Examenvragen endogene en exogene processen aardrijkskunde vwo Cariben
41 vragen over endogene en exogene processen uit 6 centrale examens van 2024 tot en met 2026.
Endogene en exogene processen komt in 6 van de 6 examens aardrijkskunde vwo Cariben voor, met 41 vragen (21% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 2 (9 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over endogene en exogene processen
Per examen de vragen over endogene en exogene processen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Het leefgebied van de Sami
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 6.
bron 5
IJzerertsmijn van Kiruna
In het noorden van Zweeds Lapland liggen de Kiruna-ertsen. Dit ijzerertslichaam is 4 kilometer lang, 80 meter breed en 2 kilometer diep. Het ijzererts werd zo’n 1,6 miljard jaar geleden gevormd door vulkanische activiteit. In 1898 werd begonnen met het winnen van ijzererts in een open mijn. Vanaf 1965 zijn schachten gegraven om het ijzererts naar boven te halen. Om het ijzererts te exporteren, werd een spoorlijn naar Luleå en het Noorse Narvik aangelegd.
Spoorlijn Narvik Kiruna Luleå

Winning van de Kiruna-ertsen

Vraag 8 2 punten
De ijzerertsmijn bij Kiruna ligt in het leefgebied van de Sami. Tot 1965 werd het ijzererts bij Kiruna gewonnen in open mijnen. Het ijzererts lag toen aan het aardoppervlak (zie bron 5).
Geef aan
- door welk proces in de gesteentecyclus het ijzererts bij Kiruna ontstaan is;
- door welke combinatie van een endogeen en een exogeen proces het ijzererts aan het aardoppervlak is komen te liggen.
Bekijk het antwoord
Afkoelen / stollen (van magma) (1)
Opheffing / omhoogkomen én verwering / erosie (1)
Opmerking: het tweede scorepunt alleen toekennen als het endogene én het exogene proces juist zijn.
bron 6
Zeldzame aardmetalen in het leefgebied van de Sami
Het leefgebied van de Sami blijkt rijk aan zeldzame aardmetalen te zijn. Deze aardmetalen spelen een cruciale rol in de energietransitie en zijn onmisbaar in communicatie- en navigatieapparatuur. De winning van zeldzame aardmetalen in Lapland is voor Europa van groot economisch en geopolitiek belang.
Ontstaan van winbare zeldzame aardmetalen

Fase 1: door verwering van graniet ontstaat een verweringslaag met zeldzame aardmetalen die door infiltratie van regenwater oplossen en uitspoelen naar onderliggende lagen.
Fase 2 en 3: als de verweringslaag door erosie verdwijnt, komt het gebied omhoog. Hierdoor komt steeds nieuw graniet aan het aardoppervlak te liggen.
Fase 4: de fasen 1 tot en met 3 blijven zich herhalen totdat winbare concentraties zeldzame aardmetalen ontstaan zijn.
Vraag 10 2 punten
Uit de aanwezigheid van zeldzame aardmetalen kun je afleiden dat Lapland ooit een ander klimaat gehad heeft.
Toon met bron 6 in twee stappen aan dat Lapland ooit een ander klimaat gehad heeft.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat (economisch winbare hoeveelheden) zeldzame aardmetalen ontstaan door langdurige chemische verwering (1) en dat chemische verwering alleen optreedt in een warm en vochtig (tropisch) klimaat / niet optreedt in een koud klimaat. (1)
2026, tijdvak 1: De Indische plaat
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 7 tot en met 10.
bron 7
Plaatgrenzen nabij Zuid-Azië


Vraag 13 1 punt
In bron 7 staan met de letters a, b en c drie locaties aangegeven. De aardkorst op deze locaties is niet even oud.
Noteer de letters a, b en c in de juiste volgorde van oud naar jong op je antwoordblad.
Bekijk het antwoord
c - b - a (1)
bron 8
Beweging van de Indische plaat

Vraag 14 2 punten
De plaatbeweging van de Indische plaat in de afgelopen 70 miljoen jaar is het resultaat van verschillende tektonische krachten.
Geef aan
- welke tektonische kracht tot 40 miljoen jaar geleden zorgde voor de hoge bewegingssnelheid van de Indische plaat;
- welke tektonische verandering plaatsvond waardoor de bewegingssnelheid van de Indische plaat afnam.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de Indische plaat snel bewoog door de slab pull / trekkracht van de onderduikende plaat. (1)
Uit het antwoord moet blijken dat de botsing van het oceanische deel van de Indische plaat (met de Euraziatische plaat) veranderde in een botsing van het continentale deel van de Indische plaat (met de Euraziatische plaat). (1)
bron 9
De Mount Everest
De Mount Everest is met 8.849 meter de hoogste berg op aarde. De Mount Everest ligt in het noordoosten van Nepal op de grens met China. De top van de Mount Everest bestaat uit kalksteen. In het kalksteen worden fossielen gevonden die tot 400 miljoen jaar oud zijn. De geologische laag eronder, de Yellow Band, bestaat uit marmer.

