Examenvragen tekstverbanden en signaalwoorden Nederlands vmbo-kb

20 vragen over tekstverbanden en signaalwoorden uit 8 centrale examens van 2018 tot en met 2024.

Kort antwoord

Tekstverbanden en signaalwoorden komt in 8 van de 8 examens Nederlands vmbo-kb voor, met 20 vragen (7% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 1 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over tekstverbanden en signaalwoorden

Per examen de vragen over tekstverbanden en signaalwoorden, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2024, tijdvak 1: Tekst 2 Waarom blijven sommige liedjes in je hoofd hangen?

Opgavetekst

(1) “P-p-p-poker Face, p-p-poker Face.” Lady Gaga is een ster in het schrijven van refreinen die eeuwig in je hoofd blijven hangen. In muziektermen worden dit soort nummers ook wel oorwurmen genoemd. En daar heb je diverse soorten van. “In de muziek bestaan korte- en langetermijnoorwurmen”, legt muziekwetenschapper Ashley Burgoyne uit. Ze weet veel van muziek en werkt bij de Universiteit van Amsterdam. “Kortetermijnoorwurmen zijn nummers die je net op de radio hebt gehoord en die de komende dagen in je hoofd blijven hangen.” Wat maakt deze songs tot oorwurm?

(2) De eerste reden ligt voor de hand. “De kans is groot dat een nummer blijft hangen als je het net gehoord hebt.” Oké, en verder? In Engeland vroegen muziekwetenschappers 3000 mensen naar hun veelvoorkomende oorwurmen. Deze nummers vergeleken de onderzoekers met nummers die niet als oorwurm benoemd zijn, maar wel even populair waren.

(3) De oorwurmen onderscheidden zich van de ‘gewone’ liedjes door een over het algemeen sneller tempo en een makkelijk te herinneren melodie. “Bij de herkenbare melodieën moet je denken aan een gemiddeld nummer uit de Top 40. Popmuziek dus”, zegt Burgoyne. “Popmuziek is zeer populaire muziek. De meeste mensen luisteren naar popmuziek.”

(4) “I’m walking on sunshine, whoa” is een voorbeeld van een vrolijke kortetermijnoorwurm. “Muziek met een positieve lading brengt je tot een hogere gemoedstoestand en daardoor voel je je positiever”, vertelt Burgoyne. Maar zijn vrolijke liedjes altijd de nummers die makkelijker in je hoofd blijven hangen? En blijven songs eerder hangen als je vrolijk bent? “Nee, in principe is er sprake van hetzelfde fenomeen. Een triest liedje kan net zo goed blijven hangen als een vrolijk liedje.”

(5) Je kunt het volgens Burgoyne ook anders bekijken: “Er is een samenhang tussen vrolijke liedjes en een sneller tempo in de muziek. En een sneller tempo is een van de kenmerken van een kortetermijnoorwurm.” Op basis daarvan zou je kunnen zeggen dat positieve nummers iets makkelijker blijven hangen. “En aangezien muziek met een positieve lading je vrolijker maakt, zou je kunnen zeggen dat oorwurmen meer voorkomen als je vrolijk bent. Maar dit is nog niet wetenschappelijk bewezen”, vertelt Burgoyne.

(6) Naast de kortetermijnoorwurmen bestaan er ook langetermijnoorwurmen. “Dit zijn liedjes die je tientallen jaren later zelfs nog herkent”, vertelt Burgoyne. “Waarvan je denkt: ik heb geen idee wie de artiest is en welk liedje dit is. Maar ik heb het eerder gehoord en ik zing al mee.” Hoe dit precies werkt in het brein, blijft tot de dag van vandaag een raadsel.

(7) Volgens onderzoek van Burgoyne dragen verschillende kenmerken bij aan de herkenbaarheid. Om te beginnen is dat herhaling. Een korte herhaling van kleine motieven1) binnen een melodie is een belangrijk kenmerk voor een langetermijnoorwurm.

noot 1 motief: een muzikaal fragment van een paar noten

(8) Voor de langetermijnherinnering is het volgens Burgoyne verder belangrijk dat er een moment in het liedje is waar je de melodie hoort zonder al te veel begeleiding. “Dat zie ik ook terug in mijn onderzoeken. In een gemiddeld popliedje is de melodie de eerste keer redelijk simpel. De tweede keer hoor je al meer, de derde keer hoor je een tweede melodie gelijktijdig met de hoofdmelodie. De vierde keer hoor je plotseling een heel orkest. Je zou denken dat je je deze vierde keer het best herinnert, want die valt het meest op.” Uit onderzoek van Burgoyne blijkt dat juist de eerste en eenvoudigste melodie het snelst herkend wordt. De melodie moet voor een langetermijnoorwurm niet te verrassend zijn.

(9) Om je song goed te laten hangen, moet hij dus vooral erg gemiddeld en niet te opvallend zijn. Als laatste moet het nummer goed zingbaar zijn om te blijven hangen. Een nummer is volgens Burgoyne goed te zingen als het verschil tussen de hoogste en de laagste noot niet te groot is: “P-p-poker Face, p-p-poker Face”. Eén noot, dat is voor iedereen perfect te doen.

naar een artikel van Tijmen Koppelaar, Quest, 2 augustus 2021

Vraag 6 1 punt

In alinea 5 staat de volgende zin: “Op basis daarvan zou je kunnen zeggen dat positieve nummers iets makkelijker blijven hangen.” Waarnaar verwijst het woord ‘daarvan’? Daarvan verwijst naar het gegeven dat

  1. A je in een vrolijke bui een grote kans op oorwurmen hebt.
  2. B muziek je een positief gevoel geeft.
  3. C trieste liedjes net zo goed blijven hangen als vrolijke liedjes.
  4. D vrolijke liedjes vaak een sneller tempo hebben.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

D

Vraag 6 in het hele examen

Lees eerst de volgende tekst voordat je de vragen 11 en 12 beantwoordt.

Eftelingmuziek jaagt hangjongeren op Amsterdam Centraal weg

De hele nacht Carnaval Festival, daar zit niemand op te wachten. Dat weten ze ook op het Centraal Station in Amsterdam. Ze zetten daar namelijk Eftelingmuziek in om hangjongeren en toeristen weg te jagen. Het afspelen van de Eftelingnummers is een initiatief van winkeliers die zijn gevestigd in de IJ-passage op het station, een overdekt winkelcentrum dat gevestigd is in het Amsterdam Centraal Station. “Na sluitingstijd ervaren zij veel overlast van mensen die bijvoorbeeld willen overnachten in de passage”, vertelt een woordvoerder van NS. “De winkeliers vonden dit een vriendelijke en creatieve oplossing om te laten merken dat dat niet de bedoeling is van de passage.” Sinds april dit jaar worden de twee nummers, de Indische Waterlelies en Carnaval Festival, gedraaid als er overlast wordt ondervonden en tot nu toe zijn de winkeliers en de NS erg tevreden met het effect. De Efteling zelf ziet het als een verhuld compliment dat de muziek wordt gebruikt voor dit doeleinde. “De muziek is bedoeld om in je hoofd te blijven hangen, en dat lukt. Zo blijkt. Het is echt een ‘oorwurm’.” Dat Eftelingmuziek mensen op de zenuwen kan werken, bleek al eens in Schiedam. Een school zette daar met succes de muziek in om hangjongeren weg te jagen. Op het station van Den Haag wordt klassieke muziek ingezet om te voorkomen dat mensen de nacht doorbrengen op het station.

Vraag 11 1 punt

Wat is het verband tussen de hoofdtekst en de tekst over Eftelingmuziek? De hoofdtekst informeert over oorwurmen en de tekst over Eftelingmuziek geeft

  1. A een conclusie bij deze kennis.
  2. B een samenvatting van deze kennis.
  3. C een toepassing van deze kennis.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 11 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Tekst 5 Kiezen trekken in afgelegen gebieden

Opgavetekst

(1) Op de steppe ligt geen asfalt. De Kazachse chauffeur van het busje hobbelt dan weer in het bandenspoor van een voorganger, dan weer zoekt hij zijn eigen route tussen de graspollen. Hij navigeert op de bergen die de uitgestrekte vallei begrenzen. Tandarts Joost van Vlijmen uit Nijmegen presteert het om in slaap te vallen tijdens de woeste rit. Hij is op weg naar een school in het uiterste westen van Mongolië. Eén keer per jaar houdt hij daar spreekuur: tientallen kinderen laten zich behandelen door ‘dokter Joost’. De eerste keer dat hij op de steppe neerstreek, schrok hij enorm! “Ik zag kinderen met dikke wangen en ontstoken monden”, vertelt hij. “Melkgebitten waarvan geen enkele tand nog gaaf was. Kinderen die zo veel pijn hadden dat ze nauwelijks nog konden eten. Zoiets had ik in mijn Nijmeegse praktijk nog nooit gezien.”

(2) Het stimuleerde hem. Hier, voor zijn gevoel aan het einde van de wereld, was werk te doen. Aangekomen bij het schoolgebouw sjort hij samen met zijn medereizigers zijn loodzware kist met tandheelkundige instrumenten uit het busje. Dit is deze week zijn mobiele praktijk. “Wil je eerst de erge of eerst de makkelijke gevallen?”, vraagt de tolk. Van Vlijmen schiet in de lach. “Nou, doe eerst de makkelijke maar. Als we beginnen met de moeilijke, gaan die kinderen huilen en durft de rest niet meer naar binnen.”

