Examenvragen samenvatten Nederlands vmbo-kb
7 vragen over samenvatten uit 6 centrale examens van 2018 tot en met 2023.
Samenvatten komt in 6 van de 8 examens Nederlands vmbo-kb voor, met 7 vragen (3% van alle examenvragen). Het meest in 2023, tijdvak 1 (2 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over samenvatten
Per examen de vragen over samenvatten, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2023, tijdvak 1: Tekst 2 Waarom meezingen gezond is
Opgavetekst
(1) De een gaat een rondje lopen, de ander zet Spotify op en begint luidkeels mee te brullen. Beide activiteiten hebben hetzelfde psychologische effect: een mentaal dipje zal als sneeuw voor de zon verdwijnen. Als je zingt komen er twee stofjes vrij: endorfine en oxytocine. Beide stoffen worden aangemaakt door je eigen lichaam en zijn hormonen. Endorfine komt vrij door middel van onder andere lichaamsbeweging, lachen en verliefdheid, maar ook door dansen en zingen.
(2) Filip Raes heeft zich hierin verdiept. Hij is psycholoog en werkt als hoogleraar aan de universiteit in Leuven. In zijn boek ‘Weg van het piekeren: actie als remedie’ schrijft hij over de voordelen van zingen. “In de eerste plaats is zingen goed voor je lichamelijke gezondheid, omdat het je ademhalingscapaciteit verbetert en klachten zoals astma kan doen afnemen”, zegt hij. “Het is ook goed voor je spierspanning en je houding.”
(3) Maar het psychische effect is net zo duidelijk. “Een mens heeft drie basisbehoeften om zich goed te voelen, en zingen vult die alle drie in”, legt Filip Raes uit. “De eerste is competentie of het gevoel ergens goed in te zijn. Wie graag en veel zingt, heeft dat zeker al ervaren. De tweede is autonomie: zelf het stuur van ons leven in handen hebben en bepalen wat we doen. Mensen die bij hun werk weinig autonomie ervaren, voelen zich doorgaans slechter. Bij zingen heb je die autonomie: jij hebt controle over je stem, jij stuurt de zang.”
(4) “Een derde basisbehoefte is verbondenheid. Door samen muziek te maken of te zingen, in een koor bijvoorbeeld, voel je je verbonden met de anderen in de groep. Mensen rapporteren zelfs spirituele ervaringen tijdens het samen zingen: ze gaan op in iets groters dan henzelf. Dat zie je ook bij supportersgezang in voetbalstadions of grote parades. Ook wie in zijn eentje onder de douche zingt, zal zich gelukkig voelen. Als je vol overgave zingt, vergeet je jezelf en de tijd. Je voelt je opgenomen in de groep van gelukkigen. Je bent dan even niet aan het nadenken of piekeren. De auto is bijvoorbeeld dé plek om te piekeren. De radio aanzetten en meefluiten of -neuriën, helpt dan.”
(5) “Natuurlijk zijn er nog meer hobby’s die voldoen aan die drie basisbehoeften, maar muziek doet net iets meer met ons. Het beroert onze ziel”, gaat Raes voort. “Je kunt er kippenvel van krijgen, het kan je aan het huilen maken, of je wordt er blij van. Als we naar de geschiedenis kijken, zien we dat muziek en dans hier steeds in terugkomen. Zowel muziek als dans hangen samen met alle belangrijke gebeurtenissen en rituelen in ons leven, van geboorte tot sterven. Muziek behandelt vaak universele thema’s, waardoor je je verbonden voelt met anderen, zelfs al luister of zing je in je eentje. En uiteraard kan muziek ook troosten.”
(6) Moet iedereen dan maar massaal zangles volgen om donkere gedachten en mentale dipjes de wereld uit te krijgen? “Een depressie ga je niet oplossen door wat te zingen, dat spreekt voor zich”, aldus Raes. “En ook als je absoluut niet graag zingt, zal het niet veel effect hebben, integendeel.”
(7) Ook het soort muziek dat je zingt, is niet onbelangrijk. “Bij vrolijke liedjes is de kans dat je zelf blij wordt het grootst”, zegt de psycholoog. “Sommige mensen hebben de neiging om als ze zich slecht voelen droevige muziek op te zetten, maar daar voel je je natuurlijk niet altijd beter door.”
naar een artikel van Inge Stiers, Algemeen Dagblad, 24 februari 2021
Vraag 8 1 punt
Maak van de volgende zinnen een goedlopende samenvatting. Zet in de uitwerkbijlage de nummers van de zinnen in de juiste volgorde, zodat ze een samenhangend geheel vormen.
- 1 Een van de drie basisbehoeften is dat mensen graag het gevoel willen hebben dat ze ergens goed in zijn.
- 2 Daarnaast is het soort muziek van belang.
- 3 Je moet wel beseffen dat je met zingen geen depressies op kunt lossen.
- 4 Ook willen mensen zelf de regie over hun leven voeren en verder zorgt muziek nog voor het gevoel van verbondenheid.
- 5 Zingen draagt bij aan de drie basisbehoeften van de mens.
- 6 Zo word je in de meeste gevallen van vrolijke liedjes vrolijk en van droevige liedjes verdrietig.
Bekijk het antwoord
5-1-4-2-6-3
2023, tijdvak 1: Tekst 5 Kiezen trekken in afgelegen gebieden
Opgavetekst
(1) Op de steppe ligt geen asfalt. De Kazachse chauffeur van het busje hobbelt dan weer in het bandenspoor van een voorganger, dan weer zoekt hij zijn eigen route tussen de graspollen. Hij navigeert op de bergen die de uitgestrekte vallei begrenzen. Tandarts Joost van Vlijmen uit Nijmegen presteert het om in slaap te vallen tijdens de woeste rit. Hij is op weg naar een school in het uiterste westen van Mongolië. Eén keer per jaar houdt hij daar spreekuur: tientallen kinderen laten zich behandelen door ‘dokter Joost’. De eerste keer dat hij op de steppe neerstreek, schrok hij enorm! “Ik zag kinderen met dikke wangen en ontstoken monden”, vertelt hij. “Melkgebitten waarvan geen enkele tand nog gaaf was. Kinderen die zo veel pijn hadden dat ze nauwelijks nog konden eten. Zoiets had ik in mijn Nijmeegse praktijk nog nooit gezien.”
(2) Het stimuleerde hem. Hier, voor zijn gevoel aan het einde van de wereld, was werk te doen. Aangekomen bij het schoolgebouw sjort hij samen met zijn medereizigers zijn loodzware kist met tandheelkundige instrumenten uit het busje. Dit is deze week zijn mobiele praktijk. “Wil je eerst de erge of eerst de makkelijke gevallen?”, vraagt de tolk. Van Vlijmen schiet in de lach. “Nou, doe eerst de makkelijke maar. Als we beginnen met de moeilijke, gaan die kinderen huilen en durft de rest niet meer naar binnen.”
