Eindexamen filosofie havo 2024, tijdvak 1: vragen en antwoorden

• Een goed antwoord bevat een uitleg met de verkiezing in groep 5 wat Gutmann bedoelt met onderwijs door democratie: onderwijs door democratie gaat om het aanleren van democratische vaardigheden, deze vaardigheden staan ook centraal bij de verkiezing in groep 5. voorbeeld van een goed antwoord: Met onderwijs door democratie bedoelt Gutmann dat je niet alleen over democratie kan leren, maar democratie ook leert door die in de praktijk te brengen op school. Hierbij ligt de nadruk op democratische vaardigheden, zoals in het openbaar spreken en naar elkaar luisteren. De verkiezingen in groep 5 van basisschool Evergreen, waarbij leerlingen moeten debatteren en speechen, zijn hier een voorbeeld van. (1)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg van Gutmanns argument dat ouders geen volledige zeggenschap over het onderwijs moeten hebben: het aanleren van tolerantie is een voorwaarde voor maatschappelijke vrijheid / onderwijs moet kinderen beschermen tegen de vooroordelen van hun ouders (1) • een uitleg dat Gutmann geen bezwaar zou hebben tegen de bemoeienis door de ouders in Please vote for me, omdat ouders in dit geval geen (volledige) zeggenschap over de inhoud van het onderwijs claimen / niet tolerantie tegenover andersdenkenden proberen te onderdrukken (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Amy Gutmann vindt dat ouders nooit volledige zeggenschap over het onderwijs aan hun kinderen kunnen hebben. Als volwassenen het recht op vrijheid hebben, dan moeten kinderen volgens haar ook onderwijs krijgen dat deze maatschappelijke vrijheid mogelijk en betekenisvol maakt. Ouders moeten daarom accepteren dat kinderen onderwijs krijgen waarbij in ieder geval tolerantie wordt aangeleerd. Ook als dat gaat om tolerantie tegenover een manier van leven die zij zelf afwijzen. (1) • Hoewel Gutmann tegen volledige zeggenschap van ouders over het onderwijs is, betekent dat niet dat ouders geen zeggenschap hebben. Ouders mogen hun kinderen dus best enigszins dwingend aanmoedigen om deel te nemen aan een verkiezingswedstrijd. Daarmee proberen zij namelijk niet volledige zeggenschap over het onderwijs zelf uit te oefenen of tolerantie tegenover anderen te onderdrukken. (1) (2)

• Een goed antwoord bevat een argument tegen de definitie van democratie in tekst 1 met Nozicks opvatting van democratie: mensen in een democratie zijn onvrij, omdat een meerderheid de macht heeft over het leven van een burger. voorbeeld van een goed antwoord: Nozick zou het niet eens zijn met deze definitie van democratie. In een democratie lijkt het alleen maar alsof mensen vrij zijn en hun eigen meester zijn. In werkelijkheid is democratie volgens Nozick een vorm van slavernij, waarbij de meerderheid als een meerkoppige meester over de individuele burger heerst. (1)