bron 10
Dwarsdoorsnede van de Mount Everest en omgeving

Vraag 15 3 punten
De top van de Mount Everest bestaat uit kalksteen. Daaronder ligt de Yellow Band, die bestaat uit marmer. Voor het ontstaan van marmer is kalksteen nodig.
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van marmer.
Begin je beschrijving met het afzettingsmilieu waarin kalksteen ontstaat.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat op de bodem van de oceaan kalkhoudende sedimenten ophoopten (1)
die (uiteindelijk) werden samengedrukt tot kalksteen (1)
en dat dit kalksteen (bij de plooiing / opheffing van de Himalaya) door hoge druk en/of temperatuur vervormde tot marmer. (1)
Vraag 16 2 punten
De Yellow Band is niet alleen op de Mount Everest te zien, maar ook op de bergen Changtse en Changzheng. Op de Lhotse-Nuptse is de Yellow Band niet te zien.
Leg uit waardoor de Yellow Band op de Mount Everest, de Changtse en de Changzheng wel zichtbaar is, maar op de Lhotse-Nuptse niet.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat de Yellow Band bij de Lhotse-Nuptse door endogene krachten / compressie / plooiing / scheefstelling hoger is komen te liggen (dan bij de Mount Everest, de Changtse en de Changzheng) (oorzaak) (1), waardoor de Yellow Band op de Lhotse-Nuptse door exogene krachten / erosie en/of verwering verdwenen is (gevolg) (1).
2026, tijdvak 1: Muggenoverlast op de Benedenwindse Eilanden
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
Vraag 27 3 punten
Op Aruba is de overlast van de mangrovemug vooral aan de zuidkust van het eiland groot. Aan de noordkust van het eiland is dat niet zo, want daar groeien geen mangroven.
Beschrijf in drie stappen waardoor aan de noordkust van Aruba geen mangroven kunnen groeien.
Begin je beschrijving met de overheersende windrichting.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat de noordkant van Aruba onder invloed staat van de noordoostpassaat / te maken heeft met sterke winden uit het noordoosten (1), waardoor de zee aan de noordkant van Aruba ruw is / hoge golven heeft / geen rustige getijdeverschillen kent (1), en er geen sedimentatie optreedt (en er dus geen mangrove / vegetatie kan groeien). (1)
2026, tijdvak 2: Vulkaanuitbarstingen op het schiereiland Reykjanes
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 5 en 6.
Gebruik het kaartenkatern.
Dwars door IJsland loopt een divergente plaatgrens die ontstaan is door ridge push. Divergentie ontstaat meestal niet alleen door ridge push. Ook een andere kracht draagt bij aan divergentie.

Vraag 10 2 punten
Geef aan
- welke andere kracht bijdraagt aan divergentie;
- waardoor die andere kracht geen rol speelt bij divergentie op IJsland.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- slab pull (1 scorepunt)
- Uit het antwoord moet blijken dat de platen waar IJsland op ligt / de Noord-Amerikaanse plaat en de Euraziatische plaat (bijna) nergens subduceren. (1 scorepunt)
Gebruik bron 5.
De vulkaanuitbarstingen op Reykjanes leiden tot vulkaantoerisme.
bron 5 Vulkaanuitbarstingen op het schiereiland Reykjanes op IJsland
Op IJsland barstte in 2021 de vulkaan Fagradalsfjall op het schiereiland Reykjanes uit. In de jaren daarna volgden meerdere erupties op het schiereiland. Deze uitbarstingen vonden plaats op veilige afstand van bebouwing en trokken veel toeristen. De IJslandse regering gebruikte de uitbarstingen om verdedigingsdammen te testen die de lava moesten tegenhouden.
In oktober 2023 nam de seismische activiteit in het zuiden van het schiereiland opnieuw toe. Vulkanologen waarschuwden daarna dat er binnen enkele dagen een nieuwe vulkaanuitbarsting zou kunnen plaatsvinden. Op 10 november besloten de autoriteiten de inwoners van het stadje Grindavik te evacueren. Op 18 december 2023 barstte de vulkaan opnieuw uit. Over een lengte van ongeveer vier kilometer ontstonden lavafonteinen en stroomde lava over het aardoppervlak.
Vulkaantoerisme op IJsland

Vraag 11 2 punten
Leg met een kenmerk van de lava uit waardoor toeristen relatief veilig dichtbij de vulkaanuitbarstingen kunnen komen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- de lava heeft een lage viscositeit / is makkelijk ontgast (oorzaak), (1 scorepunt)
- waardoor de uitbarstingen effusief zijn / rustig verlopen (en de toeristen relatief veilig dichtbij kunnen komen). (gevolg) (1 scorepunt)
Gebruik bron 6.
bron 6 Topografische kaart omgeving van Grindavik


Hieronder staan zes geomorfologische verschijnselen:
- delta
- slenk
- morene
- plooiingsgebergte
- puinwaaier
- schildvulkaan
Vraag 12 2 punten
Welke twee geomorfologische verschijnselen zijn te herkennen in de kaart van bron 6?
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- slenk (1 scorepunt)
- schildvulkaan (1 scorepunt)
Gebruik bron 6.
Het schiereiland Reykjanes wordt door de IJslandse geologische dienst met seismometers en GPS-meetstations gemonitord. Meetgegevens van deze instrumenten worden gebruikt om nieuwe erupties te voorspellen.
Vraag 13 2 punten
Geef aan
- welke verandering seismometers meten voorafgaand aan een nieuwe eruptie;
- welke verandering GPS-meetstations meten voorafgaand aan een nieuwe eruptie.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- Uit het antwoord moet blijken dat seismometers voorafgaand aan een nieuwe eruptie steeds meer (krachtigere) aardbevingen / trillingen meten. (1 scorepunt)
- Uit het antwoord moet blijken dat de GPS-meetstations voorafgaand aan een nieuwe eruptie (verticale) verschuivingen / verplaatsing in de aardkorst meten. (1 scorepunt)
2026, tijdvak 2: Massabewegingen bij de Illhorn in Zwitserland
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik bron 7.
Op de hellingen van de berg Illhorn ontstaan elk jaar in de lente aardverschuivingen.
bron 7 Aardverschuivingen en modderstromen bij de Illhorn in Zwitserland
De Illhorn is een 2.717 meter hoge berg in het zuiden van Zwitserland in de regio Valais / Wallis. Vanaf de Illhorn lopen twee rivieren richting het dal van de Rhône: de Illbach en de Illgraben. Vooral in het dal van de Illgraben ontstaan vaak aardverschuivingen en modderstromen. In de loop van duizenden jaren is aan de voet van de Illhorn in het dal van de Rhône een puinwaaier ontstaan.


