Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Nederland (1848-1914), De Eerste Wereldoorlog (1914-1918), Het Interbellum (1918-1939), Het Interbellum (1918-1939), Door de tijd heen, De Tweede Wereldoorlog (1939-1945), Door de tijd heen, Europa en de wereld (1945-1989), Door de tijd heen, De nieuwe wereldorde (vanaf 1990), De nieuwe wereldorde (vanaf 1990).

Kort antwoord

Het centraal examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1 telt 51 vragen. De meeste vragen gaan over tijd van wereldoorlogen (26), staatsinrichting (7) en Koude Oorlog (6). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tijd van wereldoorlogen10-12, 14-24, 26-3726
Staatsinrichting1-2, 5-6, 13, 49, 517
Koude Oorlog40-44, 476
Tijd van burgers en stoommachines3-4, 7-95
Historische vaardigheden25, 38, 45-464
Tijd van televisie en computer48, 502
Dekolonisatie391

Vergeleken met andere jaren

De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 17 examens geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl sinds 2018. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Nederland (1848-1914)

Gebruik bron 1.

Vraag 1 1 punt

De gebeurtenis op de tekening leidde tot een politieke verandering in Nederland in 1848. Welke politieke verandering wordt bedoeld?

  1. A het afschaffen van de constitutionele monarchie
  2. B het aftreden van koning Willem II
  3. C het invoeren van een nieuwe grondwet
  4. D het oprichten van politieke partijen
Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Gebruik bron 2.

Vraag 2 1 punt

Deze brief werd geschreven naar aanleiding van de ‘Luxemburgse kwestie’. Wat heeft de koning toen gedaan om te proberen zijn macht te behouden?

  1. A Hij heeft de ministers hun ontslag laten indienen.
  2. B Hij heeft de opdracht gegeven om de grondwet te wijzigen.
  3. C Hij heeft de Tweede Kamer laten ontbinden.
  4. D Hij heeft het parlement het budgetrecht afgenomen.
Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bron 2

Een brief met een waarschuwing aan koning Willem III:

De macht van uwe majesteit is aangetast. De Kamerleden willen dat uw ministers verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en niet meer aan u. Maar pas op! Ik waarschuw u: dan zal uw macht nóg verder afnemen!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 3 1 punt

Hieronder staat een omschrijving van een persoon: Hij streed voor de emancipatie van de eenvoudige burgers, die volgens hem nog écht protestant waren. Voor deze mensen stichtte hij een protestantse universiteit. Ook richtte hij een protestantse krant en een protestantse politieke partij op. Wat is de naam van de persoon die wordt omschreven?

Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bron 2

Een brief met een waarschuwing aan koning Willem III:

De macht van uwe majesteit is aangetast. De Kamerleden willen dat uw ministers verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en niet meer aan u. Maar pas op! Ik waarschuw u: dan zal uw macht nóg verder afnemen!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • (Abraham) Kuyper (1)

Vraag 4 1 punt

Het oprichten van een protestantse universiteit, een protestantse krant en een protestantse politieke partij passen bij een maatschappelijk verschijnsel. Welk maatschappelijk verschijnsel wordt bedoeld?

  1. A pacificatie
  2. B poldermodel
  3. C secularisatie
  4. D verzuiling
Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bron 2

Een brief met een waarschuwing aan koning Willem III:

De macht van uwe majesteit is aangetast. De Kamerleden willen dat uw ministers verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en niet meer aan u. Maar pas op! Ik waarschuw u: dan zal uw macht nóg verder afnemen!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 5 2 punten

Tussen 1870 en 1920 ontstaan er vrouwenorganisaties die strijden voor gelijke politieke rechten. Onder welke naam staat deze periode van strijd voor gelijke vrouwenrechten bekend? Geef een voorbeeld van een politiek recht waar toen door de vrouwenbeweging voor werd gestreden.

Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bron 2

Een brief met een waarschuwing aan koning Willem III:

De macht van uwe majesteit is aangetast. De Kamerleden willen dat uw ministers verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en niet meer aan u. Maar pas op! Ik waarschuw u: dan zal uw macht nóg verder afnemen!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • naam: Eerste Feministische Golf (1)
  • politiek recht: actief kiesrecht/passief vrouwenkiesrecht (of een omschrijving daarvan) (1)

Gebruik bron 3.

Vraag 6 2 punten

De Tweede Kamer maakte tijdens deze vergadering gebruik van twee verschillende rechten. Noem deze twee rechten.

Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bron 2

Een brief met een waarschuwing aan koning Willem III:

De macht van uwe majesteit is aangetast. De Kamerleden willen dat uw ministers verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en niet meer aan u. Maar pas op! Ik waarschuw u: dan zal uw macht nóg verder afnemen!

Bron 3

Uit een verslag van een vergadering van de Tweede Kamer (1869):

De minister kwam met een wetsvoorstel om in de begroting ruim 109.000 gulden op te nemen voor diverse onderwijsuitgaven. Een Kamerlid stelde voor om dit bedrag te verhogen met 400 gulden. Deze wijziging werd door de minister overgenomen. Daarna werd de begroting door de Tweede Kamer aangenomen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • het recht van amendement (of een omschrijving daarvan) (1)
  • het budgetrecht (of een omschrijving daarvan) (1)

Gebruik bron 4.

Vraag 7 1 punt

De bron gaat over de oprichting van een politieke partij. Wat is de naam van deze politieke partij?

Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bron 2

Een brief met een waarschuwing aan koning Willem III:

De macht van uwe majesteit is aangetast. De Kamerleden willen dat uw ministers verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en niet meer aan u. Maar pas op! Ik waarschuw u: dan zal uw macht nóg verder afnemen!

Bron 3

Uit een verslag van een vergadering van de Tweede Kamer (1869):

De minister kwam met een wetsvoorstel om in de begroting ruim 109.000 gulden op te nemen voor diverse onderwijsuitgaven. Een Kamerlid stelde voor om dit bedrag te verhogen met 400 gulden. Deze wijziging werd door de minister overgenomen. Daarna werd de begroting door de Tweede Kamer aangenomen.

Bron 4

Uitnodiging voor een vergadering (1894):

Hierbij nodigen wij u uit voor een vergadering om een democratische partij op te richten. U kunt hierbij aanwezig zijn als u het met ons eens bent. Wij willen als partij de loonslaven steunen in hun strijd tegen de kapitalistische onderdrukkers. Wij willen het kiesrecht veroveren en gebruiken als democratisch middel in de klassenstrijd.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • de SDAP (1)

Vraag 8 1 punt

Hieronder staat een omschrijving van een bevolkingsgroep die zich emancipeerde: Al vanaf het begin van de negentiende eeuw waren zij, net als de andere burgers in Nederland, gelijk voor de wet. Toch werden zij in het protestantse Nederland als tweederangsburgers gezien. Lange tijd hebben zij, onder leiding van Schaepman, gestreden voor een betere positie in de maatschappij. Welke bevolkingsgroep wordt bedoeld?

  1. A arbeiders
  2. B kleine luyden
  3. C liberalen
  4. D rooms-katholieken
  5. E vrouwen
Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bron 2

Een brief met een waarschuwing aan koning Willem III:

De macht van uwe majesteit is aangetast. De Kamerleden willen dat uw ministers verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en niet meer aan u. Maar pas op! Ik waarschuw u: dan zal uw macht nóg verder afnemen!

Bron 3

Uit een verslag van een vergadering van de Tweede Kamer (1869):

De minister kwam met een wetsvoorstel om in de begroting ruim 109.000 gulden op te nemen voor diverse onderwijsuitgaven. Een Kamerlid stelde voor om dit bedrag te verhogen met 400 gulden. Deze wijziging werd door de minister overgenomen. Daarna werd de begroting door de Tweede Kamer aangenomen.

Bron 4

Uitnodiging voor een vergadering (1894):

Hierbij nodigen wij u uit voor een vergadering om een democratische partij op te richten. U kunt hierbij aanwezig zijn als u het met ons eens bent. Wij willen als partij de loonslaven steunen in hun strijd tegen de kapitalistische onderdrukkers. Wij willen het kiesrecht veroveren en gebruiken als democratisch middel in de klassenstrijd.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Gebruik bron 5.

Vraag 9 1 punt

Geef een reden waarom de bron past bij het modern imperialisme.

Bron 1

Een tekening van rellen in Amsterdam in 1848:

Bron 2

Een brief met een waarschuwing aan koning Willem III:

De macht van uwe majesteit is aangetast. De Kamerleden willen dat uw ministers verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer en niet meer aan u. Maar pas op! Ik waarschuw u: dan zal uw macht nóg verder afnemen!

Bron 3

Uit een verslag van een vergadering van de Tweede Kamer (1869):

De minister kwam met een wetsvoorstel om in de begroting ruim 109.000 gulden op te nemen voor diverse onderwijsuitgaven. Een Kamerlid stelde voor om dit bedrag te verhogen met 400 gulden. Deze wijziging werd door de minister overgenomen. Daarna werd de begroting door de Tweede Kamer aangenomen.

