Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Vraag 1 1 punt

Door de nieuwe Grondwet van 1848 werd in Nederland de ministeriële verantwoordelijkheid ingevoerd.

Wat was een gevolg van de invoering van de ministeriële verantwoordelijkheid?

1. A De koning kon zelfstandig politieke beslissingen nemen.
2. B De koning mocht lid worden van het parlement.
3. C De koning raakte veel macht kwijt.
4. D De koning werd het staatshoofd.

Vraag 2 2 punten

Rond 1870 was er veel discussie over de vraag of er een wet moest komen die de kinderarbeid afschafte. Veel fabriekseigenaren en arbeiders met kinderen waren tegen de afschaffing van de kinderarbeid. → Leg uit waarom veel fabriekseigenaren en arbeiders met kinderen tegen de afschaffing van de kinderarbeid waren.

Doe dit door:

• eerst aan te geven welk voordeel kinderarbeid had voor fabriekseigenaren
• en daarna de reden te geven waarom arbeiders met kinderen tegen de afschaffing van de kinderarbeid waren.

Vraag 3 1 punt

Een deel van de liberalen was tegen een wet die de kinderarbeid afschafte. De reden was dat zo’n wet niet paste bij een politieke opvatting van de liberalen.

→ Welke politieke opvatting wordt bedoeld?

Vraag 4 2 punten

Hieronder staan vijf rechten van Tweede Kamerleden:

a recht van amendement

b recht van budget

c recht van enquête

d recht van initiatief

e recht van interpellatie → Geef per uitspraak aan welk recht daarbij hoort. Let op! Elk recht mag maar één keer gebruikt worden. Er blijven twee rechten over. Doe het zo:

Bij uitspraak 1 hoort … (vul letter in). (enzovoort tot en met uitspraak 3)

Vraag 5 1 punt

Het onderzoek hoort bij de discussie over een breder maatschappelijk probleem.

→ Onder welke naam staat de discussie over dit maatschappelijk probleem bekend?

Vraag 6 2 punten

Op de kaart is een militair plan afgebeeld.

Een invulopdracht:

1 Het land dat het plan maakte, was tijdens de Eerste Wereldoorlog lid van het bondgenootschap van de … (Centralen / Geallieerden).

2 Met dit plan zou de Nederlandse neutraliteit … (beschermd / geschonden) worden.

3 Het plan is in werkelijkheid … (wel / niet) uitgevoerd zoals het is afgebeeld op de kaart.

→ Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken. Doe het zo:

zin 1: … (kies uit: Centralen / Geallieerden). zin 2: … (kies uit: beschermd / geschonden). zin 3: … (kies uit: wel / niet)

Vraag 7 1 punt

Op de tekening is een oorzaak van de Eerste Wereldoorlog te herkennen. Welke oorzaak wordt bedoeld?

1. A bondgenootschappen
2. B industrialisatie
3. C modern imperialisme
4. D wapenwedloop

Vraag 8 1 punt

Naar aanleiding van welke gebeurtenis is het lied geschreven?

1. A de aanleg van de dodendraad
2. B de komst van vluchtelingen naar Nederland
3. C de mobilisatie van Nederlandse soldaten
4. D de revolutiepoging van Troelstra

Vraag 9 1 punt

De tekenaar wil met de politieke tekening een politieke boodschap duidelijk maken.

→ Past deze boodschap bij de opvattingen van de confessionelen, feministen of liberalen? Verklaar je antwoord met behulp van de bron.

Doe het zo:

De boodschap past bij de opvattingen van de … (kies uit: confessionelen / feministen / liberalen), want … (geef een verklaring met behulp van de bron).

Vraag 10 2 punten

De verandering van het kiesrecht in 1917 werd gezien als een overwinning voor de vrouwen. Toch waren er vrouwen die nog ontevreden waren over deze verandering.

→ Noem eerst een reden waarom de verandering van het kiesrecht in 1917 als een overwinning voor de vrouwen werd gezien. → Noem daarna een reden waarom veel vrouwen in 1917 nog ontevreden waren over de verandering van het kiesrecht.

Vraag 11 2 punten

Leg uit dat in de bron een kenmerk van een maatschappelijk verschijnsel uit die periode te herkennen is.

Doe dit door:

• eerst de naam te noemen waaronder het maatschappelijk verschijnsel bekendstaat
• en daarna een kenmerk van het maatschappelijk verschijnsel te noemen dat in de bron te herkennen is.

Vraag 12 1 punt

De gebeurtenis vond plaats omdat Duitsland niet had voldaan aan een bepaling uit het Verdrag van Versailles.

→ Welke bepaling wordt bedoeld?

Vraag 13 1 punt

De bron gaat over een rechtszaak tegen Hitler.

→ Geef de reden waarom er een rechtszaak tegen Hitler gevoerd werd.

