag 24 2 punten

Gebruik de bronnen 16 tot en met 18.
In Amsterdam zijn de huizenprijzen de laatste jaren gestegen.
Beredeneer vanuit de economische dimensie dat de gemeente Zaanstad kan profiteren van de gestegen huizenprijzen in Amsterdam.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door de gestegen huizenprijzen in Amsterdam het aantal rijkere mensen / gezinnen groeit dat op zoek is naar betaalbare woonruimte in de gemeente Zaanstad / in de nabijheid van Amsterdam (1p)
  • Noemt dat daardoor in de gemeente Zaanstad het voorzieningenniveau / de belastinginkomsten op peil kunnen blijven / verhoogd kunnen worden (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Gebruik de bronnen 16 tot en met 18.
Zaandam ziet mogelijkheden om het Hembrugterrein in het zuiden van de stad te herstructureren tot een gebied met veel werkgelegenheid in de creatieve sector.
Geef op twee verschillende schaalniveaus aan waarom het Hembrugterrein hiervoor een geschikte locatie is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist antwoord op lokaal schaalniveau: het Hembrugterrein bestaat uit een verzameling oude industriegebouwen / is een groen, bebost terrein / ligt aan het water waar meerdere waterwegen samenkomen (1p)
  • Noemt een juist antwoord op regionaal schaalniveau: het Hembrugterrein ligt dicht bij het (vernieuwde) centrum van Zaandam / ligt relatief dicht bij Amsterdam (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Bron 19 Vier toekomstscenario's voor de wijk Poelenburg

Vier toekomstscenario's voor de wijk Poelenburg
Bron 19

De wijk Poelenburg, in het zuidoosten van Zaandam, is gebouwd aan het eind van de jaren 50 en het begin van de jaren 60. In 2009 wees toenmalig minister Vogelaar Poelenburg aan als aandachtswijk. Aandachtswijken zijn wijken met problemen die in aanmerking komen voor herstructurering.

Door de ontwikkelingen op het Hembrugterrein kan de sociaaleconomische bevolkingssamenstelling van Poelenburg in de toekomst veranderen.

Door twee indicatoren tegen elkaar af te zetten ontstaat een assenstelsel met vier kwadranten: a, b, c en d. Deze kwadranten geven mogelijke toekomstscenario's voor de sociaaleconomische bevolkingssamenstelling weer. Bij toekomstscenario b wonen in Poelenburg veel hoger opgeleiden en is de werkloosheid hoog.

Assenstelsel: verticale as van hoge werkloosheid (boven) naar lage werkloosheid (onder); horizontale as van lager opgeleiden (links) naar hoger opgeleiden (rechts). Kwadrant a is linksboven, b rechtsboven, c linksonder en d rechtsonder.

Vraag 26 3 punten

Gebruik de bronnen 16 tot en met 19.
In bron 19 staan vier toekomstscenario's voor de sociaaleconomische bevolkingssamenstelling van Poelenburg.
Geef aan waarom toekomstscenario c niet waarschijnlijk is.
Beargumenteer vervolgens in twee stappen of jij toekomstscenario a of toekomstscenario d het meest waarschijnlijk vindt.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat er in de omgeving van Poelenburg steeds minder werk is voor lager opgeleiden, zodat een toekomstscenario met veel lager opgeleiden en een lage werkloosheid onwaarschijnlijk is (1p)
  • Beargumenteert in twee stappen toekomstscenario a of toekomstscenario d. Scenario a: de creatieve sector biedt werk aan hoger opgeleiden die niet in Poelenburg gaan wonen, zodat de bewonerssamenstelling niet verandert. Scenario d: de creatieve sector biedt werk aan hoger opgeleiden die in Poelenburg gaan wonen en de huidige lager opgeleide bewoners verdringen, zodat de bewonerssamenstelling verandert (2p)

Een juiste argumentatie bij scenario a of bij scenario d (elk in twee stappen) levert de 2 punten op; de leerling kiest er één. Bij de eerste deelscore hoort de uitleg dat in de omgeving van Poelenburg steeds minder werk is voor lager opgeleiden.

Vraag 26 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Buiksloterham: wijk van de toekomst

Opgavetekst

Bron 19 Drie omschrijvingen van ideeën over toekomstige steden

1 Bewoners kunnen op een online portaal data bekijken over de water-, energie- en luchtkwaliteit in de wijk.
2 Bij renovatie en sloop komt een urban-miningbedrijf bouwmaterialen inzamelen die worden hergebruikt voor nieuwbouw.
3 Lokale fashioncentra en start-ups in de softwareontwikkeling zorgen voor nieuwe werkgelegenheid in de wijk.

Vraag 27 1 punt

Gebruik bron 19. Steden zullen er in de toekomst anders uitzien. In bron 19 staan drie omschrijvingen van ideeën over toekomstige steden. Deze omschrijvingen horen bij de begrippen creatieve stad, smart city en sustainable city. Noteer deze drie begrippen op je antwoordblad. Schrijf achter elk begrip het cijfer van de juiste omschrijving uit bron 19.

Bekijk het antwoord
  • Koppelt creatieve stad aan 3, smart city aan 1 en sustainable city aan 2. (1p)

Alleen als alle drie de antwoorden juist zijn, 1 punt toekennen.

Vraag 27 in het hele examen

Bron 20 Buiksloterham: wijk van de toekomst

Buiksloterham is een oud haven- en industriegebied in Amsterdam-Noord dat de komende decennia wordt ontwikkeld tot een toekomstbestendige wijk. Schoonschip en Cityplot Buiksloterham zijn twee buurten in Buiksloterham (zie bronnen 21 en 22).

Schoonschip wordt een woonbuurt met drijvende huizen. Elk huis wekt zelf energie op en zuivert water.

Cityplot wordt een stadsbuurt waarin gewoond en gewerkt wordt. De 550 woningen bestaan uit sociale huurwoningen en koopappartementen. Kenmerkend voor Cityplot is de aandacht voor het watersysteem. Om het riool te ontlasten wordt hemelwater bovengronds naar wadi's afgevoerd. Groene daken kunnen water tijdelijk vasthouden en de binnenhoven fungeren als waterpleinen.