(3) Joost van Vlijmen heeft al veertig jaar zijn eigen tandartsenpraktijk. Toen hij in 1997 een oproep in het vakblad zag staan om vrijwillig tandheelkundige zorg in Nepal te verzorgen, stapte hij voor het eerst met een koffer vol vullingen en verdovingen in het vliegtuig. Inmiddels heeft hij zijn eigen stichting Dhampus, die in Nepal en Mongolië actief is. In Nederland zamelt hij samen met andere tandartsen geld in voor de zorg. Zijn reiskosten betaalt hij zelf. “Als we hier komen werken, verlenen we basale zorg. In mijn eigen praktijk doe ik er alles aan om een tand te behouden, maar dat kan hier niet. Er is niet altijd elektriciteit voor een boor of een apparaat om de tanden mee droog te blazen. Het enige wat we doen, is fluorbehandelingen geven, kleine gaatjes vullen en kiezen trekken.” Alles is beter dan mensen met pijn laten rondlopen, is de redenatie.
(4) Tijdens die allereerste reis naar Nepal moest hij daar wel aan wennen. “Ik herinner me dat ik in de mond van een patiënt keek. Mijn collega riep meteen: 'Eruit met die kies'. Ik zei: 'Maar die kun je toch nog repareren?' 'Nee Joost, niet hier.' Ik heb echt een knop moeten omzetten.” Voor de geïmproviseerde behandelkamer in het schoolgebouw heeft zich intussen een rij kinderen gevormd. Hun ouders zijn Kazachse nomaden (kleine bevolkingsgroep binnen Mongolië) die met kuddes geiten, schapen en jaks (een rundersoort die voorkomt in Centraal-Azië) over de graslanden trekken. De leerlingen verblijven in een internaat.
(5) Na een paar uur werken vallen de ‘erge gevallen’ tot nu toe mee volgens Van Vlijmen. “Ik zie vooruitgang.” Dhampus heeft twee lokale tandartsen opgeleid om, betaald door de stichting, eens per kwartaal de school te bezoeken voor controles. Kinderen krijgen bovendien poetsles en voorlichting over gezond eten, dat werpt zijn vruchten af. De bedoeling is dat de Nederlandse stichting zich over een paar jaar kan terugtrekken, omdat de zorg dan volledig is overgenomen door de lokale zorgverleners.
(6) West-Mongolië, ingeklemd tussen China en Rusland, is het territorium van de Adelaarsjagers. Herders-families wonen zonder stromend water en elektriciteit in een ger (tent), ver verwijderd van de drukbevolkte bewoonde wereld. Hun behoefte doen ze in het veld, paarden en brommers worden gebruikt als vervoersmiddel. Wie naar een ziekenhuis moet, is uren onderweg.
(7) Het nomadenbestaan is hard. Steeds meer nomaden trekken dan ook naar de vieze hoofdstad Ulaanbaatar, waar inmiddels meer dan de helft van de drie miljoen inwoners verblijft. De achterblijvers worden niet alleen geholpen door tandarts Joost van Vlijmen, maar vooral door een plaatselijke stichting. Van Vlijmen haakt aan waar het gezondheid betreft. “Zonder lokale mensen kunnen wij hier niets beginnen”, zegt hij. “Probeer de weg maar eens te vinden als er geen wegen zijn, en succes met het spreken van de taal.”
(8) Hij maakt zijn jaarlijkse reis naar Mongolië ‘om de wereld een beetje beter te maken’, zegt hij. Uit idealisme dus. Eigenlijk werd hij daarom ook tandarts. Tijdens een wandeling in de snijdende wind vertelt hij hoe hij als jongen eens op vakantie was in Denemarken en daar verging van de tandpijn. Een Deense tandarts nam hem onder handen. “Door een ingreep van nog geen halfuur was ik weer een heel gelukkig mens. Toen wist ik: ik word later tandarts!”
naar een artikel van Annemarie Haverkamp, De Gelderlander, 2 november 2019
Vraag 38 1 punt
Maak van de volgende zinnen een goedlopende samenvatting. Zet in de uitwerkbijlage de nummers van de zinnen in de juiste volgorde, zodat ze een samenhangend geheel vormen.
- 1 Er is nauwelijks elektriciteit.
- 2 Joost van Vlijmen is een tandarts uit Nijmegen en hij heeft de stichting Damphus opgericht.
- 3 Ook het wegennet van Mongolië is onduidelijk.
- 4 Op die manier draagt Joost van Vlijmen bij aan het verbeteren van tandzorg over de hele wereld.
- 5 Ondanks al deze problemen werkt stichting Damphus samen met de lokale bevolking.
- 6 Stichting Damphus zet zich in voor het bieden van tandzorg in afgelegen gebieden.
- 7 Wat het werken in afgelegen gebieden zoals in Mongolië zo lastig maakt, is het volgende.
Bekijk het antwoord
Een van de volgende:
2-6-7-1-3-5-4
2-6-4-7-1-3-5
2022, tijdvak 1: Tekst 2 Ruzie met buren wordt nog normaal
Opgavetekst
Tekst 2 Ruzie met buren wordt nog normaal
(1) Een schuur die al maanden verbouwd wordt, een boom die het zonlicht in de tuin wegneemt: het aantal burenruzies in Nederland neemt toe. Zijn we minder verdraagzaam geworden?
(2) Stichting Achmea Rechtsbijstand (SAR), een van de grootste juridische dienstverleners van Nederland, ontving het afgelopen jaar 7 procent meer hulpaanvragen bij burenruzies dan in het jaar daarvoor. Al eerder bleek dat het aantal burenruzies toeneemt en dat er vaker een beroep wordt gedaan op buurtbemiddelaars om dit soort conflicten op te lossen. Hoe is deze toename te verklaren?
(3) Bente London, directeur bij bemiddelingsorganisatie Beterburen, stelt dat het een gevolg is van de groeiende bevolkingsdichtheid. “Hoe meer je elkaar hoort en ziet, hoe meer overlast je van elkaar ervaart.” London noemt als voorbeeld huurders in Amsterdam die boven, onder én naast zich buren hebben.
(4) Het onderzoek ‘Burenruzies’ van Rechtsbijstandverzekering Informatie Centrum (RIC) bevestigt dit beeld. In de Randstad gaf 26 procent van de ondervraagde mensen aan ooit ruzie te hebben gehad met de buren, tegenover een kleine 10 procent in Zeeland. Van de 1800 ondervraagden zegt ongeveer een vijfde wel eens ruzie te hebben gehad met de buren.
(5) “Niet alleen het percentage, maar ook de aard van de ruzies is anders in steden dan in dunbevolkte gebieden”, zegt de directeur London van Beterburen. “In steden als Amsterdam of Rotterdam komen burenruzies vooral door geluidsoverlast. In provincies als Zeeland en Friesland gaat het eerder om problemen op het erf of een verstoorde relatie binnen het dorp.”