Bron 4

Uitnodiging voor een vergadering (1894):

Hierbij nodigen wij u uit voor een vergadering om een democratische partij op te richten. U kunt hierbij aanwezig zijn als u het met ons eens bent. Wij willen als partij de loonslaven steunen in hun strijd tegen de kapitalistische onderdrukkers. Wij willen het kiesrecht veroveren en gebruiken als democratisch middel in de klassenstrijd.

Bron 5

Een poster van de Nederlandse regering, bedoeld om in Nederland soldaten te werven (1912):

Toelichting Op de poster staat bovenaan: Indisch leger.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat met het afbeelden van soldaten/militairen duidelijk wordt gemaakt dat Nederland op dat moment de baas is/het gezag wil behouden/uitbreiden in Nederlands-Indië/Indonesië. (1)

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 6.

Vraag 10 1 punt

Waarvan is de situatie op de foto een gevolg?

  1. A van de aanleg van de Dodendraad
  2. B van de Duitse inval in België
  3. C van de handelsbelemmeringen
  4. D van de Russische Revolutie
Bron 6

Opvang van vluchtelingen in Nederland (1914):

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Gebruik bron 7.

Vraag 11 1 punt

Welke stippellijn laat zien waar het front lag in 1915?

  1. A lijn 1
  2. B lijn 2
  3. C lijn 3
  4. D lijn 4
Bron 6

Opvang van vluchtelingen in Nederland (1914):

Bron 7

Een kaart met frontlijnen tijdens de Eerste Wereldoorlog:

bron 8 De keizer strooit met oorlogsmedailles op een slagveld (1916):

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Gebruik bron 8.

Vraag 12 1 punt

Op de bron staat de Duitse keizer afgebeeld. Geeft de tekenaar een positieve of een negatieve boodschap over de keizer? Geef met behulp van de bron een argument voor je keuze. Doe het zo: De tekenaar geeft een … (kies uit: positieve / negatieve) boodschap, want … (geef een argument met behulp van de bron).

Bron 6

Opvang van vluchtelingen in Nederland (1914):

Bron 7

Een kaart met frontlijnen tijdens de Eerste Wereldoorlog:

bron 8 De keizer strooit met oorlogsmedailles op een slagveld (1916):

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als na ‘negatieve boodschap’ een juist, bij de bron passend argument volgt, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 13 2 punten

Bij de eerste verkiezingen na de grondwetswijziging van 1917 haalden de liberalen minder Kamerzetels dan daarvóór. Leg uit waardoor het aantal Kamerzetels voor de liberalen minder was geworden. Doe dit door:

  • eerst aan te geven welk onderdeel van de grondwetswijziging van

1917 ervoor zorgde dat de liberalen minder Kamerzetels kregen

  • en daarna aan te geven waardoor dit onderdeel ervoor zorgde dat vooral de liberalen minder Kamerzetels kregen.
Bron 6

Opvang van vluchtelingen in Nederland (1914):

Bron 7

Een kaart met frontlijnen tijdens de Eerste Wereldoorlog:

bron 8 De keizer strooit met oorlogsmedailles op een slagveld (1916):

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • Het aantal Kamerzetels voor vooral de liberalen werd daardoor minder, omdat (één van de volgende): (1p)
    • andere politieke stromingen (zoals het socialisme en de confessionele stromingen) meer invloed kregen.
    • er onder (orthodox) protestanten, katholieken en arbeiders (die toen kiesrecht kregen) weinig steun/aanhang voor het liberalisme was.
    • de zetels naar rato verdeeld werden (en niet per district) (waardoor de kans op het winnen van een zetel voor de liberalen kleiner werd).
    • het censuskiesrecht verdween (waardoor ook anderen dan de rijke(re) bevolkingsgroepen/de liberale achterban in steeds grotere mate mochten stemmen).

Opmerking Het tweede scorepunt mag alleen toegekend worden als het eerste deel van de vraag juist beantwoord is.

Het Interbellum (1918-1939)

(Deze vraag heeft geen inleidende tekst.)

Vraag 14 1 punt

Duits is tegenwoordig een van de officiële talen in België. Dit is een gevolg van een bepaling uit het Verdrag van Versailles. Welke bepaling uit het Verdrag van Versailles wordt bedoeld?

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat het hier gaat om het afstaan van grondgebied door Duitsland / aanpassing van de landsgrenzen / het annexeren van Duits grondgebied door België (als schadevergoeding). (1)

Vraag 15 1 punt

In 1923 werd het Duitse Ruhrgebied bezet door Franse en Belgische troepen. Wat was een reden voor die bezetting?

  1. A De bezetting was een onderdeel van het Verdrag van Versailles.
  2. B De Volkenbond vond dat Duitsland een extra straf verdiende.
  3. C Duitsland kon niet voldoen aan de herstelbetalingen.
  4. D Het Duitse geld was door de inflatie bijna niets meer waard.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 9.

Vraag 16 1 punt

In de tekening is een reden te herkennen voor de invoering van het Dawesplan. Geef met behulp van de bron aan welke reden de Verenigde Staten hadden voor het aanbieden van het Dawesplan.

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat in de bron is te zien dat de herstelbetalingen te zwaar waren voor Duitsland (waardoor de Verenigde Staten geen afbetalingen meer kregen van Groot-Brittannië en Frankrijk van de oorlogsleningen) / dat Amerikaanse bedrijven geen producten (meer) konden verkopen in Duitsland (het Dawesplan moest Duitsland daarom weer in staat stellen om hun oorlogsschulden aan onder andere Frankrijk en Groot-Brittannië af te lossen). (1)

Gebruik bron 10.

Vraag 17 1 punt

De tekening gaat over de rol van de Duitse regering aan het eind van de Eerste Wereldoorlog. Is in de bron een positieve of een negatieve mening te herkennen over de rol van de Duitse regering? Verklaar je keuze met behulp van de bron. Doe het zo: De mening over de rol van de Duitse regering is … (kies uit: positief / negatief), want … (geef een verklaring met behulp van de bron).

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bron 10

Een politieke tekening (1924):

bron 11 Een herinnering van iemand uit de Sovjet-Unie (1935):

Bijna iedere nacht reed de zwarte bus door de stad om mensen te arresteren. Ik was altijd bang dat hij voor mijn huisdeur zou stoppen. En inderdaad, op een nacht was het zover. Een speciaal commando stormde mijn huis binnen. Ik werd afgevoerd in de bus. De rit duurde heel erg lang. Ik was totaal uitgeput. Bij aankomst werden onze spullen ingenomen. Ik had geen naam meer, ik was gevangene nummer 194021. Ik werd ervan beschuldigd dat ik had meegeluisterd naar een grap over Stalin.

bron 12 Herinneringen van een vrouw uit de Sovjet-Unie over het jaar 1937:

Ik hield van Stalin. Ik ben van hem blijven houden. Zelfs toen ze over hem gingen schrijven dat hij verkeerde dingen heeft gedaan. Ik bleef van hem houden. Toen ik onze buurman een nare opmerking over Stalin hoorde maken, wilde ik hem aangeven bij de geheime politie. Ja, dat meende ik echt! Ik was in staat mijn eigen vader en moeder, van wie ik hield, aan te geven. Echt waar!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als na ‘negatief’ een juiste, bij de bron passende verklaring volgt, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 18 2 punten

Een invulopdracht over de eigenaar van een Duits kledingbedrijf:

1 In 1931 werd hij lid van de …(1)… , de partij van Hitler. Door het contact met de nazi’s kon hij een nieuw bedrijf beginnen.

2 Hij maakte de uniformen van de nazi-knokploeg, de …(2)… , ook wel de Bruinhemden genoemd.

3 Ook de zwarte uniformen van de elitesoldaten, de …(3)… , ook wel de Duitse Zwarthemden genoemd, werden door hem gemaakt. Maak de tekst kloppend door de namen van de organisaties in te vullen. Doe het zo: Bij zin 1 hoort … (vul de naam van een organisatie in). (enzovoort tot en met zin 3)

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bron 10

Een politieke tekening (1924):

bron 11 Een herinnering van iemand uit de Sovjet-Unie (1935):

Bijna iedere nacht reed de zwarte bus door de stad om mensen te arresteren. Ik was altijd bang dat hij voor mijn huisdeur zou stoppen. En inderdaad, op een nacht was het zover. Een speciaal commando stormde mijn huis binnen. Ik werd afgevoerd in de bus. De rit duurde heel erg lang. Ik was totaal uitgeput. Bij aankomst werden onze spullen ingenomen. Ik had geen naam meer, ik was gevangene nummer 194021. Ik werd ervan beschuldigd dat ik had meegeluisterd naar een grap over Stalin.

bron 12 Herinneringen van een vrouw uit de Sovjet-Unie over het jaar 1937:

Ik hield van Stalin. Ik ben van hem blijven houden. Zelfs toen ze over hem gingen schrijven dat hij verkeerde dingen heeft gedaan. Ik bleef van hem houden. Toen ik onze buurman een nare opmerking over Stalin hoorde maken, wilde ik hem aangeven bij de geheime politie. Ja, dat meende ik echt! Ik was in staat mijn eigen vader en moeder, van wie ik hield, aan te geven. Echt waar!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Bij zin 1 hoort: NSDAP / Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei/ Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij. Bij zin 2 hoort: SA / Sturmabteilung. Bij zin 3 hoort: SS / Schutzstaffel. indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)

Vraag 19 1 punt

Tijdens de economische crisis tussen 1930 en 1940 werden werklozen in Nederland door de overheid verplicht om te stempelen. Noem een reden voor deze verplichting.