• Een goed antwoord bevat een argument voor de definitie van democratie in tekst 1 met Rousseaus opvatting van democratie: in een directe democratie stelt de burger zichzelf de wet. voorbeeld van een goed antwoord: Rousseau zou het eens zijn met deze definitie van democratie. Alleen in een (directe) democratie kan de mens vrij en autonoom zijn. In een directe democratie zijn mensen namelijk hun eigen meester, omdat zij als burger zichzelf de wet stellen. Door zichzelf de wet op te leggen, is de burger in een directe democratie vrij. (1)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg dat tekst 2 een voorbeeld is van wat Tocqueville bedoelt met zelfbestuur: in de commissie die Cheng Cheng voorstelt nemen burgers samen verantwoordelijkheid (1) • een uitleg dat Tocqueville zelfbestuur belangrijk vindt met het gevaar van indvidualisme: het individualisme dat het gevolg is van het gelijkheidsstreven leidt tot teloorgang van de publieke zaak, wat tegengegaan kan worden door zelfbestuur (1) • een uitleg dat Tocqueville zelfbestuur belangrijk vindt met het gevaar van zachtmoedig despotisme: door het verlies van burgerzin krijgt de staat steeds meer macht over het leven van burgers / verliezen burgers het vermogen tot zelfbepaling, wat tegengegaan kan worden door zelfbestuur (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Met zelfbestuur bedoelt Tocqueville dat burgers zich samen verantwoordelijk voelen voor de samenleving. Het bespreken van belangrijke beslissingen met een commissie, zoals Cheng Cheng voorstelt, is een voorbeeld van hoe dat zelfbestuur eruit zou kunnen zien. (1) • Tocqueville vindt zelfbestuur belangrijk om het gevaar van individualisme tegen te gaan. In een democratie is iedereen gelijk, waardoor mensen geen speciale verantwoordelijkheid meer voor elkaar voelen. Dat leidt tot individualisme waarbij iedereen alleen nog maar met zichzelf bezig is. Door zelfbestuur ervaren mensen weer dat ze afhankelijk zijn van elkaar. (1) • Ook helpt zelfbestuur het gevaar van het zachtmoedig despotisme tegen te gaan. Doordat mensen steeds minder betrokkenheid hebben bij elkaar en de samenleving, kijken mensen steeds meer naar de staat voor hulp, die daardoor steeds meer macht krijgt. Zo gaat de staat het leven van mensen steeds meer beheersen. Door zelfbestuur moeten burgers zich weer actief inzetten voor de samenleving, waardoor de macht van de staat kleiner wordt. (1) (3)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg dat het onderwijs volgens Biesta ruimte moet geven aan politiek existeren: leerlingen moeten in staat zijn vanuit zichzelf te handelen en anderen daartoe ook in staat stellen (1) • een uitleg met het voorbeeld van de verkiezing in groep 5 dat volgens Biesta de verantwoordelijkheid voor politiek existeren niet alleen bij het onderwijs kan liggen: het is een onrealistische verantwoordelijkheid / individualistische benadering van onderwijs / individualistische visie op democratie om het onderwijs verantwoordelijk te houden voor politiek existeren, zoals door een verkiezing op school (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Volgens Biesta draait het onderwijs niet alleen om kennis en vaardigheden. Op school moet ook ruimte worden gegeven voor politiek existeren. Daarmee bedoelt hij dat leerlingen democratische personen moeten kunnen zijn, die in staat zijn om zelf te handelen en ook anderen de ruimte geven om op hun eigen manier, voor altijd, in dezelfde wereld te leven. (1) • Biesta heeft kritiek op een instrumentele visie op burgerschapsonderwijs, waarbij het onderwijs de verantwoordelijkheid krijgt om maatschappelijke problemen op te lossen. Volgens zo’n benadering zou je door het organiseren van een verkiezing op school bijdragen aan het ontwikkelen van een democratische cultuur. Wanneer je uitgaat van politiek existeren zoals Biesta doet, is het daarentegen niet realistisch om het onderwijs verantwoordelijk te houden voor deze democratische cultuur. Een verkiezing op school is bijvoorbeeld echt niet genoeg voor leerlingen om politiek te kunnen existeren, zoals ook te zien is bij de leerlingen uit groep 5, die niet in een democratische cultuur opgroeien. De verantwoordelijkheid voor de toekomst van de democratie ligt vanuit Biesta’s opvatting bij de samenleving als geheel. (1) (2)

• Een goed antwoord bevat een argumentatie of democratie past bij de menselijke natuur, met: • het voorbeeld van de verkiezingswinst van Luo Lei, en (1) • Dahls opvatting dat een democratie een democratische cultuur veronderstelt: om een democratie te laten slagen is een democratische instelling van burgers noodzakelijk (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Volgens mij laat de verkiezingswinst van Luo Lei zien dat democratie bij de menselijke natuur past. De menselijke natuur draait volgens mij om strijd en het recht van de sterkste. Dat speelde ook een rol bij de herverkiezing van Luo Lei. Democratie zie ik als een strijd om het leiderschap en die strijd heeft Luo Lei nu eenmaal gewonnen, wat je ook van deze uitkomst vindt. (1) • Dahl gaat ervan uit dat een democratische houding aangeleerd moet worden en een democratische cultuur daarom nodig is. Ik vind dat dit niet nodig is, omdat democratie past bij de menselijke natuur. Het strijden om leiderschap hoeft niet apart aangeleerd te worden binnen een democratische cultuur, dat kunnen de jonge kinderen uit groep 5 ook al prima. En ook in landen waar burgers een democratische houding hebben, komen verkozen leiders lang niet altijd hun verkiezingsbeloftes na. Luo Lei is daarom geen uitzondering als hij na de verkiezing weer met harde hand de klas leidt. (1) of • Volgens mij maakt de herverkiezing van Luo Lei duidelijk dat democratie niet past bij de menselijke natuur. De jonge kinderen blijken een voorkeur te hebben voor een sterke en strenge leider met dictatoriale trekjes. Deze voorkeur laat volgens mij zien wat de menselijke natuur kenmerkt en dat botst met gelijkheid als kenmerk van een democratie. De verkiezingswinst van Luo Lei laat daarmee ook zien dat alleen een democratisch gekozen leider dus niet automatisch voor een democratische cultuur zorgt. (1) • Als democratie niet past bij de menselijke natuur, pleit dit des te meer voor Dahls opvatting dat een democratie een democratische cultuur nodig heeft. Je moet k (2)

