Eindexamen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Vroegmoderne tijd, Moderne tijd.

Kort antwoord

Het centraal examen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2 loopt tot vraag 26. Van 17 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over Koude Oorlog (5), historische vaardigheden (3) en tijd van regenten en vorsten (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2, voor de vragen waarvan het onderwerp bekend is. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Koude Oorlog20, 22-24, 265
Historische vaardigheden1, 11, 133
Tijd van regenten en vorsten5-6, 83
Tijd van wereldoorlogen16-183
Tijd van pruiken en revoluties9-102
Tijd van ontdekkers en hervormers21

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens geschiedenis havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over Koude Oorlog (29% van de vragen, gemiddeld 11%) en tijd van regenten en vorsten (18% van de vragen, gemiddeld 8%). Minder over tijd van burgers en stoommachines (0% van de vragen, gemiddeld 20%) en tijd van televisie en computer (0% van de vragen, gemiddeld 12%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Door de tijd heen

De onderstaande speelfilms zijn gebaseerd op gebeurtenissen uit het verleden en staan in willekeurige volgorde:

1 In Daens probeert de Belgische priester Daens de leefomstandigheden van fabrieksarbeiders in de opkomende industrie in Aalst te verbeteren.

2 In De scheepsjongens van Bontekoe worden de belevenissen van drie scheepsjongens op het VOC-schip de Nieuw Hoorn in beeld gebracht.

3 In De verovering van het Paradijs zet ontdekkingsreiziger Columbus als eerste Europeaan voet aan land op een eiland voor de kust van Midden-Amerika.

4 In De rebelse stad protesteren rebelse jongeren van Provo tegen de massaconsumptie van de Nederlandse welvaartsmaatschappij.

5 In Gandhi verzet de Indiase leider Mahatma Gandhi zich tegen de Britse koloniale overheersing en wordt getoond hoe hij vermoord wordt in het pas onafhankelijke India.

6 In Marie Antoinette worden de Franse koning Lodewijk XVI en koningin Marie-Antoinette door een woedende menigte Franse democratische-revolutionairen naar Parijs gevoerd.

Vraag 1 2 punten

Zet deze historische gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vroegmoderne tijd

In de zomer van 1566 weigerden drie Gelderse edelen, Floris van Pallandt, Willem van den Bergh en Willem van Batenburg, mee te werken aan de vervolging van ketters in hun gewest.

Vraag 2 3 punten

Geef aan:

  • door welke gebeurtenis zij zich gesteund voelden door edelen uit andere Nederlandse gewesten en
  • welk politiek doel zij met hun weigering hadden en
  • met een voorbeeld dat hun weigering de calvinisten verder aanmoedigde.
Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als in het antwoord op de laatste deelvraag een juist voorbeeld van calvinistische activiteit wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend.

Een bewering: Met de benoeming van Alva als landvoogd in de Nederlanden bereikte Filips II een ander resultaat dan hij wilde.

Vraag 3 2 punten

Leg dit uit.

Bekijk het antwoord
  • Kern van een juist antwoord is: Filips II wilde dat Alva de Opstand in de Nederlanden zou neerslaan, maar door het optreden van Alva verwierven de opstandelingen in alle gewesten sympathie / gingen de gewesten zich verenigen in hun afkeer van Alva, waardoor de opstandelingen juist sterker werden. (2)

Twee gebeurtenissen uit de geschiedenis van de Opstand in de Nederlanden:

1 In 1575 ging het Spaanse Rijk bankroet.

2 In 1576 gingen Nederlandse gewesten samenwerken in de Pacificatie van Gent.

Vraag 4 2 punten

Beredeneer het verband tussen deze gebeurtenissen.

Bekijk het antwoord
  • door het bankroet van het Spaanse Rijk de soldaten in het Spaanse leger hun soldij niet (meer op tijd) uitbetaald kregen, waardoor zij (in Brabant) gingen plunderen (1)
  • om een einde aan te maken aan deze plunderingen gingen de Nederlandse gewesten samenwerken in de Pacificatie van Gent (1)

In 1585 veroverde het Spaanse leger Antwerpen. De inname van deze stad had gunstige gevolgen voor de ontwikkeling van de Republiek.