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bron 10

Een politieke tekening (1924):

bron 11 Een herinnering van iemand uit de Sovjet-Unie (1935):

Bijna iedere nacht reed de zwarte bus door de stad om mensen te arresteren. Ik was altijd bang dat hij voor mijn huisdeur zou stoppen. En inderdaad, op een nacht was het zover. Een speciaal commando stormde mijn huis binnen. Ik werd afgevoerd in de bus. De rit duurde heel erg lang. Ik was totaal uitgeput. Bij aankomst werden onze spullen ingenomen. Ik had geen naam meer, ik was gevangene nummer 194021. Ik werd ervan beschuldigd dat ik had meegeluisterd naar een grap over Stalin.

bron 12 Herinneringen van een vrouw uit de Sovjet-Unie over het jaar 1937:

Ik hield van Stalin. Ik ben van hem blijven houden. Zelfs toen ze over hem gingen schrijven dat hij verkeerde dingen heeft gedaan. Ik bleef van hem houden. Toen ik onze buurman een nare opmerking over Stalin hoorde maken, wilde ik hem aangeven bij de geheime politie. Ja, dat meende ik echt! Ik was in staat mijn eigen vader en moeder, van wie ik hield, aan te geven. Echt waar!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat moest worden voorkomen dat werklozen zwart konden werken / stiekem geld konden (bij)verdienen (naast de steun van de staat) / dat werklozen niet vertrouwd werden door de overheid. (1)

Gebruik bron 11.

Vraag 20 2 punten

In de bron zijn enkele kenmerken van het stalinisme te herkennen. Noem twee van deze kenmerken.

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bron 10

Een politieke tekening (1924):

bron 11 Een herinnering van iemand uit de Sovjet-Unie (1935):

Bijna iedere nacht reed de zwarte bus door de stad om mensen te arresteren. Ik was altijd bang dat hij voor mijn huisdeur zou stoppen. En inderdaad, op een nacht was het zover. Een speciaal commando stormde mijn huis binnen. Ik werd afgevoerd in de bus. De rit duurde heel erg lang. Ik was totaal uitgeput. Bij aankomst werden onze spullen ingenomen. Ik had geen naam meer, ik was gevangene nummer 194021. Ik werd ervan beschuldigd dat ik had meegeluisterd naar een grap over Stalin.

bron 12 Herinneringen van een vrouw uit de Sovjet-Unie over het jaar 1937:

Ik hield van Stalin. Ik ben van hem blijven houden. Zelfs toen ze over hem gingen schrijven dat hij verkeerde dingen heeft gedaan. Ik bleef van hem houden. Toen ik onze buurman een nare opmerking over Stalin hoorde maken, wilde ik hem aangeven bij de geheime politie. Ja, dat meende ik echt! Ik was in staat mijn eigen vader en moeder, van wie ik hield, aan te geven. Echt waar!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Ook juiste omschrijvingen van de hierboven genoemde kenmerken mogen goed gerekend worden.

Gebruik bron 12.

Vraag 21 2 punten

De liefde van de vrouw voor Stalin is opmerkelijk. Toch is haar liefde voor Stalin wel te verklaren door een onderdeel van de politiek die Stalin gevoerd heeft. Geef eerst met behulp van de bron aan waarom de liefde van de vrouw voor Stalin opmerkelijk is. Noem daarna zonder de bron een onderdeel van de politiek van Stalin waarmee deze opmerkelijke liefde verklaard kan worden. Doe het zo: De liefde van de vrouw is opmerkelijk, omdat … Een onderdeel van de politiek van Stalin is …

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bron 10

Een politieke tekening (1924):

bron 11 Een herinnering van iemand uit de Sovjet-Unie (1935):

Bijna iedere nacht reed de zwarte bus door de stad om mensen te arresteren. Ik was altijd bang dat hij voor mijn huisdeur zou stoppen. En inderdaad, op een nacht was het zover. Een speciaal commando stormde mijn huis binnen. Ik werd afgevoerd in de bus. De rit duurde heel erg lang. Ik was totaal uitgeput. Bij aankomst werden onze spullen ingenomen. Ik had geen naam meer, ik was gevangene nummer 194021. Ik werd ervan beschuldigd dat ik had meegeluisterd naar een grap over Stalin.

bron 12 Herinneringen van een vrouw uit de Sovjet-Unie over het jaar 1937:

Ik hield van Stalin. Ik ben van hem blijven houden. Zelfs toen ze over hem gingen schrijven dat hij verkeerde dingen heeft gedaan. Ik bleef van hem houden. Toen ik onze buurman een nare opmerking over Stalin hoorde maken, wilde ik hem aangeven bij de geheime politie. Ja, dat meende ik echt! Ik was in staat mijn eigen vader en moeder, van wie ik hield, aan te geven. Echt waar!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • Een onderdeel van de politiek van Stalin is (één van de volgende): (1p)
    • dat er (door de propaganda / persoonsverheerlijking) sprake was van indoctrinatie (of een voorbeeld daarvan).
    • dat er sprake was van censuur (door het weglaten van informatie hierover).
    • dat er sprake was van gratis sociale voorzieningen en onderwijs.
    • dat er wettelijke gelijkstelling van mannen en vrouwen was.
    • de overtuiging dat de communistische partij (onder leiding van Stalin) het land/de wereld zou verbeteren.

Vraag 22 2 punten

Al vanaf 1935 werden er in Duitsland televisieprogramma’s uitgezonden. De inhoud van die programma’s werd door de staat bepaald. In de uitzendingen kwam van alles aan bod, zoals kooktips, voetbalwedstrijden en wetenschappers die voorhoofden en neuzen van Arische en niet-Arische kinderen opmeten. Vijf kenmerken van het nationaal-socialisme:

1 concentratiekampen

2 Führerprincipe

3 rassenleer

4 terreur

5 totalitair Welke twee kenmerken passen bij deze televisie-uitzendingen? Schrijf alleen de nummers op.

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bron 10

Een politieke tekening (1924):

bron 11 Een herinnering van iemand uit de Sovjet-Unie (1935):

Bijna iedere nacht reed de zwarte bus door de stad om mensen te arresteren. Ik was altijd bang dat hij voor mijn huisdeur zou stoppen. En inderdaad, op een nacht was het zover. Een speciaal commando stormde mijn huis binnen. Ik werd afgevoerd in de bus. De rit duurde heel erg lang. Ik was totaal uitgeput. Bij aankomst werden onze spullen ingenomen. Ik had geen naam meer, ik was gevangene nummer 194021. Ik werd ervan beschuldigd dat ik had meegeluisterd naar een grap over Stalin.

bron 12 Herinneringen van een vrouw uit de Sovjet-Unie over het jaar 1937:

Ik hield van Stalin. Ik ben van hem blijven houden. Zelfs toen ze over hem gingen schrijven dat hij verkeerde dingen heeft gedaan. Ik bleef van hem houden. Toen ik onze buurman een nare opmerking over Stalin hoorde maken, wilde ik hem aangeven bij de geheime politie. Ja, dat meende ik echt! Ik was in staat mijn eigen vader en moeder, van wie ik hield, aan te geven. Echt waar!

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • (nummer) 3 (= rassenleer) (1)
  • (nummer) 5 (= totalitair) (1)

Gebruik bron 13.

Vraag 23 1 punt

De bron laat zien dat het volgens de nazi’s belangrijk was dat jongeren lid waren van de Hitlerjugend. Zo konden ze beter hun gezin beschermen. Waartegen moest het gezin volgens de bron worden beschermd? Doe het zo: Volgens de bron moest het gezin worden beschermd tegen …

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bron 10

Een politieke tekening (1924):

bron 11 Een herinnering van iemand uit de Sovjet-Unie (1935):

Bijna iedere nacht reed de zwarte bus door de stad om mensen te arresteren. Ik was altijd bang dat hij voor mijn huisdeur zou stoppen. En inderdaad, op een nacht was het zover. Een speciaal commando stormde mijn huis binnen. Ik werd afgevoerd in de bus. De rit duurde heel erg lang. Ik was totaal uitgeput. Bij aankomst werden onze spullen ingenomen. Ik had geen naam meer, ik was gevangene nummer 194021. Ik werd ervan beschuldigd dat ik had meegeluisterd naar een grap over Stalin.

bron 12 Herinneringen van een vrouw uit de Sovjet-Unie over het jaar 1937:

Ik hield van Stalin. Ik ben van hem blijven houden. Zelfs toen ze over hem gingen schrijven dat hij verkeerde dingen heeft gedaan. Ik bleef van hem houden. Toen ik onze buurman een nare opmerking over Stalin hoorde maken, wilde ik hem aangeven bij de geheime politie. Ja, dat meende ik echt! Ik was in staat mijn eigen vader en moeder, van wie ik hield, aan te geven. Echt waar!