(6) De juristen van SAR die het aantal hulpaanvragen bij burenruzies zagen groeien, wijten de toename echter aan twee andere zaken. “Bij onze cliënten zien wij dat steeds minder mensen bereid zijn om tot een compromis te komen”, zegt Petra van der Voort van SAR. “Hierdoor groeit het aantal burenzaken dat voor de rechter verschijnt. Het lijkt wel of we minder verdraagzaam zijn geworden.”
(7) Een tweede reden is volgens SAR dat er weer veel beweging is in de huizenmarkt. “Sinds de crisis van enkele jaren gelden, hebben meer mensen nieuwe buren gekregen”, zegt Van der Voort. “Hierdoor komen de oude afspraken met de buren te vervallen. Dit leidt soms tot frustratie: de nieuwe buurman verzorgt de gezamenlijke heg bijvoorbeeld niet.”
(8) “Een burenruzie ontstaat in de meeste gevallen door een misverstand”, zegt Hannah Nohlen, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). “Mensen hebben verschillende opvattingen over welk gedrag wel of niet voor overlast zorgt.” Ze noemt het voorbeeld van een buurman die geluidsoverlast veroorzaakt. “Als we denken dat de buurman expres harde muziek draait, worden we boos en zijn we vervolgens eerder geneigd kwaad te reageren. Emoties staan dan niet meer in verhouding tot het probleem”, legt ze uit. “Als we denken dat de buurman niet weet hoe gehorig het huis is, zullen we hem vriendelijker benaderen.”
(9) Als suggestie om burenruzies te voorkomen, adviseert Hannah Nohlen om zo concreet mogelijke afspraken te maken. “Dus niet: geen harde muziek draaien. Maar wel: na tien uur ’s avonds geen muziek draaien boven 100 decibel.”
(10) Volgens Bente London van Beterburen is er nog een andere oplossing: het inschakelen van buurtbemiddelaars. Maar voordat mensen naar dit middel grijpen, moeten ze elkaar beter leren kennen. “Misschien heeft je buurvrouw wel nachtdienst, en vindt ze het daarom vervelend als je ’s ochtends gaat stofzuigen”, zegt ze als voorbeeld. “Je kunt er pas achter komen als je gaat praten en elkaar tegemoetkomt.”
naar een artikel van Sacha Bouma, Trouw, 12 januari 2019
Vraag 8 1 punt
Maak een goedlopende samenvatting. De samenvatting begint met de volgende zin:
Het blijkt dat het aantal burenruzies de laatste jaren toeneemt.
Zet de nummers van de zinnen hierna in de uitwerkbijlage op volgorde, zodat er een goedlopende samenvatting ontstaat.
1 Behalve het aantal ruzies verandert ook de soort ruzie.
2 Daarnaast wordt duidelijk dat de ruzie in de stad anders is van aard dan in dunbevolkte gebieden.
3 Die misverstanden zijn te voorkomen als buren meer met elkaar praten en compromissen willen sluiten.
4 Ook blijkt dat burenruzies zowel in stedelijke gebieden als op het platteland plaatsvinden.
5 Uiteindelijk wordt duidelijk dat ruzie vaak berust op een misverstand.
6 Verschillende organisaties die zich hiermee bezighouden, bevestigen dit beeld van toename.
Bekijk het antwoord
- Zet de zinnen 1 tot en met 6 in een goedlopende volgorde: 6 - 1 - 4 - 2 - 5 - 3 of 6 - 1 - 2 - 4 - 5 - 3. Beide volgordes zijn goed. (1p)
2021, tijdvak 1: Bamboefietsen
Opgavetekst
Tekst 5 Bamboefietsen
(1) Met bamboeframes, afkomstig uit Ghana, maakt BlackStarBikes in Nederland duurzame fietsen. In de Afrikaanse fabriek werken inmiddels veertig mensen. De blik is nu gericht op Zuid-Afrika.
(2) Ruud (45) plakt stukjes zwart schuim op aluminium plaatjes. Daarmee kunnen de radiatoren van de centrale verwarming worden vastgemaakt. Het is een tussendoorklusje op sociale werkplaats Pantar in Amsterdam. Het wachten is op de voorvorken. Morgen zijn die in huis. Dan kan de ‘koning van de bamboefiets’, zoals Ruud door zijn collega’s wordt genoemd, verder met het mooiste werk dat er is: bamboefietsen in elkaar zetten. “Ik sta er helemaal klaar voor.”
(3) BlackStarBikes is een initiatief van drie vrienden. Zij ontdekten in Ghana een bamboefabriek die fietsframes maakt, maar die nauwelijks een afzetmarkt had. “Die fietsframes waren alleen te betalen voor de buitenlandse werknemers in Ghana”, zegt Mirjam Nagel. Zij is bedrijfsleider van BlackStarBikes. “Door een afzetmarkt in Europa te creëren, hopen we dat de prijzen van de lokale fietsen omlaag kunnen, zodat de Ghanese bevolking ook een bamboefiets kan kopen. Handel is in onze ogen de nieuwe vorm van ontwikkelingshulp.” Er werken inmiddels veertig mensen bij de fabriek in Kumasi, waar behalve frames ook tandenstokers worden gemaakt.
(4) Bamboe is, anders dan sommigen denken, bijzonder stevig; in Azië worden wolkenkrabbers gebouwd door bouwvakkers op metershoge steigers van bamboe. “Het was dan ook geen enkel probleem om met de fietsen door de veiligheidskeuringen te komen. En het frame is duurzaam”, zegt Nagel herhaaldelijk. “Iedereen in dit bedrijf weet het volgende: dit bamboe groeit in Ghana en is al aangegroeid tegen de tijd dat wij een fiets in elkaar hebben gezet. Dat is best bijzonder.” Bij ons op kantoor zeggen we wel eens: het goede nieuws is dat bamboe schokbestendiger is dan staal, het slechte nieuws: je moet je fiets niet stallen in de buurt van een hongerige panda.
(5) Er rijden een kleine tweehonderd bamboefietsen in Nederland rond. In Zwitserland en Duitsland worden ze inmiddels ook verkocht. “De fiets valt op”, zegt Nagel, “door de stijlvolle en onderscheidende look. Voor ons is de fiets de perfecte combi van kwaliteit, design en sociaal ondernemerschap.”
(6) De fiets met het bamboeframe is opvallend licht. Dat is ook de reden dat hij standaard zonder versnellingen wordt geleverd. “Die heb je in Nederland echt niet nodig, maar voor wie wil, zetten we die er natuurlijk op. In Duitsland en Zwitserland leveren we ze ook met de daar verplichte handrem. Maar het liefst houden we de fiets zo eenvoudig mogelijk. We willen niet te veel poespas aan het stuur. Zo vinden wij de fiets op z’n mooist.”
