Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Nederland (1848-1914), Nederland (1848-1914), De Eerste Wereldoorlog (1914-1918), Het Interbellum (1918-1939), Door de tijd heen, De Tweede Wereldoorlog (1939-1945), Door de tijd heen, Europa en de wereld (1945-1989), Europa en de wereld (1945-1989), De nieuwe wereldorde (vanaf 1990), De nieuwe wereldorde (vanaf 1990), Door de tijd heen.
Het centraal examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1 telt 48 vragen. De meeste vragen gaan over tijd van wereldoorlogen (27), Koude Oorlog (5) en staatsinrichting (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Tijd van wereldoorlogen | 10-23, 25-35, 43-44 | 27 |
| Koude Oorlog | 36-37, 39, 41-42 | 5 |
| Staatsinrichting | 1, 4-5, 8 | 4 |
| Tijd van burgers en stoommachines | 2-3, 6-7 | 4 |
| Historische vaardigheden | 9, 24, 47-48 | 4 |
| Tijd van televisie en computer | 38, 40, 45-46 | 4 |
Vergeleken met andere jaren
De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 17 examens geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl sinds 2018. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Nederland (1848-1914)
(Deze vraag heeft geen inleidende tekst.)
Vraag 1 1 punt
Koning Willem II liet in 1848 een levensgroot schilderij van zichzelf in de Eerste Kamer ophangen. Hij zei daarbij tegen de Eerste Kamerleden: “Door de nieuwe Grondwet kan ik niet meer bij u komen, daarom wil ik u mijn portret geven, dan ben ik altijd bij u”.
Bekijk het antwoord
- Antwoord: B (1)
Nederland (1848-1914)
Wat was de reden dat koning Willem II deze uitspraak deed? Door de nieuwe Grondwet van 1848
A mocht de koning alleen nog maar Tweede Kamerleden benoemen.
B verloor de koning veel politieke macht.
C was de koning geen voorzitter meer van de Eerste Kamer.
D werd de koning lid van het parlement.
Vraag 2 2 punten
De heer Rochussen was een Nederlandse politicus. Tussen 1858 en 1861 was hij minister van Koloniën. Leg uit waarom, juist in een tijd van modern imperialisme, een minister van Koloniën nodig gevonden werd. Doe dit door:
- eerst aan te geven wat modern imperialisme is en
- vervolgens aan te geven waarom een minister van Koloniën nodig gevonden werd.
Bekijk het antwoord
- Modern imperialisme is een tijd waarin/een ontwikkeling waarbij Europese mogendheden hun macht in overzeese gebieden/koloniën gingen uitbreiden (om politieke macht en/of economische redenen, namelijk behoefte aan grondstoffen en afzetmarkten als gevolg van de industrialisatie) (1)
- Een minister van Koloniën werd nodig gevonden, omdat de overzeese gebieden vanuit Nederland bestuurd moesten worden / omdat het gezag over de Nederlandse koloniën (onder andere Indonesië en Suriname) een belangrijke rol speelde in de economische ontwikkeling (van Nederland) / omdat de exploitatie van de kolonie moest worden geïntensiveerd / om nog meer koloniën/overzeese gebieden te veroveren (1)
Vraag 3 1 punt
De Nederlandse regering kon in de tijd van het modern imperialisme bedrijven contracten geven, zodat deze bedrijven suiker uit Indonesië mochten verhandelen. Koning Willem III vroeg aan de minister van Koloniën of twee van zijn vrienden zo’n contract konden krijgen. De minister van Koloniën gaf beide vrienden van de koning een contract, zonder daarover de Tweede Kamer in te lichten. De Tweede Kamer ontdekte dit en stelde hierover kritische vragen aan de minister. De minister moest deze vragen beantwoorden. Welke taak voerde de Tweede Kamer uit?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 4 2 punten
De Tweede Kamer bleef kritisch en keurde daarom de begroting af. De minister van Koloniën voelde zich daardoor gedwongen om af te treden. Hieronder staan drie rechten van de Tweede Kamer:
1 recht van amendement
2 recht van budget
3 recht van enquête Drie begrippen: a evenredige vertegenwoordiging b klassieke grondrechten c ministeriële verantwoordelijkheid Van welk recht maakte de Tweede Kamer gebruik? Welk begrip hoort bij het aftreden van de minister? Doe het zo: recht: … (vul nummer in) begrip: … (vul letter in)
Bekijk het antwoord
- recht: 2 (= recht van budget) (1)
- begrip: c (= ministeriële verantwoordelijkheid) (1)
Gebruik bron 1.
Vraag 5 2 punten
In 1878 nam het parlement een nieuwe onderwijswet aan. Daarin stond dat het openbaar en het bijzonder onderwijs aan dezelfde eisen moesten voldoen, zoals goede lesmaterialen en een bepaald aantal kinderen in de klas. Het openbaar onderwijs werd betaald door de overheid, het bijzonder onderwijs niet. Daarom vond Abraham Kuyper de nieuwe onderwijswet niet eerlijk. Geef eerst een voorbeeld uit de bron waaruit blijkt dat Abraham Kuyper zich vooral richt tot protestanten. Geef daarna een reden waarom op basis van de Grondwet van 1848 de oproep van Abraham Kuyper aan de koning weinig kans maakt. Doe het zo: voorbeeld uit de bron … weinig kans op basis van de Grondwet van 1848, omdat …
Bron 1
Oproep van Abraham Kuyper tot het tekenen van een volkspetitie (1878): NAAR DE KONING! VOLKSPETITIE
Alle mannelijke en vrouwelijke personen van
20 jaar of ouder worden opgeroepen om de petitie te tekenen!
De koning wordt gevraagd de door de Tweede Kamer aangenomen onderwijswet NIET te ondertekenen. Het moet zowel voor de armen als voor de rijken mogelijk zijn om zelf te kiezen naar welke school hun kinderen gaan, zoals bijvoorbeeld “EEN SCHOOL MET DEN BIJBEL”
Op zondag wordt niet getekend!
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Uit het antwoord moet blijken:
- voorbeeld uit de bron (een van de volgende): (1p)
- School met den Bijbel
- Op zondag wordt niet getekend
- dat er (door de protestanten) actie gevoerd wordt tegen de onderwijswet
Vraag 6 1 punt
De nieuwe onderwijswet werd tóch ingevoerd. Abraham Kuyper richtte mede naar aanleiding van deze wet een politieke partij op. Welke politieke partij wordt bedoeld?
Bron 1
Oproep van Abraham Kuyper tot het tekenen van een volkspetitie (1878): NAAR DE KONING! VOLKSPETITIE
Alle mannelijke en vrouwelijke personen van
20 jaar of ouder worden opgeroepen om de petitie te tekenen!