Vraag 5 2 punten

Noem twee gevolgen van de inname van Antwerpen die bijdroegen aan de economische bloei van de Republiek.

Bekijk het antwoord
  • De inname van Antwerpen leidde tot de vlucht van kooplieden / ambachtslieden naar de Noordelijke Nederlanden (die in de Republiek bijdroegen aan de bloei van handel en nijverheid) (1)
  • De inname van Antwerpen leidde tot de afsluiting van de Schelde / van de haven (waardoor de Republiek / Amsterdam minder concurrentie vanuit Antwerpen / de Zuidelijke Nederlanden ondervond) (1)

Gebruik bron 1. In de eerste jaren na oprichting van de VOC blijven de inkomsten ver achter bij de kosten. De Staten-Generaal ondersteunen de VOC met geld om deze verliezen te dekken.

Vraag 6 3 punten

Ontleen aan de bron:

  • twee oorzaken voor de hoge kosten die de VOC in de eerste jaren maakt en
  • de politiek-militaire reden voor de Staten-Generaal om deze kosten toch te dekken.
Bron 1

In 1606 onderhandelt VOC-admiraal Cornelis Matelieff met een afgevaardigde van de sultan (koning) van Johor (in het huidige Maleisië) over een stuk grond om een handelspost te vestigen. In het reisverslag schrijft de secretaris van Matelieff:

Hierop brachten ze enige eisen in. Ten eerste dat het hoofd van de nieuwe handelspost verplicht zou zijn om de sultan, als hij dat verzocht, driehonderd, vierhonderd tot duizend realen1) te lenen. (…) Ten tweede, dat de Staten-Generaal hem zouden helpen tegen al zijn vijanden, zonder uitzondering, zowel offensief als defensief. (…) Als wij aan zijn eisen tegemoetkwamen, wilde hij ons een stuk grond van 60 meter geven. (…) De admiraal antwoordde dat (…) als de Hollanders in zijn land hun handel kwamen drijven dan zouden er wel dagen zijn dat de koning voor zijn aandeel duizend realen winst zou krijgen. Daarom (…) was hij wel bereid de koning uit zijn eigen zak duizend realen te schenken en die in Holland voor zijne majesteit uit te geven aan geweren, zwaarden en andere dingen die hij nodig had. (…) Op de tweede eis antwoordde de admiraal dat de Staten-Generaal niet van plan waren iemand zonder reden te bevechten (…) en wel een defensieve oorlog voor hem wilden aangaan maar geen offensieve. De Staten-Generaal wilden alleen een offensieve oorlog voeren tegen de Portugezen die reeds hun verklaarde vijanden waren. (…) De admiraal toonde zich echter wel zeer verbaasd dat de koning hem een stuk grond van slechts 60 meter wilde afstaan. Als de Nederlanders daar hun stapelplaats zouden hebben, hadden zij wel zes keer meer grond nodig. De admiraal wilde (…) zoveel grond als hij nodig had zonder paal of perk, want hoe groter de handelspost werd, hoe groter de handel zou zijn, en bovendien was het land daar toch niets waard. (…) De admiraal zei tegen de sultan dat (…) het ons er niet om ging iemands land in te nemen, maar alleen om het handeldrijven.

noot 1 De reaal is een munt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Kern van een juist antwoord is:

  • De VOC maakt in de begintijd hoge kosten doordat er (twee van de volgende): (2p)
    • overeenkomsten met lokale vorsten moeten worden gesloten (waarbij geschenken worden gegeven).
    • handelsposten gebouwd moeten worden.
    • oorlog gevoerd wordt met vijanden van de Republiek.

Gebruik bron 1. Uit deze bron blijkt dat er een verschil is tussen de overzeese expansie in de zeventiende eeuw en het modern imperialisme in de negentiende eeuw.

Vraag 7 2 punten

Leg uit welk verschil dat is.