Bron 20 Ligging Buiksloterham

Ligging Buiksloterham
Bron 20

Kaart van Amsterdam en omgeving. De wijk Buiksloterham ligt in Amsterdam-Noord, aan het IJ. Verder zijn onder meer Zaandam, Landsmeer, Westpoort, Amsterdam-Centrum, West, Oost, Diemen, Weesp en Schiphol aangegeven. Schaal 0 tot 3 km.

Bron 21 Buiksloterham

Buiksloterham
Bron 21

Luchtfoto van Buiksloterham, met de buurten Schoonschip en Cityplot aangegeven. Te zien zijn bebouwing, bedrijfspanden, water en open terreinen.

Vraag 28 2 punten

Gebruik de bronnen 20 en 21. Buiksloterham is een geschikte locatie voor herontwikkeling. Geef hiervoor twee redenen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende redenen: in Buiksloterham liggen veel braakliggende terreinen; Buiksloterham ligt vlak bij Amsterdam CS en de binnenstad van Amsterdam; Buiksloterham ligt aan het water. (2p)

Per juiste reden 1 punt, maximaal 2.

Vraag 28 in het hele examen

Bron 22 Schoonschip

Schoonschip
Bron 22

Foto van Schoonschip: woonboten met houten en donkere gevels, op het water langs een kade met geparkeerde bestelauto's. Op de achtergrond zijn flats en bouwkranen te zien.

Vraag 29 2 punten

Gebruik de bronnen 20 tot en met 22. Bij het ontwerpen en bouwen van Buiksloterham is rekening gehouden met stedelijke vraagstukken die te maken hebben met duurzaamheid. Noteer op je antwoordblad twee stedelijke vraagstukken die te maken hebben met duurzaamheid. Geef voor elk vraagstuk een oplossing die daarvoor in Buiksloterham bedacht is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het klimaatvraagstuk met de oplossing dat in Buiksloterham drijvende woningen worden gebouwd, of dat water wordt vastgehouden of tijdelijk opgeslagen in groene daken, wadi's of waterpleinen. (1p)
  • Noemt het energie(transitie)vraagstuk met de oplossing dat in Buiksloterham huizen worden gebouwd die in hun eigen energiebehoefte voorzien. (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 3 punten

De buurten Schoonschip en Cityplot moeten bijdragen aan de leefbaarheid van heel de wijk Buiksloterham. Noteer op je antwoordblad welke van deze twee buurten volgens jou het meest gaat bijdragen aan het verbeteren van de leefbaarheid in de wijk Buiksloterham. Geef twee argumenten die je keuze onderbouwen en een tegenargument voor je keuze.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste argumenten voor de gekozen buurt. Voor Cityplot: de combinatie van sociale huurwoningen en koopappartementen draagt bij aan een diverse of gemengde bewonerssamenstelling; de combinatie van wonen en werken draagt bij aan een gevoel van veiligheid. Voor Schoonschip: de bijzondere woningen of de opzet van de buurt dragen bij aan een aantrekkelijke woonomgeving of mooie uitstraling van de wijk; het type woningen draagt bij aan een diverse of gemengde bewonerssamenstelling. (2p)
  • Noemt een juist tegenargument voor de gekozen buurt. Voor Cityplot: de diverse of gemengde bewonerssamenstelling kan leiden tot weinig sociale cohesie of conflicten; de hoge bebouwingsdichtheid of drukke opzet kan leiden tot onoverzichtelijkheid. Voor Schoonschip: de buurt is (te) kleinschalig, of is gericht op een zeer beperkte doelgroep. (1p)

Per juist argument 1 punt, maximaal 2. Het tegenargument hoort bij de gekozen buurt en levert 1 punt op.

Vraag 30 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Los Angeles in beweging

Vraag 5 2 punten

Global shift beïnvloedt de positie van Los Angeles als wereldstad. De positie van Washington D.C. als wereldstad wordt door global shift minder beïnvloed.
Geef aan:

  • welke invloed global shift heeft op de positie van Los Angeles als wereldstad;
  • waarom global shift minder invloed heeft op de positie van Washington D.C. als wereldstad.
Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de relatieve ligging van Los Angeles is verbeterd door het verschuiven van het economisch zwaartepunt naar (Zuidoost-)Azië / van de Atlantic Rim naar de Pacific Rim (1p)
  • Noemt dat Washington D.C. een wereldstad is met een politieke functie, en daardoor minder invloed ondervindt van het verschuiven van het economisch zwaartepunt naar (Zuidoost-)Azië (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Bron 3 Los Angeles timmert aan de weg

Los Angeles timmert aan de weg
Bron 3 Metrolijnen en stadions in Los Angeles in 2018

In Los Angeles is de auto het meest gebruikte vervoersmiddel. Sinds 1990 wordt het openbaar-vervoernetwerk, waaronder het metronetwerk, verbeterd en uitgebreid. De Olympische Spelen − die in 2028 in Los Angeles worden gehouden − genereren extra inkomen, waardoor een aantal metrolijnen versneld aangelegd wordt.

Vraag 6 1 punt

Door de Olympische Spelen te organiseren kan Los Angeles zijn positie als wereldstad versterken (zie bron 3).
Geef hiervoor een reden vanuit de sociaal-culturele dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden, bijvoorbeeld: het organiseren van de Olympische Spelen draagt bij aan een positieve beeldvorming en bekendheid van Los Angeles; of: de Olympische Spelen zijn een mondiaal evenement waar bezoekers uit de hele wereld elkaar ontmoeten (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Gebruik bron 3.
In Los Angeles worden de komende jaren een aantal nieuwe metrolijnen aangelegd. De aanleg van de Crenshaw/LAX Line kreeg hierbij voorrang.
Geef aan waarom juist de aanleg van de Crenshaw/LAX Line voorrang kreeg.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat met de aanleg van de Crenshaw/LAX Line de internationale luchthaven en het CBD beter op elkaar zijn aangesloten (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Bron 4 Etnische samenstelling langs de Crenshaw/LAX Line (2015)

Etnische samenstelling langs de Crenshaw/LAX Line (2015)
Bron 4

Kaart van de omgeving van de Crenshaw/LAX Line in Los Angeles met de etnische samenstelling per wijk. Legenda: overwegend Afro-Amerikanen (paars), overwegend hispanics (oranje), overwegend blanken (geel), geen meerderheid (groen), dunbevolkt (grijs). Metrolijnen: bestaand (blauw), in aanbouw (groen), automatisch bestuurde tram in aanbouw (rode stippellijn). Stations en stadions voor de Olympische Spelen in 2028 (bestaand of in aanbouw), wijkgrenzen (stippellijn) en luchthaven LAX. Schaal 0 tot 1600 m. View Park Windsor Hills is overwegend Afro-Amerikaans.

