Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: HISTORISCH OVERZICHT EN STAATSINRICHTING VANAF 1848, Nederland (1848-1914), De Eerste Wereldoorlog (1914-1918), Het Interbellum (1918-1939), De Tweede Wereldoorlog (1939-1945), Door de tijd heen, Europa en de wereld (1945-1989), Door de tijd heen, De nieuwe wereldorde (vanaf 1990).
Het centraal examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2 telt 50 vragen. De meeste vragen gaan over tijd van wereldoorlogen (28), tijd van burgers en stoommachines (6) en tijd van televisie en computer (6). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Tijd van wereldoorlogen | 9-10, 12-34, 36-38 | 28 |
| Tijd van burgers en stoommachines | 2-5, 7-8 | 6 |
| Tijd van televisie en computer | 40, 43-44, 48-50 | 6 |
| Staatsinrichting | 1, 6, 11, 45 | 4 |
| Koude Oorlog | 41-42, 46 | 3 |
| Historische vaardigheden | 35, 47 | 2 |
| Dekolonisatie | 39 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 17 examens geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl sinds 2018. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Nederland (1848-1914)
Vraag 1 1 punt
De nieuwe Grondwet van 1848 had gevolgen voor de leden van de Tweede Kamer.
Wat veranderde er voor de leden van de Tweede Kamer vanaf 1848? De leden van de Tweede Kamer
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Vraag 2 1 punt
Rond 1850 waren de liberalen een belangrijke politieke groep in de Tweede Kamer.
Wie waren de aanhangers van de liberalen? En wat was een belangrijk politiek uitgangspunt van de liberalen?
| aanhangers | politiek uitgangspunt |
|---|---|
| kleine luyden | meer overheidsbemoeienis |
| kleine luyden | minder overheidsbemoeienis |
| rijke burgerij | meer overheidsbemoeienis |
| rijke burgerij | minder overheidsbemoeienis |
Bekijk het antwoord
D
Vraag 3 1 punt
In 1853 boden de protestanten koning Willem III een petitie aan. Zij vroegen de koning de rooms-katholieke kerk te verbieden om in Nederland bisschoppen te benoemen. De koning was het eens met de protestanten, maar dat mocht hij van de ministers niet zeggen. Door een onderdeel van de nieuwe Grondwet van 1848 vonden de ministers dat de koning alleen mocht zeggen wat zij wilden.
→ Welk onderdeel van de nieuwe Grondwet van 1848 wordt bedoeld?
Bekijk het antwoord
ministeriële verantwoordelijkheid / onschendbaarheid van de koning
Vraag 4 1 punt
De Luxemburgse Kwestie in 1866-1867 had een belangrijk gevolg voor de politiek in Nederland.
Welk gevolg wordt bedoeld? Door de Luxemburgse Kwestie bleek dat
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Vraag 5 1 punt
In de negentiende eeuw werden in Nederland voor het eerst vakbonden opgericht.
→ Noem een doel dat de vakbonden wilden bereiken.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
De vakbonden wilden de (werk)omstandigheden van arbeiders verbeteren (of een voorbeeld daarvan).
Vraag 6 1 punt
Tijdens de verkiezingen van 1881 mochten alleen mannen stemmen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden. Tijdens de verkiezingen van 1891 mochten ook mannen stemmen die voldoende spaargeld hadden of huur betaalden.
Waardoor werd deze verandering mogelijk gemaakt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 7 2 punten
Anke van der Vlies was in 1911 lerares op een school voor bijzonder onderwijs. Toen zij aanhanger werd van het socialisme, werd zij vanwege haar politieke opvattingen ontslagen.
→ Leg uit dat het ontslag past bij de verzuiling. Doe dit door:
- eerst een zuil te noemen waar bijzondere scholen bij hoorden
- en daarna een reden te geven waarom het ontslag bij de verzuiling past.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- confessionele / protestantse / room-katholieke zuil (1)
- reden: Tijdens de verzuiling hadden alle mensen in een zuil dezelfde levensbeschouwing / politieke opvatting. / Socialistische opvattingen werden door confessionelen/protestanten gezien als een bedreiging. / Bijzondere scholen wilden leraren van de eigen zuil (en geen leraren die sympathie hadden voor denkbeelden uit andere zuilen). (1)
bron 1
Een tekst op een briefkaart (1912):
Volgens de wet mogen misdadigers en vrouwen niet stemmen. Maar als een man uit de gevangenis komt, mag hij wel weer stemmen. Een vrouw die nooit iemand kwaad heeft gedaan, mag nog steeds niet stemmen.
Gebruik bron 1.
Vraag 8 1 punt
De bron gaat over het vrouwenkiesrecht.
→ Is de bron gemaakt door een voorstander of tegenstander van het vrouwenkiesrecht? Verklaar je keuze met behulp van de bron. Doe het zo:
De bron is gemaakt door een … (kies uit: voorstander / tegenstander), want … (geef een verklaring met behulp van de bron).