Bron 13

Een propagandaposter van de nazi’s (1937):

Toelichting Op de poster staat bovenaan: de Hitlerjugend. Onderaan staat: ter bescherming van mijn gezin.

bron 14 Een Nederlandse politieke poster uit 1940:

Toelichting Op de poster staat: met Duitsland voor nieuw Europa. Rondom de poster staan overal de woorden: voor nieuw Europa.

bron 15 Uit een Russisch tijdschrift voor soldaten:

Tel niet de dagen, tel niet de meters. Tel alleen de Duitsers die je hebt gedood. Dood de Duitsers: dat is het gebed van je moeder. Dood de Duitsers: dat is de kreet van de Russische aarde. Aarzel niet: dood hen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat volgens de bron het gezin moest worden beschermd tegen (de invloed van) Joden en/of communisten. (1)

Gebruik nogmaals bron 13.

Vraag 24 1 punt

De NSDAP had ook nog andere redenen om jongeren lid te maken van de Hitlerjugend. Noem een andere reden.

Bron 9

Een Amerikaanse politieke tekening (1921):

Toelichting Op de zak staat: herstelbetalingen 55.000.000.000 dollar. Op de man die onder de zak ligt, staat: Duitsland.

Bron 10

Een politieke tekening (1924):

bron 11 Een herinnering van iemand uit de Sovjet-Unie (1935):

Bijna iedere nacht reed de zwarte bus door de stad om mensen te arresteren. Ik was altijd bang dat hij voor mijn huisdeur zou stoppen. En inderdaad, op een nacht was het zover. Een speciaal commando stormde mijn huis binnen. Ik werd afgevoerd in de bus. De rit duurde heel erg lang. Ik was totaal uitgeput. Bij aankomst werden onze spullen ingenomen. Ik had geen naam meer, ik was gevangene nummer 194021. Ik werd ervan beschuldigd dat ik had meegeluisterd naar een grap over Stalin.

bron 12 Herinneringen van een vrouw uit de Sovjet-Unie over het jaar 1937:

Ik hield van Stalin. Ik ben van hem blijven houden. Zelfs toen ze over hem gingen schrijven dat hij verkeerde dingen heeft gedaan. Ik bleef van hem houden. Toen ik onze buurman een nare opmerking over Stalin hoorde maken, wilde ik hem aangeven bij de geheime politie. Ja, dat meende ik echt! Ik was in staat mijn eigen vader en moeder, van wie ik hield, aan te geven. Echt waar!

Bron 13

Een propagandaposter van de nazi’s (1937):

Toelichting Op de poster staat bovenaan: de Hitlerjugend. Onderaan staat: ter bescherming van mijn gezin.

bron 14 Een Nederlandse politieke poster uit 1940:

Toelichting Op de poster staat: met Duitsland voor nieuw Europa. Rondom de poster staan overal de woorden: voor nieuw Europa.

bron 15 Uit een Russisch tijdschrift voor soldaten:

Tel niet de dagen, tel niet de meters. Tel alleen de Duitsers die je hebt gedood. Dood de Duitsers: dat is het gebed van je moeder. Dood de Duitsers: dat is de kreet van de Russische aarde. Aarzel niet: dood hen.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat jongeren op deze manier geïndoctrineerd konden worden met het nationaalsocialistische gedachtegoed / dat jongens binnen de Hitlerjugend (op een speelse manier) opgeleid konden worden tot (volgzame) soldaten. (1)

Door de tijd heen

(Deze vraag heeft geen inleidende tekst.)

Vraag 25 1 punt

De beroemde film The Sound of Music gaat over het leven van de Oostenrijkse kapitein Von Trapp en zijn gezin. Hieronder staan vier gebeurtenissen uit het leven van Von Trapp:

1 De kapitein was de baas van een haven voor onderzeeboten van Oostenrijk-Hongarije.

2 Na de Anschluss werd de kapitein opgeroepen voor het Duitse leger. Hij weigerde dat en het gezin vluchtte naar de Verenigde Staten.

3 Oostenrijk verloor, in dezelfde tijd dat het Verdrag van Versailles werd opgesteld, alle kustlijnen en havens, waardoor de kapitein geen baan meer had.

4 Tijdens de wereldwijde economische crisis verloor de kapitein al zijn geld. Om geld te verdienen vormde het gezin een koor dat uiteindelijk wereldberoemd werd. Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo: Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).

Bekijk het antwoord

Opmerking Er is maar één juiste volgorde.

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 14.

Vraag 26 1 punt

Deze poster is afkomstig van een Nederlandse politieke partij. Welke politieke partij wordt bedoeld?

  1. A ARP
  2. B NSB
  3. C NSDAP
  4. D SDAP

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 27 1 punt

In november 1941 richtte de Duitse bezetter in Nederland de zogenaamde Kultuurkamer op. Als je als muzikant, toneelspeler, schrijver of schilder je beroep wilde blijven uitoefenen, dan móest je lid worden van deze Kultuurkamer. Welk begrip hoort bij deze maatregel van de Duitse bezetter?

  1. A collectivisatie
  2. B gelijkschakeling
  3. C invloedssferen
  4. D mobilisatie

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 28 1 punt

De Kultuurkamer bepaalde welke kunst er gemaakt mocht worden. Kunst moest voortaan passen bij de ideeën van het nationaal-socialisme. Tegenwoordig is het bijna ondenkbaar dat één politieke stroming bepaalt welke kunst er gemaakt wordt, want dat is in strijd met een grondrecht. Welk grondrecht wordt bedoeld?

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • vrijheid van meningsuiting / vrijheid van drukpers (1)

Gebruik bron 15.

Vraag 29 1 punt

Is de oproep in het tijdschrift gedaan in 1940 of in 1942? Verklaar je antwoord.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als na ‘1942’ een juiste verklaring volgt, wordt 1 scorepunt toegekend.

Gebruik bron 16.

Vraag 30 1 punt

De deportatie is een reactie op een militaire aanval. Welke aanval wordt bedoeld? de aanval op

  1. A Hiroshima
  2. B Pearl Harbor
  3. C Rotterdam
  4. D Stalingrad
Bron 16

Een Amerikaanse poster (1942):

INSTRUCTIES VOOR ALLE PERSONEN VAN JAPANSE AFKOMST

Alle personen van Japanse afkomst die wonen in de Verenigde Staten zullen worden overgebracht naar opvangkampen.

Dit zal morgen gebeuren vanaf 12.00 uur. De overheid helpt u door vervoer en opvang te regelen.

Elk gezinslid mag alleen het volgende meenemen: beddengoed bestek kleding toiletartikelen

Grotere bezittingen zoals wasmachines worden door de Amerikaanse overheid bewaard.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Gebruik bron 17.

Vraag 31 2 punten

De krant Trouw verscheen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Leg uit waarom uit de kop van Trouw blijkt dat het een illegale krant was. Doe dit door:

  • eerst een onderdeel uit de bron te beschrijven
  • en daarna een verklaring te geven waarom hieruit blijkt dat Trouw een illegale krant was.
Bron 16

Een Amerikaanse poster (1942):

INSTRUCTIES VOOR ALLE PERSONEN VAN JAPANSE AFKOMST

Alle personen van Japanse afkomst die wonen in de Verenigde Staten zullen worden overgebracht naar opvangkampen.

Dit zal morgen gebeuren vanaf 12.00 uur. De overheid helpt u door vervoer en opvang te regelen.

Elk gezinslid mag alleen het volgende meenemen: beddengoed bestek kleding toiletartikelen

Grotere bezittingen zoals wasmachines worden door de Amerikaanse overheid bewaard.

Bron 17

De kop van de krant Trouw (30 april 1943):

bron 18 Herinneringen van een Nederlandse vrouw die in 1943 als kind in een kamp heeft gezeten:

Ze sloten ons met alle andere blanken op in kampen. We leden honger en werden met geweld in bedwang gehouden. “Tenko! Tenko!”, schreeuwden de bewakers terwijl we uit de laadruimte klommen. Ze sloegen sommige vrouwen met hun geweer. “Tenko! Tenko!” De kinderen huilden en de soldaten stelden ons in rijen op. Na een hele tijd stond iedereen op wonderbaarlijke wijze te buigen in de brandende tropische zon voor een kleine, gemeen uitziende man. Mama zei dat we het voorbeeld van de andere vrouwen moesten volgen. Toen bogen we allemaal.

bron 19 Een herinnering, oktober 1944:

We zaten gezellig samen thee te drinken toen we een Duitse soldaat en een politieagent langs zagen lopen. Een van mijn zussen ging naar de voordeur en deed open. De politieagent zei: “Jullie moeten allemaal direct naar het plein gaan bij de kerk. De deuren moeten open blijven, want alle huizen in de straat worden doorzocht. Wie we nog vinden, wordt meegenomen of doodgeschoten.”