Bron 5 Gemiddeld inkomen langs de Crenshaw/LAX Line (2015)

Gemiddeld inkomen langs de Crenshaw/LAX Line (2015)
Bron 5

Kaart van dezelfde omgeving als bron 4, met het gemiddeld inkomen per buurt. Legenda: van laag (lichtroze) naar hoog (donkerrood). De metrolijnen, stations, stadions, wijkgrenzen en luchthaven staan op dezelfde manier als in bron 4. Schaal 0 tot 1600 m.

Vraag 8 3 punten

Gebruik de bronnen 4 en 5.
Door de aanleg van de Crenshaw/LAX Line kan de etnische samenstelling in de wijken die aan deze metrolijn grenzen veranderen.
Beredeneer waarom dit kan gebeuren.
Geef vervolgens aan waarom deze verandering in View Park Windsor Hills minder waarschijnlijk is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door de verbeterde (relatieve) ligging en bereikbaarheid de huizenwaarde in de wijken langs de Crenshaw/LAX Line stijgt (1p)
  • Noemt dat daardoor de (in het algemeen) minder vermogende minderheden verdrongen worden door de rijkere blanke bevolking (1p)
  • Noemt dat in View Park Windsor Hills overwegend Afro-Amerikanen wonen met een hoger inkomen (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2021, tijdvak 3: De nieuwe Uithoflijn naar Utrecht Science Park

Opgavetekst

Bron 21 De Uithoflijn

In de jaren 60 van de vorige eeuw werden aan de rand van Utrecht op de Uithof de eerste faculteitsgebouwen geopend. Tegenwoordig heet het terrein Utrecht Science Park. In Utrecht Science Park liggen faculteiten van Universiteit Utrecht, andere onderwijsinstellingen, het Universitair Medisch Centrum en studentenflats.

De gemeente Utrecht vindt het essentieel dat Utrecht Science Park met het openbaar vervoer goed bereikbaar is. Er zijn vrije bus- en trambanen aangelegd en met de nieuwe Uithoflijn is de reistijd tussen Utrecht Centraal en Utrecht Science Park teruggebracht tot 17 minuten.

Vooral studenten maken gebruik van de nieuwe Uithoflijn. Daarvoor gebruikten zij buslijn 12 om naar Utrecht Science Park te komen. Met zo'n 25.000 reizigers per dag was dit de drukste busverbinding van Nederland.

Ook buslijn 28 rijdt naar Utrecht Science Park. In 2019 reisden gemiddeld 60.000 mensen per dag naar Utrecht Science Park, 45.000 met de Uithoflijn en 15.000 met de bus.

Bron 22 Routekaart Uithoflijn

Routekaart Uithoflijn
Bron 22

Routekaart van de Uithoflijn van Utrecht Centraal Station (Centrumzijde) via de haltes Vaartsche Rijn, Galgenwaard, Kromme Rijn, Padualaan, Heidelberglaan, UMC Utrecht en WKZ naar halte P+R De Uithof. Legenda: route Uithoflijn, verbinding van en naar remise, opstelsporen, halte, en de huidige buslijnen 12 en 28. Schaal 0 tot 500 m.

Vraag 29 2 punten

Gebruik de bronnen 21 en 22 en het kaartenkatern.
Utrecht Science Park heeft zowel op regionale schaal als op een hoger schaalniveau een gunstige ligging.
Geef aan dat het Utrecht Science Park:

  • op regionale schaal een gunstige ligging heeft;
  • ook op een hoger schaalniveau een gunstige ligging heeft.
Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het Utrecht Science Park op regionale schaal goed bereikbaar is vanuit Utrecht Centraal Station, de omliggende dorpen of via snelwegen (1p)
  • Noemt dat het Utrecht Science Park op een hoger schaalniveau binnen Nederland een centrale ligging heeft (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

Gebruik bron 22.
Een belangrijk doel van de nieuwe Uithoflijn is het verbeteren van de bereikbaarheid van Utrecht Science Park vanaf Utrecht Centraal Station.
Beredeneer dat met de nieuwe Uithoflijn ook andere doelen voor het centrum van Utrecht nagestreefd worden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de Uithoflijn, in tegenstelling tot de buslijnen 12 en 28, niet dwars door het centrum van Utrecht rijdt (1p)
  • Noemt dat daardoor in het centrum van Utrecht de veiligheid toeneemt, het aantal verkeersbewegingen afneemt en/of de leefbaarheid toeneemt (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Bron 23 Bereikbaarheid Utrecht Science Park, situatie december 2016

Bereikbaarheid Utrecht Science Park, situatie december 2016
Bron 23

Kaart van de bereikbaarheid van Utrecht Science Park. Bij de stations en haltes staat de reistijd met het openbaar vervoer (oranje vakjes, in minuten) en met de fiets (blauwe vakjes, in minuten). Legenda: lijnnummers van bussen, spoorlijn, bus- en treinstation, OV-fiets, fietsverbinding en parkeren + reizen.

Vraag 31 2 punten

Gebruik de bronnen 22 en 23.
Uitspraak 1: de aanleg van de nieuwe Uithoflijn is typerend binnen het stedelijke concept smart city.
Uitspraak 2: de reistijd tussen bijna alle NS-stations van Utrecht en Utrecht Science Park is met de fiets langer dan met het openbaar vervoer.
Uitspraak 3: door de Uithoflijn neemt zowel de absolute als de relatieve afstand met het openbaar vervoer tussen Utrecht Centraal Station en Utrecht Science Park af.
Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft per uitspraak het juiste oordeel: uitspraak 1 onjuist, uitspraak 2 juist, uitspraak 3 onjuist (2p)

Juist is: uitspraak 1 onjuist, uitspraak 2 juist, uitspraak 3 onjuist. Drie juiste oordelen: 2 punten. Twee juiste oordelen: 1 punt. Minder dan twee juiste oordelen: 0 punten.