(3) Joost van Vlijmen heeft al veertig jaar zijn eigen tandartsenpraktijk. Toen hij in 1997 een oproep in het vakblad zag staan om vrijwillig tandheelkundige zorg in Nepal te verzorgen, stapte hij voor het eerst met een koffer vol vullingen en verdovingen in het vliegtuig. Inmiddels heeft hij zijn eigen stichting Dhampus, die in Nepal en Mongolië actief is. In Nederland zamelt hij samen met andere tandartsen geld in voor de zorg. Zijn reiskosten betaalt hij zelf. “Als we hier komen werken, verlenen we basale zorg. In mijn eigen praktijk doe ik er alles aan om een tand te behouden, maar dat kan hier niet. Er is niet altijd elektriciteit voor een boor of een apparaat om de tanden mee droog te blazen. Het enige wat we doen, is fluorbehandelingen geven, kleine gaatjes vullen en kiezen trekken.” Alles is beter dan mensen met pijn laten rondlopen, is de redenatie.

(4) Tijdens die allereerste reis naar Nepal moest hij daar wel aan wennen. “Ik herinner me dat ik in de mond van een patiënt keek. Mijn collega riep meteen: 'Eruit met die kies'. Ik zei: 'Maar die kun je toch nog repareren?' 'Nee Joost, niet hier.' Ik heb echt een knop moeten omzetten.” Voor de geïmproviseerde behandelkamer in het schoolgebouw heeft zich intussen een rij kinderen gevormd. Hun ouders zijn Kazachse nomaden (kleine bevolkingsgroep binnen Mongolië) die met kuddes geiten, schapen en jaks (een rundersoort die voorkomt in Centraal-Azië) over de graslanden trekken. De leerlingen verblijven in een internaat.

(5) Na een paar uur werken vallen de ‘erge gevallen’ tot nu toe mee volgens Van Vlijmen. “Ik zie vooruitgang.” Dhampus heeft twee lokale tandartsen opgeleid om, betaald door de stichting, eens per kwartaal de school te bezoeken voor controles. Kinderen krijgen bovendien poetsles en voorlichting over gezond eten, dat werpt zijn vruchten af. De bedoeling is dat de Nederlandse stichting zich over een paar jaar kan terugtrekken, omdat de zorg dan volledig is overgenomen door de lokale zorgverleners.

(6) West-Mongolië, ingeklemd tussen China en Rusland, is het territorium van de Adelaarsjagers. Herders-families wonen zonder stromend water en elektriciteit in een ger (tent), ver verwijderd van de drukbevolkte bewoonde wereld. Hun behoefte doen ze in het veld, paarden en brommers worden gebruikt als vervoersmiddel. Wie naar een ziekenhuis moet, is uren onderweg.

(7) Het nomadenbestaan is hard. Steeds meer nomaden trekken dan ook naar de vieze hoofdstad Ulaanbaatar, waar inmiddels meer dan de helft van de drie miljoen inwoners verblijft. De achterblijvers worden niet alleen geholpen door tandarts Joost van Vlijmen, maar vooral door een plaatselijke stichting. Van Vlijmen haakt aan waar het gezondheid betreft. “Zonder lokale mensen kunnen wij hier niets beginnen”, zegt hij. “Probeer de weg maar eens te vinden als er geen wegen zijn, en succes met het spreken van de taal.”

(8) Hij maakt zijn jaarlijkse reis naar Mongolië ‘om de wereld een beetje beter te maken’, zegt hij. Uit idealisme dus. Eigenlijk werd hij daarom ook tandarts. Tijdens een wandeling in de snijdende wind vertelt hij hoe hij als jongen eens op vakantie was in Denemarken en daar verging van de tandpijn. Een Deense tandarts nam hem onder handen. “Door een ingreep van nog geen halfuur was ik weer een heel gelukkig mens. Toen wist ik: ik word later tandarts!”

naar een artikel van Annemarie Haverkamp, De Gelderlander, 2 november 2019

Vraag 30 1 punt

In alinea 4 staat: “Tijdens die allereerste reis naar Nepal moest hij daar wel aan wennen.” Waar verwijst het woord ‘daar’ naar?

  1. A de manier van werken
  2. B de mondzorgontwikkeling
  3. C het reizen in Nepal
  4. D het samenwerken
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 30 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Tekst 4 Afdingen kun je leren

Opgavetekst

Tekst 4 Afdingen kun je leren

(1) Zomaar korting vragen op een nieuwe televisie, keuken of een nieuw bankstel? Veel mensen vinden het een beetje gênant. Wat moet zo’n verkoper wel niet denken? Dat je een krent of – erger – een armoedzaaier bent?

(2) Tip 1:
“Tegen mensen die zich schamen of bang zijn voor de reactie van een ander, zeg ik altijd: reken eens uit hoeveel uur je moet werken voor het geld dat je bespaart door om korting te vragen”, zegt onderhandelingsexpert George van Houtem. “Is het dan nog steeds belangrijk wat die verkoper van je denkt?” Van Houtem ziet onderhandelen als een gratis gok, die je altijd moet wagen. “Want als je om korting vraagt en de ander ‘nee’ zegt, dan is er niets verloren.”

(3) Tip 2:
De vraagprijs is niet de minimumprijs. Er is altijd ruimte voor onderhandeling. “Het is een prijs die de fabrikant of winkelier ook maar verzonnen heeft. Doe dus altijd een tegenvoorstel”, adviseert Van Houtem. Daarbij is het zaak niet te overdrijven. Je dient de winkelier niet uit te knijpen. Van Houtem: “Als vuistregel geldt dat je maximaal 20 procent onder de vraagprijs mag bieden. Dat krijg je meestal niet, maar dan begint het spel en eindig je vaak met een korting tussen de 5 en 10 procent.”

Hoeveel korting je kunt bedingen, hangt ook af van het product of de dienst. Is die gewild, dan is de kans op korting klein. Denk aan producten van Apple of de diensten van aannemers, die momenteel over werk niet te klagen hebben. Daar helpt het om meerdere offertes aan te vragen. Ook op producten in de uitverkoop valt af te dingen. “Dan zeg je: ‘Goh, over een week is de sale 50 procent en nu 30 procent, zullen we elkaar in het midden ontmoeten?’ Je bent dan allebei beter af; de verkoper krijgt meer dan dat hij volgende week zou ontvangen en zelf heb je niet het idee dat je een week langer had moeten wachten.”

(4) Tip 3:
“Begin de onderhandelingen nooit met een gesloten vraag zoals: ‘Kun je me korting geven?’ De verkoper zal waarschijnlijk met ‘nee’ antwoorden”, zegt Van Houtem. “Begin daarom met een open vraag: ‘Hoeveel korting kun je me geven?’” Het is ook mogelijk om zelf een bedrag te noemen. “Dan liggen er opeens twee prijzen op tafel. Daarmee leg je de druk bij de verkoper, want die moet plots een afweging maken.” Verkopers zijn eerder geneigd om water bij de wijn te doen als je belooft een product direct aan te schaffen en mee te nemen. “De zekerheid van nu is aantrekkelijk voor verkopers.” Een andere optie is de verkoper een aantal keuzes voor te leggen. “Stel je hebt een bankstel op het oog, maar je hebt ook nog een lamp nodig, dan kun je zeggen: ‘Krijg ik 100 euro korting of krijg ik die lamp erbij?’ De kans is dan groter dat je iets krijgt. Mensen zijn geneigd om voor de mindere van twee kwaden te kiezen. Als korting er echt niet inzit, kun je altijd vragen om gratis accessoires of extra service.”

(5) Tip 4:
Dreigen met weglopen wil bij straatverkopers op vakantie nog wel eens leiden tot een betere prijs. In Nederland is dat allesbehalve geaccepteerd en bovendien onverstandig. “Dan wordt het persoonlijk en kom je lijnrecht tegenover elkaar te staan. Niemand wil gezichtsverlies lijden.” Veel beter is het om vriendelijk te blijven. “Daarmee vergroot je de gunfactor. En kom je er samen niet uit, neem dan op een nette manier afscheid met ‘Jammer, ik had het gehoopt’ of ‘Het viel te proberen’. Je kunt dan later nog terugkomen en mogelijk is de verkoper dan bijgedraaid.”

In boekjes met onderhandelingstips staat vaak dat kopers spaarzaam moeten zijn met informatie en zo min mogelijk interesse moeten tonen. [110] Volgens Van Houtem is dat allemaal [111] onzin. “Je moet juist het tegenovergestelde doen. Toon waardering voor het product of de dienst en complimenteer de verkoper. Zeg: ‘Ik vind het een mooi product en ik zou het graag willen hebben, maar het is me wat te duur. Wat kun je doen?’ Met eerlijkheid kom je een stuk verder.”

(6) Tip 5:
Bij wie maak je het meest kans op een fikse korting? Moet je een gewone verkoper aanspreken of kun je het best op de eigenaar van de zaak afstappen? Volgens Van Houtem is het meestal beter zaken doen met die laatste. “Iemand die op uurbasis werkt, heeft geen direct voordeel van de verkoop. Een eigenaar wel. Daarvoor geldt: omzet is omzet. Die denkt misschien wel: over een maand is het uitverkoop, dus weg met dat ding.”

Het is niet alleen belangrijk wie je aanspreekt, maar ook wanneer je dat doet. Bij voorkeur bezoek je de winkel op een rustig tijdstip, als er weinig klanten zijn. Verder is de kans op korting bij kleine zaken het grootst. Zelfstandige winkeliers lopen niet graag omzet mis en zijn daarom eerder bereid om wat van de prijs af te doen. “Bij grote concerns is dat moeilijker vanwege de bedrijfsregels. Wel valt er vaak af te dingen op showroommodellen.”

naar een artikel van Kaj van Arkel, Algemeen Dagblad, 13 mei 2020

Vraag 16 1 punt

Hoe leidt de schrijver de tekst in alinea 1 in?