• Een goed antwoord bevat een uitleg met het voorbeeld van het verzet tegen een autoritaire overheid dat moed als deugd volgens Aristoteles de juiste karakterhouding is te midden van de extremen lafheid en overmoed. voorbeeld van een goed antwoord: De deugd moed is volgens Aristoteles het juiste midden tussen lafheid en overmoed. Een laffe houding zou er bijvoorbeeld toe leiden dat je klakkeloos gehoorzaamt aan een autoritaire overheid en je je dus helemaal niet verzet. Overmoed of roekeloosheid is het andere uiterste en is onvoorzichtig en gevaarlijk. (1)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg met het verband tussen Mills mensbeeld en het ontplooiingsliberalisme dat mensen zichzelf moeten ontwikkelen tot autonome individuen / individuen wiens begeerten en verlangens uit henzelf komen / individuen met een sterk karakter, die de moed hebben om in verzet te komen tegen wie/wat hun autonomie ondermijnt (1) • een uitleg dat Mill vanuit de utilistische ethiek voorstander is van politieke betrokkenheid: dit bevordert creativiteit / betrokkenheid bij de samenleving / algemeen welzijn en leidt zo tot het grootste geluk voor zo veel mogelijk mensen (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Volgens het ontplooiingsliberalisme dat kenmerkend is voor Mills mensbeeld moet je je ontwikkelen tot een autonoom, zelfstandig denkend mens. Dat wil zeggen iemand wiens begeerten en verlangens uit hemzelf komen, iemand met een sterk karakter, en dus ook iemand die moedig is en niet vanzelf meedrijft met wat een autoritaire overheid van je verlangt. Mill zou juist pleiten voor een moedige houding en voor in verzet komen tegen wie jouw autonomie ondermijnt. (1) • Het doel van het utilisme is het grootste geluk voor zoveel mogelijk mensen. Democratie stimuleert volgens Mill de betrokkenheid en de creativiteit van burgers en garandeert zo dat grootste geluk voor zo veel mogelijk mensen. (1) (2)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg met het voorbeeld van de graanhandelaar dat woorden volgens Mill te gevaarlijk worden als ze aanzetten tot geweld (1) • een uitleg dat woorden volgens Parekh om een andere reden gevaarlijk worden, omdat belediging sociale en politieke uitsluiting van gemeenschappen en individuen inhoudt (1) • een argumentatie met een afweging van de opvattingen van Mill en Parekh wanneer woorden te gevaarlijk worden (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Volgens Mill moeten meningen die onmiddellijk zullen overgaan in geweld verboden worden. In zijn voorbeeld van de graanhandelaar mag je de mening dat graanhandelaren de armen uithongeren, of dat persoonlijk eigendom diefstal is, wel verspreiden via de pers. Maar deze meningen mogen worden bestraft als ze worden geuit tegen een opgewonden menigte voor het huis van een graanhandelaar. (1) • Volgens Parekh moet er een verbod komen op groepsbelediging. Sommige individuen en groepen hebben meer macht dan anderen. De machtspositie van een groep bepaalt waar vrijheid van meningsuiting eindigt. Belediging moet worden tegengegaan, omdat die schade toebrengt en sociale en politieke uitsluiting van gemeenschappen en individuen inhoudt. Overduidelijk racistische stereotyperingen zijn heel moeilijk op te vatten als pogingen tot debat en eerlijke kritiek. En bepaalde gemeenschappen zijn extra kwetsbaar voor laster. (1) • Ik ben het eens met Mill dat je de vrijheid van meningsuiting alleen zou moeten inperken als die onmiddellijk aanzet tot geweld. Woorden kunnen gevaarlijk zijn, bijvoorbeeld als die leiden tot de bestorming van het Capitool, omdat Trump tweet dat hij de verkiezingen gewonnen heeft zonder dat daar enig bewijs voor is. Maar dat belediging van groepen mensen meteen tot politieke uitsluiting zou leiden, gaat mij te ver. Mensen kunnen zich verenigen en zich verzetten tegen de beledigingen en ervoor zorgen dat de machtspositie van Trump verloren gaat door er voor te zorgen dat (3)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een weergave van wat Mills reden voor volledige vrijheid van meningsuiting ‘feilbaarheid van de mens’ inhoudt (1) • een weergave van wat Mills reden voor volledige vrijheid van meningsuiting ‘mogelijke elementen van waarheid’ inhoudt (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Je vergissen in de immoraliteit of onwaarheid van een mening is mogelijk. Volledige vrijheid van meningsuiting is volgens Mill de enige waarborg dat we het bij het juiste eind kunnen hebben en op de waarheid van onze opvattingen kunnen vertrouwen en daarnaar kunnen handelen. (1) • Een onjuiste en onderdrukte opvatting kan toch een element van waarheid bevatten. Zo verbetert de vrijheid van mengingsuiting de opvattingen van een samenleving, omdat de gangbare opvattingen worden aangevuld. (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Het feit van redelijk pluralisme maakt op zichzelf al dat er geen universele opvatting van rechtvaardigheid bestaat en er dus geen overeenstemming over universele waarden kan zijn. Mensen kunnen allerlei vrijwillige verbanden aangaan. De waarden die je hebt, die altijd verbonden zijn met jouw opvattingen over het goede leven, kunnen radicaal verschillen van die van anderen. Je zou kunnen beargumenteren dat er een