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 2 punten

De laatste decennia zijn meerdere alternatieven voor de Uithoflijn bedacht. Een van deze alternatieve plannen was het bouwen van een ondergrondse verbinding van Utrecht Centraal Station naar Utrecht Science Park. Een van de redenen waarom dit plan niet doorgegaan is, waren de enorm hoge kosten.
Geef nog twee andere redenen waarom dit plan niet doorgegaan is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden, bijvoorbeeld: het bouwen van ondergrondse verbindingen in een bestaande stad neemt veel tijd in beslag en geeft veel overlast; of: het brengt (veiligheids)risico's in de stad met zich mee; of: het is technisch gezien lastig (1p)
  • Noemt een tweede, andere juiste reden uit dezelfde lijst (1p)

Alleen de eerste twee genoemde redenen tellen mee.

Vraag 32 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Forest City in de Straat Johor

Vraag 17 1 punt

Gebruik de atlas. In de periode 2006 - 2011 investeerde China ongeveer 40 miljard euro in landen in Zuidoost-Azië. In drie landen in Zuidoost-Azië investeerde China meer dan vijf miljard euro. Welke drie landen zijn dit?

Bekijk het antwoord
  • Noemt Indonesië, Singapore en Vietnam (1p)

Alleen als alle drie de landen juist zijn, 1 scorepunt toekennen.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Gebruik bron 1. In veel grote steden in Zuidoost-Azië zijn door verstedelijking problemen ontstaan. Daktuinen en verticale tuinen moeten voorkomen dat deze problemen ook in Forest City ontstaan. Geef twee manieren waarop daktuinen en verticale tuinen deze problemen in Forest City kunnen voorkomen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende manieren: (1) daktuinen en verticale tuinen dragen bij aan een betere luchtkwaliteit (ze nemen koolstofdioxide op, produceren zuurstof en zorgen voor vergroening; dit gaat (milieu)vervuiling, luchtverontreiniging of stankoverlast tegen); (2) daktuinen en verticale tuinen houden water vast en zorgen voor een grotere vertragingstijd (dit gaat wateroverlast en verstening tegen); (3) daktuinen en verticale tuinen hebben een verkoelende werking (dit gaat hittestress in de stad tegen) (2p)

Per juiste manier 1 scorepunt, tot maximaal 2 punten.

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Gebruik de bronnen 1 en 2. Om mensen naar Forest City te trekken wordt reclame voor de stad gemaakt. De artist's impression in bron 1 is daar een voorbeeld van. Geef aan welke aanpassing de tekenaar heeft gedaan om de locatie van Forest City positiever voor te stellen dan het in werkelijkheid is.

Bekijk het antwoord
  • De tekenaar heeft (op de achtergrond) een industriegebied in Singapore weggelaten of vervangen door groenvoorziening (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Wijken in Emmen

Opgavetekst

Bron 1 Emmen, een stad ontstaan uit een dorpskern

Emmen, een stad ontstaan uit een dorpskern
Bron 1 Overzichtskaart Emmen

In de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw kampte Emmen met een hoge werkloosheid en een gebrek aan voorzieningen. Na de Tweede Wereldoorlog veranderde dat door de komst van textielbedrijven. Het plattelandsdorp, dat voor 1950 niet veel groter was dan het huidige Emmen Centrum, groeide uit tot een moderne industriestad.

Tegenwoordig is de stad Emmen met zo'n 57.000 inwoners, na Assen, de tweede stad van Drenthe. De woonerven die voor de textielarbeiders in de jaren 60 werden gebouwd, waren de eerste van Nederland. Eigenlijk was Emmen met de fysiek-ruimtelijke opzet van deze wijken zijn tijd zo'n twintig jaar vooruit. De wijk Angelslo is zo ontworpen dat de sociale cohesie in de wijk versterkt zou worden.

Bron 2 Stratenpatroon van Angelslo

Stratenpatroon van Angelslo
Bron 2

Plattegrond van het stratenpatroon van de wijk Angelslo in Emmen.

Vraag 27 2 punten

Gebruik de bronnen 1 en 2. De fysiek-ruimtelijke opzet van naoorlogse wijken in Emmen moest de sociale cohesie in deze wijken bevorderen. De wijk Angelslo is daar een voorbeeld van. Beredeneer op welke manier de fysiek-ruimtelijke opzet van de wijk Angelslo de sociale cohesie bevorderde.

Bekijk het antwoord
  • Veel van de woon- en buurtstraten lopen dood / hebben geen doorgaand verkeer (1p)
  • zodat bewoners eerder met elkaar in contact komen / de wijk aantrekkelijk is voor gezinnen met kinderen / de wijk veiliger is (zodat de sociale cohesie bevorderd zou worden) (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

In de jaren 80 van de vorige eeuw ging de leefbaarheid in de naoorlogse wijken in Emmen achteruit. Geef hiervan een oorzaak op mondiale schaal en een oorzaak op nationale schaal.

Bekijk het antwoord
  • Een juiste oorzaak op mondiale schaal: textielbedrijven gingen hun kleding in lagelonenlanden produceren, zodat veel mensen in Angelslo werkloos raakten (1p)
  • Een juiste oorzaak op nationale schaal: investeringen (in de kenniseconomie of creatieve economie) vonden vooral plaats in de Randstad / het westen van Nederland, of bedrijven vertrokken naar / vestigden zich in de Randstad / het westen van Nederland (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Bron 3 Gegevens van vier wijken in Emmen in 2015

Emmen CentrumAngelsloRietlandenDelftlanden
Bouwperiodeoude dorpskern1960-19711983-1996vanaf 2008
Aantal inwoners3.6957.7909.675950
Verhouding eengezins- en meergezinswoningen 1)13:8773:2789:1198:2
% koopwoningen43497267
% bewoners van niet-westerse afkomst6,022,04,025,3
% huishoudens met lage inkomens11,619,26,94,9

Gegevens van alle naoorlogse wijken in Nederland

KenmerkNederland
Verhouding eengezins- en meergezinswoningen53:47
% koopwoningen39
% bewoners van niet-westerse afkomst27
% huishoudens met lage inkomens41

noot 1 Een meergezinswoning is een woonruimte die samen met andere woonruimten een geheel pand vormt. Hieronder vallen flats, galerij-, portiek-, beneden- en bovenwoningen en appartementen.