De koning wordt gevraagd de door de Tweede Kamer aangenomen onderwijswet NIET te ondertekenen. Het moet zowel voor de armen als voor de rijken mogelijk zijn om zelf te kiezen naar welke school hun kinderen gaan, zoals bijvoorbeeld “EEN SCHOOL MET DEN BIJBEL”
Op zondag wordt niet getekend!
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 7 1 punt
De ongelijke financiële behandeling tussen het openbaar en bijzonder onderwijs werd uiteindelijk opgelost. Wanneer en waardoor werd deze ongelijke behandeling opgelost?
Bron 1
Oproep van Abraham Kuyper tot het tekenen van een volkspetitie (1878): NAAR DE KONING! VOLKSPETITIE
Alle mannelijke en vrouwelijke personen van
20 jaar of ouder worden opgeroepen om de petitie te tekenen!
De koning wordt gevraagd de door de Tweede Kamer aangenomen onderwijswet NIET te ondertekenen. Het moet zowel voor de armen als voor de rijken mogelijk zijn om zelf te kiezen naar welke school hun kinderen gaan, zoals bijvoorbeeld “EEN SCHOOL MET DEN BIJBEL”
Op zondag wordt niet getekend!
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Gebruik bron 2.
Vraag 8 1 punt
De tekening laat kritiek zien op het kiesrecht. Het kiesrecht wordt afgebeeld als een vrouw die is vastgemaakt aan een zak geld. Geef een politieke verklaring waarom het kiesrecht in de tekening is vastgemaakt aan een zak geld.
Bron 1
Oproep van Abraham Kuyper tot het tekenen van een volkspetitie (1878): NAAR DE KONING! VOLKSPETITIE
Alle mannelijke en vrouwelijke personen van
20 jaar of ouder worden opgeroepen om de petitie te tekenen!
De koning wordt gevraagd de door de Tweede Kamer aangenomen onderwijswet NIET te ondertekenen. Het moet zowel voor de armen als voor de rijken mogelijk zijn om zelf te kiezen naar welke school hun kinderen gaan, zoals bijvoorbeeld “EEN SCHOOL MET DEN BIJBEL”
Op zondag wordt niet getekend!
Bron 2
Een politieke tekening:
Toelichting Boven de tekening staat: Het Volk. Hier met het kiesrecht! Op de zak staat: 1.000.000.000 De vrouw staat symbool voor het kiesrecht. Onder de bron staat: ‟… Het kiesrecht aan banden, vastgeklonken (= vastgemaakt) aan de geldzak …”.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − omdat het kiesrecht (op dat moment / nog steeds) gekoppeld is aan het vermogen/inkomen/de rijkdom van een man / er sprake is van censuskiesrecht − omdat rijke mensen/kapitalisten het stemrecht tegenhouden − dat arme mensen/arbeiders niet genoeg geld hebben om het kiesrecht te verkrijgen − omdat het kapitalisme de democratie tegenhoudt/de arbeiders het stemrecht ontzegt − omdat met de tekening kritiek geleverd wordt op het censuskiesrecht / gepleit wordt voor het algemeen kiesrecht (1)
Gebruik nogmaals bron 2.
Vraag 9 1 punt
Stel, je wilt deze bron gebruiken voor een werkstuk, maar je twijfelt nog bij welke periode je deze bron moet plaatsen. Je kunt kiezen uit de volgende perioden:
1 vóór 1848
2 tussen 1848 en 1919
3 na 1919 Bij welke periode hoort de bron? Verklaar je keuze met behulp van een onderdeel van de bron. Doe het zo: De bron hoort bij periode … (vul nummer in), omdat … (geef verklaring).
Bron 1
Oproep van Abraham Kuyper tot het tekenen van een volkspetitie (1878): NAAR DE KONING! VOLKSPETITIE
Alle mannelijke en vrouwelijke personen van
20 jaar of ouder worden opgeroepen om de petitie te tekenen!
De koning wordt gevraagd de door de Tweede Kamer aangenomen onderwijswet NIET te ondertekenen. Het moet zowel voor de armen als voor de rijken mogelijk zijn om zelf te kiezen naar welke school hun kinderen gaan, zoals bijvoorbeeld “EEN SCHOOL MET DEN BIJBEL”
Op zondag wordt niet getekend!
Bron 2
Een politieke tekening:
Toelichting Boven de tekening staat: Het Volk. Hier met het kiesrecht! Op de zak staat: 1.000.000.000 De vrouw staat symbool voor het kiesrecht. Onder de bron staat: ‟… Het kiesrecht aan banden, vastgeklonken (= vastgemaakt) aan de geldzak …”.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als na periode 2 een juiste verklaring volgt, wordt 1 scorepunt toegekend.
De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
Gebruik bron 3.
Vraag 10 2 punten
Met welk doel werd deze propagandaposter gemaakt? Geef ook aan wat wordt bedoeld met de zin ‘Denk aan wat er in België is gebeurd’. Doe het zo: doel: … Met de zin wordt bedoeld: …
Bron 3
Een Britse propagandaposter uit de Eerste Wereldoorlog:
Toelichting Op de poster staat: Denk aan wat er in België is gebeurd. Meld je vandaag nog aan.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- doel: dit soort posters werd gemaakt om soldaten te werven/rekruteren (1)
- Met de zin wordt bedoeld: de aanval (in 1914) van Duitsland/het Duitse leger op België / de uitvoering van het Von Schlieffenplan / het gewelddadige optreden van het Duitse leger in België / het schenden van de neutraliteit van België (1)
Gebruik bron 4.
Vraag 11 2 punten
Leg uit dat de puntzak past bij een totale oorlog. Doe dit door:
- eerst aan te geven wat een totale oorlog is
- en daarna aan te geven waarom de puntzak past bij een totale oorlog.
Bron 3
Een Britse propagandaposter uit de Eerste Wereldoorlog:
Toelichting Op de poster staat: Denk aan wat er in België is gebeurd. Meld je vandaag nog aan.
Bron 4
Een puntzak voor snoep (1915):
Toelichting In Duitsland was het de gewoonte om kinderen op de eerste schooldag een puntzak met snoep mee te geven.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een totale oorlog is dat de hele samenleving deel uitmaakt/in dienst staat van de oorlog/doordrongen is van de oorlog (1)
- De puntzak past bij een totale oorlog, omdat ook kinderen een doelgroep vormden voor propaganda / omdat kinderen (door ze af te beelden als soldaten) onderdeel worden van/betrokken worden bij de oorlog (1)
Vraag 12 1 punt
In het najaar van 1917 brak in Rusland een revolutie uit. Niet lang daarna sloot Rusland vrede met Duitsland. Wie was de leider van deze revolutie? En uit welk bondgenootschap trok Rusland zich terug? leider bondgenootschap
Bron 3
Een Britse propagandaposter uit de Eerste Wereldoorlog:
Toelichting Op de poster staat: Denk aan wat er in België is gebeurd. Meld je vandaag nog aan.