gedeelde opvatting van rechtvaardigheid in het publieke domein is, omdat elke opvatting vertaald moet kunnen worden in publieke redenen. Maar, dan is dat nog altijd het publieke domein van één samenleving en gelden die waarden nog niet overal ter wereld. (1p)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg met tekst 3 van een van Schumpeters redenen voor zijn opvatting dat participatie van gewone burgers niet veel oplevert: gewone burgers zijn niet rationeel genoeg om verstandige politieke keuzes te maken / laten zich leiden door slogans (invloed van het onderbewuste) / zijn te weinig geïnteresseerd en hebben geen kennis (afstand tot politieke besluiten) (1) • een argumentatie of tekst 4 een oplossing biedt voor het probleem dat Schumpeter heeft met gewone burgers (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Volgens Schumpeter maken gewone mensen geen verstandige politieke keuzes. Volgens tekst 3 hebben gewone mensen niet de kennis om weloverwogen keuzes te maken die leiden tot het kiezen van de juiste leiders. (1) • Hoewel tekst 4 fictief is en uitgaat van mogelijkheden die er nu nog niet zijn, zou deze situatie het probleem van Schumpeter wel oplossen. Het blijkt immers mogelijk om via een burgerforum dat representatief is voor de hele bevolking goed geïnformeerde politieke beslissingen te nemen. Een burgerforum stelt gewone burgers dus in staat om wel rationele beslissingen te nemen. (1) of • Zelfs als tekst 4 werkelijkheid zou worden, dan is dat geen oplossing voor Schumpeters probleem met burgerparticipatie. Hij heeft het immers over gewone burgers, met grote afstand tot de politiek en met weinig politieke invloed. De burgers in tekst 4 laten zich juist informeren door experts, hebben heel veel politieke invloed en worden geselecteerd via een wetenschappelijk algoritme. Daarom kunnen ze rationele besluiten nemen. Maar gewone burgers kunnen dit niet, dus dat probleem van Schumpeter blijft bestaan. (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Ik ben het niet eens met Mill. Een democratische samenleving moet een thuis zijn voor alle burgers van die samenleving. Voor de grondwet zijn alle burgers gelijk. Door de politieke opvattingen van burgers verschillend te beoordelen op basis van het opleidingsniveau, creëer je ongelijkheid tussen burgers en daarmee spanningen en polarisatie in de samenleving. Daardoor zullen veel mensen zich niet gehoord voelen en hun samenleving niet als thuis ervaren. Ik vind ongelijk stemrecht in principe fout en kan het dus niet eens zijn met de invoering van een puntenstelsel. (1p)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg dat deze staatsvorm (oligarchie) volgens Plato vervalt tot democratie: oligarchen dienen niet het landsbelang maar de begeerte naar rijkdom en vrijheid, wat leidt tot revolutie van de armen (1) • een uitleg dat een democratie volgens Plato vervalt tot tirannie: door de verslaving aan vrijheid verliezen mensen hun rationaliteit en kan een tirannieke heerser de macht grijpen (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Een samenleving gerund als een bedrijf door een rijke zakelijke elite die besluiten neemt, heet bij Plato een oligarchie. Deze staatsvorm vervalt tot een democratie, omdat de oligarchen niet het landsbelang maar hun eigen belangen dienen. De begeerte naar rijkdom en vrijheid leidt tot een revolutie van de armen, waardoor de politieke macht komt te liggen bij mogelijk onverstandige mensen uit het volk die zijn gericht op eindeloos vergroten van vrijheid: de democratie. (1) • De democratie vervalt volgens Plato tot tirannie, omdat in een democratie de begeerte naar vrijheid mensen tot slaaf van hun onderbuikgevoelens maakt. Door het onverzadigbare verlangen naar vrijheid worden alle andere zaken dan vrijheid verwaarloosd, wat de roep om een dictatuur in de hand werkt. (1) (2)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg dat het voordeel dat de rol van leiderschap niet wordt genegeerd, te herkennen is in tekst 5: de beslissing over de beste verhuisplek wordt bepaald door leiderschap van de meest energieke bij (1) • een uitleg dat het voordeel dat de centrale rol van het meerderheidsbeginsel in democratieën helder wordt, te herkennen is in tekst 5: de verkenners voeren competitie om de meerderheid van de bijen naar de beste verhuisplek te leiden (1) voorbeeld van een goed antwoord: • De bijen negeren de rol van leiderschap niet. Ze kiezen de beste verhuisplek op basis van leiderschap van de bij die de meest energieke dans uitvoert. (1) • De keuze voor de beste verhuisplek wordt bij de bijen bepaald door een competitie om het leiderschap. Het gaat erom welke bij door de andere bijen wordt geaccepteerd als leider en door de meeste bijen wordt gevolgd naar de beste verhuisplek. (1) (2)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Volgens Seeley maken de bijen een afweging op basis van alle open en eerlijke informatie die er is. Ze voegen hun opvattingen bovendien samen. Dat klinkt voor mij als een schoolvoorbeeld van deliberatie en het zoeken naar consensus. Ik denk dat die eerlijkheid heel goed zou zijn in een menselijk politiek deliberatieproces en ik denk ook: als bijen dat kunnen, dan zouden mensen dat toch ook moeten kunnen. (1p)