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Een onderdeel uit de bron (één van de volgende): (1p)
    • de kroon is een verwijzing naar het koningshuis.
    • het afgebeelde hoofd is van het staatshoofd/de koningin (Wilhelmina).
    • de naam van de krant/Trouw verwijst naar het trouw blijven aan het koningshuis/het koninkrijk Nederland.
    • de appeltjes verwijzen naar de appeltjes van Oranje/de kleur van het koningshuis.
    • de ketenen (als omlijsting) wijzen op verbondenheid (rondom het koningshuis/met het verzet).
    • de (verschijnings)datum van de krant (30 april) is een verwijzing naar de verjaardag van (prinses) Juliana.

Opmerking Het tweede scorepunt mag alleen toegekend worden als het eerste deel van de vraag juist beantwoord is.

Gebruik bron 18.

Vraag 32 1 punt

Een invulopdracht:

1 Dit kamp stond in … (Duitsland / Nederlands-Indië / Polen).

2 Deze vrouw is gevangengezet door de … (Duitsers / Japanners / Russen). Kies telkens uit de drie mogelijkheden. Doe het zo: zin 1: … (kies uit: Duitsland / Nederlands-Indië / Polen) zin 2: … (kies uit: Duitsers / Japanners / Russen)

Bron 16

Een Amerikaanse poster (1942):

INSTRUCTIES VOOR ALLE PERSONEN VAN JAPANSE AFKOMST

Alle personen van Japanse afkomst die wonen in de Verenigde Staten zullen worden overgebracht naar opvangkampen.

Dit zal morgen gebeuren vanaf 12.00 uur. De overheid helpt u door vervoer en opvang te regelen.

Elk gezinslid mag alleen het volgende meenemen: beddengoed bestek kleding toiletartikelen

Grotere bezittingen zoals wasmachines worden door de Amerikaanse overheid bewaard.

Bron 17

De kop van de krant Trouw (30 april 1943):

bron 18 Herinneringen van een Nederlandse vrouw die in 1943 als kind in een kamp heeft gezeten:

Ze sloten ons met alle andere blanken op in kampen. We leden honger en werden met geweld in bedwang gehouden. “Tenko! Tenko!”, schreeuwden de bewakers terwijl we uit de laadruimte klommen. Ze sloegen sommige vrouwen met hun geweer. “Tenko! Tenko!” De kinderen huilden en de soldaten stelden ons in rijen op. Na een hele tijd stond iedereen op wonderbaarlijke wijze te buigen in de brandende tropische zon voor een kleine, gemeen uitziende man. Mama zei dat we het voorbeeld van de andere vrouwen moesten volgen. Toen bogen we allemaal.

bron 19 Een herinnering, oktober 1944:

We zaten gezellig samen thee te drinken toen we een Duitse soldaat en een politieagent langs zagen lopen. Een van mijn zussen ging naar de voordeur en deed open. De politieagent zei: “Jullie moeten allemaal direct naar het plein gaan bij de kerk. De deuren moeten open blijven, want alle huizen in de straat worden doorzocht. Wie we nog vinden, wordt meegenomen of doodgeschoten.”

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als beide antwoorden juist zijn, wordt 1 scorepunt toegekend.

Gebruik bron 19.

Vraag 33 2 punten

Er kan verschillend gedacht worden over Nederlandse politieagenten die in dienst bleven tijdens de bezetting. Sommige mensen vinden het een vorm van collaboratie, andere zien het als een vorm van aanpassing. Geef voor beide standpunten een argument. Doe het zo: collaboratie, omdat … aanpassing, omdat …

Bron 16

Een Amerikaanse poster (1942):

INSTRUCTIES VOOR ALLE PERSONEN VAN JAPANSE AFKOMST

Alle personen van Japanse afkomst die wonen in de Verenigde Staten zullen worden overgebracht naar opvangkampen.

Dit zal morgen gebeuren vanaf 12.00 uur. De overheid helpt u door vervoer en opvang te regelen.

Elk gezinslid mag alleen het volgende meenemen: beddengoed bestek kleding toiletartikelen

Grotere bezittingen zoals wasmachines worden door de Amerikaanse overheid bewaard.

Bron 17

De kop van de krant Trouw (30 april 1943):

bron 18 Herinneringen van een Nederlandse vrouw die in 1943 als kind in een kamp heeft gezeten:

Ze sloten ons met alle andere blanken op in kampen. We leden honger en werden met geweld in bedwang gehouden. “Tenko! Tenko!”, schreeuwden de bewakers terwijl we uit de laadruimte klommen. Ze sloegen sommige vrouwen met hun geweer. “Tenko! Tenko!” De kinderen huilden en de soldaten stelden ons in rijen op. Na een hele tijd stond iedereen op wonderbaarlijke wijze te buigen in de brandende tropische zon voor een kleine, gemeen uitziende man. Mama zei dat we het voorbeeld van de andere vrouwen moesten volgen. Toen bogen we allemaal.

bron 19 Een herinnering, oktober 1944:

We zaten gezellig samen thee te drinken toen we een Duitse soldaat en een politieagent langs zagen lopen. Een van mijn zussen ging naar de voordeur en deed open. De politieagent zei: “Jullie moeten allemaal direct naar het plein gaan bij de kerk. De deuren moeten open blijven, want alle huizen in de straat worden doorzocht. Wie we nog vinden, wordt meegenomen of doodgeschoten.”

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • collaboratie, omdat de agent voor de bezetter/vijand werkt / bevelen uitvoert van de bezetter/vijand / tegen Nederlanders optreedt (1)
  • aanpassing, omdat de politieagent probeert zijn normale werk voort te zetten / niet zomaar zonder werk wil komen te zitten / omdat veel anderen ook gewoon door bleven werken / omdat er een wettige regering in Nederland was / om erger te voorkomen (1)

Gebruik bron 20.

Vraag 34 1 punt

Beide affiches zijn voorbeelden van Duitse propaganda met dezelfde boodschap. Welke propagandaboodschap is in beide affiches te herkennen?

Bron 16

Een Amerikaanse poster (1942):

INSTRUCTIES VOOR ALLE PERSONEN VAN JAPANSE AFKOMST

Alle personen van Japanse afkomst die wonen in de Verenigde Staten zullen worden overgebracht naar opvangkampen.

Dit zal morgen gebeuren vanaf 12.00 uur. De overheid helpt u door vervoer en opvang te regelen.

Elk gezinslid mag alleen het volgende meenemen: beddengoed bestek kleding toiletartikelen

Grotere bezittingen zoals wasmachines worden door de Amerikaanse overheid bewaard.

Bron 17

De kop van de krant Trouw (30 april 1943):

bron 18 Herinneringen van een Nederlandse vrouw die in 1943 als kind in een kamp heeft gezeten:

Ze sloten ons met alle andere blanken op in kampen. We leden honger en werden met geweld in bedwang gehouden. “Tenko! Tenko!”, schreeuwden de bewakers terwijl we uit de laadruimte klommen. Ze sloegen sommige vrouwen met hun geweer. “Tenko! Tenko!” De kinderen huilden en de soldaten stelden ons in rijen op. Na een hele tijd stond iedereen op wonderbaarlijke wijze te buigen in de brandende tropische zon voor een kleine, gemeen uitziende man. Mama zei dat we het voorbeeld van de andere vrouwen moesten volgen. Toen bogen we allemaal.

bron 19 Een herinnering, oktober 1944:

We zaten gezellig samen thee te drinken toen we een Duitse soldaat en een politieagent langs zagen lopen. Een van mijn zussen ging naar de voordeur en deed open. De politieagent zei: “Jullie moeten allemaal direct naar het plein gaan bij de kerk. De deuren moeten open blijven, want alle huizen in de straat worden doorzocht. Wie we nog vinden, wordt meegenomen of doodgeschoten.”

Bron 20

Twee affiches over bombardementen in 1944:

affiche 1 affiche 2

Toelichting Toelichting Op het affiche staat: Nijmegen 22-2-'44, Op het affiche staat: Van je vrienden moet Anglo-Amerikaansche oorlogsvoering. je 't hebben! Nijmegen, Enschede, Arnhem. (Anglo-Amerikaansche betekent Engels-Amerikaanse.)

bron 21 Het aantal doden per maand in Den Haag in 1944 en 1945:

bron 22 Uit de inleiding van een boek (1945):

Bergen-Belsen, Dachau, Buchenwald, Auschwitz. Het zijn namen die voor altijd afschuw zullen opwekken. In dit boek staan foto’s van geallieerde oorlogsfotografen. De mensen die twijfelen, die niet kunnen of willen geloven dat dit gebeurd is, kunnen het nu met eigen ogen zien.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat in beide affiches de Britten/Amerikanen de schuld krijgen van de verwoestingen/van de bombardementen op Nederlandse steden/van onschuldige slachtoffers (en daarmee verontwaardiging onder de Nijmeegse/Nederlandse bevolking willen opwekken) / dat in beide affiches de Duitsers de bombardementen van de Britten/Amerikanen gebruiken om hen als (de echte) vijanden van Nederland af te schilderen. (1)

Gebruik bron 21.

Vraag 35 1 punt

In de grafiek valt op dat in sommige maanden het aantal doden veel hoger is dan in andere maanden. Behalve een bombardement op een wijk in Den Haag en doodstraffen die werden uitgevoerd, is er nóg een historische oorzaak te noemen voor dit hoge aantal doden. Welke historische oorzaak wordt bedoeld?