Vraag 14 2 punten
Leg uit waardoor deze aardverschuivingen juist in de lente ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- in de lente smelt sneeuw / ontdooit de bovenlaag van de bodem (oorzaak), (1 scorepunt)
- waardoor hellingen met water verzadigd raken (en instabiel worden). (gevolg) (1 scorepunt)
Gebruik bron 7.
De Illgraben en de Illbach zijn twee rivieren die vanaf de Illhorn naar de Rhône stromen. In het dal van de Illgraben ontstaan vaker aardverschuivingen en modderstromen dan in het dal van de Illbach.
Vraag 15 2 punten
Geef hiervan twee oorzaken.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste oorzaken zijn:
- het (bovenste deel van het) dal van de Illgraben is steiler (dan dat van de Illbach);
- het dal van de Illgraben is minder begroeid (dan dat van de Illbach).
per juiste oorzaak: 1 scorepunt
Aan de voet van de Illhorn is een puinwaaier ontstaan.
Vraag 16 2 punten
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van deze puinwaaier.
Je beschrijving moet twee exogene processen bevatten.
Bekijk het antwoord
Uit de beschrijving moet blijken dat:
- verweerd / geërodeerd materiaal van de hellingen van de Illhorn (1 scorepunt);
- door een rivier / fluviatiele proces wordt afgezet in het dal. (1 scorepunt)
2026, tijdvak 2: De Perito Moreno-gletsjer
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
Gebruik de bronnen 10 en 11.
De meren uit bron 10 zijn op dezelfde manier ontstaan als Laguna de Los Témpanos. Aan de zijkanten van deze meren liggen bepaalde typen afzettingen.
bron 10 De waterhuishouding van Lago Argentino
De Perito Moreno-gletsjer mondt uit op de grens van Brazo Rico en Laguna de Los Témpanos, die beide afwateren in Lago Argentino. Het water in Lago Argentino wordt ook gevoed door de Rio La Leona. Vervolgens wordt het water via de Santa Cruz afgevoerd richting de Atlantische Oceaan.

bron 11 Dwarsdoorsnede van Laguna de Los Témpanos

Vraag 20 2 punten
Geef aan
- waardoor de meren zoals Laguna de Los Témpanos ontstaan zijn;
- hoe de afzettingen aan de zijkanten van deze meren genoemd worden.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
- Uit het antwoord moet blijken dat de meren zijn ontstaan door glaciale erosie. (1 scorepunt)
- morenen (1 scorepunt)
2026, tijdvak 2: Hòfi mango op Curaçao
Opgavetekst
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Door de zware regenval braken in Hòfi Mango dammen door. Het natuurpark kreeg daardoor te maken met landdegradatie. Experts hebben daarom geadviseerd om meer bomen te planten.
Vraag 28 2 punten
Leg uit op welke manieren bomen landdegradatie kunnen tegengaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- de wortels van bomen houden de grond / bodem goed vast (oorzaak), (1 scorepunt)
- waardoor bodemdeeltjes minder makkelijk wegspoelen. (gevolg) (1 scorepunt)
2025, tijdvak 1: De uitbarsting van La Soufrière
Opgavetekst
Bron 6 Vijf fasen in het ontstaan van explosief vulkanisme bij La Soufrière (in willekeurige volgorde)
a De oceanische korst neemt water op.
b De oceanische lithosfeer wordt door *slab pull* de mantel ingetrokken.
c De smelttemperatuur van gesteenten in de asthenosfeer gaat omlaag.
d Er ontstaat taai magma dat veel gas bevat.
e Water komt vrij uit de onderduikende plaat.
Vraag 9 2 punten
In bron 6 staan de fasen in het ontstaan van de uitbarsting van La Soufrière in willekeurige volgorde beschreven. Noteer de letters a tot met e uit bron 6 in de juiste volgorde op je antwoordblad.
Bekijk het antwoord
- 1. De oceanische korst neemt water op.
- 2. De oceanische lithosfeer wordt door slab pull de mantel ingetrokken.
- 3. Water komt vrij uit de onderduikende plaat.
- 4. De smelttemperatuur van gesteenten in de asthenosfeer gaat omlaag.
- 5. Er ontstaat taai magma dat veel gas bevat.
Volledig juiste volgorde (a - b - e - c - d): 2 punten. Als door het weglaten van een foutief geplaatste letter een verder foutloze reeks ontstaat: 1 punt.
Bron 5 De uitbarsting van La Soufrière op Saint Vincent

In april 2021 barstte op het Caribische eiland Saint-Vincent de vulkaan La Soufrière uit. De uitbarsting was zo krachtig dat de vulkanische assen tot in de straalstroom en zelfs tot in de stratosfeer werden geblazen. De dag voor de uitbarsting was een deel van de bevolking al met cruiseschepen geëvacueerd naar andere eilanden. Er vielen dan ook geen slachtoffers bij de uitbarsting.
Vraag 10 2 punten
Gebruik bron 5. Bij de uitbarsting van La Soufrière ontstonden hoge aswolken en pyroklastische stromen. Dankzij beleid dat gericht is op het voorkomen van schade als gevolg van natuurrampen vielen er geen slachtoffers. Geef een omschrijving van een pyroklastische stroom en het begrip dat wordt gebruikt voor beleid waarmee schade als gevolg van natuurrampen voorkomen kan worden.
Bekijk het antwoord
- Geeft een omschrijving van een pyroklastische stroom, bijvoorbeeld: een (heet) mengsel / (hete) wolk van vulkanisch materiaal die bij een vulkaanuitbarsting (op hoge snelheid) van een vulkaanhelling stroomt. (1p)
- Noemt het begrip hazard management. (1p)
Bron 5 Verspreiding van de vulkanische assen bij de uitbarsting van La Soufrière in april 2021