Bron 1

In 1606 onderhandelt VOC-admiraal Cornelis Matelieff met een afgevaardigde van de sultan (koning) van Johor (in het huidige Maleisië) over een stuk grond om een handelspost te vestigen. In het reisverslag schrijft de secretaris van Matelieff:

Hierop brachten ze enige eisen in. Ten eerste dat het hoofd van de nieuwe handelspost verplicht zou zijn om de sultan, als hij dat verzocht, driehonderd, vierhonderd tot duizend realen1) te lenen. (…) Ten tweede, dat de Staten-Generaal hem zouden helpen tegen al zijn vijanden, zonder uitzondering, zowel offensief als defensief. (…) Als wij aan zijn eisen tegemoetkwamen, wilde hij ons een stuk grond van 60 meter geven. (…) De admiraal antwoordde dat (…) als de Hollanders in zijn land hun handel kwamen drijven dan zouden er wel dagen zijn dat de koning voor zijn aandeel duizend realen winst zou krijgen. Daarom (…) was hij wel bereid de koning uit zijn eigen zak duizend realen te schenken en die in Holland voor zijne majesteit uit te geven aan geweren, zwaarden en andere dingen die hij nodig had. (…) Op de tweede eis antwoordde de admiraal dat de Staten-Generaal niet van plan waren iemand zonder reden te bevechten (…) en wel een defensieve oorlog voor hem wilden aangaan maar geen offensieve. De Staten-Generaal wilden alleen een offensieve oorlog voeren tegen de Portugezen die reeds hun verklaarde vijanden waren. (…) De admiraal toonde zich echter wel zeer verbaasd dat de koning hem een stuk grond van slechts 60 meter wilde afstaan. Als de Nederlanders daar hun stapelplaats zouden hebben, hadden zij wel zes keer meer grond nodig. De admiraal wilde (…) zoveel grond als hij nodig had zonder paal of perk, want hoe groter de handelspost werd, hoe groter de handel zou zijn, en bovendien was het land daar toch niets waard. (…) De admiraal zei tegen de sultan dat (…) het ons er niet om ging iemands land in te nemen, maar alleen om het handeldrijven.

noot 1 De reaal is een munt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord moet blijken dat in de zeventiende eeuw de overzeese expansie gericht was op het vestigen van handelsposten / het handelskapitalisme / het vestigen van een wereldhandelssysteem, terwijl in de negentiende eeuw het modern imperialisme gericht was op het in bezit nemen van grotere gebieden / afzetmarkten en grondstoffen voor de industrie / het industriële kapitalisme. (2)

Gebruik bron 2. Met dit schilderij kun je een aantal kanten van het bijzondere karakter van de Republiek in de Gouden Eeuw laten zien.

Vraag 8 3 punten

Geef aan waardoor dit schilderij past bij:

  • de moedernegotie en
  • het burgerlijk karakter van de Republiek en
  • de culturele bloei van de Republiek.
Bron 1

In 1606 onderhandelt VOC-admiraal Cornelis Matelieff met een afgevaardigde van de sultan (koning) van Johor (in het huidige Maleisië) over een stuk grond om een handelspost te vestigen. In het reisverslag schrijft de secretaris van Matelieff:

Hierop brachten ze enige eisen in. Ten eerste dat het hoofd van de nieuwe handelspost verplicht zou zijn om de sultan, als hij dat verzocht, driehonderd, vierhonderd tot duizend realen1) te lenen. (…) Ten tweede, dat de Staten-Generaal hem zouden helpen tegen al zijn vijanden, zonder uitzondering, zowel offensief als defensief. (…) Als wij aan zijn eisen tegemoetkwamen, wilde hij ons een stuk grond van 60 meter geven. (…) De admiraal antwoordde dat (…) als de Hollanders in zijn land hun handel kwamen drijven dan zouden er wel dagen zijn dat de koning voor zijn aandeel duizend realen winst zou krijgen. Daarom (…) was hij wel bereid de koning uit zijn eigen zak duizend realen te schenken en die in Holland voor zijne majesteit uit te geven aan geweren, zwaarden en andere dingen die hij nodig had. (…) Op de tweede eis antwoordde de admiraal dat de Staten-Generaal niet van plan waren iemand zonder reden te bevechten (…) en wel een defensieve oorlog voor hem wilden aangaan maar geen offensieve. De Staten-Generaal wilden alleen een offensieve oorlog voeren tegen de Portugezen die reeds hun verklaarde vijanden waren. (…) De admiraal toonde zich echter wel zeer verbaasd dat de koning hem een stuk grond van slechts 60 meter wilde afstaan. Als de Nederlanders daar hun stapelplaats zouden hebben, hadden zij wel zes keer meer grond nodig. De admiraal wilde (…) zoveel grond als hij nodig had zonder paal of perk, want hoe groter de handelspost werd, hoe groter de handel zou zijn, en bovendien was het land daar toch niets waard. (…) De admiraal zei tegen de sultan dat (…) het ons er niet om ging iemands land in te nemen, maar alleen om het handeldrijven.

noot 1 De reaal is een munt.