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
De bron is gemaakt door een voorstander, want volgens de bron is het niet eerlijk dat vrouwen geen kiesrecht hebben, terwijl mannen die in de gevangenis hebben gezeten, dat wel hebben.
Opmerking
Alleen als na ‘voorstander’ een juiste, bij de bron passende verklaring volgt, wordt 1 scorepunt toegekend.
Voor alleen het antwoord dat mannen wel mochten stemmen, wordt geen scorepunt toegekend.
De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
bron 2
Een gedicht in een Duits tijdschrift (1914):
We gaan de strijd aan! De keizer roept ons op, zijn trouwe onderdanen; De ziel van ons hele volk staat nu in vuur en vlam. Aan Duitsland zijn wij trouw, we gaan de strijd nu aan! Als de trompetten klinken en onze geweren knallen, en als de kanonnen flink tekeer gaan, dan breekt de Duitse woede los. Kom mee, de strijd vangt aan!
Gebruik bron 2.
Vraag 9 2 punten
Hieronder staan zes oorzaken voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog:
1 bondgenootschappen 2 industrialisatie 3 militarisme 4 modern imperialisme 5 nationalisme 6 vijandbeelden → Welke twee oorzaken zijn te herkennen in de bron? Schrijf alleen de nummers op.
Bekijk het antwoord
- 3 (1)
- 5 (1)
bron 3
Een politieke prent uit Nederland met als titel De Wereldoorlog (1915):
Gebruik bron 3.
Vraag 10 1 punt
In de prent is een mening te herkennen over de Eerste Wereldoorlog. Is de mening in de prent positief of negatief over de oorlog? En welk argument past daarbij?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
bron 4
Een fragment uit Het katholieke schoolblad (1917):
Binnenkort wordt de gewijzigde Grondwet bekendgemaakt. Dankzij artikel 192 in deze Grondwet hebben wij onze zin gekregen op het gebied van bijzonder onderwijs. Onze wens is nu werkelijkheid geworden. Dit geeft reden tot grote dankbaarheid en vreugde.
Gebruik bron 4.
Vraag 11 1 punt
In de bron staat dat door artikel 192 een wens werkelijkheid is geworden. → Welke wens wordt bedoeld?
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat het gaat om de financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs / het einde van de schoolstrijd.
Opmerking
Voor alleen het antwoord ‘schoolstrijd’ wordt geen scorepunt toegekend.
Vraag 12 2 punten
De schepen van de Stoomvaart Maatschappij Zeeland (SMZ) vervoerden passagiers van Zeeland naar Groot-Brittannië. In 1914 was er na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog een grote toename van het aantal Belgische passagiers dat naar Groot-Brittannië wilde. Vanaf 1 februari 1917 stopte de SMZ met varen naar Groot-Brittannië, omdat de overtocht door een Duitse maatregel te gevaarlijk werd.
→ Geef eerst een verklaring voor de toename van het aantal Belgische passagiers in 1914.
→ Geef daarna aan welke Duitse maatregel in 1917 bedoeld wordt.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het ging om (Belgische) vluchtelingen / Belgen die het oorlogsgeweld wilden ontvluchten. (1)
- Uit het antwoord moet blijken dat het gaat om de onbeperkte duikbotenoorlog. (1)
Opmerking
Bij de tweede deelvraag mag voor alleen het antwoord dat er een duikbotenoorlog was, geen scorepunt worden toegekend.
Vraag 13 2 punten
In 1917 vond in Rusland een revolutie plaats. Het staatshoofd van Rusland werd afgezet. Later dat jaar kwam er een communistische leider aan de macht.
→ Noem eerst de titel die de staatshoofden van Rusland hadden tot de revolutie in 1917.
→ Noem daarna de naam van de communistische leider die in 1917 in Rusland aan de macht kwam.
Bekijk het antwoord
- tsaar/tsaren (1)
- Lenin (1)
bron 5
Een poster van een Amerikaanse film (1918):
Toelichting Op de poster staat: Rupert Julian
In zijn meesterlijke productie De Keizer ‘Het beest van Berlijn’
Een verbazingwekkende weergave van het privéleven van de dolle hond van Europa
Met de keizer wordt bedoeld: Wilhelm II, het staatshoofd van Duitsland.
Gebruik bron 5.
Vraag 14 1 punt
De film in de bron werd tijdens de Eerste Wereldoorlog niet in Nederland vertoond, omdat de film de neutraliteit in gevaar kon brengen. → Geef een reden waarom het vertonen van deze film de Nederlandse neutraliteit in gevaar kon brengen.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
De film was anti-Duits / maakte de Duitse keizer belachelijk (waardoor Duitsland kon denken dat Nederland partij had gekozen tegen Duitsland / voor de Geallieerden).
bron 6
De frontlijn in 1915 en 1916:
Toelichting
De grijze gebieden geven de verschuiving van de frontlijn in 1915 en 1916 weer.