Kaart van het noordoosten van het Caribisch gebied. Met kleuren van geel tot rood is de verspreiding van de vulkanische assen aangegeven, met een legenda voor de hoogte van de asdeeltjes (≤10, 15, ≥20 km). Benoemd zijn onder meer Martinique, St. Lucia, La Soufrière (St. Vincent en de Grenadines), Grenada en Barbados. Rechts staat een inzetkaart met de ligging van het kaartfragment. Schaal 0 tot 120 km en 0 tot 900 km.
Vraag 11 2 punten
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern. Na de uitbarsting van La Soufrière kwam veel vulkanisch as terecht in Barbados. Dat zou je gezien de overheersende winden in deze regio eigenlijk niet verwachten. Beschrijf in twee stappen waardoor de vulkanische as toch in Barbados terecht kwam.
Bekijk het antwoord
- Stap 1: de vulkanische as (door de enorme kracht van de uitbarsting) kwam hoger dan de luchtlaag waarin de noordoostpassaat waait / de overheersende wind waait. (1p)
- Stap 2: waardoor de vulkanische as (met de straalstroom mee) naar het oosten werd geblazen / niet (met de noordoostpassaat mee) in westelijke richting werd geblazen, en dus in Barbados terechtkwam. (1p)
Bron 7 Bathymetrische kaart Caribisch gebied (zeediepte)

Bathymetrische kaart van het Caribisch gebied. De zeediepte is in kleur weergegeven, van lichtblauw (ondiep) tot donkerblauw (dieper). Legenda: diepte in meters, met de waarden 0, -200, -500, -1.000 en -3.000. Benoemd zijn onder meer de Puerto Rico Trog, Puerto Rico, St. Vincent, Barbados, Tobago en Trinidad. Schaal 0 tot 230 km.
Bron 8 Midden-Amerika Tektoniek en vulkanisme

Kaart van Midden-Amerika en het noordelijke deel van Zuid-Amerika, liggend op de pagina. Aangegeven zijn de tektonische platen (onder meer de Noord-Amerikaanse plaat, de Cocosplaat, de Caribische plaat, de Zuid-Amerikaanse plaat, de Noord-Andesplaat en de Pacifische plaat) met de bewegingsrichting van de platen. Verder staan vulkanen aangegeven (actief na 1900, met het jaartal van de meest recente uitbarsting) en aardbevingen sinds 1900 naar magnitude op de schaal van Richter. Het type plaatgrenzen (divergent, transform en convergent) staat in de legenda.
Vraag 12 3 punten
Gebruik de bronnen 7 en 8 en het kaartenkatern. Het niet-vulkanische Barbados ligt ten oosten van de vulkanische eilandenketen waarvan La Soufrière deel uitmaakt. Beschrijf in drie stappen het ontstaan van het eiland Barbados. Begin je beschrijving met de plaattektonische situatie ter plekke.
Bekijk het antwoord
- Stap 1: bij / ten oosten van Barbados vindt subductie plaats (van de Zuid-Amerikaanse plaat onder de Caribische plaat). (1p)
- Stap 2: waarbij sedimenten van de onderduikende plaat (Zuid-Amerikaanse plaat) worden afgeschraapt. (1p)
- Stap 3: die accumuleren / ophopen / plooien tot boven de zeespiegel (en een eiland hebben gevormd). (1p)
2025, tijdvak 2: Rotsboog Azure Window in Malta
Opgavetekst
Bron 8 Rotsboog Azure Window bij Malta ingestort

Malta is een eiland in de Middellandse Zee zo’n 100 km ten zuiden van Sicilië. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het nabij gelegen Sicilië, is Malta geen vulkanisch eiland.
In de winter van 2017 stortte na een zware storm de rotsboog Azure Window in. Volgens ooggetuigen was de kalkstenen rotsboog in enkele ogenblikken verdwenen. In de rotsboog zaten al langere tijd scheuren en ieder jaar braken stukken af. Vanwege instortingsgevaar was het voor toeristen al verboden om nog over de rotsboog te lopen.
Vraag 10 2 punten
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Het eiland Malta is ontstaan door tektonische krachten in het Middellandse Zeegebied.
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van het eiland Malta.
Ga in je beschrijving in op de betrokken platen.
Bekijk het antwoord
- De Afrikaanse en de Euraziatische plaat convergeren (bewegen naar elkaar toe). (1p)
- Waarbij delen van de zeebodem (langs breuken) omhoog geduwd zijn en boven de zeespiegel uitgekomen zijn. (1p)
Vraag 11 2 punten
Gebruik bron 8.
Rotsboog Azure Window raakte verzwakt door de werking van twee exogene processen vanuit zee. Uiteindelijk stortte de rotsboog in.
Beschrijf aan de hand van twee exogene processen vanuit zee waardoor de rotsboog verzwakte en uiteindelijk instortte.
Bekijk het antwoord
- Golven eroderen de onderkant / basis van de rotsboog. (1p)
- Door (chemische) verwering lost de kalksteen aan de onderkant / basis van de rotsboog op. (1p)
2025, tijdvak 2: De Andes in Chili en Argentinië
Opgavetekst
Bron 11 Ligging van de plaatsen Antofagasta (1), San Pedro de Atacama (2), Fuerte Esperanza (3)