Bron 2

Een schilderij van Jan Steen uit 1655 van Adolf en Catharina Croeser:

Toelichting: Adolf Croeser (1612-1668) was een handelaar in koren uit het Oostzeegebied in Delft.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeeld van een juist antwoord is: Dit schilderij past bij

In het leven van Jean-Baptiste Belley (1746-1805), afkomstig uit Senegal (West-Afrika), vonden de volgende gebeurtenissen plaats:

1 Toen hij twee jaar oud was, in 1748, werd Belley gevangengenomen en als slaaf naar de Franse kolonie Saint-Domingue (het huidige Haïti in Midden-Amerika) gestuurd.

2 Nadat hij zich had weten vrij te kopen, nam Belley in 1791 deel aan een opstand op Saint-Domingue om democratische grondrechten in te voeren.

3 Op 4 februari 1794 hield Belley een redevoering in het Franse parlement, waarna met algemene stemmen werd besloten de slavernij af te schaffen. Bij deze gebeurtenissen uit het leven van Belley passen verschillende kenmerkende aspecten (of onderdelen daarvan) van de achttiende eeuw.

Vraag 9 3 punten

Geef bij elke gebeurtenis uit het leven van Belley een passend kenmerkend aspect van de achttiende eeuw.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De gevangenneming van Belley als slaaf past bij 'de uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden de trans-Atlantische slavenhandel' (omdat hij als slaaf uit Afrika naar de plantages op Saint-Domingue wordt gevoerd) (1)
  • Zijn strijd voor democratische grondrechten past bij 'de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondrechten' (1)
  • De afschaffing van de slavernij door het Franse parlement past bij 'de opkomst van het abolitionisme' (1)

Gebruik bron 3. In dit fragment wordt een opvatting weergegeven die past bij de Verlichting.

Vraag 10 2 punten

Leg uit welke opvatting dat is.

Bron 3

De Franse wiskundige en filosoof Maupertuis (1698-1759) schrijft in zijn herinneringen:

Het schouwspel van het heelal wordt groter, mooier en nog waardiger van zijn schepper, wanneer men weet dat een klein aantal wetten, die zeer wijs in elkaar zitten, voor al deze bewegingen zorgen. (...) Pas dan kan men een juist oordeel vormen van de macht en de wijsheid van het opperwezen. Wat een voldoening voor de menselijke geest die de wetten onderzoekt die het principe zijn van de beweging en de rust van alle hemellichamen, om hierin het bewijs te vinden van diegene die het heelal bestuurt.

Moderne tijd

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Kern van een juist antwoord is: De opvatting dat de beweging van hemellichamen met behulp van wetenschappelijk onderzoek te doorgronden is / dat uit wetenschappelijk onderzoek / bestudering van de natuurwetten de goddelijke rol kan worden achterhaald, past bij de rationele / empirische benadering van de Verlichting. (2)

Moderne tijd

Gebruik bron 4. Bij deze bron passen twee verschillende kenmerkende aspecten van de negentiende eeuw.

Vraag 11 4 punten

Noem de twee kenmerkende aspecten die bij deze bron passen en geef bij elk kenmerkend aspect met een voorbeeld uit de bron aan, of er sprake is van continuïteit of van verandering.

Bron 4

Aletta Jacobs begint in 1879 als eerste vrouwelijke arts in Nederland een praktijk in Amsterdam. In haar Herinneringen uit 1924 beschrijft zij een incident uit haar eerste jaren als arts:

Zoals dat in die jaren toen gebruikelijk was, diende ik bij de aanvang van het nieuwe jaar mijn rekening in. Enkele dagen later kreeg ik de echtgenoot van mijn ex-patiënte op bezoek. Nog zie ik hem de kamer binnenkomen, mijn nota tussen duim en wijsvinger van de linkerhand geklemd. Nog hoor ik de geïrriteerde toon waarop hij mij verweet, dat ik, een vrouw, hem een rekening had durven sturen even hoog als die van welke mannelijke arts dan ook. "Hoe komt u op het denkbeeld!", riep hij, een en al verontwaardiging. "U moest toch stellig weten dat niemand eraan denkt om vrouwenarbeid even hoog te betalen als werk dat door mannen wordt verricht."