  1. A beschrijft het onderwerp van de tekst.
  2. B geeft een samenvatting van de tekst.
  3. C noemt de aanleiding voor het schrijven van de tekst.
  4. D vertelt zijn mening over het onderwerp van de tekst.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Boven de alinea’s met tips ontbreekt de toelichting van de tip. Het gaat om de volgende tips:

  • Bedenk: de vraagprijs is geen vaste prijs
  • Blijf eerlijk en vriendelijk
  • Neem het initiatief
  • Onderhandelen kun je overal
  • Praat met de baas
  • Toon lef

Welke toelichting hoort bij welke tip? Vul het schema dat in de uitwerkbijlage staat in. Zet achter elke tip de toevoeging die het best bij de betreffende alinea past. Let op: er blijft één antwoord over.

Bekijk het antwoord
  • Vult het schema juist in: Tip 1 Toon lef; Tip 2 Bedenk: de vraagprijs is geen vaste prijs; Tip 3 Neem het initiatief; Tip 4 Blijf eerlijk en vriendelijk; Tip 5 Praat met de baas. (1p)

Er blijft één toelichting over: ‘Onderhandelen kun je overal’. Het schema is goed als alle vijf tips juist zijn ingevuld.

Vraag 26 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Tekst 5 Shoppen zonder schuldgevoel

Opgavetekst

Tekst 5 Shoppen zonder schuldgevoel

(1) De 15-jarige middelbare scholier Kiki Metaal zit aangeslagen op de bank in de woonkamer in Alphen aan den Rijn. Ze heeft net op televisie naar ‘Genaaid’ gekeken, een programma waarin vijf Nederlandse modeontwerpers naar Myanmar, een arm land in Zuidoost-Azië, reizen om te zien hoe het eraan toegaat in de mode-industrie. “Ik wist ergens wel dat die fashion-industrie niet oké is, maar nu zag ik pas écht hoe heftig het daar is.” Dit was voor Kiki een wake-up call, want hiervoor kocht ze haar kleren bij de grote ketens. Ze krijgt kleedgeld, net als veel andere jongens en meiden. Per maand krijgt Kiki 65 euro kleedgeld. Ze wil graag weten hoe ze met een beperkt budget een duurzame kledingkast kan inrichten.

(2) Een antwoord vinden op Kiki’s vraag is lastig. Het productieproces van een kledingstuk bevat zoveel schakels – van de teelt van een katoenplant via de arbeidsomstandigheden in de fabriek tot het transport naar de winkel – dat het moeilijk is om een kledingstuk als 100 procent duurzaam te bestempelen.

(3) Daan Wagter werkt bij Nukuhiva. Dat is een duurzame kledingwinkel die werd opgericht door beroepsreiziger en tv-maker Floortje Dessing. Hij wil best met Kiki meedenken en geeft een aantal tips om zo fair mogelijk te shoppen.

(4) “Het is moeilijk van het label af te lezen of een kledingstuk duurzaam gemaakt is”, legt Daan Wagter uit. Als er ‘made in Italy’ staat, is het shirt misschien alleen daar in elkaar gezet. Het kan dus zo zijn dat maar een deel van het productieproces daar heeft plaatsgevonden. Het zegt niets over waar en op welke manier de stoffen zijn geproduceerd.

(5) Volgens Wagter bestaat er niet zoiets als ‘goede’ en ‘slechte’ landen. “In Italië zijn niet alle productieprocessen milieutechnisch geweldig. In Bangladesh, ook een arm land in Azië, gaat dat tegenwoordig juist wat beter, dankzij een overeenkomst die getekend is na de instorting van een grote kledingfabriek. Soms ligt het dus anders dan je in eerste instantie zou denken.”

(6) Het is beter om te kijken naar keurmerken, of van welk materiaal het item is gemaakt. Een goed keurmerk is GOTS: Global Organic Textile Standard. Of je kunt kijken naar de Nederlandse Fairwear Foundation. Op hun site kun je per kledingcategorie zien welke merken en winkels in Nederland aan hun regels voldoen.

(7) En dan zijn er nog de materialen. Synthetische stoffen zoals polyester en nylon worden gemaakt van aardolie en hebben een grote impact [75] op het milieu. Ook zijde staat hoog [76] op deze lijst, net als wol. Voor wol is veel land en water nodig en ook worden er veel bestrijdingsmiddelen bij de productie gebruikt. Leer is op zich een duurzaam materiaal, omdat je er lang mee doet. Helaas ben je heel wat chemicaliën verder voordat een dierenhuid tot schoen of tas is verwerkt.

(8) Online shoppen kan ook een uitkomst zijn. Maar … waar moet je dan zijn? Bij sommige webshops kun je filteren op duurzame merken. Ook tipt Wagter wat Instagram-accounts om te volgen: ‘Let’s talk slow’ bijvoorbeeld, van Stephanie van den Sigtenhorst, die sinds twee jaar ‘fair fashion’-tips deelt. Of ‘When Sara Smiles’, waar Sara Dubbelman met haar foto’s van outfits inspiratie geeft hoe je je duurzaam kunt kleden. Of volg ‘Soul Stores’, een online magazine dat regelmatig tours langs duurzame kledingwinkels organiseert.

(9) Kiki’s 65 euro per maand klinkt als een klein kledingbudget, maar Daan Wagter ziet het positief in. “Op jaarbasis is het toch veel geld. Voor 780 euro kun je best wat mooie duurzame shirts, truien, spijkerbroeken en schoenen kopen. En vraag je bij elke aankoop kritisch af: heb ik dit écht nodig? Vaak schaffen we iets aan wat we eigenlijk al hebben.” Ook is Wagter voorstander van het kundig onderhouden van goede kledingstukken. “Bij ons in de winkel geven we bijvoorbeeld altijd een wasadvies mee, zodat je investering lang mooi blijft. Zo doe je net wat langer met je verantwoorde kleding.”

(10) En, is Kiki wijzer geworden? “Ik ga zeker op zoek naar kleding van tencel en modal, die nieuwe stoffen van houtpulp. Leuk! En de Instagram-accounts ga ik ook volgen.”

naar een artikel van Jette Pellemans, De Gelderlander, 9 februari 2019

Vraag 28 1 punt

Op welke manier leidt de schrijver de tekst in alinea 1 in?
De schrijver

  1. A beschrijft een stukje geschiedenis over het onderwerp.
  2. B geeft een samenvatting van de tekst.
  3. C introduceert een deskundige over het onderwerp.
  4. D noemt de aanleiding van de tekst.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 28 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Bamboefietsen

Opgavetekst

Tekst 5 Bamboefietsen

(1) Met bamboeframes, afkomstig uit Ghana, maakt BlackStarBikes in Nederland duurzame fietsen. In de Afrikaanse fabriek werken inmiddels veertig mensen. De blik is nu gericht op Zuid-Afrika.

(2) Ruud (45) plakt stukjes zwart schuim op aluminium plaatjes. Daarmee kunnen de radiatoren van de centrale verwarming worden vastgemaakt. Het is een tussendoorklusje op sociale werkplaats Pantar in Amsterdam. Het wachten is op de voorvorken. Morgen zijn die in huis. Dan kan de ‘koning van de bamboefiets’, zoals Ruud door zijn collega’s wordt genoemd, verder met het mooiste werk dat er is: bamboefietsen in elkaar zetten. “Ik sta er helemaal klaar voor.”

(3) BlackStarBikes is een initiatief van drie vrienden. Zij ontdekten in Ghana een bamboefabriek die fietsframes maakt, maar die nauwelijks een afzetmarkt had. “Die fietsframes waren alleen te betalen voor de buitenlandse werknemers in Ghana”, zegt Mirjam Nagel. Zij is bedrijfsleider van BlackStarBikes. “Door een afzetmarkt in Europa te creëren, hopen we dat de prijzen van de lokale fietsen omlaag kunnen, zodat de Ghanese bevolking ook een bamboefiets kan kopen. Handel is in onze ogen de nieuwe vorm van ontwikkelingshulp.” Er werken inmiddels veertig mensen bij de fabriek in Kumasi, waar behalve frames ook tandenstokers worden gemaakt.

(4) Bamboe is, anders dan sommigen denken, bijzonder stevig; in Azië worden wolkenkrabbers gebouwd door bouwvakkers op metershoge steigers van bamboe. “Het was dan ook geen enkel probleem om met de fietsen door de veiligheidskeuringen te komen. En het frame is duurzaam”, zegt Nagel herhaaldelijk. “Iedereen in dit bedrijf weet het volgende: dit bamboe groeit in Ghana en is al aangegroeid tegen de tijd dat wij een fiets in elkaar hebben gezet. Dat is best bijzonder.” Bij ons op kantoor zeggen we wel eens: het goede nieuws is dat bamboe schokbestendiger is dan staal, het slechte nieuws: je moet je fiets niet stallen in de buurt van een hongerige panda.

(5) Er rijden een kleine tweehonderd bamboefietsen in Nederland rond. In Zwitserland en Duitsland worden ze inmiddels ook verkocht. “De fiets valt op”, zegt Nagel, “door de stijlvolle en onderscheidende look. Voor ons is de fiets de perfecte combi van kwaliteit, design en sociaal ondernemerschap.”

(6) De fiets met het bamboeframe is opvallend licht. Dat is ook de reden dat hij standaard zonder versnellingen wordt geleverd. “Die heb je in Nederland echt niet nodig, maar voor wie wil, zetten we die er natuurlijk op. In Duitsland en Zwitserland leveren we ze ook met de daar verplichte handrem. Maar het liefst houden we de fiets zo eenvoudig mogelijk. We willen niet te veel poespas aan het stuur. Zo vinden wij de fiets op z’n mooist.”