Bron 4
Een puntzak voor snoep (1915):
Toelichting In Duitsland was het de gewoonte om kinderen op de eerste schooldag een puntzak met snoep mee te geven.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Gebruik bron 5.
Vraag 13 1 punt
Op welke kaart is Europa te zien vóór de Eerste Wereldoorlog? En op welke kaart is Europa te zien kort na de Eerste Wereldoorlog? vóór de Eerste Wereldoorlog kort na de Eerste Wereldoorlog
A kaart 1 kaart 2
B kaart 1 kaart 3
C kaart 2 kaart 1
D kaart 2 kaart 3
E kaart 3 kaart 1
F kaart 3 kaart 2
Bron 3
Een Britse propagandaposter uit de Eerste Wereldoorlog:
Toelichting Op de poster staat: Denk aan wat er in België is gebeurd. Meld je vandaag nog aan.
Bron 4
Een puntzak voor snoep (1915):
Toelichting In Duitsland was het de gewoonte om kinderen op de eerste schooldag een puntzak met snoep mee te geven.
Bron 5
Hieronder staan drie kaarten van Europa uit verschillende perioden:
kaart 1 kaart 2
kaart 3
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Antwoord: C (1)
Het Interbellum (1918-1939)
Gebruik bron 6.
Vraag 14 1 punt
In de bron is een theorie te herkennen die verklaart waarom Duitsland de oorlog verloren zou hebben. Hoe wordt die theorie genoemd?
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de Dolkstootlegende (1)
Gebruik bron 7.
Vraag 15 2 punten
De foto laat het gevolg zien van een economische ontwikkeling in Duitsland. Een belangrijke oorzaak van deze ontwikkeling was een bepaling uit het Verdrag van Versailles. Welke economische ontwikkeling wordt bedoeld? Noem daarna de bepaling uit het Verdrag van Versailles die deze economische ontwikkeling heeft veroorzaakt. Doe het zo: economische ontwikkeling: … bepaling uit het Verdrag van Versailles: …
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- economische ontwikkeling: (toenemende) inflatie / (het ontstaan van) ruilhandel / (toenemende) schaarste / crisis (1)
- bepaling uit het Verdrag van Versailles: de herstelbetalingen (1)
Vraag 16 1 punt
In 1924 werd het Dawesplan ingevoerd. In Duitsland waren de meningen over het plan verdeeld. De Duitse regering was vóór het plan, want het zou goed zijn voor Duitsland. Geef een reden waaruit blijkt dat het Dawesplan inderdaad goed was voor Duitsland.
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − De economie kon zich herstellen (en de herstelbetalingen konden weer betaald worden). − Frankrijk/België zou zich terugtrekken uit het Ruhrgebied/zou de vorderingen stopzetten. (1)
Vraag 17 1 punt
De NSDAP was tegen het Dawesplan. Geef een reden waarom de NSDAP tegen het Dawesplan was.
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − Het was een schande voor de nationale eer/trots (van Duitsland). − Duitsland werd afhankelijk(er) van de Verenigde Staten/het buitenland/buitenlands(e) geld/investeringen. − Het zou het vertrouwen in de Republiek van Weimar herstellen/de democratie teveel steunen. − Door het plan te accepteren, werd het Verdrag van Versailles bevestigd. − De herstelbetalingen werden niet afgeschaft. (1)
Gebruik bron 8.
Vraag 18 1 punt
Past de foto bij de politieke situatie in Duitsland vóór 1933 of in 1933? Verklaar je antwoord. Doe het zo: De foto past bij de politieke situatie in Duitsland … (kies uit: vóór 1933 / in 1933), want … (geef verklaring).
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bron 8
Een foto van een lid van de SA dat een politieagent helpt bij zijn dagelijkse werk:
Toelichting De man links is de politieagent. De man rechts is een lid van de SA.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als na ‘in 1933’ een juiste verklaring volgt, wordt 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 9.
Vraag 19 1 punt
Welke begrippen passen bij de bron?
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bron 8
Een foto van een lid van de SA dat een politieagent helpt bij zijn dagelijkse werk:
Toelichting De man links is de politieagent. De man rechts is een lid van de SA.
Bron 9
Een tekst die werd uitgesproken op een kleuterschool vlak vóór het eten (1933):
Mijn Führer, door God aan ons gegeven, bescherm en bewaar mijn leven. U heeft Duitsland gered uit diepe nood. Ik dank u voor mijn dagelijks brood. Blijf bij me, verlaat mij niet. Führer, mijn geloof, mijn licht.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 20 1 punt
Stel, een Duitse jongen wil later lijfwacht worden van Hitler. Van welke nazi-organisatie moet hij als 14-jarige eerst lid worden? En bij welke nazi-organisatie moet hij later horen als hij lijfwacht van Hitler wil zijn? eerst later
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bron 8
Een foto van een lid van de SA dat een politieagent helpt bij zijn dagelijkse werk:
Toelichting De man links is de politieagent. De man rechts is een lid van de SA.
Bron 9
Een tekst die werd uitgesproken op een kleuterschool vlak vóór het eten (1933):
Mijn Führer, door God aan ons gegeven, bescherm en bewaar mijn leven. U heeft Duitsland gered uit diepe nood. Ik dank u voor mijn dagelijks brood. Blijf bij me, verlaat mij niet. Führer, mijn geloof, mijn licht.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Gebruik bron 10.
Vraag 21 2 punten
Hieronder staan vijf begrippen:
1 aandelenbeurs
2 collectivisatie
3 planeconomie
4 vraag en aanbod
5 vrije-markteconomie Welke twee begrippen passen bij de ontwikkeling die in de bron is te herkennen? Schrijf alleen de nummers op.
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bron 8
Een foto van een lid van de SA dat een politieagent helpt bij zijn dagelijkse werk:
Toelichting De man links is de politieagent. De man rechts is een lid van de SA.
Bron 9
Een tekst die werd uitgesproken op een kleuterschool vlak vóór het eten (1933):
Mijn Führer, door God aan ons gegeven, bescherm en bewaar mijn leven. U heeft Duitsland gered uit diepe nood. Ik dank u voor mijn dagelijks brood. Blijf bij me, verlaat mij niet. Führer, mijn geloof, mijn licht.
Bron 10
Bevolking van de Sovjet-Unie werkzaam in verschillende sectoren (in %):
1924 1928 1939 fabrieksarbeiders 10,4 12,4 33,7 zelfstandige boeren 75,4 74,9 2,6 boeren in landbouwbedrijven van de staat 1,3 2,9 47,2 landeigenaren 8,5 4,6 -
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- 2 (= collectivisatie) (1)
- 3 (= planeconomie) (1)
Gebruik bron 11.