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Voorbeeld van een juist antwoord is: • Bij 'de opkomst van het feminisme (als politiek-maatschappelijke stroming)' (1) • is sprake van continuïteit, omdat de man van mening is dat vrouwen anders betaald / beoordeeld moeten worden dan mannen (1) of • is sprake van verandering, omdat Aletta Jacobs met de beschrijving van dit incident laat zien dat er een nieuwe verhouding komt in de positie van mannen en vrouwen / dat vrouwen hetzelfde salaris ontvangen als mannen (1) • Bij 'de opkomst van emancipatiebewegingen' (1) • is sprake van continuïteit, omdat de man ervan overtuigd is dat gelijke betaling voor mannen en vrouwen door de samenleving wordt afgewezen (1) of • is sprake van verandering, omdat Aletta Jacobs zich zelfbewust opstelt / als eerste vrouw een artsenpraktijk is begonnen (1) (4)

Van het boek van Aletta Jacobs (zie bron 4) verscheen in 1977 een herdruk die veel werd verkocht.

Vraag 12 2 punten

Verklaar de nieuwe belangstelling voor dit boek vanuit twee kenmerkende aspecten, een negentiende-eeuws kenmerkend aspect en een kenmerkend aspect van de tweede helft van de twintigste eeuw.

Bron 4

Aletta Jacobs begint in 1879 als eerste vrouwelijke arts in Nederland een praktijk in Amsterdam. In haar Herinneringen uit 1924 beschrijft zij een incident uit haar eerste jaren als arts:

Zoals dat in die jaren toen gebruikelijk was, diende ik bij de aanvang van het nieuwe jaar mijn rekening in. Enkele dagen later kreeg ik de echtgenoot van mijn ex-patiënte op bezoek. Nog zie ik hem de kamer binnenkomen, mijn nota tussen duim en wijsvinger van de linkerhand geklemd. Nog hoor ik de geïrriteerde toon waarop hij mij verweet, dat ik, een vrouw, hem een rekening had durven sturen even hoog als die van welke mannelijke arts dan ook. "Hoe komt u op het denkbeeld!", riep hij, een en al verontwaardiging. "U moest toch stellig weten dat niemand eraan denkt om vrouwenarbeid even hoog te betalen als werk dat door mannen wordt verricht."

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Kern van een juist antwoord is: De nieuwe belangstelling voor 'het feminisme' (als politiek- maatschappelijke stroming) van de negentiende eeuw is een voorbeeld van 'de ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen' in de tweede helft van de twintigste eeuw, omdat vrouwen na de jaren 1960 opkwamen voor hun rechten / zich na de jaren 1960 meer gingen emanciperen. (2)

De onderstaande gebeurtenissen speelden zich af bij de Brandenburger Poort in Berlijn en staan in willekeurige volgorde.

1 Het uitroepen van de koning van Pruisen tot Duits keizer werd gevierd met een grote parade door de Brandenburger Poort.

2 De inlijving van het Sudetenland vlak na de Conferentie van München werd gevierd met een lichtshow op de Brandenburger Poort.

3 De West-Duitse bondskanselier Kohl liep na de val van de Berlijnse Muur door de Brandenburger Poort en begroette de Oost-Duitse premier Modrow.

4 Stakende Oost-Duitse arbeiders verwijderden de Sovjetvlag van de Brandenburger Poort bij de dood van Stalin.

5 Duitse soldaten, die terugkeerden van het front, marcheerden door de Brandenburger Poort bij de wapenstilstand in de Eerste Wereldoorlog.

6 Geallieerde soldaten marcheerden door de Brandenburger Poort bij de overwinning op nazi-Duitsland.

Vraag 13 2 punten

Zet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord

Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Gebruik bron 5. Een interpretatie: Dit beeldje geeft een mening weer over de rol van Bismarck in de totstandkoming van het Duitse keizerrijk.