Bron 16

Een Amerikaanse poster (1942):

INSTRUCTIES VOOR ALLE PERSONEN VAN JAPANSE AFKOMST

Alle personen van Japanse afkomst die wonen in de Verenigde Staten zullen worden overgebracht naar opvangkampen.

Dit zal morgen gebeuren vanaf 12.00 uur. De overheid helpt u door vervoer en opvang te regelen.

Elk gezinslid mag alleen het volgende meenemen: beddengoed bestek kleding toiletartikelen

Grotere bezittingen zoals wasmachines worden door de Amerikaanse overheid bewaard.

Bron 17

De kop van de krant Trouw (30 april 1943):

bron 18 Herinneringen van een Nederlandse vrouw die in 1943 als kind in een kamp heeft gezeten:

Ze sloten ons met alle andere blanken op in kampen. We leden honger en werden met geweld in bedwang gehouden. “Tenko! Tenko!”, schreeuwden de bewakers terwijl we uit de laadruimte klommen. Ze sloegen sommige vrouwen met hun geweer. “Tenko! Tenko!” De kinderen huilden en de soldaten stelden ons in rijen op. Na een hele tijd stond iedereen op wonderbaarlijke wijze te buigen in de brandende tropische zon voor een kleine, gemeen uitziende man. Mama zei dat we het voorbeeld van de andere vrouwen moesten volgen. Toen bogen we allemaal.

bron 19 Een herinnering, oktober 1944:

We zaten gezellig samen thee te drinken toen we een Duitse soldaat en een politieagent langs zagen lopen. Een van mijn zussen ging naar de voordeur en deed open. De politieagent zei: “Jullie moeten allemaal direct naar het plein gaan bij de kerk. De deuren moeten open blijven, want alle huizen in de straat worden doorzocht. Wie we nog vinden, wordt meegenomen of doodgeschoten.”

Bron 20

Twee affiches over bombardementen in 1944:

affiche 1 affiche 2

Toelichting Toelichting Op het affiche staat: Nijmegen 22-2-'44, Op het affiche staat: Van je vrienden moet Anglo-Amerikaansche oorlogsvoering. je 't hebben! Nijmegen, Enschede, Arnhem. (Anglo-Amerikaansche betekent Engels-Amerikaanse.)

bron 21 Het aantal doden per maand in Den Haag in 1944 en 1945:

bron 22 Uit de inleiding van een boek (1945):

Bergen-Belsen, Dachau, Buchenwald, Auschwitz. Het zijn namen die voor altijd afschuw zullen opwekken. In dit boek staan foto’s van geallieerde oorlogsfotografen. De mensen die twijfelen, die niet kunnen of willen geloven dat dit gebeurd is, kunnen het nu met eigen ogen zien.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Antwoorden die te maken hebben met het klimaat of het weer, zoals een koude winter, of ziekten, zoals de griep, mogen niet goed gerekend worden.

Gebruik bron 22.

Vraag 36 1 punt

Geef een verklaring waarom de genoemde plaatsen afschuw opwekken.

Bron 16

Een Amerikaanse poster (1942):

INSTRUCTIES VOOR ALLE PERSONEN VAN JAPANSE AFKOMST

Alle personen van Japanse afkomst die wonen in de Verenigde Staten zullen worden overgebracht naar opvangkampen.

Dit zal morgen gebeuren vanaf 12.00 uur. De overheid helpt u door vervoer en opvang te regelen.

Elk gezinslid mag alleen het volgende meenemen: beddengoed bestek kleding toiletartikelen

Grotere bezittingen zoals wasmachines worden door de Amerikaanse overheid bewaard.

Bron 17

De kop van de krant Trouw (30 april 1943):

bron 18 Herinneringen van een Nederlandse vrouw die in 1943 als kind in een kamp heeft gezeten:

Ze sloten ons met alle andere blanken op in kampen. We leden honger en werden met geweld in bedwang gehouden. “Tenko! Tenko!”, schreeuwden de bewakers terwijl we uit de laadruimte klommen. Ze sloegen sommige vrouwen met hun geweer. “Tenko! Tenko!” De kinderen huilden en de soldaten stelden ons in rijen op. Na een hele tijd stond iedereen op wonderbaarlijke wijze te buigen in de brandende tropische zon voor een kleine, gemeen uitziende man. Mama zei dat we het voorbeeld van de andere vrouwen moesten volgen. Toen bogen we allemaal.

bron 19 Een herinnering, oktober 1944:

We zaten gezellig samen thee te drinken toen we een Duitse soldaat en een politieagent langs zagen lopen. Een van mijn zussen ging naar de voordeur en deed open. De politieagent zei: “Jullie moeten allemaal direct naar het plein gaan bij de kerk. De deuren moeten open blijven, want alle huizen in de straat worden doorzocht. Wie we nog vinden, wordt meegenomen of doodgeschoten.”

Bron 20

Twee affiches over bombardementen in 1944:

affiche 1 affiche 2

Toelichting Toelichting Op het affiche staat: Nijmegen 22-2-'44, Op het affiche staat: Van je vrienden moet Anglo-Amerikaansche oorlogsvoering. je 't hebben! Nijmegen, Enschede, Arnhem. (Anglo-Amerikaansche betekent Engels-Amerikaanse.)

bron 21 Het aantal doden per maand in Den Haag in 1944 en 1945:

bron 22 Uit de inleiding van een boek (1945):

Bergen-Belsen, Dachau, Buchenwald, Auschwitz. Het zijn namen die voor altijd afschuw zullen opwekken. In dit boek staan foto’s van geallieerde oorlogsfotografen. De mensen die twijfelen, die niet kunnen of willen geloven dat dit gebeurd is, kunnen het nu met eigen ogen zien.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat het om plaatsen gaat waar massamoorden werden gepleegd/de Holocaust heeft plaatsgevonden. (1)

Gebruik nogmaals bron 22.

Vraag 37 2 punten

De foto’s uit het boek zijn gemaakt door fotografen die met de geallieerde legers meetrokken naar Duitsland. Noem twee landen waaruit deze geallieerde legers afkomstig waren.

Bron 16

Een Amerikaanse poster (1942):

INSTRUCTIES VOOR ALLE PERSONEN VAN JAPANSE AFKOMST

Alle personen van Japanse afkomst die wonen in de Verenigde Staten zullen worden overgebracht naar opvangkampen.

Dit zal morgen gebeuren vanaf 12.00 uur. De overheid helpt u door vervoer en opvang te regelen.

Elk gezinslid mag alleen het volgende meenemen: beddengoed bestek kleding toiletartikelen

Grotere bezittingen zoals wasmachines worden door de Amerikaanse overheid bewaard.

Bron 17

De kop van de krant Trouw (30 april 1943):

bron 18 Herinneringen van een Nederlandse vrouw die in 1943 als kind in een kamp heeft gezeten:

Ze sloten ons met alle andere blanken op in kampen. We leden honger en werden met geweld in bedwang gehouden. “Tenko! Tenko!”, schreeuwden de bewakers terwijl we uit de laadruimte klommen. Ze sloegen sommige vrouwen met hun geweer. “Tenko! Tenko!” De kinderen huilden en de soldaten stelden ons in rijen op. Na een hele tijd stond iedereen op wonderbaarlijke wijze te buigen in de brandende tropische zon voor een kleine, gemeen uitziende man. Mama zei dat we het voorbeeld van de andere vrouwen moesten volgen. Toen bogen we allemaal.

bron 19 Een herinnering, oktober 1944:

We zaten gezellig samen thee te drinken toen we een Duitse soldaat en een politieagent langs zagen lopen. Een van mijn zussen ging naar de voordeur en deed open. De politieagent zei: “Jullie moeten allemaal direct naar het plein gaan bij de kerk. De deuren moeten open blijven, want alle huizen in de straat worden doorzocht. Wie we nog vinden, wordt meegenomen of doodgeschoten.”

Bron 20

Twee affiches over bombardementen in 1944:

affiche 1 affiche 2

Toelichting Toelichting Op het affiche staat: Nijmegen 22-2-'44, Op het affiche staat: Van je vrienden moet Anglo-Amerikaansche oorlogsvoering. je 't hebben! Nijmegen, Enschede, Arnhem. (Anglo-Amerikaansche betekent Engels-Amerikaanse.)

bron 21 Het aantal doden per maand in Den Haag in 1944 en 1945:

bron 22 Uit de inleiding van een boek (1945):

Bergen-Belsen, Dachau, Buchenwald, Auschwitz. Het zijn namen die voor altijd afschuw zullen opwekken. In dit boek staan foto’s van geallieerde oorlogsfotografen. De mensen die twijfelen, die niet kunnen of willen geloven dat dit gebeurd is, kunnen het nu met eigen ogen zien.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Ook andere landen die een belangrijke rol gespeeld hebben in het geallieerde leger mogen goed gerekend worden.

Door de tijd heen

Gebruik bron 23.

Vraag 38 1 punt

Zet de afbeeldingen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo: Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte ... (vul nummers in).