(7) Niet alleen in Ghana, ook in Nederland is duurzaamheid het uitgangspunt. “Dit heeft niet alleen met de lagere productiekosten te maken”, zegt Nagel. “BlackStarBikes vindt het belangrijk ook hier iets bij te dragen en verantwoord te produceren. Op de sociale werkplaats zijn ze trots dat ze aan onze fietsen werken. Ondertussen leren ze ook het vak van fietsenmaker. Of ze allemaal op de reguliere arbeidsmarkt aan de slag kunnen, hangt af van hun beperking. In de werkplaats van Pantar worden ook kleine reparaties uitgevoerd aan tweedehandsfietsen die er verkocht worden. Het is mooi als we daar op deze manier mensen voor kunnen opleiden.”

(8) De eerste frames werden ingevlogen. Dat is best belastend voor het milieu. Nu laat BlackStarBikes ze verschepen naar Rotterdam, maar het gaat nog steeds om kleine hoeveelheden. Per schip is in elk geval minder milieubelastend dan per vliegtuig. Er wordt nog meer onderzoek gedaan naar het verduurzamen van het transport. Per keer grotere hoeveelheden inkopen zou ook beter zijn voor het vrachtwagentransport vanuit Rotterdam naar de sociale werkplaatsen. Helaas is het aantal verkochte fietsen daarvoor nog te beperkt.

(9) Nagel wordt regelmatig aangesproken als ze in Amsterdam naar haar werk fietst. “Je moet het wel leuk vinden om op een aparte fiets te rijden. En je moet geen last hebben van een ochtendhumeur”, zegt ze. Bang voor diefstal is ze niet. “Daarvoor is de fiets te opvallend. Ik hoor van klanten dat de fiets de Zeedijk overleeft, of ’s nachts gewoon aan een brug vaststaat. Hem doorverkopen via Marktplaats gaat echt niet lukken.”

naar een artikel van Nanda Troost, de Volkskrant, 3 februari 2014

Vraag 29 1 punt

Wat is het verband tussen de volgende gebeurtenissen? Zet in de uitwerkbijlage de nummers van de gebeurtenissen in de juiste volgorde volgens de informatie uit de tekst.

Bekijk het antwoord
  • 1. De verkoop van fietsen stijgt in Europa.
  • 2. De prijs van een fiets in Ghana gaat omlaag.
  • 3. Meer Ghanezen kunnen een fiets aanschaffen.

Vraag 29 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Tekst 2 De atlas verandert

Opgavetekst

Tekst 2 De atlas verandert

De atlas verandert
Tekst 2 naar een artikel van Imco Lanting, de Gelderlander, 6 april 2013

(1) Het gaat goed met de verkoop van atlassen. Van de onlangs uitgebrachte ‘Bosatlas van het Nederlandse voetbal’ zijn er alweer [5]heel veel verkocht. Ook de ‘Bosatlas van de Geschiedenis van Nederland’ verkoopt erg goed. Je vraagt je af hoe het kan dat de papieren atlas onverminderd populair is, in [10]een wereld waar iedereen een gratis digitale atlas in de smartphone onder handbereik heeft.

(2) De Bosatlas is echter nog altijd ontzettend populair. [15]Wie heeft er geen Bosatlas in huis? Het eerste exemplaar kwam uit 1877 en was bestemd voor de Hogere Burgerschool (HBS). De atlas heette ‘Bos Schoolatlas der geheele aarde’. De [20]naam van de auteur, de Groningse schoolmeester Pieter Roelf Bos, is sindsdien verbonden aan de atlas. Hij leverde het materiaal voor kaarten die met de hand werden gemaakt. Toen hij in 1902 overleed, was zijn [25]atlas al aan de vijftiende druk toe.

(3) Tegenwoordig lijkt het werk van de moderne cartograaf, een maker van aardrijkskundige kaarten, [30]helemaal niet meer op dat van beroemde voorgangers en pioniers op het gebied van kaarten maken. Kaartenmaker Tjeerd Tichelaar: [35]“Zestiende-eeuwse cartografen werden vooral gezien als artiesten. Zij brachten gebieden voor het eerst in kaart en maakten er prachtige kunstwerken van. Dat zou mij nooit lukken. De cartograaf van vandaag [40]wordt niet zozeer beschouwd als kaartenmaker of kunstenaar, maar meer als informatiewetenschapper.”

(4) De Bosatlas kon voor scholen lang een succes blijven, omdat elke [45]uitgave werd aangepast aan de ontwikkeling van het schoolvak aardrijkskunde. Volgens uitgever Peter Vroege is er nog een andere verklaring voor het succes. De [50]uitgever hield altijd vast aan het motto dat sinds de negentiende eeuw werd gevoerd: “Onze schoolatlassen geven de essentie van het vak aardrijkskunde weer, niets meer en [55]niets minder.”

(5) Tjeerd Tichelaar legt uit hoe dat in de praktijk gaat: “Ik gooi als kaartenmaker heel veel informatie weg, een kaart moet zo leeg mogelijk [60]zijn, waardoor de structuren die ik wil laten zien meteen zichtbaar zijn. Het komt erop neer dat het belangrijk is om als een kind naar de werkelijkheid te kijken. [65]Herinner je je de eerste keer dat je een atlas inkeek? Je wilde zien waar de grenzen van landen liepen en waar steden en bergen lagen. Verder niets. Dat is de leidende gedachte en dat gebruik ik [70]als basis bij elke kaart die ik maak.”

(6) Het klinkt vreemd uit de mond van een kaartenmaker, maar meestal corresponderen de plattegronden in de Bosatlas niet met de werkelijkheid. [75]Om een duidelijke kaart te maken, moet geregeld worden afgeweken van de realiteit. Tjeerd Tichelaar: “In Zwitserland lopen rivieren en spoorbanen direct naast elkaar, [80]maar als je die okjp de kaart realistisch wilt intekenen, dan krijg je een wirwar van dunne lijntjes die door elkaar heen lopen. Als kaartenmaker leg ik spoorbaan en rivier [85]naast elkaar en maak ik ze veel breder dan ze in werkelijkheid zijn. Je past de omgeving dus aan, omdat je een duidelijke en overzichtelijke kaart wilt.”

(7) In het ‘papieren tijdperk’ was er geen vuiltje aan de lucht voor de Bosatlas. Maar toen kwam de computer en daarna internet. Een regelrechte bedreiging voor de atlas, [95]zou je zeggen. Tichelaar kan het zich nog goed herinneren. “Eind jaren negentig zagen we de bui hangen bij onze uitgever. We voorspelden dat in [100]2010 vast niemand meer een papieren atlas zou willen. De verrassing was groot toen door de jaren heen juist het tegendeel bleek. De Bosatlas lijkt wel populairder dan ooit.”

[105](8) Tjeerd Tichelaar denkt intussen het mysterie van de populariteit te hebben ontdekt: “De meest gestelde vraag die ik krijg is hoe het kan dat we er nog zijn, nu iedereen via [110]Google Maps elke vierkante centimeter van de aarde gratis kan bekijken. Volgens mij zit het geheim in de oorspronkelijke gedachte, waarbij we de informatie op een kaart [115]terugbrengen tot de essentie. Natuurlijk kun je bij Google Maps inzoomen op een kaart en zien welke plaatsen er allemaal liggen.”

(9) Het grote nadeel van digitale plattegronden is dat als je inzoomt, je ook meteen het overzicht kwijt bent. Bovendien krijg je alle informatie ongefilterd over je heen, waardoor het veel moeite kost om datgene [125]eruit te halen wat je nodig hebt. Als je de Bosatlas openslaat, heb je meteen een overzicht. In die zin is de atlas een oase van rust in een tijd dat we worden overspoeld met [130]informatie.”

(10) Uitgever Peter Vroege voegt daaraan toe: “Onze atlassen richten zich vooral op het uitleggen van verschijnselen in de vorm van kaarten. Het gaat dan om thema’s als [135]economie, energie, transport en ga zo maar door. Juist die populariteit heeft geleid tot uitbreiding van ons assortiment. Zo worden er [140]regelmaat thema-atlassen uitgegeven en die doen het bijzonder goed. Wij spelen blijkbaar in op de steeds groter wordende behoefte.”

Afbeelding: zwart-witte historische kaart met kustlijnen, rivieren en plaatsnamen.

Vraag 3 1 punt

In alinea 2 en 3 kom je te weten hoe kaarten vroeger werden gemaakt. Ook lees je hoe kaarten vandaag de dag tot stand komen. Welke tegenstelling past hier het best bij?

  1. A beperkt-volledig
  2. B kunst-wetenschap
  3. C papier-digitaal
  4. D pionier-expert
  5. E realiteit-fantasie
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Alinea 10 begint met: ‘Uitgever Peter Vroege voegt daaraan toe:’
Waar voegt Peter Vroege iets aan toe?

  1. A de ontwikkeling van de diverse atlassen
  2. B de verklaring van de populariteit van de atlas
  3. C het ontstaan van thema-atlassen
  4. D het verschil tussen digitale en papieren kaarten
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 11 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Tekst 4 Liften nieuwe stijl

Opgavetekst

Tekst 4 Liften nieuwe stijl

(1) Liften via internet wordt populair. De Franse carpooldienst BlaBlaCar rukt ook in ons land op en heeft al duizenden gebruikers. Het principe is [5]niet nieuw. Je rijdt met iemand mee en je betaalt een kleine vergoeding. BlaBlaCar brengt passagier en automobilist via een onlineplatform samen. Vooral voor verre ritten is [10]BlaBlaCar geliefd. “Voor korte ritjes neem je niet de moeite om iemand op te pikken, maar wel als je naar Parijs rijdt en iemand voor drie tientjes mee kan nemen”, zegt Shana [15]Smeets, directeur Benelux bij BlaBlaCar.