Vraag 14 1 punt

In 1929 brak een wereldwijde economische crisis uit.

Welk fragment gaat over de aanleiding voor de economische crisis?

1. A fragment 1
2. B fragment 2
3. C fragment 3
4. D fragment 4

Vraag 15 1 punt

De economische crisis die in 1929 in de Verenigde Staten begon, trof ook andere landen. Duitsland werd extra zwaar getroffen, omdat het economisch meer verbonden was met de Verenigde Staten dan met andere landen.

Waarom was Duitsland economisch meer verbonden met de Verenigde Staten dan met andere landen?

1. A Duitsland had tijdens de Eerste Wereldoorlog geld geleend aan de Verenigde Staten.
2. B Duitsland had veel geld geïnvesteerd in Amerikaanse fabrieken.
3. C Duitsland kreeg via het Dawesplan financiële hulp van de Verenigde Staten.
4. D Duitsland was afhankelijk van de Amerikaanse industrie voor de herbewapening.

Vraag 16 3 punten

Het houden van een referendum past bij een democratie. De manier waarop dit referendum werd gehouden past juist niet bij een democratie. → Geef eerst zonder de bron een argument waarom een referendum past bij een democratie.

→ Noem daarna twee onderdelen van de bron waaruit blijkt dat dit referendum juist niet past bij een democratie.

Doe het zo:

argument: … (geef een argument) onderdeel 1: … (noem een onderdeel) onderdeel 2: … (noem een onderdeel)

Vraag 17 1 punt

Iemand beweert dat in de bron persoonsverheerlijking te herkennen is. → Geef met behulp van de bron een argument waaruit blijkt dat deze bewering juist is.

Doe het zo:

In de bron is persoonsverheerlijking te herkennen, omdat … (geef een argument met behulp van de bron).

Vraag 18 1 punt

In 1936 moesten zestien belangrijke communisten in de Sovjet-Unie voor de rechter verschijnen. Zij werden ervan verdacht de communistische maatschappij omver te willen werpen. Alle verdachten bekenden schuld. In de Sovjet-Unie werden deze showprocessen als propaganda gebruikt. → Wat was de propagandaboodschap van deze showprocessen?

Vraag 19 1 punt

In de bron is een ontwikkeling te zien. Wat is de oorzaak van deze ontwikkeling?

1. A beurskrach
2. B censuur
3. C collectivisatie
4. D vrijemarkteconomie

Vraag 20 1 punt

Veel mensen in Nederland waren in 1938 blij met de uitkomst van de Conferentie van München.

Wat is hiervoor een juiste verklaring?

Veel mensen in Nederland dachten dat door de Conferentie van München

1. A de Volkenbond nieuwe conflicten tussen landen ging oplossen.
2. B Duitsland het Verdrag van Versailles ging ondertekenen.
3. C een einde kwam aan de appeasementpolitiek van Groot-Brittannië.
4. D een nieuwe oorlog in Europa was voorkomen.

Vraag 21 1 punt

Veel steden in Tsjechoslowakije hadden zowel een Duitse als een Tsjechische naam. Op de prentbriefkaart staan alleen de Duitse namen vermeld en zijn de Tsjechische namen weggelaten.

Welke boodschap werd met het weglaten van de Tsjechische namen overgebracht aan de Duitse bevolking? En wat is de naam van de politiek die hoort bij deze bron?

Vraag 22 1 punt

De bron past bij de rassenleer.

→ Geef een reden waarom de bron past bij de rassenleer.

Vraag 23 1 punt

Bij de buitenlandse politiek van de regering in nazi-Duitsland speelde Lebensraum een belangrijke rol. Een bewering: Lebensraum kan gezien worden als een oorzaak van de Tweede Wereldoorlog.

→ Geef een argument waaruit blijkt dat de bewering juist is.

Vraag 24 2 punten

In augustus 1939 sloot Duitsland een verdrag met de Sovjet-Unie. Een bewering: Hitler kon door dit verdrag een land binnenvallen en een tweefrontenoorlog vermijden.

→ Leg uit dat de bewering juist is. Doe dit door:

• eerst aan te geven welk land Duitsland binnenviel in 1939 na het sluiten van het verdrag
• en daarna een reden te geven waarom Duitsland door het verdrag met de Sovjet-Unie een tweefrontenoorlog kon vermijden.

Vraag 25 1 punt

In februari 1941 vond de Februaristaking plaats. Wat was de aanleiding voor de Februaristaking?

1. A de gedwongen tewerkstelling
2. B de invoering van een distributiestelsel
3. C een razzia op Joodse mannen in Amsterdam
4. D het invoeren van de censuur op kranten

Vraag 26 2 punten

In 1941 verbood de Duitse bezetter in Nederland alle politieke partijen, op één partij na. Door het verbieden van partijen schond de bezetter een bepaald grondrecht.