Gebruik bron 6.
Vraag 15 1 punt
Welk begrip past bij de bron?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Het Interbellum (1918-1939)
bron 7
Twee uitspraken van Duitse militairen uit de laatste weken van de Eerste Wereldoorlog (1918):
uitspraak 1
De vijand blijft steeds maar nieuwe troepen aanvoeren. De situatie voor ons leger verslechtert met de dag. Daarom moeten we de strijd nu echt stoppen, om zo het Duitse volk en zijn bondgenoten nutteloze slachtoffers te besparen. Elke dag dat we doorvechten sterven duizenden van onze dappere soldaten.
uitspraak 2
Verraders in ons vaderland, aangevoerd door egoïstische onruststokers, maken misbruik van de geallieerde opmars. Zij proberen te voorkomen dat onze legers aan het front nog bevoorraad worden, om ervoor te zorgen dat we de oorlog verliezen.
Gebruik bron 7.
Vraag 16 1 punt
Veel mensen in Duitsland gingen na de Duitse nederlaag in 1918 geloven in de Dolkstootlegende.
→ Welke uitspraak geeft de Dolkstootlegende weer? Verklaar je keuze met behulp van de bron.
Doe het zo:
Uitspraak … (kies uit: 1 / 2) geeft de Dolkstootlegende weer, want … (geef een verklaring met behulp van de bron).
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Uitspraak 2 geeft de Dolkstootlegende weer, want er wordt gesproken over verraders / verlies als gevolg van problemen aan het thuisfront (en niet als gevolg van de militaire overmacht van de tegenstander).
Opmerking
Alleen als na ‘uitspraak 2’ een juiste verklaring met behulp van de bron volgt, wordt het scorepunt toegekend.
bron 8
Uit een toespraak van de Amerikaanse president over een nieuwe organisatie (1919):
Van deze organisatie zullen zowel de militair sterke landen als de militair zwakke landen lid worden. Duitsland mag voorlopig nog geen lid worden. De deelnemende landen beloven dat zij bij ruzie met een ander land nooit zomaar oorlog gaan voeren. Zo wordt de kans op oorlog veel kleiner.
Gebruik bron 8.
Vraag 17 1 punt
Over welke organisatie gaat de toespraak? En wat was een reden dat Duitsland geen lid mocht worden?
| organisatie | reden |
|---|---|
| Verenigde Naties | Duitsland kreeg de schuld van de Eerste Wereldoorlog. |
| Verenigde Naties | Duitsland wilde het Verdrag van Versailles niet tekenen. |
| Volkenbond | Duitsland kreeg de schuld van de Eerste Wereldoorlog. |
| Volkenbond | Duitsland wilde het Verdrag van Versailles niet tekenen. |
Bekijk het antwoord
C
Vraag 18 1 punt
Elisabeth Koeten-Ooms stelde zich in 1919 verkiesbaar voor de gemeenteraad van Schiedam. Ze wilde dat arbeiders meer rechten kregen en vond dat meer vrouwen zich met de politiek moesten bezighouden. Van welk kiesrecht heeft Elisabeth Ooms gebruik gemaakt door zich verkiesbaar te stellen? En welke politieke partij past bij haar opvattingen?
| kiesrecht | partij |
|---|---|
| actief kiesrecht | ARP |
| actief kiesrecht | SDAP |
| passief kiesrecht | ARP |
| passief kiesrecht | SDAP |
Bekijk het antwoord
D
bron 9
Een herinnering van een Duitse vrouw aan het jaar 1923:
Mijn oom en tante hadden een drogisterij, waar ik en mijn zus in de herfstvakantie hielpen. Hier kwamen elke dag miljarden aan bankbiljetten binnen en later biljoenen. Wij gingen met deze enorme bedragen om alsof het niets was. Mijn vader kreeg op een gegeven moment dagelijks zijn salaris uitbetaald. Hij kwam dan tussen de middag thuis met een koffer vol bankbiljetten.
Gebruik bron 9.
Vraag 19 1 punt
Uit de bron blijkt dat er een crisis was in Duitsland. De crisis was het gevolg van een bepaalde economische ontwikkeling.
→ Welke economische ontwikkeling wordt bedoeld?
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat het gaat om (hyper)inflatie / geldontwaarding / het bijdrukken van geld.
Vraag 20 1 punt
In 1924 begon de Duitse economie zich weer te herstellen. Welke maatregel zorgde ervoor dat de economie zich in 1924 weer kon herstellen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
bron 10
Een politieke tekening met als titel Colijn als zanger van het droevige lied (1933):
Toelichting
De man met de hoed is Colijn. Hij bespeelt een draaiorgel. Op de poster achter Colijn staat:
Regeringsverklaring: verlaging salarissen, bezuinigen onderwijs.