(2) Het milieu, geld en de gezelligheid. Dat zijn de voornaamste motieven voor autobezitters om hun [20]lege autoplekken aan te bieden. Zo dragen automobilisten op deze manier een steentje bij aan het beschermen van het milieu, door luchtvervuiling en [25]verkeersopstopping te verminderen. “De gemiddelde rit via ons is 330 kilometer. Dat is best lang als je alleen in de auto zit”, zegt Wouter Smits uit Rotterdam. Hij rijdt iedere maand in zijn Ford Fiësta [30]naar zijn schoonfamilie in het Duitse Kiel. “Heen en weer kost me dat zo’n 130 euro. Zowel heen als terug neem ik mensen mee. Meestal op de Duitse stukken. In Duitsland is BlaBlaCar [35]veel groter en bekender dan hier. Veel vrienden uit Duitsland maken er gebruik van.”

(3) Wie een rit aanbiedt, bepaalt zelf de prijs en de tijd. Zowel passagiers [40]als rijders hebben hun profiel weergegeven op de site, zodat je niet bij een roker in de auto hoeft te stappen. Ook het autotype staat erbij, zodat duidelijk is of de koffer mee kan. En [45]– niet onbelangrijk op lange ritten – er is vermeld hoeveel iemand babbelt. Dat gaat van: ‘je zal me niet vaak horen’ naar ‘ik praat als ik zin heb’ tot ‘ik ben een echte kletskous’.

[50](4) Veron Wormeester uit Utrecht stapt een paar keer per maand bij een BlaBlaCar-rijder in de auto. “Naar Dortmund, waar mijn vriendin woont. Het is vooral veel sneller dan [55]de trein én goedkoper natuurlijk. In twee uur ben ik er, voor 10 tot 15 euro. Een enkele keer kan de lift niet doorgaan, bijvoorbeeld als de chauffeur ziek is. Dan baal ik wel, want [60]dan moet ik nog snel op zoek naar een andere lift.” Wormeester is 28 jaar, de meeste gebruikers zijn twintigers. “Twintigers omarmen de [64]deeleconomie en daar is BlaBlaCar [65]een prima voorbeeld van. Mijn vader en moeder vinden het maar niks dat ik bij wildvreemden in de auto stap. Het is liften zoals vroeger, alleen dan met meer zekerheid.”

[70](5) Het autodelen is voor zowel de chauffeur als de passagier vooral financieel het meest interessant. U kunt morgenochtend op de Thalys naar Parijs springen, maar die [75]treinreis kost u zo’n 120 euro. U kunt ook via BlaBlaCar met bijvoorbeeld Veronique uit Den Haag meerijden. Zij vraagt 26 euro voor een zitplaats in haar Audi A1. De 52-jarige vrouw [80]rookt niet, de wagen stinkt niet naar hond, ze praat niet continu maar draait liever een plaatje, valt te zien aan haar profiel. Er rijden zaterdag nog acht automobilisten naar Parijs.

[85](6) Directeur Shana Smeets van BlaBlaCar Benelux is zelf fervent gebruiker en aanbieder. “Ik werk in Parijs en mijn ouders wonen in Antwerpen.” De blonde Vlaamse is [90]niet bang bij een engerd in de auto te stappen. “E-mail, telefoonnummer en bankgegevens zijn bij ons geverifieerd. En wat heel belangrijk is, dat zijn de recensies. Als je kunt kiezen [95]tussen iemand zonder profielfoto of iemand mét foto en lovende recensies dan kies je die natuurlijk.” Cijfers over het gebruik in Nederland wil ze niet geven. Wereldwijd zijn er al [100]20 miljoen BlaBlaCar-gebruikers in 19 landen. De marktwaarde van het bedrijf wordt al geschat op 1 miljard euro.

(7) Vooral in Frankrijk waar het [105]bedrijf is ontstaan, is het groot. Daar vraagt BlaBlaCar al 15 procent commissie. In Nederland is de bemiddeling veelal gratis. Het bedrijf verdient hier nog niets aan de ritten. [110]Rotterdammer Smits schat dat hij afgelopen jaar zo’n 1000 euro heeft bespaard door passagiers mee te nemen. “Daar moet je het niet alleen voor doen. Je moet het ook leuk [115]vinden om mensen te ontmoeten. Vorige week hadden we een Australische die via BlaBlaCar in Europa rondreist. Hartstikke leuk om haar verhalen te horen.”

[120](8) BlaBlaCar wordt niet zoals taxidienst Uber bestookt met rechtszaken. Het grote verschil is dat je een rit via BlaBlaCar niet kunt bestellen. Iemand rijdt en je kunt [125]meerijden tegen een vergoeding. “Onze rijders mogen geen winst maken. Het is echt delen van de [128]kosten”, zegt Shana Smeets. Daar [129]windt ze geen doekjes om. Misschien [130]is dat ook wel de kracht van ‘Blabla?’

naar een artikel van Ton Voermans (afbeelding van Fanny Versteegh), de Gelderlander, 19 juni 2015

Vraag 8 1 punt

Wat doet de schrijver in alinea 1?

  1. A Hij benoemt een kritisch standpunt.
  2. B Hij beschrijft een opvallende ontwikkeling.
  3. C Hij geeft de opbouw van de tekst aan.
  4. D Hij geeft een samenvatting van de rest van de tekst.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

In de laatste alinea staat de zin “Daar windt ze geen doekjes om.” (regels 128-129) Welke zin kan hiervoor in de plaats staan?

  1. A Ze is daar wat vaag over.
  2. B Ze maakt het mooier dan het is.
  3. C Ze zegt het met enige twijfel.
  4. D Ze zegt het precies zoals het is.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Welke zin past het best bij de laatste alinea? De laatste alinea geeft een

  1. A advies aan BlaBlaCar dat automobilisten zich meer op het maken van winst moeten gaan richten.
  2. B nieuw gegeven over het feit dat BlaBlaCar uniek is doordat automobilisten geen winst maken.
  3. C oproep om lezers ook uit te nodigen om van BlaBlaCar gebruik te gaan maken.
  4. D waarschuwing dat BlaBlaCar in de toekomst een rechtszaak kan verwachten.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 16 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Tekst 5 Niet gebeld is niet gesolliciteerd

Opgavetekst

Tekst 5 Niet gebeld is niet gesolliciteerd

“Kijk, zo ben ik aan mijn nieuwe baan gekomen”, zegt Juliët Boogaard (18) uit Amstelveen. Op haar iPhone laat ze een serie Whatsapp-berichten [5]zien. De eerste tekst is van een vriendin die Juliët aanbeveelt bij haar baas. Hij schrijft terug dat ze haar gegevens naar hem mag mailen. “Mijn vriendin heeft een screenshot [10]van die berichten naar mij gestuurd. Daarna heb ik via de app een afspraak voor mijn sollicitatiegesprek gemaakt.”

[14](2) Juliët krijgt stress van bellen, dus [15]komt ze er dit keer makkelijk vanaf. Zonder ook maar één telefoontje te plegen, heeft ze haar baan bij een congrescentrum bemachtigd. Toen ze nog op de middelbare school zat, [20]deed ze al zo veel mogelijk via de mail of Whatsapp. “Ik kan daar veel beter bedenken hoe ik wil reageren. Zelfs toen ik achter de kassa van de supermarkt zat, stuurde ik een [25]Facebookbericht naar mijn chef als ik verkeerd was ingeroosterd. Van een telefoontje met mijn dokter word ik al nerveus. Ik schrijf uitgebreid op een briefje wat ik wil zeggen en ga alleen [30]zitten bellen, zodat ik niet word afgeleid.”

(3) Juliët is zeker niet de enige jongere met telefoonangst. Tijdens een ruim twee jaar durend project [35]met vierhonderd middelbare scholieren in Nederland, Polen en Griekenland merkte communicatietrainer Onno Hansen van IDentifEYE dat het merendeel veel liever contact heeft via de computer.

(4) “Ik ben de resultaten nog aan het uitwerken, maar de jongeren lieten tijdens de workshops vaak blijken dat ze het stressvol vinden om offline te [45]communiceren. Online kunnen ze hun reactie bijschaven, maar aan de telefoon of face to face moeten ze direct reageren. Dat vinden ze eng. En hoe minder ze oefenen, hoe vaker [50]ze een telefoontje uitstellen of proberen te ontlopen.”

(5) Hansen verwijst naar een Amerikaans onderzoek uit april 2015, waaruit blijkt dat 92 procent van de [55]Amerikaanse scholieren tot 18 jaar dagelijks gebruikmaakt van digitale kanalen en 24 procent zelfs constant online is. Hij kent ze in Europa ook: de jongeren die voortdurend op hun [60]schermpje turen, of midden in een serieus gesprek worden afgeleid door een piepje, omdat er een ‘appje’ binnenkomt. In de workshops leert Onno Hansen jongeren hoe ze zich [65]on- en offline zelfbewuster kunnen profileren.

(6) “Niet gebeld, is niet gesolliciteerd. Dat is een gouden regel”, zegt Geert-Jan Waasdorp. Hij is directeur van [70]een bureau dat de arbeidsmarkt onderzoekt. “Door een goed telefoongesprek voorafgaand aan een sollicitatie heeft een kandidaat een voorsprong in de procedure. Voor [75]jongeren zou dit echt een onderscheidend voordeel zijn. Ik heb ook weleens iemand aangenomen die voor de deur stond met zijn cv. Zo’n persoon heeft zich dan toch al even [80]gepresenteerd.”