(7) Niet alleen in Ghana, ook in Nederland is duurzaamheid het uitgangspunt. “Dit heeft niet alleen met de lagere productiekosten te maken”, zegt Nagel. “BlackStarBikes vindt het belangrijk ook hier iets bij te dragen en verantwoord te produceren. Op de sociale werkplaats zijn ze trots dat ze aan onze fietsen werken. Ondertussen leren ze ook het vak van fietsenmaker. Of ze allemaal op de reguliere arbeidsmarkt aan de slag kunnen, hangt af van hun beperking. In de werkplaats van Pantar worden ook kleine reparaties uitgevoerd aan tweedehandsfietsen die er verkocht worden. Het is mooi als we daar op deze manier mensen voor kunnen opleiden.”
(8) De eerste frames werden ingevlogen. Dat is best belastend voor het milieu. Nu laat BlackStarBikes ze verschepen naar Rotterdam, maar het gaat nog steeds om kleine hoeveelheden. Per schip is in elk geval minder milieubelastend dan per vliegtuig. Er wordt nog meer onderzoek gedaan naar het verduurzamen van het transport. Per keer grotere hoeveelheden inkopen zou ook beter zijn voor het vrachtwagentransport vanuit Rotterdam naar de sociale werkplaatsen. Helaas is het aantal verkochte fietsen daarvoor nog te beperkt.
(9) Nagel wordt regelmatig aangesproken als ze in Amsterdam naar haar werk fietst. “Je moet het wel leuk vinden om op een aparte fiets te rijden. En je moet geen last hebben van een ochtendhumeur”, zegt ze. Bang voor diefstal is ze niet. “Daarvoor is de fiets te opvallend. Ik hoor van klanten dat de fiets de Zeedijk overleeft, of ’s nachts gewoon aan een brug vaststaat. Hem doorverkopen via Marktplaats gaat echt niet lukken.”
naar een artikel van Nanda Troost, de Volkskrant, 3 februari 2014
Vraag 36 1 punt
Maak van de volgende zinnen een goedlopende samenvatting. Zet in de uitwerkbijlage de nummers van de zinnen in de juiste volgorde, zodat ze een samenhangend geheel vormen.
Bekijk het antwoord
- 1. Drie vrienden ontdekten een bamboefabriek in Ghana met een kleine afzetmarkt.
- 2. Dat is de aanleiding geweest om het bedrijf BlackStarBikes op te richten.
- 3. Het bedrijf maakt bamboefietsen en die stevig zijn en toch licht.
- 4. Het bedrijf hoopt dat de afzetmarkt voor bamboefietsen groter wordt.
- 5. Een stijgende verkoop betekent namelijk dat het transport nog duurzamer kan worden.
2019, tijdvak 1: Tekst 2 Het verdriet van Minoes
Opgavetekst
Tekst 2 Het verdriet van Minoes
(1) Pim Martens is hoogleraar duurzaamheid aan de universiteit van Maastricht. Met wiskundige modellen maakt hij berekeningen die gaan over het veranderende klimaat, de verspreiding van malaria of de invloed van groen gas op het energieprobleem. “Het zijn vaak abstracte onderwerpen en berekeningen, die ver van mensen afstaan”, zegt hij.
(2) Omdat Martens meer met menselijkheid bezig wil zijn in zijn werk, veranderde hij twee letters in het onderwerp waar hij zich dagelijks mee bezig houdt. Zo werd duurzaamheid dierzaamheid. Volgens Martens hebben die twee woorden ook veel met elkaar te maken. “Duurzaamheid gaat over hoe wij met de planeet omgaan, met het klimaat en met de energiebronnen. Maar ook met alles wat leeft, dus mensen, dieren en planten.”
(3) Zo raakte Martens gefascineerd door de relatie van mensen met dieren, vooral die met huisdieren. Het lijkt wel alsof mensen en huisdieren zo erg met elkaar verbonden zijn, dat ze niet meer zonder elkaar kunnen leven. “Katten en honden, de meest gehouden huisdieren in de westerse wereld, spelen een heel grote rol in het leven van mensen. Maar hoe is dat ontstaan? En waarom is dat samenleven zo belangrijk geworden?”
(4) Onze verhouding met huisdieren gaat terug tot de prehistorie. Toen de mens veranderde van jager-verzamelaar naar boer, werd ook zijn relatie met dieren anders. “Het is moeilijk door onderzoek te bewijzen, maar het is waarschijnlijk dat die eerste samenwerking puur functioneel was: zo zorgden honden voor bescherming en katten hielden muizen weg uit de graanopslag.”
(5) In de loop van de eeuwen werden dieren steeds vaker enkel en alleen voor hun gezelschap gehouden en groeide hun aantal explosief. In 2015 telde Nederland 1,5 miljoen honden en 2,6 miljoen katten; meer dan de helft van de huishoudens heeft een huisdier. De meerderheid van de huisdierhouders ziet zijn hond of kat bovendien als volwaardig lid van het gezin.
(6) Onze liefde voor huisdieren bracht de beroemde Amerikaanse bioloog Edward Wilson tot de volgende uitspraak: “Mensen zouden er vanwege de evolutie op zijn ingesteld om alles wat leeft lief te hebben.” Hoe vaag dat ook klinkt, er is wel degelijk bewijs voor. Zo reageren jonge kinderen positiever op dieren dan op speelgoed, een aanwijzing dat dierenliefde is aangeboren. Dat is bovendien te zien in alle culturen, al verschilt het vaak wel per cultuur welk dier aandacht krijgt.
(7) Het houden van een huisdier beïnvloedt zelfs onze gezondheid positief. Dat blijkt uit een onderzoek dat in 1980 door Amerikaanse onderzoekers is uitgevoerd. Onderzoekers van de universiteit van Maryland hebben aangetoond dat meer mensen een jaar na een hartaanval nog in leven waren, als ze een huisdier hadden. Vervolgonderzoek liet het volgende zien: een huisdier zorgt ervoor dat bepaalde stoffen in het lichaam worden aangemaakt. Die stoffen zorgen voor een rustgevend effect en zorgen er in veel gevallen voor dat de bloeddruk daalt. En een lagere bloeddruk heeft een gunstig effect op het lichaam. Kinderen die opgroeien met dieren blijken bovendien meer empathie (inlevingsvermogen) te ontwikkelen.
(8) Martens vindt het boeiend dat onze band met huisdieren nog steeds verder wordt uitgebreid. Zo zijn er tegenwoordig honden die een epileptische aanval kunnen voorspellen. En er zijn ook honden die ouderen in verpleeghuizen helpen om actief te blijven of de eenzaamheid te verdrijven. “In Amerika zijn er ook honden die als ‘read buddies’ dienen”, weet Martens. “Kinderen die moeite hebben met lezen, doen zelfvertrouwen op door een hond voor te lezen. Zo kunnen ze oefenen, zonder het risico te worden uitgelachen.”