Vraag 22 1 punt
Hieronder staan vier kenmerken van het stalinisme:
1 censuur
2 indoctrinatie
3 showprocessen
4 strafkampen Welke twee kenmerken zijn te herkennen in de bron? Schrijf alleen de nummers op.
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bron 8
Een foto van een lid van de SA dat een politieagent helpt bij zijn dagelijkse werk:
Toelichting De man links is de politieagent. De man rechts is een lid van de SA.
Bron 9
Een tekst die werd uitgesproken op een kleuterschool vlak vóór het eten (1933):
Mijn Führer, door God aan ons gegeven, bescherm en bewaar mijn leven. U heeft Duitsland gered uit diepe nood. Ik dank u voor mijn dagelijks brood. Blijf bij me, verlaat mij niet. Führer, mijn geloof, mijn licht.
Bron 10
Bevolking van de Sovjet-Unie werkzaam in verschillende sectoren (in %):
1924 1928 1939 fabrieksarbeiders 10,4 12,4 33,7 zelfstandige boeren 75,4 74,9 2,6 boeren in landbouwbedrijven van de staat 1,3 2,9 47,2 landeigenaren 8,5 4,6 -
Bron 11
Herinnering van een vrouw aan haar baan in een fabriek in de Sovjet-Unie (1937):
Als er in de fabriek storing was, werd er gezegd: “Dit is sabotage en verraad!” Dan werd er iemand gezocht en werd die uitgemaakt voor vijand van de staat. Hij werd net zo lang geslagen tot hij bekende dat hij het gedaan had. Tijdens de rechtszaak zeiden we dan tegen elkaar: “Moet je die rotzak zien die als spion bij ons werkte!” We gingen de veroordeling door de rechter nog geloven ook!
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als beide antwoorden juist zijn, wordt 1 scorepunt toegekend.
Vraag 23 1 punt
In de loop van de jaren dertig groeide in Duitsland de steun voor Hitler om een oorlog te beginnen. Geef een reden waarom steeds meer Duitsers Hitler steunden om een oorlog te beginnen.
Bron 6
Een Duitse generaal kijkt in 1919 terug op de Duitse nederlaag:
Ik was bezorgd of Duitsland sterk genoeg zou blijven tot de overwinning. Ik heb mijn zorgen al vaker uitgesproken tegen de regering. In die tijd waren er al in het geheim plannen gemaakt om te capituleren. De dappere soldaten voelden zich verraden, want zij wilden doorvechten.
Bron 7
Een foto van een Duitse schoenmaker en een klant (1922):
Toelichting Op het bord staat: Verkoop en reparatie alleen in ruil voor levensmiddelen.
Bron 8
Een foto van een lid van de SA dat een politieagent helpt bij zijn dagelijkse werk:
Toelichting De man links is de politieagent. De man rechts is een lid van de SA.
Bron 9
Een tekst die werd uitgesproken op een kleuterschool vlak vóór het eten (1933):
Mijn Führer, door God aan ons gegeven, bescherm en bewaar mijn leven. U heeft Duitsland gered uit diepe nood. Ik dank u voor mijn dagelijks brood. Blijf bij me, verlaat mij niet. Führer, mijn geloof, mijn licht.
Bron 10
Bevolking van de Sovjet-Unie werkzaam in verschillende sectoren (in %):
1924 1928 1939 fabrieksarbeiders 10,4 12,4 33,7 zelfstandige boeren 75,4 74,9 2,6 boeren in landbouwbedrijven van de staat 1,3 2,9 47,2 landeigenaren 8,5 4,6 -
Bron 11
Herinnering van een vrouw aan haar baan in een fabriek in de Sovjet-Unie (1937):
Als er in de fabriek storing was, werd er gezegd: “Dit is sabotage en verraad!” Dan werd er iemand gezocht en werd die uitgemaakt voor vijand van de staat. Hij werd net zo lang geslagen tot hij bekende dat hij het gedaan had. Tijdens de rechtszaak zeiden we dan tegen elkaar: “Moet je die rotzak zien die als spion bij ons werkte!” We gingen de veroordeling door de rechter nog geloven ook!
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − vanwege de (te harde) (straf)bepalingen in het Verdrag van Versailles − vanwege de behoefte aan meer grondgebied/Lebensraum − vanwege toenemende nationalistische/superieure gevoelens in Duitsland − vanwege revanche-/wraakgevoelens als gevolg van het verlies tijdens de Eerste Wereldoorlog − vanwege de Duitssprekende minderheden in andere landen / Heim ins Reich − vanwege een goedwerkend systeem van propaganda/indoctrinatie/ censuur van de nazi’s (1)
Door de tijd heen
Gebruik bron 12.
Vraag 24 2 punten
Zet de foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo: Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers in).
Bron 12
Hieronder en op de volgende pagina staan in totaal vijf foto’s.
foto 1 Duitssprekende inwoners uit Tsjechoslowakije verwelkomen de eerste Duitse soldaten:
foto 2 Een Franse soldaat bewaakt een goederentrein met steenkool tijdens de bezetting van het Ruhrgebied:
foto 3 Hitler groet soldaten tijdens een overwinningsparade in Polen:
foto 4 Een Duitse werkloze zoekt een baan vlak na het uitbreken van de wereldwijde economische crisis:
foto 5 Tijdens de verkiezingen waarbij Hitler aan de macht komt, worden ballonnen met hakenkruizen uitgedeeld:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)
Gebruik bron 13.
Vraag 25 1 punt
Iemand beweert dat de inhoud van de bron past bij een totalitaire staat. Geef een argument dat deze bewering ondersteunt.
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: De bron past bij een totalitaire staat, omdat Rijkscommissaris Seyss-Inquart / de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag / de nationaal-socialistische bezetter wil dat de eindexamens in lijn zijn met de ideologie van het nationaal-socialisme. (1)
Vraag 26 1 punt
In 1941 werd de Artsenkamer opgericht door de Duitse bezetter. Elke arts in Nederland moest lid worden van de Artsenkamer om te mogen blijven werken. De meerderheid van de Nederlandse artsen weigerde lid te worden van de Artsenkamer. Welk begrip hoort bij de oprichting van de Artsenkamer? En welk begrip hoort bij de weigering om lid te worden? oprichting weigering
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Gebruik bron 14.
Vraag 27 1 punt
Op de foto zijn discriminerende maatregelen te herkennen die de nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben ingevoerd. Noem één maatregel die op de foto te herkennen is.
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bron 14
Een foto genomen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Toelichting Op het bord staat in het Duits en Nederlands: Joodse wijk.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − Joden moeten (verplicht) een davidster/Jodenster dragen. − Joden moeten (verplicht) wonen in een eigen wijk/Jodenwijk / worden afgezonderd van de andere Amsterdammers. (1)
Gebruik bron 15.