Bron 23

Hieronder en op de volgende pagina staan in totaal vier afbeeldingen over de Tweede Wereldoorlog.

afbeelding 1 Bombardement op Rotterdam:

afbeelding 2 Operatie Market Garden:

afbeelding 3 Japanse aanval op Nederlands-Indië:

afbeelding 4 Een Poolse soldaat in het noorden van Nederland:

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Er is maar één juiste volgorde.

Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 24.

Vraag 39 1 punt

Is dit de herinnering van een Indonesische, Japanse of Nederlandse vrouw? Verklaar je antwoord met behulp van de bron. Doe het zo: De herinnering is van een … (kies uit: Indonesische / Japanse / Nederlandse) vrouw, want … (geef een verklaring met behulp van de bron).

Bron 24

Uit het dagboek van een vrouw (1945):

We lezen in een krant dat op 17 augustus een Indonesische nationalist de Republiek Indonesië heeft uitgeroepen. Hij noemt zichzelf president. De meesten van ons maken zich boos over dit belachelijk gedoe. Onze mannen gaan daar snel een einde aan maken.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als na ‘Nederlandse’ (vrouw) een juiste verklaring volgt, wordt

1 scorepunt toegekend.

Gebruik bron 25.

Vraag 40 2 punten

Leg uit dat deze gebeurtenis niet past in een rechtsstaat. Doe dit door:

  • eerst aan te geven waarom de gebeurtenis niet past bij een rechtsstaat,
  • en daarna een bijbehorend onderdeel uit de bron te noemen.
Bron 24

Uit het dagboek van een vrouw (1945):

We lezen in een krant dat op 17 augustus een Indonesische nationalist de Republiek Indonesië heeft uitgeroepen. Hij noemt zichzelf president. De meesten van ons maken zich boos over dit belachelijk gedoe. Onze mannen gaan daar snel een einde aan maken.

Bron 25

Een herinnering aan een gebeurtenis in de DDR uit 1950:

Mijn broer had op school een opstel geschreven over een schoolklas waarin verschillende groepjes leerlingen over politiek discussieerden. Bovendien had hij contact gezocht met de universiteit in West-Berlijn, omdat hij van plan was om daar te studeren. Zijn beste vriend heeft hem verraden. Daarna werd mijn broer gearresteerd en werd hij naar de militaire rechtbank gebracht. Na tien minuten sprak de rechter het vonnis uit: 25 jaar gevangenisstraf omdat hij kritiek heeft gehad op de Sovjet-Unie.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

  • Een bijbehorend onderdeel uit de bron is (één van de volgende): (1p)
    • De broer wordt opgepakt voor het schrijven van een opstel / het zoeken van contact met de universiteit in West-Berlijn.
    • Het vonnis wordt al na tien minuten uitgesproken.

Opmerking Alleen als na een juist antwoord op de eerste vraag een juist, bijbehorend onderdeel uit de bron volgt, wordt het tweede scorepunt toegekend.

Gebruik nogmaals bron 25.

Vraag 41 1 punt

Zou de broer in 1950 wél of niet naar West-Berlijn hebben kunnen reizen om te studeren aan de universiteit?

  1. A Dat was toen niet mogelijk vanwege de Berlijnse Muur die er stond.
  2. B Dat was toen niet mogelijk vanwege de Blokkade van Berlijn.
  3. C Dat was toen wel mogelijk omdat de Berlijnse Muur was gevallen.
  4. D Dat was toen wel mogelijk omdat er nog vrij gereisd kon worden.
Bron 24

Uit het dagboek van een vrouw (1945):

We lezen in een krant dat op 17 augustus een Indonesische nationalist de Republiek Indonesië heeft uitgeroepen. Hij noemt zichzelf president. De meesten van ons maken zich boos over dit belachelijk gedoe. Onze mannen gaan daar snel een einde aan maken.

Bron 25

Een herinnering aan een gebeurtenis in de DDR uit 1950:

Mijn broer had op school een opstel geschreven over een schoolklas waarin verschillende groepjes leerlingen over politiek discussieerden. Bovendien had hij contact gezocht met de universiteit in West-Berlijn, omdat hij van plan was om daar te studeren. Zijn beste vriend heeft hem verraden. Daarna werd mijn broer gearresteerd en werd hij naar de militaire rechtbank gebracht. Na tien minuten sprak de rechter het vonnis uit: 25 jaar gevangenisstraf omdat hij kritiek heeft gehad op de Sovjet-Unie.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Gebruik bron 26.

Vraag 42 1 punt

De twee mannen op de poster hebben dezelfde ideologie. Welke ideologie hebben ze allebei? En welke ideologie moet overwonnen worden? Doe het zo: De ideologie die ze allebei hebben is … De ideologie die overwonnen moet worden is …

Bron 24

Uit het dagboek van een vrouw (1945):

We lezen in een krant dat op 17 augustus een Indonesische nationalist de Republiek Indonesië heeft uitgeroepen. Hij noemt zichzelf president. De meesten van ons maken zich boos over dit belachelijk gedoe. Onze mannen gaan daar snel een einde aan maken.

Bron 25

Een herinnering aan een gebeurtenis in de DDR uit 1950:

Mijn broer had op school een opstel geschreven over een schoolklas waarin verschillende groepjes leerlingen over politiek discussieerden. Bovendien had hij contact gezocht met de universiteit in West-Berlijn, omdat hij van plan was om daar te studeren. Zijn beste vriend heeft hem verraden. Daarna werd mijn broer gearresteerd en werd hij naar de militaire rechtbank gebracht. Na tien minuten sprak de rechter het vonnis uit: 25 jaar gevangenisstraf omdat hij kritiek heeft gehad op de Sovjet-Unie.

Bron 26

Een Oost-Duitse propagandaposter uit 1951 met als titel Van de Sovjetmensen leren, betekent leren te overwinnen:

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als beide ideologieën juist zijn, wordt 1 scorepunt toegekend.

Gebruik bron 27.

Vraag 43 1 punt

Aan wie was deze brief gericht? En bij welk onderwerp past de bron? aan de bron past bij

  1. A Colijn de opbouw van de verzorgingsstaat
  2. B Colijn de oplossing van de sociale kwestie
  3. C Drees de opbouw van de verzorgingsstaat
  4. D Drees de oplossing van de sociale kwestie
Bron 24

Uit het dagboek van een vrouw (1945):

We lezen in een krant dat op 17 augustus een Indonesische nationalist de Republiek Indonesië heeft uitgeroepen. Hij noemt zichzelf president. De meesten van ons maken zich boos over dit belachelijk gedoe. Onze mannen gaan daar snel een einde aan maken.

Bron 25

Een herinnering aan een gebeurtenis in de DDR uit 1950:

Mijn broer had op school een opstel geschreven over een schoolklas waarin verschillende groepjes leerlingen over politiek discussieerden. Bovendien had hij contact gezocht met de universiteit in West-Berlijn, omdat hij van plan was om daar te studeren. Zijn beste vriend heeft hem verraden. Daarna werd mijn broer gearresteerd en werd hij naar de militaire rechtbank gebracht. Na tien minuten sprak de rechter het vonnis uit: 25 jaar gevangenisstraf omdat hij kritiek heeft gehad op de Sovjet-Unie.

Bron 26

Een Oost-Duitse propagandaposter uit 1951 met als titel Van de Sovjetmensen leren, betekent leren te overwinnen:

Bron 27

Fragment uit een brief aan een Nederlandse minister-president (1954):

Geachte minister, morgen brand ik een kaarsje voor u, want mijn moeder zal u altijd heel dankbaar blijven. U heeft er met deze wet voor gezorgd dat zij en zoveel anderen een fijne, prettige oude dag kunnen hebben.

bron 28 Een fragment uit een overheidsfolder van de Bescherming Bevolking (1961):

Wat te doen bij een aanval:

Zoek dekking waar u bent Binnenshuis: 1. Onmiddellijk dekking zoeken onder tafel, bed, werkbank e.d. 2. Zover mogelijk van ramen en buitenmuren. Buitenshuis: 1. Spring of duik achter muur, wal, in greppel. 2. In voertuig direct stoppen en op de vloer gaan liggen.

bron 29 Hieronder staan vier fragmenten uit verschillende troonredes:

fragment 1 Het waren donkere jaren vol verdriet, nederlagen en heldenmoed. Ik ben blij weer in uw midden te mogen staan.

fragment 2 Door de soevereiniteitsoverdracht is de eeuwenoude verhouding tussen Nederland en Indonesië blijvend veranderd.

fragment 3 In verschillende delen van de wereld wordt gestreefd naar meer vrijheid en democratie. In bijna alle Oost-Europese landen zijn hoopvolle veranderingen te zien.

fragment 4 In dit internationale jaar van de rechten van de mens is er veel geweld in de wereld. Het neerslaan van de opstand van de moedige inwoners van Praag heeft ons diep geschokt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Gebruik bron 28.

Vraag 44 1 punt

Dit soort folders werd rond 1960 onder de Nederlandse bevolking verspreid. De overheid vond dat nodig in verband met de internationale politieke spanningen op dat moment. Welke internationale politieke spanningen worden bedoeld?