→ Noem eerst de naam van de Nederlandse politieke partij die niet verboden werd.

→ Noem daarna een grondrecht dat geschonden werd door het verbieden van politieke partijen.

Vraag 27 1 punt

Na de Russische Revolutie had Nederland de relatie met de Sovjet-Unie verbroken, maar in 1942 wilde de Nederlandse regering in ballingschap de relatie met de Sovjet-Unie weer herstellen.

→ Geef een reden waarom de Nederlandse regering de relatie met de Sovjet-Unie weer wilde herstellen.

Vraag 28 1 punt

Geef een reden waarom de poster past bij een totale oorlog.

Vraag 29 1 punt

In juli 1942 begon de Duitse bezetter met het deporteren van Joodse Nederlanders naar vernietigingskampen. In de periode daarvóór had de Duitse bezetter al anti-Joodse maatregelen genomen.

→ Noem een voorbeeld van zo’n anti-Joodse maatregel.

Vraag 30 2 punten

Hieronder staan vijf gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog:

a D-Day

b Operatie Barbarossa

c Slag bij Stalingrad

d Slag om Arnhem

e Slag om Engeland → Geef per beschrijving aan welke gebeurtenis daarbij hoort. Let op! Er blijft één gebeurtenis over.

Doe het zo:

Bij beschrijving 1 hoort … (vul letter in) (enzovoort tot en met beschrijving 4)

Vraag 31 2 punten

Een invulopdracht over de prent:

1 Deze prent is gemaakt door … (de Duitse bezetter / het verzet / Nederlandse collaborateurs).

2 De situatie in de prent heeft te maken met de … (gedwongen tewerkstelling / Hongerwinter / Spoorwegstaking).

3 Met de vijand wordt … (de Duitse bezetter / het Geallieerde leger / koningin Wilhelmina) bedoeld.

4 De oproep van de prent is gericht aan … (Duitse / Joodse / Nederlandse) mannen.

→ Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken. Doe het zo:

zin 1: … (kies uit: de Duitse bezetter / het verzet / Nederlandse collaborateurs)

zin 2: … (kies uit: gedwongen tewerkstelling / Hongerwinter / Spoorwegstaking)

zin 3: … (kies uit: de Duitse bezetter / het Geallieerde leger / koningin Wilhelmina)

zin 4: … (kies uit: Duitse / Joodse / Nederlandse)

Vraag 32 1 punt

In 1945 vluchtten de SS’ers die de leiding hadden over kamp Auschwitz voor de legers van de Geallieerden. De SS’ers werkten eerst zoveel mogelijk bewijs weg. Ze verbrandden bijvoorbeeld de administratie. → Geef een verklaring waarom de SS’ers zoveel mogelijk bewijs wegwerkten.

Vraag 33 1 punt

Hieronder staan vier redenen waarom mensen in de periode 1933-1945 in Duitsland veroordeeld konden worden:

1 het bezit van een vuurwapen zonder de juiste vergunning 2 het doorgeven van militaire geheimen aan andere landen 3 het stelen van wapens of ander materiaal van het leger 4 het verspreiden van pamfletten met kritiek op de regering Uit welke reden blijkt dat Duitsland in die periode een dictatuur was?

1. A uit reden 1
2. B uit reden 2
3. C uit reden 3
4. D uit reden 4

Vraag 34 1 punt

Door de verklaring kwam er een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Van welk land was de verklaring? En welk land wordt in de verklaring bedoeld met de vijand?

Vraag 35 1 punt

Hieronder staan de namen van vier landen:

a Duitsland

b Nederland

c Sovjet-Unie

d Verenigde Staten Vier organisaties:

1 EGKS

2 NAVO

3 Verenigde Naties

4 Volkenbond → Bij welk land hoort de auto? En bij welke organisatie hoort de man met de helm?

Doe het zo:

land: … (vul letter in) organisatie: … (vul nummer in)

Vraag 36 2 punten

Vanaf 1948 kregen landen in West-Europa hulp van de Verenigde Staten door het Marshallplan. De hulp droeg ook bij aan de containmentpolitiek van de Verenigde Staten.

→ Leg uit dat de hulp bijdroeg aan de containmentpolitiek. Doe dit door:

• eerst aan te geven wat het doel was van de containmentpolitiek
• en daarna aan te geven dat de hulp bijdroeg aan de containmentpolitiek.

Vraag 37 1 punt

Welke politiek leider hield deze toespraak?

1. A Chroesjtsjov
2. B Churchill
3. C Kennedy
4. D Roosevelt

Vraag 38 1 punt

Een bewering: Uit de bron blijkt dat de leider van de Sovjet-Unie Tsjechoslowakije zag als een satellietstaat.