(7) Binnenlopen bij een bedrijf is wel even wat anders dan thuis speuren naar vacaturesites, bedrijfspagina’s en LinkedIn-groepen waar de [85]gedroomde baan voorbij kan komen. Anderhalf jaar geleden heeft het bureau van Waasdorp onderzocht hoe mensen werk proberen te vinden. Online zoeken stond bij alle [90]leeftijdsgroepen bovenaan. Een op de zes baanzoekers onder de 25 jaar maakt zelfs uitsluitend gebruik van digitale kanalen.

(8) Dat komt niet alleen voort uit [95]‘angst voor rechtstreeks contact’. Jongeren hebben niet meer geleerd hoe ze moeten bellen, denkt [98]Waasdorp. “De digitale wereld is een [99]tweede natuur voor ze geworden. [100]Voor jongeren heeft een app net zo veel waarde als een belletje. Alleen zien wij een generatiekloof met de werkgevers die mensen nog op de traditionele manier aannemen. Dan [105]kun je zeggen: ze nemen me maar zoals ik ben. Maar die werkgevers beslissen wel over jouw toekomst.”

(9) [108]Zolang de beslissers afgaan op [109]aanbevelingen, open sollicitaties, [110]uitzendbureaus en netwerkcontacten, [111]adviseert Waasdorp die kanalen ook [112]te gebruiken. “Natuurlijk moet je [113]online middelen blijven inzetten. [114]Bijvoorbeeld door een Facebookbericht te sturen naar het bedrijf waar je solliciteert: ik wil graag even langskomen met mijn cv. Wanneer schikt het? Verras de werkgever maar, dat werkt.”

[120](10) Waasdorp reageert enthousiast als hij hoort dat er op sommige scholen bel-les wordt gegeven door docenten. Met de stoelruggen naar elkaar leren de leerlingen dat ze hun [125]verhaal niet meteen bij de telefoniste moeten afsteken, consequent ‘u’ moeten blijven zeggen en niet braaf hun vragenlijstje moeten afwerken, maar moeten ingaan op wat de ander [130]vertelt. “Briljant! Laat leerlingen maar oefenen hoe ze een telefoongesprek moeten voeren. Ik weet zeker dat ze dan een voorsprong hebben op de arbeidsmarkt.”

[135](11) Juliët Boogaard moet er ook aan geloven: haar baas heeft gevraagd of ze af en toe in het callcentrum wil werken. “Gelukkig krijg ik eerst een telefoontraining.” Juliët maakt haar [140]beltegoed nu al niet op. Hoe vaak denkt ze haar mobiel over vijf jaar [142]nog aan haar oor te hebben? “Waar-[143]schijnlijk bel ik dan alleen nog met [144]mijn moeder. Of zij belt mij, omdat ik [145]niet snel genoeg reageer op haar [146]app.”

naar een artikel van Jolan Douwes, de Volkskrant, 9 september 2015

Vraag 20 1 punt

Wat is het verband tussen alinea 3 en 4?

  1. A Alinea 4 bevestigt de uitspraak dat Juliët niet de enige met telefoonangst is.
  2. B Alinea 4 geeft de oplossing voor het probleem van veel jongeren met telefoonangst.
  3. C Alinea 4 laat zien dat het onjuist is dat het merendeel van de jongeren juist liever veel contact heeft via de smartphone.
  4. D Alinea 4 noemt de eindresultaten van het onderzoek dat onlangs bij scholieren is gedaan.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 20 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Verkeersdrukte op de zeebodem

Opgavetekst

Tekst 4 Verkeersdrukte op de zeebodem

(1) Wie denkt dat we tegenwoordig in een draadloze wereld leven, moet eens onder water kijken. Daar vliegen, door kabels met duizelingwekkende lengtes, de terabytes je om de oren. De kabels liggen op kilometers diepte in het aardedonker. Ze doorkruisen diepe ravijnen, gigantische plateaus en de leefgebieden van de vreemdste zeedieren. Vraag is hoe kwetsbaar die kabels eigenlijk zijn, liggend in het woeste water.

(2) Alle dataverkeer tussen landen, waar ook ter wereld, van gedownloade films en telefoongesprekken tot e-mails en vrijwel alle beurshandel, gaat erdoorheen. Ook vanuit Nederland. Zo loopt er een kabel vanuit Beverwijk over de zeebodem naar New York. Vanuit Amerika loopt ook een kabel terug naar Beverwijk. De lengte van deze Atlantic Crossing-1 is meer dan 14.000 kilometer. En dat is maar één van de ongeveer twintig kabels die de Atlantische Oceaan oversteken.

(3) Het kan nóg spectaculairder. De Sea-MeWe-3-kabel maakt een halve wereldreis van maar liefst 39.000 kilometer. Die begint in het Belgische Oostende, gaat dan via de Middellandse Zee en het Suezkanaal naar Zuid-Korea, om ten slotte te eindigen in Perth aan de westkust van Australië. Onderweg gaan afsplitsingen op veertig plaatsen aan land.

(4) Telecombedrijven hebben sinds het begin van het internettijdperk, eind jaren tachtig van de vorige eeuw, onvermoeibaar doorgewerkt aan het wereldwijde web. Het absolute topjaar was 2001. Toen werd 200.000 kilometer kabel op de zeebodem aangelegd. Het bedrag dat in de afgelopen 25 jaar is geïnvesteerd in kabels, is ruim 52 miljard euro. De totale lengte bedraagt 1.275 miljoen kilometer.

(5) Wat kabels betreft, is de Noordzee misschien wel het drukste gebied ter wereld. Rik Duijts van Rijkswaterstaat: “In het Nederlandse deel van de Noordzee ligt 6.000 kilometer aan kabels. Maar anders dan in de oceanen liggen die relatief ondiep en in de bodem, niet erop.” Rijkswaterstaat staat in principe overal kabels toe, omdat niets aan de oppervlakte zichtbaar is. Dus ook in beschermd natuurgebied.

(6) Han Lindeboom van het instituut voor ecologisch zeeonderzoek: “Telecombedrijven zoeken de kortste route, omdat die het goedkoopst is. Die routes lopen nu eenmaal ook door gebieden met een beschermde status. Maar de hele Noordzee is in de afgelopen eeuwen al zodanig overhoop gehaald door met name de visserij, dat eigenlijk niets meer is zoals het ooit was. De oesterbanken zijn verdwenen en de rotsbodems zijn veranderd in zandvlaktes. Bij het leggen van kabels worden die tijdelijk aangeraakt. Er wordt een geul getrokken, de kabel wordt erin gelegd en de geul wordt dichtgemaakt.”

(7) Volgens Lindeboom is het nog de vraag hoeveel invloed kabels hebben op het zeeleven. “Rond de kabels is, voor zover het niet gaat om glasvezel, sprake van lichte elektromagnetische straling. Vooral kraakbeenvissen zoals haaien en roggen zijn daar gevoelig voor. Er zijn aanwijzingen dat vissen ander zwemgedrag kunnen gaan vertonen in gebieden waar meerdere kabels liggen. Er wordt ook gesuggereerd dat door de kabels bruinvissen zouden stranden op de kusten. Maar dat is enkel speculatie, want echt onderzoek is er nooit naar gedaan.”

(8) Rijkswaterstaat bevestigt dat er nauwelijks onderzoek beschikbaar is. Duijts: “Hoe schadelijk de straling voor vissen is, weten we niet precies. Maar alles wijst erop dat die minimaal is. Een vis ervaart zo’n kabel alleen als hij er bovenop ligt. En ook al zal een enkele vis daardoor sterven, wat ik betwijfel, dan nog is dat niet rampzalig. Het wordt pas serieus wanneer complete vispopulaties het loodje zouden leggen. Maar daar is absoluut geen sprake van, weten we inmiddels.” Duijts erkent dat het eventuele risico van straling voor vissen pas sinds kort de aandacht heeft. “Ik adviseer telecombedrijven erop te letten, maar regels zijn er niet voor. Het belangrijkste is dat ze moeten voorkomen andere kabels kapot te trekken.”

(9) Een paar keer per jaar gaat het mis. Een visser breekt een kabel als hij zijn netten over de zeebodem sleept. Of hij plant per ongeluk zijn anker in een kabel. Hoewel de reparatie van één enkele kabel weken in beslag kan nemen, veroorzaken dergelijke incidenten vrijwel nooit een internetstoring. Dat was wel het geval in 2008. Grote delen van het Midden-Oosten en Noord-Afrika zaten toen dagenlang zonder internet en telefoon, nadat een vis een kabel in de Middellandse Zee had doorgebeten. En in 2006 lag een deel van het Aziatische internet plat vanwege een beschadigde kabel na een zeebeving.

(10) Om dergelijke zaken te voorkomen, worden kabels steeds vaker in een ringstructuur aangelegd zodat de uitval van de ene kabel wordt opgevangen door de andere. In de Noordzee gebeurt dit al. Ook krijgen de kabels een sterke staalwapening tegen beschadigingen van buitenaf. Het enige reële gevaar schuilt volgens onderzoekers in de gevolgen die de klimaatverandering ongetwijfeld op onderzeese kabels zal hebben. Niet alleen stijgt de zeespiegel, ook de krachtige onderstromen in de oceaan zullen veranderen met als gevolg aardverschuivingen die kabels kunnen beschadigen.

(11) Toch zal de vraag naar onderzeese telecomkabels de komende jaren toenemen, na een dip gedurende de afgelopen crisisjaren. Al was het alleen maar omdat we steeds meer en sneller willen internetten – waarvoor continu duizenden kilometers nieuwe kabels nodig zijn. Om maar niet te spreken van de explosieve groei van het internetgebruik in delen van Azië, Afrika en Midden- en Zuid-Amerika.

naar een artikel van Imco Lanting, de Gelderlander, 11 april 2015

Vraag 8 1 punt

Zowel in alinea 2 als in alinea 3 wordt gesproken over dataverkeer.
Wat is het verband tussen beide alinea’s?