Gebruik bron 10.
Vraag 21 1 punt
De bron gaat over maatregelen van de aanpassingspolitiek van Colijn, zoals het verlagen van salarissen en het bezuinigen op onderwijs. → Leg uit, met behulp van een onderdeel van de tekening, of in de tekening een positieve of negatieve mening te herkennen is over de aanpassingspolitiek.
Doe het zo:
De mening is … (kies uit: positief / negatief). Dat blijkt uit … (noem een onderdeel van de tekening).
Bekijk het antwoord
De mening is negatief. Dat blijkt uit (voorbeelden van juiste antwoorden): − het lied dat droevig genoemd wordt.
− de toeschouwers die schrikken.
− Colijn die ernstig/droevig kijkt.
− de negatieve zaken die (op de poster achter Colijn) staan afgebeeld / de mensen die bedelen / het been dat wordt afgezaagd / de persoon die huilt / het doodshoofd (op de poster achter Colijn).
Opmerking
Alleen als na ‘negatief’ een juiste verklaring volgt, wordt het scorepunt toegekend.
bron 11
Een dagboekfragment van een Duitse vrouw getrouwd met een Joodse man (1935):
Vandaag zijn onze burgerrechten aan stukken gescheurd. Voor mijn man voelt het of hij een vreemdeling is in zijn eigen land. We mogen de Duitse vlag niet meer ophangen en we moeten onze huishoudelijke hulp ontslaan. Als mijn dochter zou trouwen met een niet-Joodse man, belanden ze beiden in de gevangenis. Onze dochter wordt buitengesloten, geminacht en waardeloos gemaakt.
Gebruik bron 11.
Vraag 22 1 punt
Welke gebeurtenis was de aanleiding voor het schrijven van het dagboekfragment?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
bron 12
Een herinnering van een Duitse man in nazi-Duitsland:
In de tweede klas, bij de lessen over politiek, moesten we elke week een tekening maken over de vraag ‘Wat hebben we aan de Führer te danken?’ Ik herinner me dat ik altijd stapels munten tekende, en fabrieksschoorstenen, en een ploeg. En dan een spandoek met de tekst ‘Dit danken we aan onze Führer’.
Gebruik bron 12.
Vraag 23 1 punt
Twee kenmerken van het nationaal-socialisme die passen bij de bron zijn indoctrinatie en persoonsverheerlijking.
→ Geef voor één kenmerk een verklaring waarom deze past bij de bron. Doe het zo:
Het kenmerk … (kies uit: indoctrinatie / persoonsverheerlijking) past bij de bron, omdat … (verklaar je antwoord met behulp van de bron).
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
− Het kenmerk indoctrinatie past bij de bron, omdat kinderen een nationaal-socialistische boodschap leren.
− Het kenmerk persoonsverheerlijking past bij de bron, omdat de Führer/Hitler wordt vereerd/bedankt.
Opmerking
Alleen als na een keuze een juiste, bijpassende verklaring volgt, wordt het scorepunt toegekend.
bron 13
Een Britse politieke prent over een referendum in Duitsland (1936):
Toelichting
De man links is Hitler. De man in het midden is een Duitse kiezer. Op het stembiljet staat ‘ja’.
Gebruik bron 13.
In 1936 organiseerde Hitler in Duitsland een referendum over zijn politiek.
Vraag 24 2 punten
In de bron is een boodschap te herkennen over de manier waarop het referendum in 1936 gehouden werd.
→ Geef met behulp van een onderdeel van de bron aan welke boodschap dat is.
Doe het zo:
De boodschap is … (noem de boodschap). Dat blijkt uit … (noem een onderdeel van de bron).
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- De boodschap is dat de kiezer niet vrij is om een eigen keuze te maken / gedwongen wordt een bepaalde keuze te maken / dat het referendum niet op een eerlijke / democratische manier gehouden wordt. (1)
- Dat blijkt uit (een van de volgende): (1)
− Hitler / de soldaat die toeziet op de keuze die de kiezer maakt. − de kiezer die zijn ja-stem aan Hitler/de soldaat laat zien. − de nazi-groet (van de kiezer).
− de hakenkruizen.
Opmerking
Alleen als na een juiste boodschap een juist onderdeel van de bron is genoemd, wordt het tweede scorepunt toegekend.
bron 14
Een beschrijving van gebeurtenissen in Duitsland:
Toen bekend werd dat Hitler de Duitse regering ging leiden, marcheerde ’s avonds een groep leden van de knokploeg van Hitler voor het huis langs waar hij verbleef. Deze gebeurtenis werd later dat jaar nagespeeld door leden van dezelfde knokploeg met camera’s erbij, zodat de filmbeelden in het bioscoopjournaal aan de Duitse bevolking konden worden getoond. In de film leek het alsof het om veel meer aanhangers ging dan in werkelijkheid het geval was.