Vraag 28 1 punt
Wie heeft de opdracht gegeven voor het maken van de poster? En uit welk land kwam het gevaar waarvoor werd gewaarschuwd? wie land
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bron 14
Een foto genomen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Toelichting Op het bord staat in het Duits en Nederlands: Joodse wijk.
Bron 15
Een poster die overal in Nederland werd opgehangen (1943):
Toelichting Op de poster staat: luchtgevaar, luchtalarm, wees op uw hoede, zoek dekking.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Gebruik bron 16.
Vraag 29 1 punt
De oproep uit de poster leidde niet tot het gewenste resultaat, waardoor de bezetter het nodig vond een maatregel te nemen. Welke maatregel wordt bedoeld?
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bron 14
Een foto genomen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Toelichting Op het bord staat in het Duits en Nederlands: Joodse wijk.
Bron 15
Een poster die overal in Nederland werd opgehangen (1943):
Toelichting Op de poster staat: luchtgevaar, luchtalarm, wees op uw hoede, zoek dekking.
Bron 16
Een oproep in een Nederlandse poster (1943):
Toelichting Bij de poster hoort de volgende tekst:
De boekhouder, de facturist (= iemand die rekeningen opstelt), de bakker en de ambtenaar, de timmerman, de machinist, de schilder en de handelaar, de tuinman en de conducteur, de metselaar, de varensgast (= zeeman), de kok en ook de constructeur, de zoon die moeder is tot last,
Ook de student, ja iedere man die weet dat hij nog werken kan, hij vindt in Duitsland, dat staat vast, nu een baan die bij hem past!
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Gebruik bron 17.
Vraag 30 2 punten
Noem de naam van het Nederlandse concentratiekamp dat in het dagboek is beschreven. Geef daarna aan wat de ‘onbekende bestemming’ is van de transporten. Doe het zo: Het Nederlandse concentratiekamp is … De ‘onbekende bestemming’ is …
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bron 14
Een foto genomen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Toelichting Op het bord staat in het Duits en Nederlands: Joodse wijk.
Bron 15
Een poster die overal in Nederland werd opgehangen (1943):
Toelichting Op de poster staat: luchtgevaar, luchtalarm, wees op uw hoede, zoek dekking.
Bron 16
Een oproep in een Nederlandse poster (1943):
Toelichting Bij de poster hoort de volgende tekst:
De boekhouder, de facturist (= iemand die rekeningen opstelt), de bakker en de ambtenaar, de timmerman, de machinist, de schilder en de handelaar, de tuinman en de conducteur, de metselaar, de varensgast (= zeeman), de kok en ook de constructeur, de zoon die moeder is tot last,
Ook de student, ja iedere man die weet dat hij nog werken kan, hij vindt in Duitsland, dat staat vast, nu een baan die bij hem past!
Bron 17
Uit het dagboek van een kampgevangene in Drenthe (1943):
maandag 31 mei Een goede vriend, die hier afgelopen week naartoe is gedeporteerd, vertelde dat het in Amsterdam ook niet meer om uit te houden was. Hier in het kamp staan de treinwagons voor het transport van morgen al klaar. Het zijn er 48. Het is moeilijk om naar te kijken.
dinsdag 1 juni De transporten blijven walgelijk. De wagons zijn oud, smerig en eigenlijk bedoeld voor het vervoer van paarden. Als mensen aarzelen, worden ze de wagons in geschopt. Als de wagons vol zijn, gaan de deuren tot op een kier dicht. Week na week verdwijnen zo een paar duizend Joden naar een onbekende bestemming. Er is nog nooit één Jood teruggekeerd om verslag uit te brengen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Het Nederlandse concentratiekamp is Westerbork (1)
- De onbekende bestemming is Auschwitz (of de naam van een ander vernietigingskamp) / een werkkamp/vernietigingskamp (1)
Gebruik bron 18.
Vraag 31 1 punt
Iemand beweert dat de verspreiding van dit pamflet in Duitsland moedig is geweest. Geef één argument waaruit blijkt dat de bewering juist is.
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bron 14
Een foto genomen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Toelichting Op het bord staat in het Duits en Nederlands: Joodse wijk.
Bron 15
Een poster die overal in Nederland werd opgehangen (1943):
Toelichting Op de poster staat: luchtgevaar, luchtalarm, wees op uw hoede, zoek dekking.
Bron 16
Een oproep in een Nederlandse poster (1943):
Toelichting Bij de poster hoort de volgende tekst:
De boekhouder, de facturist (= iemand die rekeningen opstelt), de bakker en de ambtenaar, de timmerman, de machinist, de schilder en de handelaar, de tuinman en de conducteur, de metselaar, de varensgast (= zeeman), de kok en ook de constructeur, de zoon die moeder is tot last,
Ook de student, ja iedere man die weet dat hij nog werken kan, hij vindt in Duitsland, dat staat vast, nu een baan die bij hem past!
Bron 17
Uit het dagboek van een kampgevangene in Drenthe (1943):
maandag 31 mei Een goede vriend, die hier afgelopen week naartoe is gedeporteerd, vertelde dat het in Amsterdam ook niet meer om uit te houden was. Hier in het kamp staan de treinwagons voor het transport van morgen al klaar. Het zijn er 48. Het is moeilijk om naar te kijken.
dinsdag 1 juni De transporten blijven walgelijk. De wagons zijn oud, smerig en eigenlijk bedoeld voor het vervoer van paarden. Als mensen aarzelen, worden ze de wagons in geschopt. Als de wagons vol zijn, gaan de deuren tot op een kier dicht. Week na week verdwijnen zo een paar duizend Joden naar een onbekende bestemming. Er is nog nooit één Jood teruggekeerd om verslag uit te brengen.
Bron 18
Uit een pamflet van de Duitse jongerengroep De Witte Roos (1943):
De dag is aangebroken dat de Duitse jeugd afrekent met de achterlijke manier waarop wij onderdrukt worden. Wij zijn opgegroeid in een staat die ons een uniform liet aantrekken en die ons het zelfstandig denken, oordelen en de mogelijkheid om te publiceren heeft afgenomen. Dat eisen wij terug.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de verspreiding van het pamflet moedig genoemd kan worden, omdat het pamflet (in nazi-Duitsland) niet in het openbaar gepubliceerd en verspreid kon/mocht worden vanwege de censuur / omdat vrijheid van drukpers ontbrak in 1943/tijdens de Tweede Wereldoorlog / omdat kritiek op de NSDAP/Hitler als een ernstig misdrijf beschouwd werd (waarop een zware straf/de doodstraf stond). (1)
Gebruik nogmaals bron 18.