Reliëfkaart van Zuid-Amerika met de ligging van drie plaatsen: Antofagasta (1) aan de kust van Chili, San Pedro de Atacama (2) in het binnenland van Chili, bij de Andes, en Fuerte Esperanza (3) in het oosten van Argentinië. Schaal 0-300-600 km.
Bron 12 Klimaatgrafieken van de drie plaatsen in bron 11

Klimaatgrafieken a en b. In elke grafiek staat de neerslag per maand als staven (in mm, linkeras) en de temperatuur als lijn (in °C, rechteras). Klimaatgrafiek a: vrijwel geen neerslag (maximaal ongeveer 25 mm per maand); temperatuur ongeveer 15 tot 20 °C. Klimaatgrafiek b: neerslag tot ongeveer 150 mm per maand, vooral van oktober tot en met maart, en weinig neerslag (minder dan ongeveer 30 mm) van juni tot en met augustus; temperatuur ongeveer 18 tot 30 °C.
Bron 12

Klimaatgrafiek c: vrijwel geen neerslag (alleen in januari tot en met maart enkele mm tot ongeveer 30 mm per maand); temperatuur ongeveer 10 tot 20 °C.
Vraag 19 3 punten
Voor een deel van de kust van Chili vindt vlakke subductie plaats. Bij vlakke subductie ontbreekt actief vulkanisme. Bij normale subductie vindt wel actief vulkanisme plaats.
Geef
− nog twee andere verschillen in de geologische gevolgen van vlakke subductie ten opzichte van normale subductie;
− een oorzaak waardoor voor een deel van de kust van Chili vlakke subductie plaatsvindt.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste verschillen in de geologische gevolgen van vlakke subductie ten opzichte van normale subductie, bijvoorbeeld: bij vlakke subductie vinden aardbevingen ook verder landinwaarts nog ondiep plaats; bij vlakke subductie ontstaat (in tegenstelling tot bij normale subductie) een breed / uitgestrekt hoogland. (2p)
- Een juiste oorzaak: de dichtheid van de (jonge) oceanische lithosfeer is te laag / de (jonge) oceanische lithosfeer is niet zwaar genoeg (om de mantel ingetrokken te worden). (1p)
Per juist verschil 1 scorepunt toekennen, met maximaal 2 scorepunten voor de verschillen.
2025, tijdvak 2: De sedimentaire boog en de vulkanische boog
Opgavetekst
Bron 17 Midden-Amerika tektoniek en vulkanisme

Kaart van Midden-Amerika en het Caribisch gebied met de tektonische platen (onder andere de Noord-Amerikaanse, Cocos-, Caribische, Zuid-Amerikaanse en Pacifische plaat en de Noord-Andes-plaat), de plaatgrenzen met hun type (divergent, transform, convergent) en de bewegingsrichting van de platen (blauwe pijlen). Verder staan op de kaart vulkanen (uitgebarsten na 1900 of na 2000), aardbevingen sinds 1980 naar magnitude op de schaal van Richter, hotspots en het aardbevingsrisico van laag tot hoog.
Vraag 32 2 punten
Gebruik bron 17.
De Bovenwindse Eilanden bestaan uit een vulkanische boog en een sedimentaire boog.
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de vulkanische boog.
Betrek in je beschrijving de namen van de betrokken platen.
Bekijk het antwoord
- Bij de Bovenwindse Eilanden wordt de Zuid-Amerikaanse Plaat onder de Caribische Plaat getrokken / subduceert. (1p)
- Waarbij gesteente smelt / magma opkomt (en er vulkanische eilanden ontstaan). (1p)
Vraag 33 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
De Bovenwindse Eilanden bestaan uit een vulkanische boog en een sedimentaire boog.
Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de sedimentaire boog.
Bekijk het antwoord
- Bij de subductie (van de Zuid-Amerikaanse Plaat onder de Caribische Plaat) worden sedimenten afgeschraapt. (1p)
- Die tot boven de zeespiegel worden geduwd (en er sedimentaire eilanden ontstaan). (1p)
Vraag 34 2 punten
Gebruik het kaartenkatern.
Op de eilanden van de vulkanische boog komen meer microklimaten voor dan op de eilanden van de sedimentaire boog.
Geef twee oorzaken van dit verschil.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste oorzaken, bijvoorbeeld: de eilanden van de vulkanische boog hebben meer reliëf dan die van de sedimentaire boog; de eilanden van de vulkanische boog zijn groter dan die van de sedimentaire boog; de eilanden van de vulkanische boog hebben meer variatie in het neerslagpatroon. (2p)
Per juiste oorzaak 1 scorepunt, met maximaal 2 scorepunten voor de vraag.
Vraag 35 2 punten
De kust van de eilanden van de sedimentaire boog is kwetsbaarder voor exogene processen dan de kust van de eilanden van de vulkanische boog.
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Oorzaak: de eilanden van de sedimentaire boog bestaan uit zachter gesteente dan die van de eilanden van de vulkanische boog. (1p)
- Gevolg: waardoor de kust van de eilanden van de sedimentaire boog makkelijker eroderen dan die van de eilanden van de vulkanische boog. (1p)
Vraag 36 1 punt
Gebruik de kaart Aarde Natuurrampen in het kaartenkatern.
De risicoperceptie van bewoners van de Bovenwindse Eilanden verschilt van die van bewoners van de Benedenwindse Eilanden.
Geef hiervan de oorzaak.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat de Bovenwindse Eilanden vaker worden getroffen door natuurrampen (zoals vulkaanuitbarstingen en orkanen / hurricanes) dan de Benedenwindse Eilanden. (1p)
2024, tijdvak 1: Het Centraal Massief in Frankrijk
Opgavetekst
Bron 9 Blokdiagram van de huidige situatie in het Centraal Massief