Gebruik bron 14.
Vraag 25 2 punten
Een invulopdracht:
1 De gebeurtenissen vonden plaats in … (1923 / 1933 / 1938).
2 De marcherende mannen hoorden bij de … (Gestapo / Hitlerjugend / SA).
3 Het maken van de film is een voorbeeld van … (censuur / propaganda / terreur).
→ Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken. Doe het zo:
zin 1: ... (kies uit: 1923 / 1933 / 1938) zin 2: ... (kies uit: Gestapo / Hitlerjugend / SA). zin 3: ... (kies uit: censuur / propaganda / terreur).
Bekijk het antwoord
zin 1: 1933 zin 2: SA zin 3: propaganda
indien drie antwoorden juist (2)
indien twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Vraag 26 2 punten
In 1938 waren veel mensen blij met het resultaat van de Conferentie van München. Door een bepaalde gebeurtenis zagen veel mensen de conferentie in 1939 toch als een mislukking.
→ Geef eerst een reden waarom in 1938 veel mensen blij waren met het resultaat van de Conferentie van München.
→ Noem daarna een gebeurtenis in 1939 waardoor veel mensen de Conferentie van München toch als een mislukking zagen. Doe het zo:
reden: … (noem een reden)
gebeurtenis in 1939: … (noem een gebeurtenis)
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- reden: Mensen dachten (in 1938) dat door de Conferentie van München een oorlog (met Duitsland) was voorkomen. (1)
- gebeurtenis in 1939: de Duitse inval in Polen (waardoor Groot- Brittannië en Frankrijk Duitsland de oorlog verklaarden) / het uitbreken van een oorlog tussen Duitsland en Groot-Brittannië/Frankrijk/de Geallieerden / de Duitse bezetting van Slowakije (1)
De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)
bron 15
Een Italiaanse briefkaart uit 1941:
Toelichting
Van links naar rechts staan drie werelddelen aangegeven: Afrika, Europa en Azië.
Op de achtergrond zijn de vlaggen van Italië, Duitsland en Japan te zien. Op de helmen van de soldaten die worden weggeschopt, is de Britse vlag te zien.
Gebruik bron 15.
Vraag 27 1 punt
De afbeelding op de briefkaart is gemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog.
→ Noem de naam van het bondgenootschap dat volgens de afbeelding de oorlog gaat winnen.
Bekijk het antwoord
As-mogendheden
bron 16
Een brief van een Nederlandse vrouw (1942):
In naam van mijn verloofde Louis Asch schrijf ik u om u mede te delen dat mijn verloofde sedert vijf weken naar Polen getransporteerd is. Ik ben nu hier helemaal alleen, daar de hele familie is vertrokken. Waar ze naartoe zijn weet ik niet. Ik heb ook nog geen bericht van hen ontvangen en geloof dat ik dat wel nooit zal krijgen. Ik eindig en hoop dat ik u spoedig een optimistische brief zal kunnen schrijven, zodra ik iets van Louis hoor.
Gebruik bron 16.
Vraag 28 1 punt
Welk begrip past bij de bron?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 29 1 punt
Vanaf 1942 mochten de Joden in kamp Westerbork geen voedsel meer eten dat volgens de Joodse regels was bereid. Ook mochten ze geen rekening meer houden met de sabbat, de dag waarop Joden rust moeten houden. Tegenwoordig is dat ondenkbaar omdat deze maatregelen in strijd zijn met een grondrecht uit de Nederlandse grondwet. → Welk grondrecht wordt bedoeld?
Bekijk het antwoord
vrijheid van godsdienst
bron 17
De tekst van een officieel document van de Duitse bezetter in Nederland (1943):
Ondergetekende ………………. geboren ……. te ………… wonende ……………. verklaart hiermee plechtig, dat hij de geldende wetten in bezet Nederland, regels en verordeningen, naar eer en geweten zal gehoorzamen en zich niet zal bezighouden met acties tegen het Duitse Rijk en het Duitse leger en de openbare orde aan universiteit of hoge school niet in gevaar zal brengen.
Gebruik bron 17.
Vraag 30 1 punt
Alle studenten in Nederland moesten dit formulier ondertekenen, anders mochten ze niet verder studeren. Een groot deel van hen ondertekende het formulier niet.
→ Was het niet ondertekenen van het formulier een voorbeeld van aanpassing, collaboratie of verzet? Verklaar je antwoord. Doe het zo:
Het niet ondertekenen was een voorbeeld van … (kies uit: aanpassing / collaboratie / verzet), want … (geef een verklaring).
Bekijk het antwoord
Het niet ondertekenen was een voorbeeld van verzet, want door niet te ondertekenen lieten studenten zien dat ze tegen de Duitse bezetter waren / dat ze (de wetten van) de Duitse bezetter niet wilden gehoorzamen / want door te ondertekenen zouden studenten gehoorzaam moeten zijn aan de Duitse bezetter.