  1. A Alinea 2 en 3 vormen samen een opsomming.
  2. B Alinea 2 en 3 vormen samen een tegenstelling.
  3. C Alinea 3 is een toelichting bij alinea 2.
  4. D Alinea 3 is een voorbeeld bij alinea 2.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Alinea 11 begint met het woordje “Toch”.
Waarnaar verwijst dit woord?

  1. A dip gedurende de afgelopen crisisjaren
  2. B gevolgen van klimaatverandering
  3. C steeds toenemende vraag naar snel internet
  4. D sterke staalbewapening tegen beschadigingen van buitenaf
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 12 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Samen klussen

Opgavetekst

Tekst 5 Samen klussen

(1) Wie verbouwingsplannen heeft, doet er goed aan de buren in te lichten. Maar wat ook kan, is hen vragen om mee te doen. Zo kan een aanbouw of dakkapel goedkoper uitvallen als je het verbouwproject aanbesteedt met één of meerdere buren. Arjan Walinga, van brancheorganisatie Bouwend Nederland, zegt dat aannemers openstaan voor opdrachten waarin meerdere particulieren samen een aanvraag doen. “Je kunt als buren prima samen één aannemer inschakelen.” Samenwerken heeft dus voordelen, ook voor de aannemer. Die kan efficiënter en sneller werken. “Normaal moet hij bijvoorbeeld wachten als een bekisting net is volgestort, nu kan hij intussen doorwerken bij de buren. En je kunt de kosten van een bouwkeet delen.”

(2) Walinga weet waarover hij praat. “In eerste instantie wilden mijn buurman en ik samen een uitbouw laten zetten. Uiteindelijk besloot de buurman nog even te wachten. Ik heb in overleg met hem en de aannemer alvast op de erfgrens gebouwd, zodat hij er in de toekomst tegenaan kan bouwen. Dat levert ons beiden meer ruimte op en we hebben geen verspringing in de muur.”

(3) Op het gebied van kostenbesparing is er volgens Walinga ook van alles mogelijk. “Je moet dat per kostenpost met de aannemer bespreken. Ik zou niet brutaal om burenkorting vragen; aannemers maken vaak al amper winst en zij werken ook weer met andere partijen, zoals installateurs, die niets met jullie deal te maken hebben. Maar je kunt natuurlijk wel samen kijken waar voordeel te behalen valt. Ook voor aannemers is dit een mooie manier om nieuwe klanten te vinden. We adviseren hen als brancheorganisatie om ervoor te zorgen dat ze vindbaar zijn op Google onder zoektermen als ‘samen verbouwen met de buren’.”

(4) Bouwkundig ontwerper Jerry Ruijs van Buro Ruijs ziet ook de voordelen van gezamenlijke bouwprojecten. “Toen ik net voor mezelf begon, had ik het idee om me samen met een aannemer te richten op een rijtje huurhuizen. Die huizen waren net verkocht. Ik wilde de mensen in die straat een gezamenlijke aanbieding doen voor een update van hun toch wat saaie huizen. Zo zouden die woningen er mooier uitzien en zaten die mensen allemaal tegelijk in een verbouwing. Dat zou mij veel werk opleveren.” Het plan is nooit doorgegaan, omdat Ruijs het te druk kreeg. “Toch vind ik het nog steeds een leuk idee. Die mensen zouden er financiële en praktische voordelen van hebben.”

(5) Verbouwen met de buren kan volgens Ruijs echter ook problemen opleveren. “Stel: de buren krijgen de financiering niet rond. Of jullie worden het niet eens over de keuze van de aannemer.” Die ervaring heeft Maarten van Pijkeren, hij is directeur van een bouwbedrijf. “In de praktijk worden er minder gezamenlijke projecten gedaan dan je zou verwachten. Je moet er als buren maar net tegelijkertijd aan toe zijn, ook wat betreft het budget. Bij nieuwbouw en renovaties zien we het vaker. Maar heb je eenmaal besloten samen met de directe buren of met meerdere mensen in de straat te verbouwen, dan kun je profiteren van korting. We kunnen bijvoorbeeld besparen op de aanvoerkosten van gevelstenen.”

(6) Ook bouwkundig heeft samenwerken met de buren voordelen, zegt hij. “Als je als enige een uitbouw plaatst, dan wordt die smaller dan de huidige woning. Je moet zo’n uitbouw namelijk én isoleren én binnen de erfgrens blijven. Als de buren ook een uitbouw zetten, dan kun je de totale breedte van het huis benutten. Dat ziet er ook nog eens beter uit.”

(7) Samenwerken voorkomt problemen, weten ze ook bij dakkapellen.com. “Uw buren kunnen geen juridisch bezwaar hebben tegen de verbouwing, als zij ook betrokken zijn bij het plaatsen van de dakkapel”, melden zij. Bij sommige verbouwingen, waaronder het aanpakken van de fundering, is het vaak zelfs noodzakelijk om samen met de buren op te trekken. Het kan ook handig zijn als een bepaalde verbouwing bij de buren al is uitgevoerd; met wat aanpassingen kunnen dezelfde documenten opnieuw worden gebruikt.

(8) Zelfs bij kleinere klussen loont het om samen te werken. Zo adverteren schilders met korting, als ze meerdere woningen tegelijk kunnen doen. Dit scheelt hen in reiskosten, inkoop van materiaal en het gebruik van steigers. Zelfs op het gebied van subsidie is er voordeel te halen uit samenwerking. Zo verstrekken sommige gemeentes een zogeheten ‘burenbonus’. Dit is een financiële tegemoetkoming van maximaal 250 euro per huishouden als zes of meer woningeigenaren hun huis laten isoleren. Het is vaak niet eens nodig om buren te zijn; de aanvraag doen met een groepje mensen uit dezelfde gemeente is voldoende.

naar een artikel van Suzanne Dijkstra, de Gelderlander, 4 september 2015

Vraag 21 1 punt

In alinea 4 geeft een ontwerper informatie over een gezamenlijk bouwproject.
Hoe sluit het begin van de volgende alinea hierop aan? Het begin van alinea 5

  1. A geeft een samenvatting van alinea 4.
  2. B noemt een voorbeeld bij alinea 4.
  3. C trekt een conclusie bij alinea 4.
  4. D vormt een tegenstelling met alinea 4.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 21 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Tekst 4: Natuur + film = voorspellen

Opgavetekst

Tekst 4 Natuur + film = voorspellen

(1) Ruben Smit, de man achter de bekroonde film ‘De nieuwe wildernis’ over de Oostvaardersplassen, werkt hard aan een natuurfilm over de [5] Waddenzee. Tijdens ‘Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018’ is de première. Als alles tenminste goed gaat en dat is wel te hopen. De film speelde immers een belangrijke rol [10] bij het bepalen van de culturele hoofdstad voor 2018.

(2) “Voorspellen. Weten wat je wanneer kunt verwachten. Daar draait het om bij het maken van natuur- [15] films”, aldus Smit. Daarom is hij nu al druk met vooronderzoek en is hij zo nu en dan al te vinden langs de noordelijke kust. Zoals deze week in de Kollumerwaard, waar hij de [20] spreeuwenzwermen en kleine zwanen filmde. “Dat kon deze week nog, want binnenkort vliegen ze weer verder.”

(3) Smit is al jaren een gekend [25] natuurfotograaf en -filmer. Het begon als hobby, maar werd z’n werk. Als ecoloog promoveerde hij in 2002 aan de Wageningen Universiteit waar hij zes jaar lang docent was. Gedurende [30] die jaren merkte hij dat zijn studenten enthousiast reageerden op het eigen geschoten beeldmateriaal. “Dat is natuurlijk leuk, maar het is leuker als het publiek nog groter is.”

[35] (4) In 2003 koos hij voor het beeld en vestigde hij zich als professioneel natuurfilmer en natuurfotograaf. Sinds die tijd won hij verschillende prijzen en maakte hij een reeks films [40] voor programma’s in en buiten Nederland. Het succes bereikte een hoogtepunt met ‘De nieuwe wildernis’ over de Oostvaardersplassen. De film – met gelijknamige tv-serie – [45] kwam in 2013 uit en won meteen een Rembrandt Award, een publieksprijs voor beste Nederlandse film. Ook won de film een Gouden Kalf, de Nederlandse filmprijs van een [50] vakjury.

(5) Als kind en tiener keek Ruben Smit al veel naar natuurfilms op tv. “Van de BBC en de Franse televisie. En ik heb altijd al gedacht: het kan en [55] moet beter. De meeste natuurfilms worden gemaakt vanuit de actie. Ik kijk naar het verhaal van het individuele dier. Dat wil ik vertellen. Ik kijk naar mooi en naar inhoud.” Zoals het [60] verhaal van de vos die op ganzen jaagt en dat maakt het werk van Smit bijzonder. “Dat deed die vos maar een week per jaar. Dat moet je weten. Wanneer gaat die vos op [65] jacht en waar? Maar om dat te weten, heb je een enorme voorbereidingstijd nodig. En hoe meer tijd je daarin steekt, des te makkelijker het resultaat tot stand komt.”

[70] (6) Het komende jaar steekt Smit zijn tijd vooral in die voorbereiding. Eind volgend jaar begint het echte filmwerk, twee jaar lang met een man of tien. Dan nog een half jaar de studio [75] in voor de montage en de film is op tijd klaar voor vertoning. Waarom hij twee jaar lang moet filmen? “Ik heb twee en liefst drie winters nodig, omdat ik ook een goede storm wil [80] hebben en die laat zich niet voorspellen.” Hij schoot voor ‘De nieuwe wildernis’ nog 350 uur film vol voor een uiteindelijke productie van anderhalf uur bioscoopfilm en drie keer 50 [85] minuten op televisie. Voor de Waddenfilm verwacht hij ‘zomaar op het dubbele aantal uren film’ uit te komen.