Vraag 32 1 punt
In het pamflet eisen de jongeren enkele klassieke grondrechten terug die er in de Republiek van Weimar nog wél waren. Noem één klassiek grondrecht dat in het pamflet teruggeëist wordt.
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bron 14
Een foto genomen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Toelichting Op het bord staat in het Duits en Nederlands: Joodse wijk.
Bron 15
Een poster die overal in Nederland werd opgehangen (1943):
Toelichting Op de poster staat: luchtgevaar, luchtalarm, wees op uw hoede, zoek dekking.
Bron 16
Een oproep in een Nederlandse poster (1943):
Toelichting Bij de poster hoort de volgende tekst:
De boekhouder, de facturist (= iemand die rekeningen opstelt), de bakker en de ambtenaar, de timmerman, de machinist, de schilder en de handelaar, de tuinman en de conducteur, de metselaar, de varensgast (= zeeman), de kok en ook de constructeur, de zoon die moeder is tot last,
Ook de student, ja iedere man die weet dat hij nog werken kan, hij vindt in Duitsland, dat staat vast, nu een baan die bij hem past!
Bron 17
Uit het dagboek van een kampgevangene in Drenthe (1943):
maandag 31 mei Een goede vriend, die hier afgelopen week naartoe is gedeporteerd, vertelde dat het in Amsterdam ook niet meer om uit te houden was. Hier in het kamp staan de treinwagons voor het transport van morgen al klaar. Het zijn er 48. Het is moeilijk om naar te kijken.
dinsdag 1 juni De transporten blijven walgelijk. De wagons zijn oud, smerig en eigenlijk bedoeld voor het vervoer van paarden. Als mensen aarzelen, worden ze de wagons in geschopt. Als de wagons vol zijn, gaan de deuren tot op een kier dicht. Week na week verdwijnen zo een paar duizend Joden naar een onbekende bestemming. Er is nog nooit één Jood teruggekeerd om verslag uit te brengen.
Bron 18
Uit een pamflet van de Duitse jongerengroep De Witte Roos (1943):
De dag is aangebroken dat de Duitse jeugd afrekent met de achterlijke manier waarop wij onderdrukt worden. Wij zijn opgegroeid in een staat die ons een uniform liet aantrekken en die ons het zelfstandig denken, oordelen en de mogelijkheid om te publiceren heeft afgenomen. Dat eisen wij terug.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- vrijheid van meningsuiting / vrijheid van drukpers (1)
Vraag 33 2 punten
Een Duitse generaal vond dat door een militaire gebeurtenis in juni 1944 de verdediging van Duitsland onmogelijk was geworden. Welke gebeurtenis wordt bedoeld? Geef ook een reden waarom het onmogelijk was geworden om Duitsland nog te verdedigen. Doe het zo: gebeurtenis: … onmogelijk, want …
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bron 14
Een foto genomen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Toelichting Op het bord staat in het Duits en Nederlands: Joodse wijk.
Bron 15
Een poster die overal in Nederland werd opgehangen (1943):
Toelichting Op de poster staat: luchtgevaar, luchtalarm, wees op uw hoede, zoek dekking.
Bron 16
Een oproep in een Nederlandse poster (1943):
Toelichting Bij de poster hoort de volgende tekst:
De boekhouder, de facturist (= iemand die rekeningen opstelt), de bakker en de ambtenaar, de timmerman, de machinist, de schilder en de handelaar, de tuinman en de conducteur, de metselaar, de varensgast (= zeeman), de kok en ook de constructeur, de zoon die moeder is tot last,
Ook de student, ja iedere man die weet dat hij nog werken kan, hij vindt in Duitsland, dat staat vast, nu een baan die bij hem past!
Bron 17
Uit het dagboek van een kampgevangene in Drenthe (1943):
maandag 31 mei Een goede vriend, die hier afgelopen week naartoe is gedeporteerd, vertelde dat het in Amsterdam ook niet meer om uit te houden was. Hier in het kamp staan de treinwagons voor het transport van morgen al klaar. Het zijn er 48. Het is moeilijk om naar te kijken.
dinsdag 1 juni De transporten blijven walgelijk. De wagons zijn oud, smerig en eigenlijk bedoeld voor het vervoer van paarden. Als mensen aarzelen, worden ze de wagons in geschopt. Als de wagons vol zijn, gaan de deuren tot op een kier dicht. Week na week verdwijnen zo een paar duizend Joden naar een onbekende bestemming. Er is nog nooit één Jood teruggekeerd om verslag uit te brengen.
Bron 18
Uit een pamflet van de Duitse jongerengroep De Witte Roos (1943):
De dag is aangebroken dat de Duitse jeugd afrekent met de achterlijke manier waarop wij onderdrukt worden. Wij zijn opgegroeid in een staat die ons een uniform liet aantrekken en die ons het zelfstandig denken, oordelen en de mogelijkheid om te publiceren heeft afgenomen. Dat eisen wij terug.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- gebeurtenis: de invasie van Normandië / D-Day (op 6 juni 1944) (1)
- onmogelijk, want hierdoor was er sprake van een tweede front/een tweefrontenoorlog (of een omschrijving daarvan) tegen Duitsland (waardoor Duitsland niet (meer) kon winnen/zou gaan verliezen/een Duitse overwinning onmogelijk was geworden) (1)
Vraag 34 2 punten
Op de dag dat operatie Market Garden begon, riep de Nederlandse regering in ballingschap het treinpersoneel op om te gaan staken. Dat werd massaal gedaan, waardoor de Spoorwegstaking een feit was. Kort daarna gaf de Nederlandse minister van Oorlog het advies aan de stakers om onder te duiken. Hij was bang dat de stakers groot gevaar liepen. Leg uit waarom de stakers door de Spoorwegstaking gevaar liepen. Doe dit door:
- eerst het doel van de Spoorwegstaking te noemen
- en daarna een reden te geven waarom de stakers groot gevaar liepen.
Bron 13
Uit een brief van Rijkscommissaris Seyss-Inquart, de hoogste vertegenwoordiger van het Duitse gezag tijdens de bezetting in Nederland (1942):
Aan het ministerie van Onderwijs
Ik heb gehoord dat er in het onlangs afgenomen eindexamen enkele vragen zaten waarin negatief over het nationaal-socialisme werd gesproken. Ook werd erin beweerd dat het nationaal-socialisme een gevaar voor de kerken is. Ik verzoek u om een reactie.
Rijkscommissaris Seyss-Inquart
Bron 14
Een foto genomen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog:
Toelichting Op het bord staat in het Duits en Nederlands: Joodse wijk.
Bron 15
Een poster die overal in Nederland werd opgehangen (1943):
Toelichting Op de poster staat: luchtgevaar, luchtalarm, wees op uw hoede, zoek dekking.