Opmerking
Alleen als na ‘verzet’ een juiste verklaring volgt, wordt het scorepunt toegekend.
Vraag 31 1 punt
In april 1944 ontsnapten twee Joodse gevangenen uit kamp Auschwitz. Het eerste wat zij deden toen zij veilig waren, was informatie over Auschwitz met andere Joden delen om hen te waarschuwen. Door het delen van deze informatie wilden zij duidelijk maken dat Auschwitz niet alleen maar een werkkamp was, zoals de Duitsers beweerden. → Welke informatie over Auschwitz zullen de ontsnapte gevangenen met andere Joden hebben gedeeld?
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de informatie was dat Auschwitz een vernietigingskamp was / dat in Auschwitz Joden vermoord werden.
Opmerking
Voor het antwoord dat Auschwitz een concentratiekamp was / dat de omstandigheden in Auschwitz slecht waren, wordt geen scorepunt toegekend.
bron 18
Hieronder en op de volgende twee pagina’s staan in totaal vijf foto’s uit de Tweede Wereldoorlog.
Een Duitse soldaat trakteert zijn kameraden op een biertje tijdens hun doortocht in Breda (mei 1940):
Een NSB-bijeenkomst in Den Haag (1941):
Nederlanders in het Duitse leger vertrekken naar het oosten om tegen de Sovjet-Unie te vechten (1942):
Toelichting
Op de trein staat: Wij gaan Stalin halen.
Hulpverleners in Nijmegen dragen een slachtoffer weg na een geallieerd bombardement (1944):
Na een bericht dat de Geallieerden in aantocht zijn, dansen Nederlanders van vreugde op straat (1944):
Gebruik bron 18.
Vraag 32 2 punten
Op welke twee foto’s zijn voorbeelden van collaboratie te zien? Schrijf alleen de nummers op.
Bekijk het antwoord
- 2 (1)
- 3 (1)
bron 19
Een gedicht uit Nederland (1944):
Laat de uniformen maar hangen tot de oorlog is gedaan! Laat de treinen stil en werkloos op de stations maar staan. Laat ’t vervoer nu maar ophouden, al loopt alles hopeloos vast. De gehate onderdrukker heeft daarvan de meeste last.
Gebruik bron 19.
Vraag 33 1 punt
De bron gaat over een gebeurtenis tijdens de Duitse bezetting van Nederland.
→ Onder welke naam staat deze gebeurtenis bekend?
Bekijk het antwoord
Spoorwegstaking
Vraag 34 2 punten
Op 16 september 1944 maakte de Nederlandse regering in ballingschap in een radio-uitzending bekend dat er binnenkort ‘grote gebeurtenissen’ zouden plaatsvinden aan het Nederlandse front, die zouden leiden tot de bevrijding van Nederland.
→ Noem eerst het land van waaruit de radio-uitzending plaatsvond. → Geef daarna aan welke militaire operatie werd bedoeld met ‘grote gebeurtenissen’.
Doe het zo:
land: … (noem land)
militaire operatie: … (noem militaire operatie)
Bekijk het antwoord
- land: Groot-Brittannië / Engeland (1)
- militaire operatie: Uit het antwoord moet blijken dat het gaat om Market Garden / de Slag om Arnhem. (1)
bron 20
Hieronder en op de volgende twee pagina’s staan in totaal vijf foto’s van bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Een Japans bombardement op Pearl Harbor:
Hiroshima na het Amerikaanse bombardement:
Een bombardement op Warschau tijdens de Duitse inval:
Een Duitse bommenwerper boven Londen tijdens de Slag om Engeland:
Een Duits bombardement tijdens de Slag bij Stalingrad:
Gebruik bron 20.
Vraag 35 2 punten
Zet de foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte ... (vul nummers in).
Bekijk het antwoord
Eerst 3, dan 4, daarna 1, vervolgens 5 en ten slotte 2.
Opmerking
Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Gebruik nogmaals bron 20.
Vraag 36 1 punt
Iemand beweert dat foto 2 past bij het begrip ‘totale oorlog’. → Geef een argument voor deze bewering.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Het bombardement was tegen burgers gericht. / Er zijn veel burgerslachtoffers gevallen (wat te zien is aan de vernietiging van de hele stad).
bron 21
Een herinnering van een Duitse man aan een gebeurtenis in Duitsland in 1945:
Leden van het Duitse verzet hadden de fanatieke nazi’s van het dorp gearresteerd en opgesloten in de kelder van het stadhuis. De leider van het verzet stelde toen voor om een van de nazi’s te doden en op te hangen bij de ingang van het dorp om duidelijk te maken dat het verzet nu de baas was. We discussieerden een tijd over dit voorstel. Ik waarschuwde hem toen: ‘Als je nu iemand zomaar doodt en ophangt, zal je ooit in de rechtbank terechtstaan voor moord.’ Daarna werd zijn plan afgeblazen.