Het Centraal Massief is een bergachtig gebied in het midden van Frankrijk met granieten plateaus. Met 1.885 meter is de Mont Dore een van de hoogste pieken. In het gebied liggen meer dan 400 uitgedoofde vulkanen.
Blokdiagram van het landschap met vulkanen op een granieten ondergrond. De letters a en b staan boven het landschap. De legenda bij het diagram bevat graniet en de letters c (groen) en d (oranje). Schaal 0, 1,6 en 3,2 km.
Bron 9 Twee uitgedoofde vulkanen in het Centraal Massief: Puy du Pariou (op de voorgrond) en Puy de Dôme (op de achtergrond)

Luchtfoto van een uitgedoofde vulkaan met een brede kraterkom op de voorgrond, begroeid met gras en bos. Op de achtergrond een hogere, kegelvormige vulkaan.
Bron 10 Europa Geologische bouw en gebergtevorming

Kaart van Europa met de geologische bouw. De legenda onderscheidt: Alpine (jong) plooiingsgebied (tertiair), Hercynisch plooiingsgebied (carboon), Caledonisch plooiingsgebied (silur), Oud schild (precambrisch), Schild bedekt door jongere ongeplooide sedimenten, Overig gebied bedekt met niet- of weinig geplooide sedimenten. Verder staan op de kaart de plooirichting, gebieden met glaciale vormen, belangrijke morenewallen en belangrijke cuesta’s. Steden zoals Oslo, Londen, Parijs, Madrid, Rome en Athene zijn aangegeven.
Europa
Overzichtskaart van Europa met de hoogteligging in kleuren, gebergten (waaronder de Alpen en het Centraal Massief), rivieren, landsgrenzen en steden. Schaal 1: 17.500.000. De kaart staat in het kaartenkatern; er is geen losse uitsnede beschikbaar.
Vraag 14 2 punten
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern. Het Centraal Massief is lager en heeft minder reliëf dan de Alpen. Leg het ontstaan van dit verschil uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat het Centraal Massief (Hercynisch plooiingsgebied) een ouder gebergte is dan de Alpen (Alpine plooiingsgebied). (1p)
- Noemt als gevolg dat de afbraak van gesteenten (exogene processen) in het Centraal Massief al langer plaatsvindt dan in de Alpen. (1p)
Vraag 15 3 punten
Gebruik bron 9. Hieronder staan gesteenten en geomorfologische verschijnselen aangegeven: horst, puinwaaier, slenk, metamorf gesteente, schildvulkaan, stratovulkaan, morene, sedimentgesteente en uitvloeiingsgesteente. Noteer de letters a tot en met d uit bron 9 onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste gesteente of het juiste geomorfologische verschijnsel.
Bekijk het antwoord
- Noemt bij elke letter het juiste gesteente of geomorfologische verschijnsel: a stratovulkaan, b horst, c sedimentgesteente, d uitvloeiingsgesteente. (3p)
Vier juiste antwoorden: 3 punten. Drie juiste antwoorden: 2 punten. Twee juiste antwoorden: 1 punt. Minder dan twee juiste antwoorden: 0 punten.
Vraag 16 3 punten
Gebruik de bronnen 9 en 10. In het Centraal Massief liggen meer dan 400 vulkanen die inmiddels uitgedoofd zijn. Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze vulkanen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat in de aardkorst rek plaatsvindt of dat er bewegingen in de aardkorst optreden. (1p)
- Noemt dat hierbij in de ondergrond breuken zijn ontstaan. (1p)
- Noemt dat magma langs die breuken een weg naar boven heeft kunnen vinden, waardoor vulkanen zijn ontstaan. (1p)
Vraag 17 2 punten
Gebruik bron 9. Het Centraal Massief was tijdens de laatste ijstijd bedekt met ijs. Toon met een aanwijzing uit de bron aan of de laatste vulkaanuitbarstingen in het Centraal Massief vóór, tijdens of ná de laatste ijstijd plaatsvonden.
Bekijk het antwoord
- Noemt als aanwijzing uit de bron dat de meeste vulkanen hun (oorspronkelijke) kegelvorm hebben en niet door gletsjers zijn geërodeerd. (1p)
- Concludeert dat de laatste uitbarstingen dus ná de laatste ijstijd moeten hebben plaatsgevonden. (1p)
2024, tijdvak 1: Duwen en trekken aan de Caribische plaat
Opgavetekst
Bron 18 Tektoniek en vulkanisme in Midden-Amerika

Kaart van Midden-Amerika en het Caribisch gebied met de tektonische platen (onder meer de Noord-Amerikaanse, Caribische, Cocosplaat, Zuid-Amerikaanse en Noord-Andes-plaat) en de bewegingsrichting van de platen met pijlen. De plaatgrenzen zijn per type aangegeven (zie de legenda). Vulkanen zijn met driehoeken en hotspots met oranje stippen aangegeven. Aardbevingen zijn met cirkels aangegeven, per sterkteklasse (5,5 tot 7; 7 tot 8; 8 tot 9). Het aardbevingsrisico per gebied loopt in kleur van laag tot hoog. Schaal 0, 325 en 650 km.
Bron 19 Bathymetrische kaart van het Caribisch Gebied