(9) In een van zijn onderzoeken probeert Martens inzicht te krijgen in de emoties van huisdieren. “Vroeger dachten we dat alleen mensen emoties kunnen tonen. Nu weten we dat veel dieren net zo goed verschillende gevoelens hebben.” Martens zou graag een ‘atlas van emoties’ voor dieren maken, zoals de Amerikaanse psycholoog Paul Ekman deed voor emoties, zoals angst en boosheid, die door bijna iedereen worden herkend, van jongs af aan, onafhankelijk van taal of cultuur.
(10) Dergelijk onderzoek bij dieren is wel moeilijk, omdat ze niet kunnen praten en hun emotie dus altijd moet worden geïnterpreteerd door mensen. Het valt dan ook niet mee. In een recent onderzoek liet Martens huisdiereigenaren foto’s sturen van hun hond of kat, met een beschrijving van de emotie die het dier op dat moment volgens de eigenaar had. Vervolgens liet hij de foto’s zien aan gedragsexperts en aan gewone dierenliefhebbers, met de vraag welke emoties zij herkenden. Wat bleek: alleen als het ging om blijdschap was er een aanzienlijke overeenkomst met wat de eigenaar dacht. Vooral negatieve emoties als verdriet en teleurstelling werden door niemand herkend.
(11) Martens blijft het een boeiend onderwerp vinden; een onderwerp waar nog veel onderzoek naar gedaan kan worden. Zijn fascinatie voor huisdieren en onze relatie met dieren in het algemeen heeft er zelfs voor gezorgd dat het onderzoek naar dierzaamheid en duurzaamheid een volwaardig onderzoeksgebied is geworden. En hoe langer hij zich bezighoudt met onderzoek bij huisdieren, hoe meer overlap hij ontdekt tussen duurzaamheid en dierzaamheid.
naar een artikel van Hidde Boersma, Elsevier, 28 mei 2016
Vraag 2 10 punten
Vat de tekst ‘Het verdriet van Minoes’ samen in maximaal 200 woorden. Besteed daarbij alleen aandacht aan de volgende elementen:
1 De reden waarom hoogleraar Pim Martens duurzaamheid veranderde in dierzaamheid;
2 Wat Pim Martens precies wilde weten over de relatie tussen mensen en huisdieren;
3 De relatie tussen mensen en huisdieren in de prehistorie en in onze tijd;
4 Een bewijs volgens bioloog Edward Wilson dat mensen erop zijn ingesteld om alles wat leeft lief te hebben;
5 De uitkomst van een Amerikaans onderzoek dat in 1980 is uitgevoerd;
6 Drie voorbeelden waaruit blijkt dat de verbondenheid van mensen met dieren sterker wordt;
7 Wat psycholoog Paul Ekman heeft ontdekt over gezichtsuitdrukkingen en bepaalde emoties bij mensen;
8 De conclusie van het onderzoek door Pim Martens ten aanzien van emoties bij dieren;
9 Het gevolg van het voortdurende onderzoek van Pim Martens naar duurzaamheid en dierzaamheid.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat hoogleraar duurzaamheid Pim Martens duurzaamheid veranderde in dierzaamheid, omdat hij in zijn werk meer bezig wilde zijn met menselijkheid (en minder met abstracte onderwerpen die ver van mensen afstaan). (1p)
- Noemt dat Pim Martens wilde weten waarom huisdieren zo’n belangrijke rol spelen in het leven van mensen. Ook goed: Pim Martens wilde weten waarom het samenleven van mensen en huisdieren zo belangrijk is geworden. (1p)
- Noemt dat in het begin de samenwerking waarschijnlijk puur functioneel was, en dat het huisdier later vooral voor gezelschap werd gehouden. (1p)
- Noemt een van de volgende: jonge kinderen reageren positiever op dieren dan op speelgoed; in alle culturen is te zien dat kinderen positiever reageren op dieren dan op speelgoed; in alle culturen is te zien dat mensen vanwege de evolutie erop ingesteld zijn om alles wat leeft lief te hebben. (1p)
- Noemt dat het houden van een huisdier (zelfs) onze gezondheid positief beïnvloedt. (1p)
- Noemt drie van de volgende voorbeelden van honden: honden die een epileptische aanval kunnen voorspellen; honden die ouderen helpen actief te blijven; honden die helpen om eenzaamheid te verdrijven; honden die als ‘read buddies’ worden ingezet. (2p)
- Noemt dat psycholoog Paul Ekman ontdekte dat gezichtsuitdrukkingen bij bepaalde emoties (zoals angst en boosheid) door bijna iedereen worden herkend, onafhankelijk van leeftijd, taal of cultuur. (1p)
- Noemt dat het interpreteren van emoties van dieren (veel) lastiger is. Ook goed: bij dieren was blijdschap goed te herkennen, negatieve emoties als teleurstelling en verdriet werden door niemand herkend. (1p)
- Noemt dat het onderzoek naar duurzaamheid en dierzaamheid een volwaardig onderzoeksgebied is geworden. (1p)
Woordenaantal: het aantal woorden telt de volledige uitwerking van de kandidaat zonder de titel. De eerste overschrijding met 10 woorden (tot 210 woorden) kost niets. Daarna per 10 woorden 1 punt aftrek, met een maximum van 10 punten. Aftrek: 201-210 woorden 0; 211-220 1; 221-230 2; 231-240 3; 241-250 4; 251-260 5; 261-270 6; 271-280 7; 281-290 8; 291-300 9; meer dan 300 woorden 10. Trek deze aftrek af van de som van de scores op 2.1 tot en met 2.9; de score kan niet lager worden dan 0. Telegramstijl: een element dat geheel in telegramstijl is weergegeven krijgt 0 punten; een element dat gedeeltelijk in telegramstijl is weergegeven krijgt hooguit de helft van de punten. Een onlogisch verband tussen twee informatie-elementen: voor ten minste één van beide 0 punten. Een woord dat de kandidaat herhaalt voordat het eigenlijke antwoord komt, telt niet mee voor het woordenaantal. Elementen mogen in een andere volgorde staan, mits de samenhang klopt. Spelfouten leveren geen aftrek op.
2018, tijdvak 1: Dutje op het werk is aan opmars bezig
Opgavetekst
Tekst 2 Dutje op het werk is aan opmars bezig
(1) Roeselien Jaspars ligt er ontspannen bij. Ogen dicht, hoofd achterover en de leuning van haar stoel helemaal naar achteren. Jaspars is op haar werk in het VUmc, één van de ziekenhuizen in Amsterdam. Daar is het helemaal niet zo gek om een dutje te doen. Al worden de middagslaapjes hier powernaps genoemd. Jaspars gunt zichzelf twintig minuten om weg te doezelen. Daarna gaat ze weer naar haar bureau. Dan wel met vernieuwde energie. Dat de beroemde geleerde Einstein ook fan was van het middagdutje, zegt voor haar genoeg.