Vraag 29 2 punten

Gebruik de bronnen 1 en 3. In de jaren 90 van de vorige eeuw heeft de gemeente Emmen, in samenwerking met woningcorporaties, een stadsvernieuwingsprogramma uitgevoerd om de leefbaarheid in een aantal wijken te verbeteren. In Angelslo is dit maar gedeeltelijk gelukt. Beredeneer met een van de woningkenmerken dat het voor de gemeente Emmen lastig is om de leefbaarheid in Angelslo te verbeteren.

Bekijk het antwoord
  • De gemeente Emmen kan alleen (huur)woningen opknappen / verbeteren die in bezit zijn van woningcorporaties (1p)
  • maar in Angelslo bestaat bijna de helft van de woningen uit koopwoningen, die de gemeente niet zomaar kan opknappen (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Diagram a Bron 4: leeftijdsdiagrammen van vier wijken in Emmen in 2015

Bron 4: leeftijdsdiagrammen van vier wijken in Emmen in 2015
Diagram a

Leeftijdsdiagram, mannen links en vrouwen rechts, per leeftijdsgroep van 0-4 tot 100+ jaar, in procenten van de bevolking. De groepen van 0 tot 15 jaar en van 30 tot 50 jaar zijn het breedst; vanaf 65 jaar wordt het diagram smal.

Diagram b Bron 4: leeftijdsdiagrammen van vier wijken in Emmen in 2015

Leeftijdsdiagram, mannen links en vrouwen rechts, per leeftijdsgroep van 0-4 tot 100+ jaar, in procenten van de bevolking. De percentages lopen per kant van 0 tot 8.

Diagram c Bron 4: leeftijdsdiagrammen van vier wijken in Emmen in 2015

Leeftijdsdiagram, mannen links en vrouwen rechts, per leeftijdsgroep van 0-4 tot 100+ jaar, in procenten van de bevolking. De percentages lopen per kant van 0 tot 8.

Diagram d Bron 4: leeftijdsdiagrammen van vier wijken in Emmen in 2015

Leeftijdsdiagram, mannen links en vrouwen rechts, per leeftijdsgroep van 0-4 tot 100+ jaar, in procenten van de bevolking. De groepen van ongeveer 65 tot 85 jaar zijn het breedst; de jongste groepen zijn smal.

Vraag 30 2 punten

Gebruik de bronnen 1, 3 en 4. De leeftijdsdiagrammen in bron 4 zijn van de wijken Angelslo, Delftlanden, Emmen Centrum en Rietlanden. Noteer de wijken Delftlanden en Emmen Centrum op je antwoordblad. Schrijf achter elke wijk de letter van het juiste leeftijdsdiagram.

Bekijk het antwoord
  • Koppelt Delftlanden aan diagram a (1p)
  • Koppelt Emmen Centrum aan diagram d (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2019, tijdvak 2: De ontwikkeling van Zuid-Afrika

Bron 1 Zuid-Afrika: spreidingskaart naar etniciteit

Zuid-Afrika: spreidingskaart naar etniciteit
Bron 1 Afkomst (etniciteit) is een gegeven dat op basis van zelfidentificatie door de inwoner is bepaald (2011). Elke stip komt overeen met 5.000 inwoners.

Spreidingskaart van Zuid-Afrika met de landsgrenzen van de buurlanden en de steden Pretoria, Johannesburg, Durban, Port Elizabeth en Kaapstad. Elke stip is een aantal inwoners met dezelfde afkomst.

Legenda: zwart Afrikaans; van gemengde afkomst; Indiaas of Aziatisch; blank; landsgrens. Schaal: 0 tot 200 km.

Bron 2 Johannesburg en Pretoria: spreidingskaart naar etniciteit

Johannesburg en Pretoria: spreidingskaart naar etniciteit
Bron 2 Afkomst (etniciteit) is een gegeven dat op basis van zelfidentificatie door de inwoner is bepaald (2011). Elke stip komt overeen met 250 inwoners.

Spreidingskaart van het gebied rond Johannesburg en Pretoria met de plaatsen Soshanguve, Mamelodi, Tembisa, Daveyton, Katlehong, Soweto en Evaton. Elke stip is een aantal inwoners met dezelfde afkomst.

Legenda: zwart Afrikaans; van gemengde afkomst; Indiaas of Aziatisch; blank; snelweg. Schaal: 0 tot 20 km.

Vraag 7 4 punten

Zuid-Afrika kent op zowel nationaal schaalniveau als op het schaalniveau van de stad een sterke ruimtelijke segregatie.
Beschrijf voor elk van deze schaalniveaus het spreidingspatroon waaruit deze ruimtelijke segregatie blijkt.
Geef voor elk van deze schaalniveaus aan waardoor de ruimtelijke segregatie is ontstaan.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord op nationaal schaalniveau moet blijken dat de blanke en gemengde bevolking in het westen van Zuid-Afrika woont en de bevolking met een Indiase en Aziatische afkomst / de zwarte Afrikaanse bevolking voornamelijk in het oosten van Zuid-Afrika woont. (1p)
  • Uit het antwoord op nationaal schaalniveau moet blijken dat deze ruimtelijke segregatie is ontstaan door de koloniale invloed / de ligging ten opzichte van de herkomstgebieden van deze etnische groepen. (1p)
  • Uit het antwoord op het schaalniveau van de stad moet blijken dat de blanke bevolking vooral in het centrum en/of in de suburbs van de steden woont en de zwarte Afrikaanse bevolking aan de randen van de steden. (1p)
  • Uit het antwoord op het schaalniveau van de stad moet blijken dat deze ruimtelijke segregatie is ontstaan door sociaal-economische verschillen tussen deze etnische groepen. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Nederland Wereldstad

Vraag 28 2 punten

Wereldsteden en megasteden zijn beide groot, maar wereldsteden hebben ook nog andere kenmerken.
Geef twee kenmerken die wereldsteden wel hebben, maar megasteden niet.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste kenmerken (1 punt per kenmerk): wereldsteden fungeren (in tegenstelling tot megasteden) als mondiale knooppunten en hebben veel relaties met andere (wereld)steden; wereldsteden oefenen (in tegenstelling tot megasteden) op politiek / economisch / cultureel terrein invloed uit op andere gebieden. (2p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

De Randstad ondervindt internationale concurrentie van grootstedelijke gebieden als Londen en Parijs. De Randstad heeft een nadeel ten opzichte van deze grootstedelijke gebieden.
Geef aan welk nadeel dat is.