Vraag 14 2 punten

Leg met een verwijzing naar de bron uit, welke mening dat is.

Bron 5

Een beeldje van Bismarck van ongeveer 35 centimeter hoog, gefabriceerd rond 1900:

Toelichting: Op het aambeeld staat 'unitas' (eenheid). Op het schild is de keizerlijke adelaar afgebeeld.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen met een juiste verwijzing naar de bron worden 2 scorepunten toegekend.

Na de dood van Bismarck (in 1898) worden deze beeldjes (zie bron 5) in zeer grote aantallen geproduceerd en verkocht in Duitsland. De grote aantallen beeldjes die geproduceerd en verkocht werden, kunnen gekoppeld worden aan twee verschillende kenmerkende aspecten van de negentiende eeuw.

Vraag 15 4 punten

Noem beide kenmerkende aspecten en geef bij elk kenmerkend aspect aan, waardoor dit bij een van deze gegevens past.

Bron 5

Een beeldje van Bismarck van ongeveer 35 centimeter hoog, gefabriceerd rond 1900:

Toelichting: Op het aambeeld staat 'unitas' (eenheid). Op het schild is de keizerlijke adelaar afgebeeld.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen voor de combinatie van een juist kenmerkend aspect met een juiste toelichting worden 2 scorepunten toegekend.

De vlootpolitiek van keizer Wilhelm II vormde een oorzaak van de groeiende spanning tussen Duitsland en Groot-Brittannië vóór 1914.

Vraag 16 2 punten

Geef aan:

  • waarvoor Duitsland een grote vloot nodig had volgens Wilhelm II en
  • waarom Groot-Brittannië een grote Duitse vloot een bedreiging vond.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Volgens Wilhelm II had Duitsland een grote vloot nodig om de status te krijgen waar het recht op had / om ook koloniën te verwerven / om een echte grootmacht te zijn (1)
  • wat voor Groot-Brittannië een bedreiging vormde, omdat voor de handhaving van het Britse Imperium de Britse vloot de sterkste / de grootste ter wereld moest zijn (1)

Gebruik bron 6. In deze bron komen verschillende oorzaken naar voren waardoor de Republiek van Weimar een moeilijke start heeft.

Vraag 17 4 punten

Licht dit toe door:

  • uit de bron twee van die oorzaken af te leiden en
  • bij iedere oorzaak aan te geven waardoor deze heeft bijgedragen aan de moeilijke start van de Republiek van Weimar.
Bron 6

Op 7 mei 1919 wordt de inhoud van het Verdrag van Versailles aan de Duitse bevolking bekendgemaakt. Een dag later schrijft de Berlijnse kunsthistoricus en drukker Oskar Münsterberg in zijn dagboek:

Vandaag is de zwartste dag van de oorlog, de vredesvoorwaarden van Versailles! (…) Het lijkt alsof we niet meer aan de ondergang kunnen ontsnappen, met deze door de vijand opgelegde vrede (…). In binnen- en buitenland wachten de vijanden van de staat hun kans af. De lange oorlog heeft het dierlijke egoïsme bij de vijand en bij de proletariërs in het eigen vaderland wakker geschud. (…) Nee, zo kan een op het slagveld militair onoverwonnen staat toch niet eindigen! De eisen zijn te streng, maar van welke kant moet de redding komen? Welke gevolgen zou een afwijzing van het verdrag hebben? Een nieuwe revolutie bij ons of bij de anderen?

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Uit de bron blijkt dat er een (communistische) revolutie is geweest / dat er weer een revolutie kan plaatsvinden, wat laat zien dat er weinig steun is voor de democratie / voor de democratische Weimarregering / dat er grote interne tegenstellingen bestaan (2)
  • Münsterberg stelt dat het Duitse leger niet op het slagveld verslagen is, waaruit blijkt dat de Weimarregering verantwoordelijk wordt gehouden voor de Duitse nederlaag (en niet de legerleiding) / voor de vernederende bepalingen van Versailles (2)

Gebruik bron 7. Op deze foto zijn verschillende onderdelen van de nazi-ideologie te herkennen.