(2) Er wordt steeds meer bekend over de positieve effecten van een powernap. Daarom heeft het Nederlandse bedrijfsleven steeds meer interesse voor de powernap. Zo hebben diverse bedrijven een powernapruimte geïnstalleerd. Soms gaan bedrijven zelfs zo ver dat ze hun werknemers via workshops leren over het nut van een middagslaapje. Bij een kunststoffenfabrikant bijvoorbeeld kan er tijdens nachtdiensten worden gepowernapt en Microsoft heeft op zijn kantoor op Schiphol zelfs een powernapcapsule neergezet. “Soms heb je niet zo lekker geslapen, omdat de kinderen bijvoorbeeld ’s nachts wakker zijn geweest”, zegt Joris Jan Goos, marketing manager bij Microsoft. In drukke periodes gebruikt hij de powernapcapsule tot twee keer in de week. “Na een korte powernap voel ik me scherper. Dan functioneer ik beter tijdens een vergadering.”
(3) Ook uit de wetenschap is er belangstelling. In 2015 is er een wetenschappelijk rapport verschenen waarin stond dat powernappen iemand kan helpen tegen de schade van een korte nacht. Het rapport beschrijft hier enkele voorbeelden van: de powernap zou goed zijn voor het evenwicht in de hormoonhuishouding en zo het immuunsysteem versterken. Gerard Kerkhof denkt hier echter anders over. “Loze beloftes”, zegt hij. Kerkhof is expert op het gebied van slaap en vindt dat er teveel positieve waarde wordt toegekend aan de powernap. Hij vergelijkt slaapgebrek met maatschappelijke problemen als overgewicht en roken. “Het is bekend dat een chronisch slaaptekort het risico op bepaalde ziektes vergroot. Een powernap gaat daar echt niet bij helpen”, zegt Kerkhof.
(4) Slaaptekort inhalen kan namelijk alleen wanneer mensen in een diepe slaap zijn. Of zoals Kerkhof het zegt: “Een powernap bouwt geen slaapschuld af.” Met slaap moet je niet gaan ‘rommelen’, is zijn nadrukkelijke boodschap. “Powernap is trendy en het klinkt lekker”, zegt Kerkhof. Maar hij waarschuwt voor al te veel positieve geluiden en wil andere kanten van de powernap belichten. De hele discussie over de powernap komt volgens hem voort uit een besef dat slaap gezien wordt als iets dat je kunt verwaarlozen. “Dat moet zo onderhand echt stoppen, anders krijgen veel mensen grote gezondheidsproblemen”, meent hij.
(5) Of een powernap dan helemaal nergens bij helpt? “Zo is het ook weer niet”, zegt Kerkhof. “Een korte middagslaap geeft een boost: Je voelt je na de powernap fitter en alerter. Dat goede gevoel duurt ongeveer twee uur. Op het werk is het belangrijk rustmomenten te nemen. Uit het raam kijken of een stukje lopen. Alsof je heel kort even op vakantie bent. Daarom is een powernap ook zeker niet slecht”, aldus Kerkhof.
(6) In het VUmc zijn drie powernapstoelen neergezet. Kasper Janssen is sportarts en heeft het ziekenhuis geadviseerd hoe de ruimte ingericht kan worden. De stoelen lijken nog het meest op een luxe tandartsstoel, maar dan met chic bruin leer en juist wel uitnodigend. Om de stoel zit een gordijn, zodat iemand die zijn ogen even wil sluiten, niet wordt gestoord. Voorlopig zijn de stoelen nog alleen bedoeld voor het ondersteunend personeel, zoals de ict-medewerkers. Het ziekenhuis gaat later bekijken of het de stoel ook wil installeren voor artsen en verplegers.
(7) Hoe werkt dat nou, zo’n powernap? “Het heeft te maken met de biologische klok”, zegt de sportarts. Janssen raakte geïnteresseerd in de powernap tijdens zijn tijd als opvangarts op de spoedeisende hulp. “Als ik na een dubbele dienst nog ging studeren, nam ik de woorden eigenlijk niet meer in me op. Ik was aan het knikkebollen. Als ik eraan toegaf en tien minuten op mijn boek ging liggen, kon ik daarna weer verder. Dat is effectiever dan veertig minuten knikkebollend boven je boek hangen zonder iets op te nemen. Juist in de periode dat je vermoeid raakt, zou je kunnen powernappen. Dat is het beste moment voor een powernap”, zegt Janssen. “Hoe lager het energieniveau is, hoe hoger de piek vervolgens kan zijn.”
(8) Er zijn duidelijke richtlijnen voor een goede powernap. De belangrijkste is de duur. Volgens Kerkhof mag die nooit langer dan vijftien minuten zijn, Janssen houdt twintig minuten aan. Iemand die powernapt, moet vermijden in een diepe slaap te komen. Als je dan wordt gewekt, heb je juist last van traagheid. Dan ga je sneller fouten maken. Ten tweede is het belangrijk niet te laat te powernappen, omdat je anders soms ’s avonds niet meer in slaap kan komen. Powernappen kan volgens Janssen overal. Zelfs een matje onder het bureau, is een optie. “Sociaal gezien is het nog lastig. Bij veel Nederlandse bedrijven is dat nog een stap te ver. Er rust nu nog een taboo op.”
naar een artikel van Jurriaan Nolles, de Volkskrant, 10 februari 2016
Vraag 2 10 punten
Vat de tekst ‘Dutje op het werk is aan opmars bezig’ samen in maximaal 190 woorden. Besteed daarbij alleen aandacht aan de volgende punten:
1 de reden van de toenemende interesse van het bedrijfsleven voor powernaps;
2 de conclusie van een wetenschappelijk rapport over powernaps uit 2015;
3 de mening van slaapexpert Kerkhof over de conclusies uit het wetenschappelijk rapport;
4 het risico van continu slaapgebrek volgens Kerkhof;
5 waarom de powernap het risico van continu slaapgebrek niet oplost volgens Kerkhof;
6 het positieve effect van een powernap volgens Kerkhof;
7 het beste moment om een powernap te nemen volgens sportarts Janssen;
8 de twee richtlijnen voor een goede powernap;
9 hoe het Nederlandse bedrijfsleven tegenover de powernap staat.
Maak er een goedlopend geheel van. Gebruik volledige zinnen waarbij de tekstverbanden duidelijk weergegeven worden. Noem niet onnodig voorbeelden. Tel de woorden en zet dat aantal onder je samenvatting. Zet de titel erboven.