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een uitleg van wat Plato bedoelt met politieke expertise, namelijk morele en intellectuele deskundigheid om te regeren (1) • een uitleg van wat Dahl technologische expertise noemt, namelijk deskundigheid over politiek belangrijke kennisgebieden (1) • een argumentatie of bij de grandes dames in tekst 6 sprake is van Plato’s politieke expertise of van Dahls technologische expertise (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Volgens Plato hebben alleen filosoof-koningen de morele en intellectuele kennis om een land te regeren. Zij hebben inzicht in de Idee van het Goede en Rechtvaardige, wat Plato politieke expertise noemt. (1) • Technologische expertise is volgens Dahl kennis van een bepaald vakgebied, zoals economie, psychologie, sociologie of rechten. Deze kennis is wel nodig om een land te regeren, maar niet voldoende. (1) • Ik vind dat de grandes dames in tekst 6 technologische expertise hebben zoals Dahl bedoelt. Ze hebben technische kennis over het landschap en brulgeluiden die gevaarlijk zijn waarmee ze de kudde prima kunnen leiden, maar dit is geen morele kennis zoals Plato bedoelt. (1) of • Ik vind dat de grandes dames in tekst 6 politieke expertise hebben zoals Plato bedoelt. De olifantenleiders gebruiken hun kennis over voedselgronden en leeuwengebrul om over het ‘levensbelang’ van de kudde te waken. Ze hebben dus een moreel idee over wat goed is voor de kudde en handelen daarnaar. (1) (3)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