Bron 24

Uit het dagboek van een vrouw (1945):

We lezen in een krant dat op 17 augustus een Indonesische nationalist de Republiek Indonesië heeft uitgeroepen. Hij noemt zichzelf president. De meesten van ons maken zich boos over dit belachelijk gedoe. Onze mannen gaan daar snel een einde aan maken.

Bron 25

Een herinnering aan een gebeurtenis in de DDR uit 1950:

Mijn broer had op school een opstel geschreven over een schoolklas waarin verschillende groepjes leerlingen over politiek discussieerden. Bovendien had hij contact gezocht met de universiteit in West-Berlijn, omdat hij van plan was om daar te studeren. Zijn beste vriend heeft hem verraden. Daarna werd mijn broer gearresteerd en werd hij naar de militaire rechtbank gebracht. Na tien minuten sprak de rechter het vonnis uit: 25 jaar gevangenisstraf omdat hij kritiek heeft gehad op de Sovjet-Unie.

Bron 26

Een Oost-Duitse propagandaposter uit 1951 met als titel Van de Sovjetmensen leren, betekent leren te overwinnen:

Bron 27

Fragment uit een brief aan een Nederlandse minister-president (1954):

Geachte minister, morgen brand ik een kaarsje voor u, want mijn moeder zal u altijd heel dankbaar blijven. U heeft er met deze wet voor gezorgd dat zij en zoveel anderen een fijne, prettige oude dag kunnen hebben.

bron 28 Een fragment uit een overheidsfolder van de Bescherming Bevolking (1961):

Wat te doen bij een aanval:

Zoek dekking waar u bent Binnenshuis: 1. Onmiddellijk dekking zoeken onder tafel, bed, werkbank e.d. 2. Zover mogelijk van ramen en buitenmuren. Buitenshuis: 1. Spring of duik achter muur, wal, in greppel. 2. In voertuig direct stoppen en op de vloer gaan liggen.

bron 29 Hieronder staan vier fragmenten uit verschillende troonredes:

fragment 1 Het waren donkere jaren vol verdriet, nederlagen en heldenmoed. Ik ben blij weer in uw midden te mogen staan.

fragment 2 Door de soevereiniteitsoverdracht is de eeuwenoude verhouding tussen Nederland en Indonesië blijvend veranderd.

fragment 3 In verschillende delen van de wereld wordt gestreefd naar meer vrijheid en democratie. In bijna alle Oost-Europese landen zijn hoopvolle veranderingen te zien.

fragment 4 In dit internationale jaar van de rechten van de mens is er veel geweld in de wereld. Het neerslaan van de opstand van de moedige inwoners van Praag heeft ons diep geschokt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat het gaat om de Koude Oorlog / de wapenwedloop / de dreiging van een atoomaanval / wederzijdse nucleaire vernietiging. (1)

Door de tijd heen

Gebruik bron 29.

Vraag 45 1 punt

Zet de fragmenten in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo: Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Er is maar één juiste volgorde.

Vraag 46 2 punten

Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met de Koude Oorlog:

1 De EGKS wordt opgericht.

2 De NAVO wordt opgericht.

3 Het Sovjetleger slaat een volksopstand neer.

4 Het Warschaupact wordt opgericht.

5 Landen ontvangen Marshallhulp. Geef per gebeurtenis aan of deze hoort bij het Oostblok of bij het Westen. Doe het zo: Gebeurtenis 1 hoort bij … (kies uit: het Oostblok / het Westen). (enzovoort tot en met gebeurtenis 5)

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Gebeurtenis 1 hoort bij het Westen. Gebeurtenis 2 hoort bij het Westen. Gebeurtenis 3 hoort bij het Oostblok. Gebeurtenis 4 hoort bij het Oostblok. Gebeurtenis 5 hoort bij het Westen. indien vijf antwoorden juist (2) indien vier of drie antwoorden juist (1) indien minder dan drie antwoorden juist (0) (2)

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

(Deze vraag heeft geen inleidende tekst.)

Vraag 47 1 punt

De Stasi was de geheime politie van de DDR. De geheime politie controleerde bijna alle burgers. Na de ……… werd een wet aangenomen waardoor burgers een aanvraag konden indienen om hun Stasi-dossier in te zien. Deze dossiers zijn grotendeels bewaard gebleven. Op de stippellijn zijn enkele woorden weggelaten. Welke woorden zijn weggelaten op de stippellijn? En past de nieuwe wet bij een dictatuur of bij een rechtsstaat? woorden op de stippellijn dictatuur of rechtsstaat

  1. A bouw van de Muur dictatuur
  2. B bouw van de Muur rechtsstaat
  3. C Duitse eenwording dictatuur
  4. D Duitse eenwording rechtsstaat
  5. E uitbreiding van het Warschaupact dictatuur
  6. F uitbreiding van het Warschaupact rechtsstaat
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

Gebruik bron 30.

Vraag 48 1 punt

Welke maatschappelijke ontwikkeling in Nederland is te herkennen in de bron?

  1. A amerikanisering
  2. B democratisering
  3. C globalisering
  4. D individualisering
Bron 30

Meerpersoons- en eenpersoonshuishoudens tussen 1900 en 2000:

GT-0125-a-b 19 / 19 lees verdereinde ►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 49 1 punt

Tussen 1918 en 1994 zaten er telkens confessionele partijen in de regering. In 1994 werd er een coalitie gevormd zonder confessionele partijen. Welk begrip past bij deze verandering?

  1. A democratisch tekort
  2. B nationalisme
  3. C poldermodel
  4. D secularisatie
Bron 30

Meerpersoons- en eenpersoonshuishoudens tussen 1900 en 2000:

GT-0125-a-b 19 / 19 lees verdereinde ►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Vraag 50 2 punten

In 2018 werd er in de lidstaten van de Europese Unie een enquête gehouden over de zomer- en wintertijd. Ruim 80% van de 4,6 miljoen burgers die de enquête hebben ingevuld, wil de klok niet meer elk half jaar verzetten. Het Europees Parlement heeft daarom voorgesteld dat elke lidstaat zelf mag beslissen of de klok wordt verzet. Sommige mensen vinden dat alle landen van de Europese Unie dezelfde tijd zouden moeten hebben. Geef eerst een economische reden waarom alle landen van de Europese Unie dezelfde tijd zouden moeten hebben. Geef daarna een politieke reden om de lidstaten hierover zelf te laten beslissen. Doe het zo: economische reden om dezelfde tijd te hebben: … politieke reden om de lidstaten zelf te laten beslissen: …

Bron 30

Meerpersoons- en eenpersoonshuishoudens tussen 1900 en 2000:

GT-0125-a-b 19 / 19 lees verdereinde ►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • economische reden om dezelfde tijd te hebben (één van de volgende): (1p)
    • Het is beter voor de handel.
    • Het veroorzaakt minder verkeersproblemen / communicatieproblemen. / Het vergemakkelijkt het reizen.
  • politieke reden om de lidstaten zelf te laten beslissen (één van de volgende): (1p)
    • Dit past bij het streven naar meer invloed van het volk (bijvoorbeeld door middel van een referendum) / naar meer betrokkenheid van mensen bij de politiek / meer draagvlak voor een (politiek) besluit/voor de EU.
    • Er is kritiek dat ‘Brussel’ (al) te veel regelt. / Het valt onder de soevereiniteit van de afzonderlijke lidstaten.
    • De (mogelijke) inschatting dat de afzonderlijke landen er (toch) niet samen uitkomen en een supranationale aanpak nodig is.

Door de tijd heen

Vraag 51 2 punten

Er hebben zich in de geschiedenis van de parlementaire democratie in Nederland vanaf 1848 enkele grote veranderingen voorgedaan. Een van die veranderingen was positief en vond plaats in 1917. Een andere verandering was negatief en vond plaats tijdens de Tweede Wereldoorlog. Welke veranderingen worden bedoeld? Doe het zo: Een positieve verandering in 1917 was … Een negatieve verandering tijdens de Tweede Wereldoorlog was …

Bekijk het antwoord
  • Een positieve verandering in 1917 was dat het algemeen (mannen)kiesrecht/passief vrouwenkiesrecht werd ingevoerd (waardoor het aantal kiezers sterk toenam) / dat het stelsel van evenredige vertegenwoordiging in plaats kwam van het districtenstelsel (en elke stem meetelde bij de uitslag) (1)
  • Een negatieve verandering tijdens de Tweede Wereldoorlog was dat er in Nederland tijdens de Duitse bezetting geen verkiezingen meer waren / dat politieke partijen verboden waren (behalve de NSB) / dat er geen sprake meer was van een parlementaire democratie (maar van een dictatuur) / dat er een eind kwam aan de scheiding der machten (1)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vmbo-gl/tl Geschiedenis en staatsinrichting 2021, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/vmbo-gl/documenten/cse-1/gt-0125-a-21-1-o

Andere examens geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1?

Het centraal examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1 telt 51 vragen. De meeste vragen gaan over tijd van wereldoorlogen (26), staatsinrichting (7) en Koude Oorlog (6).

Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/vmbo-gl/documenten/cse-1/gt-0125-a-21-1-c).

Hoe oefen ik met het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2021, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.