→ Geef met behulp van de bron een argument waaruit blijkt dat deze bewering juist is.

Vraag 39 2 punten

Het telefoongesprek werd gevoerd naar aanleiding van een bepaalde gebeurtenis.

→ Noem eerst de naam waaronder deze gebeurtenis bekend staat. → Geef daarna aan welke beslissing de Sovjet-Unie nam naar aanleiding van deze gebeurtenis.

Vraag 40 1 punt

In de DDR werd de kinderopvang geregeld door de staat. Een van de doelen van de staatskinderopvang was het bevorderen van respect voor de leiders van de DDR en de Sovjet-Unie.

→ Past de staatskinderopvang wel of niet bij een totalitaire staat? Verklaar je antwoord.

Doe het zo:

De staatskinderopvang past … (kies uit: wel / niet) bij een totalitaire staat, omdat … (geef een verklaring).

Vraag 41 2 punten

In 1983 werd de Nederlandse Grondwet gewijzigd. Hieronder staan vijf gebeurtenissen:

1 De rechtstreekse verkiezingen werden ingevoerd.

2 De vrijheid van onderwijs werd voor het eerst opgenomen.

3 Er werden sociale grondrechten toegevoegd aan de Grondwet.

4 Het districtenstelsel werd afgeschaft.

5 Koningin Beatrix ondertekende de gewijzigde Grondwet. → Welke twee gebeurtenissen gaan over de wijziging van de Grondwet in 1983? Schrijf alleen de nummers op.

Vraag 42 1 punt

Zet de vier foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo:

Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).

Vraag 43 2 punten

Hans Schwarz (1919-1997) was van Joodse afkomst en woonde in Duitsland en Groot-Brittannië.

Hieronder staan enkele gebeurtenissen uit zijn leven:

1 Hij dient in het Britse leger in Frankrijk om tegen het binnenvallende leger van nazi-Duitsland te vechten.

2 Hij merkt kort na de machtsovername van Hitler dat de winkel van zijn ouders klanten verliest, omdat de SA de mensen oproept daar niets te kopen.

3 Hij moet hulpeloos toezien hoe de synagoge die hij altijd bezocht in brand wordt gestoken tijdens de Kristallnacht.

4 Hij landt als soldaat met zijn parachute ten westen van Arnhem tijdens operatie Market Garden.

5 Hij wordt actief in een vereniging van oud-soldaten die willen dat alle kernwapens uit de wereld verdwijnen.

→ Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo:

Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers in).

Vraag 44 2 punten

Hieronder staan vier gebeurtenissen:

1 Communistische landen in Oost-Europa richtten een militair bondgenootschap op tegen het Westen, vernoemd naar de plaats waar het is opgericht.

2 De kroonprins van Oostenrijk-Hongarije werd vermoord.

3 De Nederlandse regering in ballingschap sloot zich aan bij de Geallieerden.

4 Er werd een democratische republiek opgericht in Duitsland, vernoemd naar de stad waar de oprichting plaatsvond. Vijf plaatsen:

a Londen

b Sarajevo

c Versailles

d Warschau

e Weimar → Geef per gebeurtenis aan in welke plaats deze zich heeft afgespeeld. Let op! Er blijft één plaats over.

Doe het zo:

Gebeurtenis 1 heeft zich afgespeeld in … (vul letter in). (enzovoort tot en met gebeurtenis 4)

Vraag 45 2 punten

Door gebeurtenissen in 1989 en 1990 veranderde er voor de inwoners van Oost-Duitsland veel in hun politieke situatie.

→ Noem twee kenmerken van de politieke situatie ná 1990 waaruit blijkt dat de politieke situatie van de inwoners van Oost-Duitsland was veranderd.

Doe het zo:

kenmerk 1: … (noem een kenmerk) kenmerk 2: … (noem een kenmerk)

Vraag 46 1 punt

In 1996 vond een op de drie Amerikanen dat het nodig was om de vrijheden van burgers in te perken om het land te beschermen. In 2002 was dat aantal toegenomen naar meer dan de helft van de Amerikanen. De reden voor deze verandering was een gebeurtenis in 2001. → Welke gebeurtenis wordt bedoeld?

Vraag 47 2 punten

Hieronder staan vijf belangrijke gebeurtenissen die te maken hebben met politiek leiders in Nederland:

1 Anton Mussert wordt kort na de bevrijding gearresteerd wegens collaboratie met de Duitse bezetter.

2 Hendrik Colijn voert de aanpassingspolitiek in.

3 Pieter Jelles Troelstra doet een mislukte revolutiepoging.

4 Pim Fortuyn richt een nieuwe politieke partij op.

5 Willem Drees ondertekent de soevereiniteitsoverdracht met Indonesië. → Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo:

Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers in).