Bron 16
Een oproep in een Nederlandse poster (1943):
Toelichting Bij de poster hoort de volgende tekst:
De boekhouder, de facturist (= iemand die rekeningen opstelt), de bakker en de ambtenaar, de timmerman, de machinist, de schilder en de handelaar, de tuinman en de conducteur, de metselaar, de varensgast (= zeeman), de kok en ook de constructeur, de zoon die moeder is tot last,
Ook de student, ja iedere man die weet dat hij nog werken kan, hij vindt in Duitsland, dat staat vast, nu een baan die bij hem past!
Bron 17
Uit het dagboek van een kampgevangene in Drenthe (1943):
maandag 31 mei Een goede vriend, die hier afgelopen week naartoe is gedeporteerd, vertelde dat het in Amsterdam ook niet meer om uit te houden was. Hier in het kamp staan de treinwagons voor het transport van morgen al klaar. Het zijn er 48. Het is moeilijk om naar te kijken.
dinsdag 1 juni De transporten blijven walgelijk. De wagons zijn oud, smerig en eigenlijk bedoeld voor het vervoer van paarden. Als mensen aarzelen, worden ze de wagons in geschopt. Als de wagons vol zijn, gaan de deuren tot op een kier dicht. Week na week verdwijnen zo een paar duizend Joden naar een onbekende bestemming. Er is nog nooit één Jood teruggekeerd om verslag uit te brengen.
Bron 18
Uit een pamflet van de Duitse jongerengroep De Witte Roos (1943):
De dag is aangebroken dat de Duitse jeugd afrekent met de achterlijke manier waarop wij onderdrukt worden. Wij zijn opgegroeid in een staat die ons een uniform liet aantrekken en die ons het zelfstandig denken, oordelen en de mogelijkheid om te publiceren heeft afgenomen. Dat eisen wij terug.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Het doel was te voorkomen dat de Duitsers goederen en militairen konden vervoeren (waardoor operatie Market Garden zou kunnen mislukken) (1)
- De stakers liepen groot gevaar vanwege strafmaatregelen/wraak van de Duitsers (1)
Door de tijd heen
(Deze vraag heeft geen inleidende tekst.)
Vraag 35 2 punten
Hieronder staan vijf gebeurtenissen waar het Koninkrijk der Nederlanden mee te maken kreeg tijdens de Tweede Wereldoorlog:
1 De Februaristaking breekt uit in Amsterdam.
2 Duitsland geeft zich over, maar Japan vecht door.
3 Het Japanse leger valt Indonesië binnen.
4 Het staatshoofd gaat in ballingschap in Londen.
5 Tijdens operatie Market Garden proberen geallieerde soldaten een brug over de Rijn te veroveren. Een tijdbalk:
Bekijk het antwoord
- Bij gebeurtenis 1 hoort b (= 1941). Bij gebeurtenis 2 hoort f (= 1945). Bij gebeurtenis 3 hoort c (= 1942). Bij gebeurtenis 4 hoort a (= 1940). Bij gebeurtenis 5 hoort e (= 1944). indien vijf antwoorden juist (2) indien vier of drie antwoorden juist (1) indien minder dan drie antwoorden juist (0) (2)
Europa en de wereld (1945-1989)
(Deze vraag heeft geen inleidende tekst.)
Vraag 36 2 punten
Een invulopdracht over het begin van de Koude Oorlog:
1 Nog tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten de Geallieerden afspraken over wie er na de oorlog iets te zeggen had in een bepaald gebied in Europa. Die afspraken gingen over … (dekolonisatie / invloedssferen).
2 De Sovjet-Unie kreeg meer te zeggen over gebieden in het … (oosten / westen) van Europa.
3 De grens tussen de gebieden in het oosten en het westen van Europa werd … (de Berlijnse Muur / het IJzeren Gordijn) genoemd. Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken. Doe het zo: zin 1: ... (kies uit: dekolonisatie / invloedssferen). zin 2: ... (kies uit: oosten / westen). zin 3: ... (kies uit: de Berlijnse Muur / het IJzeren Gordijn).
Bekijk het antwoord
- zin 1: invloedssferen zin 2: oosten zin 3: het IJzeren Gordijn indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Vraag 37 1 punt
De Verenigde Staten bieden Europa na de Tweede Wereldoorlog een omvangrijk hulpprogramma aan. Dit hulpprogramma heeft niet alleen een economisch, maar ook een politiek doel. Hoe heet dit hulpprogramma? En welk politiek doel hoort daarbij? hulpprogramma politiek doel
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 38 2 punten
In 1951 werd de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) opgericht. Er waren verschillende redenen om deze organisatie op te richten. Noem twee van deze redenen.
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende): − het bevorderen van Europese samenwerking (tussen met name West-Duitsland en Frankrijk) door middel van economische samenwerking − het versnellen van de wederopbouw van Europa / het verbeteren van de werkgelegenheid/welvaart in Europa − betere controle op de grondstoffen, zoals kolen en staal (nodig voor de wapenindustrie) / het voorkómen van (een nieuwe wereld)oorlog (in Europa) / het bevorderen van vrede in Europa − voldoen aan de voorwaarden die de Verenigde Staten stelden bij economische samenwerking/het Marshallplan per juist antwoord (1) (2)
Vraag 39 1 punt
Hieronder staat een beschrijving van de film Thirteen days: In oktober 1962 laat de Amerikaanse regering met behulp van spionagefoto’s zien dat de Sovjet-Unie bezig is met het bouwen van een raketbasis. De Amerikaanse president en zijn adviseurs moeten een plan bedenken om de Russen te stoppen. De president aarzelt over een aanval, want een Amerikaanse militaire actie kan leiden tot een kernoorlog. Over welke historische gebeurtenis gaat de film?
Bekijk het antwoord
- de Cubacrisis (1)
Vraag 40 1 punt
Tussen 1950 en 1980 begon de samenstelling van de Nederlandse bevolking te veranderen. Waardoor veranderde de samenstelling? Door de komst van:
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 41 2 punten
In 1979 besloot de NAVO om nieuwe Amerikaanse kernwapens in Europa te plaatsen. Veel Nederlanders protesteerden tegen dit besluit. Er waren ook Nederlanders die deze protesten te ver vonden gaan vanwege het anti-Amerikaanse karakter. Zij dachten positief over de Verenigde Staten. Geef twee verschillende historische argumenten waarom zij positief dachten over de Verenigde Staten.
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende): − De Verenigde Staten waren een belangrijke (militaire/economische/ politieke) bondgenoot van Nederland (onder andere in de NAVO). − De Verenigde Staten hadden Nederland bevrijd aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. − De Verenigde Staten hadden Nederland met het Marshallplan (economisch) gesteund. − De Verenigde Staten beschermden (door de plaatsing van kernwapens) Nederland/het vrije Westen tegen het communisme. per juist antwoord (1) (2)
Europa en de wereld (1945-1989)
Gebruik bron 19.