Op een bathymetrische kaart wordt de topografische hoogte van de zeebodem aangegeven. Hoe donkerder blauw hoe dieper de zee.
Kaart van het Caribisch gebied met onder meer Mexico, Belize, Honduras, Nicaragua, Costa Rica, Panama, Colombia, Venezuela, Cuba, Jamaica, Haïti, de Dominicaanse Republiek en Puerto Rico. Schaal 0, 220 en 440 km.
Vraag 31 2 punten
Gebruik de bronnen 18 en 19. Aan de westkant van de Caribische plaat liggen de vulkanen dichter bij de plaatgrens dan aan de oostkant van de Caribische plaat. Leg het ontstaan van dit verschil uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat de onderduikende plaat aan de westkant (de Cocosplaat) steiler wegduikt onder de Caribische plaat dan de onderduikende plaat aan de oostkant (de Noord-Amerikaanse plaat). (1p)
- Noemt als gevolg dat de onderduikende plaat aan de westkant daardoor dichter bij de plaatgrens in de aardmantel komt en daar smelt. (1p)
Vraag 32 2 punten
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern. Ten oosten van de Bovenwindse Eilanden ligt een diepzeetrog. Door een exogeen proces is het zuidelijke deel van deze trog minder diep. Leg uit dat het zuidelijk deel van deze trog minder diep is. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat vanuit de Orinoco, of vanaf het land, sedimenten naar zee worden getransporteerd. (1p)
- Noemt als gevolg dat het zuidelijke deel van de trog daardoor wordt opgevuld met sedimenten. (1p)
Vraag 33 2 punten
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern. De Noord-Amerikaanse plaat en de Caribische plaat bewegen tussen Belize en Cuba transform ten opzichte van elkaar. Dat is niet altijd zo geweest. Tientallen miljoenen jaren geleden vond hier subductie plaats. Geef twee aanwijzingen waaruit blijkt dat hier in het verleden subductie heeft plaatsgevonden.
Bekijk het antwoord
- Noemt een aanwijzing: de zee tussen Belize en Cuba op de plaatgrens is heel diep, er ligt een trog. (1p)
- Noemt een aanwijzing: er liggen (inactieve vulkanische) eilanden bij deze plaatgrens. (1p)
Bron 20 Geologische ontsluiting in Arikok National Park, Aruba

Aan de noordoostkant van Aruba ligt Arikok National Park. Op de foto’s is een lichtgeel gesteente te zien met daaronder zwart basalt.
Foto van een kustrots met lichtgeel, grillig gesteente boven en donkerder gesteente bij het water. Op het zand liggen wieren.
Vraag 34 1 punt
Gebruik bron 20. Uit de foto is het geologische ontstaan van Aruba af te leiden. De andere Benedenwindse Eilanden zijn op dezelfde manier ontstaan. Geef de naam van het gesteente dat op het basalt ligt.
Bekijk het antwoord
- Noemt de naam van het gesteente dat op het basalt ligt: kalksteen. (1p)
Vraag 35 2 punten
Gebruik bron 20. Uit de foto is het geologische ontstaan van Aruba af te leiden. De andere Benedenwindse Eilanden zijn op dezelfde manier ontstaan. Beschrijf in twee stappen het geologische ontstaan van Aruba.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de kalksteen is ontstaan op de bodem van de oceaan. (1p)
- Noemt dat deze kalksteen door vulkanische activiteit (bij de plaatgrens tussen de Caribische plaat en de Zuid-Amerikaanse plaat) omhoog is geduwd en boven de zeespiegel is komen te liggen. (1p)
2024, tijdvak 2: Geschiedenis van de platentektoniek
Vraag 10 2 punten
Hieronder staan drie beschrijvingen die te maken hebben met de theorie van de platentektoniek.
Beschrijving a: omhooggerichte convectiestromen onder de oceanische korst zorgen hier voor ridge push.
Beschrijving b: de langgerekte, diepe delen in de oceaan die ontstaan op plaatsen waar door slab pull de oceanische korst de mantel ingetrokken wordt.
Beschrijving c: de aardkorst en het bovenste deel van de mantel die als één geheel bewegen.
Noteer de letters a, b en c onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het begrip dat beschreven wordt.
Bekijk het antwoord
- Noemt bij a de (mid)oceanische rug, bij b de (diepzee)trog en bij c de lithosfeer. (2p)
Puntentabel: drie juiste antwoorden 2 punten; twee juiste antwoorden 1 punt; minder dan twee juiste antwoorden 0 punten.
Bron 7 Een revolutie in de aardwetenschappen
In 1973 schreef de Britse professor in de geologie Anthony Hallam het populair wetenschappelijke boek over platentektoniek Een revolutie in de geologie. In het voorwoord schrijft hij: „De afgelopen jaren zijn wat betreft de aardwetenschappen buitengewoon boeiend geweest om mee te maken. Nieuwe stoutmoedige denkbeelden met betrekking tot de fundamentele aspecten van de structuur en de evolutie van onze planeet zijn op allerlei manieren getoetst en tot algemene tevredenheid bevestigd.”
Bron 8 Geologische bouw en gebergtevorming