Bekijk het antwoord
- 2.1 Er wordt steeds meer bekend over positieve effecten van powernaps. (1p)
- 2.2 Een middagslaapje kan helpen tegen schade van een korte nacht. (1p)
- 2.3 Volgens Kerkhof hechten mensen te veel waarde aan powernap. Ook goed: Slaapexpert Kerkhof vindt dat de conclusies van het rapport loze beloftes zijn. (1p)
- 2.4 (Volgens Kerkhof) vergroot een continu slaaptekort het risico op bepaalde ziektes. (1p)
- 2.5 (Volgens Kerkhof) bouw je met een powernap geen slaapschuld af. (1p)
- 2.6 (Volgens Kerkhof) laat een korte middagslaap je (voor ongeveer twee uur) fitter en alerter voelen. (1p)
- 2.7 Volgens sportarts Janssen kun je het best een powernap nemen in de periode dat je vermoeid raakt / bij een laag energieniveau. (1p)
- 2.8 Twee richtlijnen voor een goede powernap: een duur van 15 tot 20 minuten (omdat je moet vermijden in een diepe slaap te komen); niet te laat op de dag een dutje doen (omdat je anders ’s avonds misschien niet meer in slaap kunt komen). Elke richtlijn is 1 punt waard. (2p)
- 2.9 Bij veel Nederlandse bedrijven heerst er nog een taboe op powernappen. / Veel Nederlandse bedrijven vinden het nog een stap te ver om veel waarde toe te kennen aan powernap. / Veel Nederlandse bedrijven zijn (sociaal gezien) nog niet zo ver. (1p)
Woordgrens (de titel telt niet mee): tot en met 200 woorden geen aftrek, 201-210: 1 punt aftrek; 211-220: 2; 221-230: 3; 231-240: 4; 241-250: 5; 251-260: 6; 261-270: 7; 271-280: 8; 281-290: 9; meer dan 290 woorden: 10 punten aftrek. Trek deze aftrek af van het totaal van 2.1 tot en met 2.9; het resultaat is nooit lager dan 0. Een informatie-element dat volledig in telegramstijl is weergegeven krijgt 0 punten, een gedeeltelijk in telegramstijl maximaal de helft. De volgorde van de elementen mag anders dan in de opsomming, mits de samenhang klopt.
2018, tijdvak 2: Tekst 2: Alles in het Engels
Opgavetekst
Tekst 2 Alles in het Engels
(1) In het dagelijks taalgebruik hoor je steeds vaker Engelse woorden. Zo gaan veel mensen tegenwoordig ‘shoppen’ in plaats van winkelen. De ervaring leert dat mensen hier op twee manieren mee omgaan. Voor sommigen is het een bron van ergernis, anderen hebben er geen last van. En om maar in de stijl van het onderwerp te blijven: voor hen is het dus letterlijk ‘business as usual’. Iets is in de ‘sale’, we gaan ‘funshoppen’ en onze pauze brengen we door in de ‘coffeecorner’.
(2) Taalwetenschapper Nicoline van der Sijs behoort tot de laatste groep en blijft er nuchter onder. Zij gaat uit van het volgende idee: “Taal leeft en elke taal wordt nou eenmaal beïnvloed door andere talen. Zo is onze taal vroeger sterk beïnvloed door het Latijn en het Frans. Veel van die woorden gebruiken we nu nog, en niemand heeft daar een probleem mee. Nu hebben we vooral te maken met Engelse leenwoorden. Ik zie niet in waarom dit verschijnsel wezenlijk anders zou zijn, dan voorheen toen er ook veel woorden geleend werden uit andere talen.”
(3) Van der Sijs verklaart het als volgt: “In elke periode zien we dat er een andere taal is die invloed heeft op het Nederlands. Dat komt doordat er een invloed is van een andere cultuur. De Romeinen maakten bijvoorbeeld melkproducten op een bepaalde manier en noemden die ‘caseus’. Wij maakten daar weer ‘kaas’ van, waar volgens mij niemand bezwaar tegen heeft”, legt de taalwetenschapper uit. “Taal leeft. Dagelijks komen er nog nieuwe woorden bij. Dus het is ook logisch dat er dan nieuwe woorden bijkomen vanuit een bepaald land dat op dat moment politiek, cultureel en economisch overwicht heeft. Die invloed werkt door in de taal en op die manier worden er woorden uit die taal overgenomen. Nu zie je dat Amerika volop in de belangstelling staat, vandaar dat er nog steeds Engelse woorden aan het Nederlands worden toegevoegd.”
(4) Volgens de onderzoeker hoeven we trouwens niet bang te zijn dat de Nederlandse taal ten onder gaat, of volledig verdwijnt. Veel van die leenwoorden verdwijnen vaak vanzelf. “Elke taalgemeenschap heeft namelijk een zelfreinigend vermogen. Uit onderzoek is gebleken dat van de Engelse leenwoorden binnen vijf jaar ongeveer een derde vanzelf weer verdwijnt.”
(5) Met name bedrijven hebben het Engels omarmd. Voor veel bedrijven is het gebruik van Engels aan de orde van de dag. Functieomschrijvingen, persberichten en reclameuitingen staan vol met Engelse termen. Ze zijn ook vaak zelfs helemaal in die taal opgesteld. De meeste bedrijven denken dat het gebruik van Engelse termen een bedrijf of product belangrijker maakt. Volgens Van der Sijs is die gewichtigdoenerij zeker een factor. “Die bedrijven proberen er dan een bepaalde status aan te ontlenen. Daar zit ook een keerzijde aan. Vergelijk het met woorden als ‘vet’ en ‘gaaf’. Daar wil je ook indruk mee maken. Maar juist dat soort woorden is heel vluchtig en verdwijnt ook heel snel weer. Daar moet je het dan niet van hebben als je op zoek bent naar status. Ook lijkt het soms wel een modeverschijnsel. En je weet hoe het zit met modes: die gaan vanzelf weer weg.” De hoofdreden voor bedrijven om Engelse woorden te gebruiken, heeft volgens Van der Sijs dan ook niets te maken met ijdelheid of modegrillen. Het is pure noodzaak. “In deze tijd moeten veel bedrijven internationaal opereren. De voertaal is dan vaak Engels en dat heeft weer gevolgen voor het taalgebruik binnen een onderneming. En taal is noodzakelijk om zaken te doen.”
(6) Iets waar de taalwetenschapper wel een probleem mee heeft, is de toegenomen invloed van het Engels binnen het Nederlandse onderwijs. Het percentage Engelstalige studies op de universiteiten is in vier jaar tijd gestegen van 64 naar 80 procent. “Het wordt een probleem als hele groepen in de samenleving alleen nog Engels met elkaar praten. Dat zie je bijvoorbeeld al in het hoger onderwijs. Ik denk dat je ook heel veel colleges in het Nederlands moet blijven geven. Doe je dat niet, dan kunnen wetenschappers op den duur niet meer in het Nederlands publiceren. Ze hebben dan simpelweg geen woordenschat meer.
(7) Als je alleen maar gedacht hebt in het Engels, dan weet je niet meer hoe je dat op een normale manier in het Nederlands zegt. Een deel van de colleges, dat kan, maar zeker niet allemaal. Daar ben ik tegen.” En er is volgens haar nog een ander aspect: “Denk ook aan de arme docenten, tot wie ik mezelf ook reken. We zijn vaak niet zo goed in Engels. Correct Engels spreken met een goed accent, dat is niet iedereen gegeven.”