(7) Het plan voor de Waddenfilm is al [90] oud. Maar het is ‘De nieuwe wildernis’ die ertoe leidt dat het plan ook wordt uitgevoerd. Na dat succes drong een aantal grote natuurorganisaties er bij hem op aan toch vooral [95] die Waddenfilm te maken. Dat heeft Smit ertoe gezet om dit Waddenproject inhoud te geven. Het wordt geen eenvoudige klus. “In vergelijking met de Oostvaardersplassen wordt het [100] grootser, wilder en moeilijker. Het wad kent een enorme dynamiek, je hebt te maken met de getijden en ik wil veel onder water filmen.”

(8) Het wordt kortom een miljoenen- [105] project. “De financiering is een enorme klus. Maar van ‘De nieuwe wildernis’ heb ik wel geleerd dat ik vooral zelf de productie moet doen om meer greep op de organisatie te [110] houden.” De begroting is nog zeker niet rond. “Maar dat heb je altijd met dit soort projecten. Die financiering rond maken duurt vaak net zo lang als de opnames. Je bent altijd aan [115] het zoeken naar geld. Waar een wil [116] is, is een weg. Die film komt er wel.”

naar een artikel van Arend van der Meulen, de Leeuwarder Courant, 1 november 2014

Vraag 9 1 punt

Wat gebeurt er in de alinea’s 5 en 6? De schrijver

  1. A beschrijft de manier waarop Ruben Smit zich heeft ontwikkeld.
  2. B geeft een verschil aan tussen natuurfilms van de BBC en van de Franse televisie.
  3. C noemt enkele kenmerken van natuurfilms.
  4. D schetst het proces van het maken van de film.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Alinea 6 eindigt met een vergelijking tussen de film ‘De nieuwe wildernis’ en de te maken film over de Waddenzee. In welke alinea of alinea’s gaat deze vergelijking verder?

  1. A de vergelijking gaat niet verder na alinea 6
  2. B in alinea 7
  3. C in alinea 8
  4. D in alinea 7 en 8
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 13 1 punt

Hoe eindigt deze tekst? De laatste zin geeft vooral een

  1. A aanbeveling.
  2. B nieuw gegeven.
  3. C samenvatting.
  4. D toekomstverwachting.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 13 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Tekst 5: Wie schrijft die blijft, maar hoe lang nog?

Opgavetekst

Tekst 5 Wie schrijft die blijft, maar hoe lang nog?

(1) Waarom zou je leren schrijven met de pen als werken met een tablet of computer de toekomst is? In Finland ligt een wetsvoorstel klaar om de pen voorgoed uit de klaslokalen te verbannen.

(2) De voordelen van het schrijven met de pen zijn bekend. Even snel een telefoonnummer noteren, het boodschappenlijstje aanvullen of een afspraak in je agenda zetten. Toch is er een ontwikkeling gaande. Steeds minder mensen grijpen naar de pen, want de samenleving digitaliseert.

(3) Daar zijn ze in Finland, volgens diverse ranglijsten het beste onderwijsland ter wereld, ook achter. Ze vinden het achterhaald om kinderen het schrijven met de pen aan te leren. De Finse onderwijsraad heeft daarom besloten om vanaf 2016 geen schrijflessen meer te geven op basisscholen. De kinderen krijgen vanaf dan alleen nog typeles.

(4) “Een interessant experiment”, vindt letterkunstenares Baukje Scheppink uit Hardegarijp. Vanuit haar tekstwinkel in de Vijzelstraat in Leeuwarden geeft ze cursussen kalligrafie en handschriftverbetering. “Door de digitalisering is het een logische ontwikkeling. Ik maak zelf ook steeds meer gebruik van toetsenborden. Op mijn computer of smartphone bijvoorbeeld.”

(5) Toch is de kunstenares blij dat dit experiment niet in Nederland plaatsvindt. Ze zou het enorm jammer vinden als kinderen het handschrift niet meer aangeleerd zou worden. “Kinderen leren van alles tijdens het schrijven. Het stimuleert de hersenen en de handbewegingen ontwikkelen de motoriek van een kind.”

(6) Motorische ontwikkeling is niet het enige argument van Scheppink. “De verdwijning van handgeschreven teksten zou een verarming zijn. Schrijven met de pen is een stuk persoonlijker. De expressie die je in een letter kunt leggen, krijg je niet voor elkaar op het toetsenbord. Dat kan alleen met pen en papier. Kinderen zouden dat gevoel ook in de toekomst moeten kunnen ervaren.”

(7) De zin van het leren schrijven zien ze nog altijd in op de Koningin Wilhelminaschool in Leeuwarden. “Wij vinden schrijven heel belangrijk”, zegt leerkracht Sandra van der Pol. “Het is een basisvaardigheid en die leren wij de kinderen op de traditionele manier aan. De voorbereiding begint in groep 1 en we streven ernaar dat kinderen de letters aan het einde van groep 3 aan elkaar vast kunnen schrijven.”

(8) Typeles krijgen de leerlingen op de Wilhelminaschool in groep 6. Misschien wat laat volgens de juf van groep 3. “Kinderen hebben op die leeftijd al veel ervaring opgedaan met de computer. Vaak hebben ze zichzelf al aangeleerd hoe ze moeten typen op een toetsenbord.”

(9) Op de Master Steve Jobsschool in Sneek hebben ze pen en papier verruild voor een tablet. De leerlingen volgen een individueel ontwikkelingsplan en beschikken allemaal over een iPad. Toch leren de kinderen er nog altijd schrijven. Niet op de iPad, maar gewoon in hun schriftjes. “Veel mensen denken dat onze leerlingen hier niet meer leren hoe ze moeten schrijven”, zegt Kim Kampman. “Dat is met stip het grootste misverstand over onze school. Ik begin mijn presentaties over de werkwijze van de school standaard met het ontkrachten hiervan.”

(10) De leerlingen van de iPadschool leren het schrijven wel anders dan hoe de meeste mensen het geleerd hebben. Ze schrijven de letters niet meer aan elkaar, maar juist los in blokletters. Kampman: “Het kost leerlingen veel tijd om aan elkaar te schrijven. Bovendien ontwikkelen kinderen na een tijdje hun eigen handschrift en schrijven ze niet meer aan elkaar. Daarom hebben wij ervoor gekozen het zo te doen. We zien dat bij steeds meer scholen. Uiteraard mogen de kinderen wel aan elkaar schrijven. Hier laten wij ze vrij in.”

(11) Door het blokschrift leren de kinderen niet langer hoe ze letters verbinden. Daardoor vinden ze het in het begin lastig om genoeg ruimte tussen de letters te laten, waardoor meerdere woorden vaak één woord lijken. Bovendien missen ze schrijfoefeningen die een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van motorische vaardigheden. Kampman ziet dat niet terug. “Kinderen kunnen ook op andere manieren hun motorische vaardigheden ontwikkelen. Bijvoorbeeld met kleien en knutselen. Daar besteden we veel aandacht aan.”

(12) Op de vraag of pen en papier in de toekomst voorgoed uit Nederlandse klaslokalen geweerd worden, heeft Kampman geen duidelijk antwoord. “Dat is lastig te zeggen. Finland loopt voorop. Tien jaar geleden had ik mij ook niet voor kunnen stellen dat ik nu op een Steve Jobsschool zou werken. Ik sluit niets meer uit.”

naar een artikel van Jan Ligthart, de Leeuwarder Courant, 14 januari 2016

Vraag 17 1 punt

In alinea 4 spreekt Baukje Scheppink over een interessant experiment. Hoe sluit alinea 5 aan op alinea 4? In alinea 5 geeft Baukje Scheppink

  1. A een conclusie van het experiment.
  2. B een samenvatting van het experiment.
  3. C een kritische opmerking bij het experiment.
  4. D een vervolg op het experiment.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 17 in het hele examen

Hoe vaak tekstverbanden en signaalwoorden in het examen komt

Vragen over tekstverbanden en signaalwoorden per centraal examen Nederlands vmbo-kb. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2024, tijdvak 16, 1126%
2023, tijdvak 13013%
2022, tijdvak 116, 26, 2838%
2021, tijdvak 12913%
2021, tijdvak 23, 1125%
2019, tijdvak 18, 15-16, 20414%
2018, tijdvak 18, 12, 21311%
2018, tijdvak 29-10, 13, 17416%

In 8 van de 8 ingedeelde examens Nederlands vmbo-kb staat een vraag over tekstverbanden en signaalwoorden, samen 20 vragen (7% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 1: 4 vragen. In de examens van 2022 tot en met 2024 ging 5% van de vragen over tekstverbanden en signaalwoorden, daarvoor 9%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met tekstverbanden en signaalwoorden

Maak de 15 nieuwste examenvragen over tekstverbanden en signaalwoorden online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over tekstverbanden en signaalwoorden

Andere onderwerpen Nederlands vmbo-kb

Tekstverbanden en signaalwoorden op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen Nederlands vmbo-kb onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker Nederlands per vraagtype nakijkt, lees je op Nederlands toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Nederlands oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt tekstverbanden en signaalwoorden voor in het eindexamen Nederlands vmbo-kb?

In de 8 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2024 gaan 20 vragen over tekstverbanden en signaalwoorden, 7% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 8 van die examens.

In welk examen Nederlands vmbo-kb stonden de meeste vragen over tekstverbanden en signaalwoorden?

In het examen van 2019, tijdvak 1, met 4 vragen: 8, 15-16, 20.

Hoe oefen ik examenvragen over tekstverbanden en signaalwoorden?

Op deze pagina staan alle vragen over tekstverbanden en signaalwoorden met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.