Wereldkaart van de geologische bouw. Legenda: oud schild (precambrisch, lichtgroen); schild bedekt door jongere ongeplooide sedimenten (gearceerd); overig gebied bedekt met niet of weinig geplooide sedimenten (lichtgeel); alpiene (jonge) plooiingsgebieden (tertiair, oranje lijnen); hercynische plooiingsgebieden (carboon, rood); caledonische plooiingsgebieden (siluur, paars); riftzones (strepen) en diepzeetroggen (blauwe lijnen). Op de kaart staan de schilden benoemd, zoals het Canadese, Baltische, Siberische, Chinese, Indische, Arabische, Afrikaanse, Guyana- en Braziliaanse schild en het Australische schild.
Vraag 11 2 punten
Gebruik de bronnen 7 en 8. De ligging en ouderdom van gebergten aan de randen van het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan zijn een bewijs voor de theorie van de platentektoniek. Beredeneer dat aardwetenschappers deze ligging en ouderdom als bewijs gebruikten om de theorie van de platentektoniek te onderbouwen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de gebergten aan de westkant van Noorwegen, bij Schotland en/of Ierland en aan de oostkant van Groenland dezelfde ouderdom hebben (ontstaan tijdens de Caledonische plooiingsfase). (1p)
- Noemt dat aardwetenschappers daaruit concludeerden dat deze gebergten ooit één geheel waren en door sea-floor-spreading (divergentie) van elkaar weg geduwd zijn. (1p)
Bron 9 De vervorming van de aardkorst

Wereldkaart met de plaatgrenzen en de mate van vervorming van de aardkorst. Legenda: vervorming van matig (blauw) tot sterk (rood). Vier locaties zijn met een letter aangegeven: a in de Grote Oceaan, ten westen van Noord-Amerika (Hawaii); b langs de westkust van Midden-Amerika; c in het Himalayagebied in Azië; d in de zuidelijke Indische Oceaan, ten zuidoosten van Afrika.
Vraag 12 1 punt
Gebruik bron 9. Aan de randen van de Grote Oceaan liggen delen van de aardkorst die sterk vervormd worden. Welk proces zorgt op deze plekken voor deze sterke vervorming?
Bekijk het antwoord
- Noemt subductie (of convergentie, slab pull). (1p)
Bron 10 Acht beweringen over de locaties a tot en met d in bron 9
1 Een divergente plaatgrens zorgt op deze plek voor een lange rij actieve onderzeese vulkanen.
2 Hier ligt één actieve vulkaan, maar onder water ligt een lange rij uitgedoofde vulkanen.
3 In dit deel speelt slab pull een grote rol bij de plaatbeweging.
4 Hoog in de bergen vind je hier fossielen van planten en dieren die op de zeebodem van een verdwenen oceaan leefden.
5 In juni 2018 verloren tientallen mensen het leven door pyroclastische stromen na een heftige vulkaanuitbarsting.
6 Toeristen komen hier elke dag kijken naar de lavastromen die rustig in zee stromen.
7 Aan weerszijden van de plaatgrens liggen op gelijke afstand van de plaatgrens gesteenten van dezelfde ouderdom.
8 In 2015 vielen in dit gebergte duizenden doden als gevolg van een catastrofale aardbeving. Een van de hoofdsteden in dit gebergte ligt sinds de aardbeving 1 meter hoger en is 2 meter verschoven.
Vraag 13 3 punten
Gebruik de bronnen 9 en 10. Op de kaart in bron 9 staan met de letters a tot en met d vier locaties aangegeven. Locatie a is Hawaii. In bron 10 staan acht beweringen over deze locaties.
Noteer de letters a tot en met d onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter de cijfers van de twee beweringen die daarbij horen.
Bekijk het antwoord
- Noemt bij elke letter de twee juiste cijfers: a (Hawaii) 2 en 6; b (Centraal-Amerika) 3 en 5; c (Himalaya) 4 en 8; d (Zuidoost-Indische rug) 1 en 7. (3p)
Puntentabel op het aantal juiste cijfers: acht juist 3 punten; zeven of zes juist 2 punten; vijf of vier juist 1 punt; minder dan vier juist 0 punten.
Hoe vaak endogene en exogene processen in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 8, 10, 13-16, 27 | 7 | 22% |
| 2026, tijdvak 2 | 10-16, 20, 28 | 9 | 27% |
| 2025, tijdvak 1 | 9-12 | 4 | 12% |
| 2025, tijdvak 2 | 10-11, 19, 32-36 | 8 | 22% |
| 2024, tijdvak 1 | 14-17, 31-35 | 9 | 29% |
| 2024, tijdvak 2 | 10-13 | 4 | 13% |
In 6 van de 6 ingedeelde examens aardrijkskunde vwo Cariben staat een vraag over endogene en exogene processen, samen 41 vragen (21% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 2: 9 vragen.
Oefenen met endogene en exogene processen
Maak de 15 nieuwste examenvragen over endogene en exogene processen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025 en 2024). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over endogene en exogene processen
Andere onderwerpen aardrijkskunde vwo Cariben
- Energie en grondstoffen
- Globalisering
- Weer en klimaat
- Ontwikkelingsvraagstukken
- Water en rivieren
- Bevolking en migratie
- Landbouw en voedsel
Endogene en exogene processen op andere niveaus
- Examenvragen endogene en exogene processen aardrijkskunde havo
- Examenvragen endogene en exogene processen aardrijkskunde vwo
- Examenvragen endogene en exogene processen aardrijkskunde havo Cariben
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen aardrijkskunde vwo Cariben onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op aardrijkskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt endogene en exogene processen voor in het eindexamen aardrijkskunde vwo Cariben?
In de 6 ingedeelde examens van 2024 tot en met 2026 gaan 41 vragen over endogene en exogene processen, 21% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 6 van die examens.
In welk examen aardrijkskunde vwo Cariben stonden de meeste vragen over endogene en exogene processen?
In het examen van 2026, tijdvak 2, met 9 vragen: 10-16, 20, 28.
Hoe oefen ik examenvragen over endogene en exogene processen?
Op deze pagina staan alle vragen over endogene en exogene processen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.