(8) In plaats van volledig in te zetten op Engels, zou het voor het onderwijs volgens Van der Sijs veel slimmer zijn om het Duits weer wat meer te omarmen. Zeker in de grensregio, waar pogingen om ‘over de grens’ te werken of te ondernemen, mislukken vanwege de taalbarrière. “In Duitsland studeren heel veel mensen Nederlands. En die kunnen zo terecht op onze arbeidsmarkt.”
(9) Heeft ze nog een tip voor mensen die zich groen en geel ergeren aan al dat Engels? “Zorg dat je zelf Nederlandse woorden blijft gebruiken, waar anderen Engels spreken of schrijven. En houd je vast aan de gedachte dat woorden vanzelf weer verdwijnen, als blijkt dat ze geen waarde hebben.”
naar een artikel van Stefan Dölcken, de Gelderlander, 29 juli 2015
Vraag 2 11 punten
Samenvattingsopdracht. Vat de tekst ‘Alles in het Engels’ samen in maximaal 210 woorden. Besteed daarbij alleen aandacht aan de volgende onderdelen:
1 Twee manieren waarop je tegen het gebruik van Engelse woorden in het dagelijks taalgebruik kunt aankijken;
2 Hoe taalwetenschapper Van der Sijs aankijkt tegen het gebruik van Engelse leenwoorden in het Nederlands;
3 De verklaring van Van der Sijs voor de invloed van een taal op andere talen;
4 De reden die Van der Sijs geeft hoe het komt dat de Nederlandse taal niet verdwijnt;
5 De uitleg volgens Van der Sijs die verklaart waarom veel bedrijven Engels gebruiken;
6 De belangrijkste reden volgens Van der Sijs waarom bedrijven vaak Engelse woorden gebruiken;
7 De twee redenen waarom Van der Sijs problemen heeft met de toegenomen invloed van het Engels in het onderwijs;
8 Het advies dat Van der Sijs heeft voor het onderwijs;
9 De twee tips die Van der Sijs geeft aan mensen die zich ergeren aan het veelvuldig gebruik van Engelse leenwoorden.
Maak er een goedlopend geheel van. Gebruik volledige zinnen waarbij de tekstverbanden duidelijk weergegeven worden. Noem niet onnodig voorbeelden. Tel de woorden en zet dat aantal onder je samenvatting. Zet de titel erboven.
Bekijk het antwoord
- Het gebruik van Engelse woorden in het dagelijks taalgebruik is voor sommige mensen een bron van ergernis. Andere mensen hebben er geen last van, of: het gebruik van Engelse woorden doet hen weinig. Beide elementen moeten genoemd zijn voor het scorepunt. (1p)
- Van der Sijs ziet niet in waarom het lenen van Engelse woorden wezenlijk anders zou zijn dan voorheen toen er ook veel geleend werd uit andere talen. (1p)
- Taal heeft invloed op een andere taal als een land op een bepaald moment politiek, cultureel en economisch overwicht heeft. Of: een andere cultuur heeft invloed op taal. (1p)
- Het Nederlands verdwijnt niet, want elke taalgemeenschap heeft een zelfreinigend vermogen. Of: veel leenwoorden verdwijnen vanzelf weer. (1p)
- Veel bedrijven gebruiken Engelse woorden om gewichtig te doen. Of: veel bedrijven ontlenen status aan het gebruik van Engelse woorden. Of: veel bedrijven denken dat Engelse termen een bedrijf of product belangrijk maken. (1p)
- Bedrijven gebruiken uit noodzaak Engelse leenwoorden, zeker als ze internationaal opereren. Of: (Engelse) taal is noodzakelijk om zaken te doen. (1p)
- Twee redenen waarom Van der Sijs problemen heeft met de toegenomen invloed van het Engels in het onderwijs: wetenschappers kunnen op den duur niet meer in het Nederlands publiceren (of: wetenschappers hebben simpelweg geen woordenschat meer als ze uitsluitend in het Engels communiceren); en docenten spreken vaak niet correct Engels. (2p)
- Van der Sijs geeft het onderwijs het advies om het Duits weer te omarmen. (1p)
- Mensen die zich ergeren aan al het Engels om zich heen moeten: er vooral zelf voor zorgen dat ze Nederlands blijven spreken; en vasthouden aan de gedachte dat woorden vanzelf verdwijnen (als ze geen waarde hebben). De volgorde mag anders, mits de samenhang klopt. (2p)
Woordgrens (label 2.10, geen subcriterium): het woordenaantal wordt bepaald op basis van de volledige uitwerking van de kandidaat, zonder de titel. Voor de eerste overschrijding met 10 woorden (tot en met 220) geen aftrek. Daarna per 10 woorden 1 punt aftrek, met een maximum van 11. Tabel: 211-220: 0 punten aftrek; 221-230: 1; 231-240: 2; 241-250: 3; 251-260: 4; 261-270: 5; 271-280: 6; 281-290: 7; 291-300: 8; 301-310: 9; 311-320: 10; meer dan 320: 11. De aftrek wordt van de score op de negen inhoudselementen afgetrokken en kan nooit tot een score lager dan 0 leiden. Een informatie-element dat in een andere volgorde staat, krijgt geen aftrek, mits de samenhang met de samen te vatten tekst in overeenstemming blijft.
Hoe vaak samenvatten in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2023, tijdvak 1 | 8, 38 | 2 | 5% |
| 2022, tijdvak 1 | 8 | 1 | 3% |
| 2021, tijdvak 1 | 36 | 1 | 3% |
| 2019, tijdvak 1 | 2 | 1 | 4% |
| 2018, tijdvak 1 | 2 | 1 | 4% |
| 2018, tijdvak 2 | 2 | 1 | 4% |
In 6 van de 8 ingedeelde examens Nederlands vmbo-kb staat een vraag over samenvatten, samen 7 vragen (3% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2023, tijdvak 1: 2 vragen. In de examens van 2022 tot en met 2024 ging 3% van de vragen over samenvatten, daarvoor 3%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met samenvatten
Maak de 15 nieuwste examenvragen over samenvatten online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over samenvatten
Andere onderwerpen Nederlands vmbo-kb
- Leesvaardigheid
- Tekstsoorten en tekstdoelen
- Tekstverbanden en signaalwoorden
- Argumentatie
- Stijlfouten
- Schrijfvaardigheid
Samenvatten op andere niveaus
- Examenvragen samenvatten Nederlands havo
- Examenvragen samenvatten Nederlands vmbo-gl/tl
- Examenvragen samenvatten Nederlands vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen Nederlands vmbo-kb onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker Nederlands per vraagtype nakijkt, lees je op Nederlands toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Nederlands oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt samenvatten voor in het eindexamen Nederlands vmbo-kb?
In de 8 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2024 gaan 7 vragen over samenvatten, 3% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 6 van die examens.
In welk examen Nederlands vmbo-kb stonden de meeste vragen over samenvatten?
In het examen van 2023, tijdvak 1, met 2 vragen: 8, 38.
Hoe oefen ik examenvragen over samenvatten?
Op deze pagina staan alle vragen over samenvatten met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.