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat de Randstad (in tegenstelling tot grootstedelijke gebieden als Londen en Parijs) geen bestuurlijke eenheid is. (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Bron 1 Tristate City

Over 10 jaar woont ongeveer 70% van de wereldbevolking in grote steden. Er zijn dan zo'n 60 wereldsteden met meer dan vijftien miljoen inwoners. De concurrentie tussen deze wereldsteden om internationale bedrijven en human capital aan te trekken is groot.

De gedachte achter het kaartbeeld van Tristate City is om de steden in de Randstad, in Nederland, in België en in het grensgebied van Duitsland samen als één grote wereldstad af te beelden. Dit stedelijke gebied kan zo concurreren met andere grootstedelijke gebieden als Londen en Parijs, maar ook met andere stedelijke gebieden buiten Europa.

Kaart van het model Tristate City

Kaart van het model Tristate City

Kaart van Noordwest-Europa. Gekleurde lijnen verbinden steden in Nederland, België en het grensgebied van Duitsland. Grote losse cirkels staan voor Londen, Parijs, Frankfurt, Hamburg, Berlijn en München.

Vraag 30 2 punten

Het kaartbeeld van Tristate City kan bijdragen aan het promoten van Nederland en de Randstad als vestigingslocatie voor internationale bedrijven.
Geef twee manieren waarop het kaartbeeld hieraan bijdraagt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste manieren (1 punt per manier): de grote steden in Nederland / de stedelijke gebieden worden als één grote stad / eenheid gepresenteerd; Nederland / de Randstad wordt in het model centraal (als het centrum van Tristate City) afgebeeld; veel transportassen zijn op Nederland / de Randstad gericht; de stedelijke netwerken in of nabij Nederland zijn in kleur weergegeven, terwijl de concurrerende grootstedelijke gebieden (als Londen, Parijs en Frankfurt) in grijs zijn afgebeeld. (2p)

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

De meningen over de bruikbaarheid van het model Tristate City lopen uiteen. Sommigen zien het als een nuttig model, maar er is ook kritiek.
Geef vanuit twee verschillende dimensies kritiek op het model.

Bekijk het antwoord
  • Noemt kritiek vanuit twee verschillende dimensies (1 punt per vorm van kritiek): politieke dimensie: de samenwerking tussen steden / provincies / regio's gaat op nationaal schaalniveau al moeizaam, en met steden uit het buitenland is die nog veel lastiger; economische dimensie: de verschillen in welvaart / werkgelegenheid tussen steden en (plattelands)gebieden in Tristate City zijn groot; sociaal-culturele dimensie: Tristate City wordt als één homogene regio neergezet, terwijl de verschillen tussen mensen en regio's op het gebied van taal, gebruiken en geloof groot zijn. (2p)

Vraag 31 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Het Modekwartier in Arnhem

Opgavetekst

Bron 1 Het Modekwartier in de wijk Klarendal

Het Modekwartier in de wijk Klarendal
Bron 1 Het voormalige stationspostkantoor

Klarendal is een negentiende-eeuwse arbeiderswijk vlak buiten het centrum van Arnhem. Tot 1960 was het een typische arbeiderswijk. Daarna gingen de leefbaarheid en de veiligheid in de wijk achteruit. In de periode 1970-1990 vond stadsvernieuwing plaats met vooral sociale woningbouw. In 2007 waren de problemen echter al weer zo groot dat Klarendal op een lijst van veertig prioriteitswijken werd gezet. Naar het voorbeeld van Notting Hill, een multi-etnische wijk in Londen die de laatste twintig jaar met behulp van de modesector trendy werd, begon de verbetering van Klarendal. Verpauperde panden, die vaak in gebruik waren als coffeeshops, werden omgevormd tot modewinkels. Deze bestemming had veel te maken met de nabijheid van de Arnhemse kunstacademie. Het midden in Klarendal gelegen Modekwartier bestaat inmiddels uit modewinkels, studio's, galerieën, restaurants en showrooms.

Een belangrijke ingreep in Klarendal was de verplaatsing van het voormalige stationspostkantoor. Dit gebouw moest op de oorspronkelijke locatie gesloopt worden, maar werd opnieuw opgebouwd in Klarendal. Tegenwoordig is er onder andere de Arnhem Fashion Factory gevestigd, een instelling die jonge mode-ondernemers helpt een bedrijf te starten.

Vraag 28 2 punten

In de Arnhemse wijk Klarendal ging de leefbaarheid vanaf 1960 achteruit (zie bron 1). Leg uit waarom dit juist in die periode gebeurde. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als oorzaak dat vanaf 1960 veel suburbanisatie plaatsvond van koopkrachtigere inwoners. (1p)
  • Noemt als gevolg dat in Klarendal een concentratie ontstond van mensen met minder economische mogelijkheden. (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Bron 2 Ligging van het Modekwartier in Arnhem

Ligging van het Modekwartier in Arnhem
Bron 2 Legenda: nieuwe locatie voormalig stationspostkantoor (zwart vierkant); winkels; overige bebouwing (met name wonen).

Plattegrond van Arnhem met het gebied rond Klarendal. Het Modekwartier en de Binnenstad zijn met een lijn omlijnd. Het zwarte vierkant in het Modekwartier geeft de nieuwe locatie van het voormalige stationspostkantoor aan. Winkels zijn op de kaart apart aangegeven. Andere bebouwing, met name wonen, is de overige bebouwing. Namen van wijken en straten staan op de kaart, onder andere Klarendal, Sonsbeek-Noord, Onder de Linden, Spijkerkwartier en Boulevardwijk.