Gebruik bron 21.
Vraag 37 1 punt
Verwachtte de schrijver van de bron dat Duitsland na de Tweede Wereldoorlog een dictatuur of een rechtsstaat werd? Verklaar je antwoord met behulp van de bron.
Doe het zo:
De schrijver van de bron verwachtte dat Duitsland een … (kies uit: dictatuur / rechtsstaat) werd, omdat … (geef verklaring met behulp van de bron).
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
De schrijver van de bron verwachtte dat Duitsland een rechtsstaat werd, omdat hij aangaf dat het doden van een gevangene / het doden van een persoon zonder vorm van proces, later in een rechtbank zal worden bestraft.
Opmerking
Alleen als na ‘rechtsstaat’ een juiste verklaring volgt, wordt het scorepunt toegekend.
Door de tijd heen
Vraag 38 1 punt
In 1935 werd in de provincie Groningen het kamp De Beetse gebouwd. In het kamp zijn tussen 1935 en 1948 op verschillende momenten bepaalde groepen mensen aangekomen om er te verblijven.
Hieronder staan vier groepen mensen die in kamp De Beetse zijn aangekomen:
1 Joodse mannen, voordat zij werden afgevoerd naar het doorgangskamp Westerbork 2 mannen die na de bevrijding veroordeeld waren wegens landverraad 3 vrouwen en kinderen van NSB’ers die waren gevlucht na berichten over de komst van de Geallieerden 4 werkloze arbeiders die ingezet werden voor werkverschaffingsprojecten → Zet de groepen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo:
Eerst … , dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).
Bekijk het antwoord
Eerst 4 , dan 1, daarna 3 en ten slotte 2.
Opmerking
Er is maar één juiste volgorde.
Europa en de wereld (1945-1989)
bron 22
Een foto uit Indonesië (1947):
Toelichting
De Indonesische kinderen houden Nederlandse vlaggen vast.
Gebruik bron 22.
Vraag 39 2 punten
In de periode 1945-1949 maakte de Nederlandse regering propaganda voor het beleid van Nederland in de kolonie Indonesië. Iemand beweert dat de regering met de foto een propagandaboodschap kon overbrengen over dat beleid.
→ Leg uit dat de bewering juist is. Doe dit door:
- eerst aan te geven voor welk Nederlands beleid in Indonesië de regering propaganda wilde maken
- en daarna aan te geven welke propagandaboodschap de Nederlandse regering met de foto over kon brengen.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- beleid: de strijd tegen de onafhankelijkheidsbeweging/Soekarno / de ‘politionele acties’ / het voorkomen dat Indonesië onafhankelijk werd / het doorgaan met het besturen van de kolonie Indonesië (1)
- propagandaboodschap: De Indonesiërs staan aan de kant van de Nederlanders / staan positief tegenover Nederland / steunen de Nederlandse regering / willen dat Indonesië een kolonie van Nederland blijft. (1)
Vraag 40 1 punt
Vanaf de jaren 60 begon in Nederland de ontzuiling. Een oorzaak van de ontzuiling was de opkomst van de televisie.
→ Geef een reden waarom de opkomst van de televisie bijdroeg aan de ontzuiling.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Door de televisie leerden mensen opvattingen van andere zuilen/groepen in de samenleving kennen / konden mensen zien hoe andere mensen (buiten de eigen zuil/groep) leefden.
Vraag 41 1 punt
Tussen 1949 en 1961 vertrokken jaarlijks meer dan 100.000 mensen uit de DDR naar de BRD. In 1962 vertrokken er slechts 21.000 mensen uit de DDR naar de BRD.
→ Welke gebeurtenis in 1961 was de oorzaak van de afname van het aantal mensen dat vertrok?
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat het gaat om de bouw van de Berlijnse Muur / om het sluiten van het IJzeren Gordijn / om het afsluiten van de vluchtroute naar de BRD via West-Berlijn.
Vraag 42 2 punten
Op 21 augustus 1968 vielen soldaten van een bepaald bondgenootschap Tsjechoslowakije binnen. De soldaten maakten een einde aan de hervormingen die de regering van Tsjechoslowakije had ingevoerd. → Noem eerst de naam waaronder de periode bekend staat waarin de hervormingen plaatsvonden.
→ Geef daarna aan bij welk bondgenootschap de soldaten hoorden die Tsjechoslowakije binnenvielen.
Bekijk het antwoord
- de Praagse Lente (1)
- het Warschaupact (1)
Vraag 43 1 punt
Vanaf 1971 mochten studenten in Tilburg meebeslissen over het onderwijs op hun universiteit.