• Ik denk dat die olifanten die de leider volgen in zekere zin te vergelijken zijn met wat Plato ‘gewone mensen’ noemt. Ik denk namelijk niet dat die olifanten in de kudde achter hun leider aanlopen omdat ze bijvoorbeeld hun eigenbelang van het algemeen belang scheiden. Ze lopen denk ik gewoon juist uit eigen belang achter dat oudste vrouwtje aan, omdat ze weten dat ze dan zelf te eten en te drinken krijgen en beschermd worden tegen leeuwen. Mensen verschillen volgens mij van dieren voor zover mensen wel redelijke wezens zijn en dieren niet. Maar mensen en dieren lijken ook op elkaar. Veel gewone mensen kunnen volgens mij net als dieren hun eigen belang niet scheiden van het algemeen belang. (2p)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een goed antwoord bevat een argumentatie of dieren deelgenoot moeten zijn van de democratie, met twee van de volgende voordelen van Dahl: (2)

• Democratie helpt een regering van wrede, kwaadaardige autocraten voorkomen.
• Democratie garandeert burgers een aantal fundamentele rechten die niet-democratische systemen niet verlenen en niet kunnen verlenen.
• Democratie verzekert burgers een grotere mate van persoonlijke vrijheid dan enig haalbaar alternatief.
• Democratie helpt mensen hun eigen fundamentele belangen te beschermen.
• Alleen een democratische regering kan personen maximaal in staat stellen om de vrijheid tot zelfbeschikking uit te voeren
• dat wil zeggen: om te leven onder wetten die ze zelf gekozen hebben.
• Alleen een democratische regering kan personen maximaal in staat stellen om morele verantwoordelijkheid te nemen.
• Democratie bevordert menselijke ontwikkeling volwaardiger dan enig haalbaar alternatief.
• Alleen een democratische regering kan een relatief hoge mate van politieke gelijkheid bevorderen.
• Moderne representatieve regeringen voeren geen oorlog met elkaar.
• Landen met democratische regeringen zijn over het algemeen welvarender dan landen met niet-democratische regeringen.

• Ik denk eigenlijk dat het best wel onzinnig is om dieren deelgenoot te maken van de democratie. Ik zou niet weten wat ik me moet voorstellen bij Dahls politieke gelijkheid als het om dieren gaat. Het lijkt mij juist goed dat er sprake is van politieke ongelijkheid ten aanzien van dieren en dat mensen over dieren heersen. Dieren in een stemhokje kan ik niet serieus nemen, terwijl het volgens mij prima is als mensen stemmen over de belangen van dieren. Dat kan zelfs in het belang van dieren zijn, maar dan zijn dieren niet politiek gelijk aan mensen. (1p)
• Zo kunnen mensen
  • als degenen die over dieren heersen
  • ook waken over de mogelijkheden van dieren om zich te ontwikkelen. Mensen weten wat goed is voor dieren en wat niet. Dat kan je niet aan dieren zelf overlaten zoals in een democratie zou moeten. (1)

Opmerking Per juist toegepast voordeel van Dahl 1 scorepunt toekennen.

voorbeeld van een goed antwoord:

• Een goed antwoord bevat de volgende elementen: • een weergave van Vinks vooronderstelling bij de definitie van democratie als staatsvorm op basis van een heerschappij van het volk: leven op het grondgebied van een staat maakt je onderdeel van het volk (1) • een uitleg dat deze vooronderstelling de implicatie heeft dat dieren ook een grondwettelijke status moeten hebben (1) voorbeeld van een goed antwoord: • Als je op het grondgebied van een staat leeft, ben je onderdeel van het volk. Deze vooronderstelling past bij een definitie van democratie als staatsvorm op basis van een heerschappij van het volk. (1) • Als je zegt dat democratie heerschappij van het volk betekent en als je daarbij vooronderstelt dat iedereen die op het grondgebied leeft tot het volk behoort, dan behoren dieren tot het volk. Dat betekent dan dat dieren, net als mensen, ook een grondwettelijke status moeten hebben, omdat zij onderdeel zijn van hetzelfde volk. (1) (2)