Bron 3 Modekwartier in de wijk Klarendal

Modekwartier in de wijk Klarendal
Bron 3

Collage van meerdere foto's uit het Modekwartier in Klarendal: een folder met een plattegrond van het Modekwartier, een bakstenen gebouw met erker en terras, een bakstenen winkelpui, een winkel met rood-witte luifel, een zwart vlak met het logo 'Modekwartier Klarendal', een affiche van Eva Luna en een straat met winkelgevels en het logo Modekwartier.

Vraag 29 2 punten

Gebruik de bronnen 1 tot en met 3. De stadsvernieuwing die in de periode 1970-1990 plaatsvond in Klarendal leidde niet tot structurele verbeteringen in de wijk. De herstructurering waarbij het Modekwartier is ontstaan, moet leiden tot een proces waarbij wel structurele verbeteringen ontstaan. Geef aan: - waarom de stadsvernieuwing in de periode 1970-1990 niet tot structurele verbeteringen in de wijk Klarendal leidde; - met welk begrip het proces wordt aangeduid dat met de herstructurering wordt nagestreefd.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij de stadsvernieuwing in de periode 1970-1990 vrijwel alleen woningen werden gebouwd voor relatief lage-inkomensgroepen, zodat de bevolkingssamenstelling niet diverser werd. (1p)
  • Noemt het begrip gentrification. (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

Gebruik de bronnen 1 tot en met 3. Beredeneer waarom het voormalige stationspostkantoor naar het Modekwartier is verplaatst.

Bekijk het antwoord
  • Uit de redenering blijkt dat het voormalige stationspostkantoor als architectonisch fraai gebouw een blikvanger is voor het Modekwartier / dat het past bij de architectuur van de wijk. (1p)
  • Uit de redenering blijkt dat dit bijdraagt aan het aantrekken van (creatieve) modebedrijfjes / hoogopgeleide of kapitaalkrachtige bewoners en klanten. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

Gebruik bron 1. De ontwikkeling van het Modekwartier in Klarendal is een voorbeeld van een manier waarop de leefbaarheid in een prioriteitswijk verbeterd kan worden. Geef twee redenen waarom deze aanpak niet zomaar is toe te passen in andere prioriteitswijken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden: in wijken die niet bestaan uit arbeiderswoningen, maar bijvoorbeeld uit flats, komen ontwikkelingen zoals die van het Modekwartier niet van de grond. (1p)
  • Noemt een tweede juiste reden: voor de ontwikkeling van een Modekwartier moet een wijk dicht tegen de binnenstad aanliggen, of in de nabijheid van een kunstacademie liggen; dat geldt niet voor veel wijken. (1p)

Vraag 31 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Superslenders voor de superrijken

Opgavetekst

Bron 1 Superslenders

Superslenders
Bron 1 Superslender aan Murray Street, Manhattan

Voor de superrijken is in wereldsteden als New York, Londen en Hongkong een nieuwe trend zichtbaar: superslenders. Dit zijn woontorens die smaller en hoger zijn dan de standaard wolkenkrabbers die de skyline van deze steden bepalen. De superslenders zijn alleen betaalbaar voor de allerrijksten. In de superslender aan Murray Street in Manhattan worden tweekamerappartementen aangeboden vanaf $ 2 miljoen. De vermoedelijke vraagprijs voor een penthouse ligt nog veel hoger, rond de $ 24 miljoen. Kopers van dergelijke appartementen bezitten vaak meerdere huizen op verschillende plekken in de wereld.

Vraag 5 2 punten

Wereldsteden als New York, Londen en Hongkong trekken verschillende groepen mensen aan.
Beredeneer dat hierdoor de sociaal-economische ongelijkheid in wereldsteden verandert.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat deze steden een grote aantrekkingskracht hebben op zowel de superrijken als op minder vermogenden (die kansen zien om een bestaan op te bouwen in de schaduweconomie / informele sector in wereldsteden). (1p)
  • Noemt dat de sociaal-economische verschillen tussen rijke groepen mensen en armere groepen mensen daardoor groter zullen worden. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Gebruik bron 1.
In New York zijn edge cities, gated communities en superslenders te vinden.
Geef aan

  • dat gated communities en superslenders bijdragen aan een toename van de ruimtelijke segregatie in New York;
  • welk verschil in functie superslenders en gated communities hebben ten opzichte van edge cities.
Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door de aanwezigheid van gated communities en superslenders mensen uit de hogere sociaal-economische klasse gescheiden (kunnen) wonen van mensen uit de lagere sociaal-economische klasse. (1p)
  • Noemt een juist verschil: superslenders en gated communities hebben hoofdzakelijk een woonfunctie, terwijl in edge cities ook veel werkgelegenheid is. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 3 punten

Gebruik bron 1.
Niet alleen in Manhattan, maar ook in Brooklyn zullen in de toekomst waarschijnlijk superslenders gebouwd worden.
Stelling: de komst van superslenders in Brooklyn zal het proces van gentrification in de wijk versnellen.
Geef

  • een omschrijving van het begrip gentrification;
  • een argument voor de stelling;
  • een argument tegen de stelling.
Bekijk het antwoord
  • Omschrijft gentrification als een proces van opwaardering van een wijk of buurt op sociaal-economisch gebied, waarbij bewoners uit de lagere sociaal-economische klasse worden verdrongen door nieuwe (meer vermogende) bewoners. (1p)
  • Noemt een juist argument voor de stelling: de wijk rondom de superslenders zal een aantrekkende werking hebben op ondernemende (vermogende) mensen die willen profiteren van de aanwezigheid van deze nieuwe superrijken, zodat het proces van gentrification zal versnellen. (1p)
  • Noemt een juist argument tegen de stelling: de bewoners van de superslenders zullen niet vaak aanwezig zijn in de wijk / weinig geld uitgeven in de wijk / weinig gebruikmaken van de voorzieningen in de wijk, zodat het proces van gentrification niet zal versnellen. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Nog los van de hoge kosten die het bouwen van superslenders met zich meebrengt, ligt het niet voor de hand dat dergelijke woontorens in Nederland gebouwd zullen worden.
Geef hiervoor twee redenen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende redenen: voor de superrijken zijn er in Nederland geen échte wereldsteden waar zij zich zullen willen vestigen / in Nederland zijn er weinig exclusieve voorzieningen voor superrijken; superslenders passen niet goed in het straatbeeld van Nederlandse (historische) binnensteden; Nederland heeft geen cultuur waarin mensen in een afgesloten woonomgeving gaan wonen. (2p)

Per juiste reden 1 scorepunt.