Van welke ontwikkeling is deze gebeurtenis een voorbeeld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
bron 23
Het bezit van huishoudelijke apparaten in Nederlandse gezinnen (in procenten) in de periode 1957-1972:
| 1957 | 1962 | 1972 | |
|---|---|---|---|
| koelkast | 3 | 19 | 88 |
| gasfornuis | 14 | 32 | 57 |
| wasmachine | 31 | 58 | 86 |
| stofzuiger | 67 | 93 | 98 |
Gebruik bron 23.
Vraag 44 1 punt
Welk begrip past bij de bron?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
bron 24
Vrouwen demonstreren in Nederland (1975):
Toelichting
Op de borden staat: Gelijke uitkering voor de vrouw Gelijk loon voor de vrouw Gelijk werk voor de vrouw
Gebruik bron 24.
Vraag 45 1 punt
Iemand beweert dat de doelen van de vrouwen ondersteund werden door de invoering van artikel 1 in de nieuwe Grondwet van 1983.
→Geef aan wat door artikel 1 wordt bepaald waardoor de doelen van de vrouwen ondersteund worden.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat artikel 1 het discriminatieverbod/gelijkheidsbeginsel betreft (waardoor de doelen van de vrouwen ondersteund worden om gelijkheid ten opzichte van mannen te krijgen)
Vraag 46 2 punten
In 1987 tekenden de leiders van de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten een akkoord over de vermindering van het aantal kernwapens. Iemand beweert dat door het tekenen van het verdrag vrede tussen het Westen en het Oostblok mogelijk werd.
→Geef een historische verklaring waaruit blijkt dat de bewering juist is. Gebruik daarbij de volgende twee begrippen in een juiste samenhang en betekenis: Koude Oorlog en wapenwedloop.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Door het tekenen van het verdrag werd de wapenwedloop beëindigd, waardoor er vrede mogelijk werd tussen het Westen en het Oostblok en er een einde aan de Koude Oorlog kwam.
Opmerking
Als beide begrippen in een juiste onderlinge samenhang en betekenis worden gebruikt, worden 2 scorepunten toegekend.
Als de betekenis van beide begrippen juist wordt weergegeven, maar zonder onderlinge samenhang, wordt 1 scorepunt toegekend.
Door de tijd heen
bron 25
Hieronder en op de volgende twee pagina’s staan in totaal vijf foto’s met kinderen:
Hongaarse kinderen die gevlucht zijn voor het neerslaan van de Hongaarse Opstand, worden in Nederland opgevangen:
Belgische kinderen in een vluchtelingenkamp in Nederland:
Nederlandse jongens in een kamp in Indonesië, na de capitulatie van Japan:
Kinderen spelen de Amerikaanse luchtbrug na, nadat de Sovjet-Unie onder Stalin met de Blokkade van Berlijn was begonnen:
Een schoolfoto van Anne Frank en haar klasgenoten in Amsterdam:
Gebruik bron 25.
Vraag 47 2 punten
Zet de foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst ..., dan …, daarna ..., vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in).
Bekijk het antwoord
Eerst 2, dan 5, daarna 3, vervolgens 4 en ten slotte 1.
Opmerking
Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)
Vraag 48 2 punten
In 1989 had Polen drie buurlanden. Tussen 1990 en 1993 hielden deze buurlanden op te bestaan. In 1993 had Polen zeven nieuwe buurlanden. →Noem eerst een buurland van Polen dat tussen 1990 en 1993 ophield te bestaan.
→Noem daarna een historische reden voor het ontstaan van de nieuwe buurlanden van Polen.
Doe het zo:
buurland dat ophield te bestaan: … (noem land). historische reden: … (noem reden).
Bekijk het antwoord
- buurland dat ophield te bestaan (een van de volgende): (1)
− de DDR − de Sovjet-Unie − Tsjechoslowakije
- historische reden (voorbeelden van juiste redenen): het einde van het communisme / het einde van de Koude Oorlog / de val van het IJzeren Gordijn / de val van de Berlijnse Muur / het herlevend nationalisme (1)
Vraag 49 1 punt
Sommige mensen in Nederland vonden na de oprichting van de Europese Unie in 1993 dat er een ‘democratisch tekort’ was binnen de Europese Unie.
Wat was een reden dat sommige mensen in Nederland vonden dat er een democratisch tekort was?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
bron 26
Kerkbezoek in Nederland (in procenten) in 1977 en in 2001:
Gebruik bron 26.
Vraag 50 1 punt
Welk begrip past bij de bron?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vmbo-gt Geschiedenis en staatsinrichting 2026, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Andere examens geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl
- 2026, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2?
Het centraal examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2 telt 50 vragen. De meeste vragen gaan over tijd van wereldoorlogen (28), tijd van burgers en stoommachines (6) en tijd van televisie en computer (6).
Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2026/vmbo-gl/documenten/cse-2/gt-0125-a-26-2-c).
Hoe oefen ik met het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.