Vraag 42 1 punt
Welke president van de Verenigde Staten wordt beschreven?
Bron 19
Een beschrijving van een president van de Verenigde Staten:
In de tijd dat hij acteur was, was hij sterk anti-communistisch. Toen hij president werd, was dit negatieve gevoel niet verdwenen en verhoogde hij de uitgaven voor het leger. Tegelijkertijd probeerde hij een betere relatie met de communisten in de Sovjet-Unie op te bouwen. Door intensief overleg met Gorbatsjov werd er een afspraak gemaakt om kernraketten voor de middellange afstand af te schaffen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Gebruik bron 20.
Vraag 43 1 punt
In het dagboek wordt een historische gebeurtenis beschreven. Welke historische gebeurtenis wordt bedoeld?
Bron 19
Een beschrijving van een president van de Verenigde Staten:
In de tijd dat hij acteur was, was hij sterk anti-communistisch. Toen hij president werd, was dit negatieve gevoel niet verdwenen en verhoogde hij de uitgaven voor het leger. Tegelijkertijd probeerde hij een betere relatie met de communisten in de Sovjet-Unie op te bouwen. Door intensief overleg met Gorbatsjov werd er een afspraak gemaakt om kernraketten voor de middellange afstand af te schaffen.
Bron 20
Een gedeelte uit een dagboek (1989):
Het lijkt wel een droom. De grenswachten laten ons door, in de richting van het onbekende deel van de stad. We rijden het gebied door dat 28 jaar lang een levensgevaarlijk gebied was. En plotseling zien we wuivende en juichende mensen die ons ontvangen. Mijn dochter vraagt me om de auto te stoppen. Ze wil alleen maar even haar voet op de straat zetten. Even de grond aanraken. Ze was hier nooit eerder geweest.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat het gaat om de val van de Berlijnse Muur. (1)
Door de tijd heen
Vraag 44 1 punt
Na de Russische Revolutie in 1917 werd de tsaar door communisten doodgeschoten en op een onbekende plek begraven. Later zijn de botresten van de tsaar toch nog teruggevonden. In 1998 kreeg hij een eervolle, officiële begrafenis in een kerk in Sint-Petersburg in aanwezigheid van de Russische president. Geef een politieke reden waarom een eervolle, officiële begrafenis vóór 1991 onmogelijk zou zijn geweest.
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste antwoorden zijn: − Vóór 1991 waren de communisten (die tegen de tsaar waren) aan de macht. − Vóór 1991 was de tsaar de vijand van het communisme / stond de tsaar symbool voor ongelijkheid/corruptie/dictatuur in Rusland (terwijl de communisten juist gelijkheid wilden). − Het communisme was atheïstisch / de tsaar was christelijk/gelovig/het hoofd van de (Russisch-orthodoxe) kerk. (1)
De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)
(Deze vraag heeft geen inleidende tekst.)
Vraag 45 1 punt
Iemand heeft kritiek op een aantal Nederlandse politieke partijen die na
2001 zijn opgericht. Hij beweert dat deze partijen te veel beloven te doen wat het volk wil en dat deze partijen als enige menen te weten wat er onder het volk leeft. Tot welke stroming behoren de politieke partijen waarop de persoon kritiek heeft?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)
Gebruik bron 21.
Vraag 46 1 punt
Welk begrip past bij de bron?
Bron 21
Uit een krantenartikel (2020):
Het coronavirus versnelt de leegloop uit de kerken met bijna tien jaar
Veel gelovigen die niet naar de kerk móchten tijdens de eerste coronagolf, zijn niet teruggekeerd zodra de omstandigheden dat weer toelieten. De huidige leegloop bevindt zich nu op het niveau dat pas voor 2030 was voorzien.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Door de tijd heen
Vraag 47 2 punten
Hieronder staan vijf organisaties:
1 Europese Unie
2 Gestapo
3 NAVO
4 Volkenbond
5 Vrije Vrouwen Vereniging Een tijdbalk:
Bekijk het antwoord
- Bij organisatie 1 hoort periode d (1990-heden) Bij organisatie 2 hoort periode b (1918-1939) Bij organisatie 3 hoort periode c (1945-1990) Bij organisatie 4 hoort periode b (1918-1939) Bij organisatie 5 hoort periode a (1848-1914) indien vijf antwoorden juist (2) indien vier of drie antwoorden juist (1) indien minder dan drie antwoorden juist (0) (2)
Door de tijd heen
Geef per organisatie aan in welke periode (a, b, c of d) die is opgericht. Let op! Een periode mag meer dan één keer gebruikt worden. Doe het zo: Bij organisatie 1 hoort periode … (vul letter in). (enzovoort tot en met organisatie 5)
Gebruik bron 22.
Vraag 48 2 punten
De liedjes gaan over verschillende historische gebeurtenissen. Zet de liedjes in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Doe het zo: Eerst ..., dan ..., daarna, ... vervolgens ... en ten slotte ... (vul nummers in).
Bron 22
Hieronder staan fragmenten uit vijf liedjes uit verschillende landen:
lied 1 Er is een tijd geweest, dat ik een nuttig mens was, Dat was de tijd, dat ik mijn hamer zwaaide. Het lijkt een ver geluk
- een wondermooie daad! Ik voer geen hamer meer; Ik stempel slechts … Ik stempel.
lied 2 Honger en ruïnes door het mortiergeweld, Maar de stad blijft sterk als staal. Oh Stalingrad, je straten staan vol bloed, Maar het bevroren hakenkruis trekt zich terug.
lied 3 De walm van gas en het geluid van mitrailleurvuur, Lichamen verstrikt in het prikkeldraad. Ik houd me schuil in bloedige loopgraven, Tot ook ik weer het niemandsland in ga.
lied 4 Oh Nikita, je zult nooit weten, Hoe mijn thuis eruitziet. Maar als er ooit een tijd komt Dat geweren en de Muur je niet meer binnenhouden, Als je vrij bent om keuzes te maken, Kijk dan naar het Westen en je vindt een vriend.
lied 5 New York, je bent nog steeds sterk. Na de aanval op jou verdien je respect. New York, we weten dat er veel is veranderd, Je verloor twee torens maar je doet nog mee.
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vmbo-gl/tl Geschiedenis en staatsinrichting 2023, tijdvak 1. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2023/vmbo-gl/documenten/cse-1/gt-0125-a-23-1-o
Andere examens geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1?
Het centraal examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1 telt 48 vragen. De meeste vragen gaan over tijd van wereldoorlogen (27), Koude Oorlog (5) en staatsinrichting (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/vmbo-gl/documenten/cse-1/gt-0125-a-23-1-c).
Hoe oefen ik met het examen geschiedenis en staatsinrichting vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.