Vraag 8 in het hele examen

2018, tijdvak 2: De geografie van het Nederlands voetbal

Opgavetekst

Bron 1 Fankaart van betaaldvoetbalclubs in Nederland

Fankaart van betaaldvoetbalclubs in Nederland
Bron 1

Kaart van Nederland per gemeente, met per gebied de kleur en het logo van een betaaldvoetbalclub. Een gebied kan uit een of meer kleuren bestaan.

Toelichting bij bron 1: Deze fankaart laat de geografische spreiding zien van voetbalfans in Nederland. De gekleurde gebieden kunnen worden beschouwd als de verzorgingsgebieden van de voetbalclubs.

In gemeentes die met één kleur zijn weergegeven hebben bewoners de voorkeur voor één zelfde voetbalclub.

In gemeentes die met twee kleuren zijn weergegeven hebben bewoners de voorkeur voor twee verschillende voetbalclubs.

In gemeentes die met drie kleuren zijn weergegeven hebben bewoners de voorkeur voor drie verschillende voetbalclubs.

In gemeentes die in het wit zijn weergegeven hebben bewoners geen duidelijke voorkeur voor een voetbalclub.

Vraag 30 1 punt

Gebruik bron 1 en de atlas.
Nederland wordt in de atlas opgedeeld in primaire, secundaire en tertiaire verzorgingsgebieden.
Welk primair verzorgingsgebied heeft geen betaaldvoetbalclub?

Bekijk het antwoord
  • Noemt het primaire verzorgingsgebied van Middelburg en Goes / Zeeland. (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

Gebruik bron 1 en de atlas.
De voetbalclubs FC Groningen en SC Heerenveen hebben elk een relatief groot verzorgingsgebied.
Beredeneer dit met het begrip reikwijdte.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in deze verzorgingsgebieden de bevolkingsdichtheid relatief laag is / relatief weinig mensen wonen. (1p)
  • Noemt dat de reikwijdte van deze clubs daardoor relatief groot is / fans een relatief grote afstand moeten afleggen naar het stadion van hun club (en de verzorgingsgebieden dus relatief groot zijn). (1p)

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 3 punten

De laatste decennia zijn een aantal voetbalstadions afgebroken die van oorsprong in oude arbeiderswijken stonden. De voetbalclubs die daar speelden, spelen nu in een nieuw stadion aan de rand van de stad. Vaak was een regionale samenwerking tussen gemeentes, bedrijven en de voetbalclubs nodig om deze nieuwe stadions te realiseren.
Geef

  • het begrip waarmee deze regionale samenwerking wordt aangeduid;
  • twee redenen waarom de oorspronkelijke locaties niet meer geschikt waren voor voetbalclubs.
Bekijk het antwoord
  • Noemt het begrip publiek-private samenwerking. (1p)
  • Noemt twee van de volgende redenen waarom de oorspronkelijke locaties niet meer geschikt waren: er waren vaak onvoldoende mogelijkheden om uit te breiden; de oorspronkelijke locaties werden door de uitbreiding van de stad steeds moeilijker bereikbaar; de voetbalstadions veroorzaakten op de oorspronkelijke locaties in toenemende mate overlast voor de bewoners. (2p)

Aan een juiste reden 1 scorepunt toekennen.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 2 punten

De laatste jaren zijn sommige voetbalclubs in financiële nood gekomen of zelfs failliet gegaan. Om een club uit de financiële nood te halen zou een fusie met een andere club redding kunnen bieden. Vanuit de sociaal-culturele dimensie is zo'n fusie echter lastig te bewerkstelligen.
Beredeneer dat bij dergelijke fusies de economische dimensie botst met de sociaal-culturele dimensie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door te fuseren met een andere club de financiële mogelijkheden vaak groter zijn / grotere sponsoren kunnen worden aangetrokken (economische dimensie). (1p)
  • Noemt dat het in de praktijk moeilijk is om concurrerende voetbalclubs met elk hun eigen identiteit / cultuur / geschiedenis samen te laten gaan (sociaal-culturele dimensie). (1p)

Vraag 33 in het hele examen

Hoe vaak verstedelijking in het examen komt

Vragen over verstedelijking per centraal examen aardrijkskunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 12-3, 29-31, 33618%
2026, tijdvak 22613%
2025, tijdvak 125-2739%
2025, tijdvak 228-31411%
2024, tijdvak 131-34412%
2024, tijdvak 229-33515%
2023, tijdvak 16, 3026%
2023, tijdvak 220, 29-32516%
2022, tijdvak 11-4, 29-31723%
2022, tijdvak 25, 7, 25-28620%
2022, tijdvak 31-5, 29-32928%
2021, tijdvak 15-8, 23-26827%
2021, tijdvak 227-30413%
2021, tijdvak 35-8, 29-32825%
2019, tijdvak 117, 19-20, 27-30723%
2019, tijdvak 27, 28-31516%
2018, tijdvak 128-31413%
2018, tijdvak 25-8, 30-33824%

In 18 van de 18 ingedeelde examens aardrijkskunde vwo staat een vraag over verstedelijking, samen 96 vragen (17% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 3: 9 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 11% van de vragen over verstedelijking, daarvoor 20%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met verstedelijking

Maak de 15 nieuwste examenvragen over verstedelijking online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over verstedelijking

Andere onderwerpen aardrijkskunde vwo

Verstedelijking op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker aardrijkskunde per vraagtype nakijkt, lees je op aardrijkskunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt verstedelijking voor in het eindexamen aardrijkskunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 96 vragen over verstedelijking, 17% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen aardrijkskunde vwo stonden de meeste vragen over verstedelijking?

In het examen van 2022, tijdvak 3, met 9 vragen: 1-5, 29-32.

Hoe oefen ik examenvragen over verstedelijking?

Op deze pagina staan alle vragen over verstedelijking met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.