Vraag 18 4 punten

Noem, telkens met een verwijzing naar de foto, twee onderdelen van de nazi-ideologie die met deze foto in beeld worden gebracht.

Bron 6

Op 7 mei 1919 wordt de inhoud van het Verdrag van Versailles aan de Duitse bevolking bekendgemaakt. Een dag later schrijft de Berlijnse kunsthistoricus en drukker Oskar Münsterberg in zijn dagboek:

Vandaag is de zwartste dag van de oorlog, de vredesvoorwaarden van Versailles! (…) Het lijkt alsof we niet meer aan de ondergang kunnen ontsnappen, met deze door de vijand opgelegde vrede (…). In binnen- en buitenland wachten de vijanden van de staat hun kans af. De lange oorlog heeft het dierlijke egoïsme bij de vijand en bij de proletariërs in het eigen vaderland wakker geschud. (…) Nee, zo kan een op het slagveld militair onoverwonnen staat toch niet eindigen! De eisen zijn te streng, maar van welke kant moet de redding komen? Welke gevolgen zou een afwijzing van het verdrag hebben? Een nieuwe revolutie bij ons of bij de anderen?

Bron 7

Een foto van de Duitse Rijksdag (het parlement) uit 1938:

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Een juist antwoord bevat twee verwijzingen naar de bron die telkens op een juiste manier worden verbonden aan een onderdeel van de nazi- ideologie, bijvoorbeeld (twee van de volgende): − Uit de foto blijkt dat vrijwel iedereen de Hitlergroet brengt / blijkt de centrale plaats van Adolf Hitler (naar wie de groet gericht is), waarmee het leiderschapsprincipe uit de nazi-ideologie kan worden getoond. − Uit de foto blijkt de centrale plaats van het hakenkruis, het symbool van de nazi's. − Uit het grote aantal geüniformeerde parlementsleden op de foto kan het militaristische karakter van de nazi-ideologie worden afgeleid. per juiste combinatie van een verwijzing naar de foto en een onderdeel van de nazi-ideologie (2) (4)

Twee gegevens:

1 Op 3 mei 1939 werd Maksim Litvinov ontslagen als minister van buitenlandse zaken van de Sovjet-Unie. Litvinov was Jood.

2 Op 23 augustus 1939 tekenden Duitsland en de Sovjet-Unie een niet- aanvalsverdrag. Het ontslag van Litvinov wordt door veel historici gezien als een eerste stap naar het tekenen van het niet-aanvalsverdrag.

Vraag 19 2 punten

Leg uit waardoor de eerste gebeurtenis de tweede gebeurtenis waarschijnlijk beter mogelijk maakte.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Kern van een juist antwoord is: Het antisemitische nazibewind zou niet bereid zijn geweest echt te onderhandelen met de Sovjet-Unie over een verdrag als dat land werd vertegenwoordigd door een Joodse minister van buitenlandse zaken. (2)

Gebruik bron 8. Foto’s als deze, van Duitse steden en hun bevolking, worden door de Amerikaanse regering gebruikt om de Amerikaanse bevolking te overtuigen van de politieke noodzaak van het Marshallplan.

Vraag 20 2 punten

Geef aan:

  • zonder bron welk buitenlands politiek doel de Amerikaanse regering met het Marshallplan wilde bereiken en
  • met bron waardoor deze foto gebruikt kan worden om de steun van de Amerikaanse bevolking voor het Marshallplan te krijgen.
Bron 8

Een foto uit 1945 van vrouwen in Neurenberg die bezig zijn met het opruimen van het puin in de straten:

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Door het Marshallplan zou de aantrekkingskracht van het communisme afnemen (doordat de levensomstandigheden in Europa verbeterden) / zou West-Europa aan de Verenigde Staten / het Westblok worden gebonden / kapitalistisch / democratisch blijven (1)
  • De foto kan gebruikt worden om te laten zien dat er grote schade is aangericht in (Europese steden zoals) Neurenberg / hoe zwaar de Duitse bevolking getroffen is (en daardoor vatbaar voor revolutionaire veranderingen) (1)

Gebruik bron 9. De zes fragmenten van bron 9 gaan over belangrijke gebeurtenissen uit de Koude Oorlog. Hieronder staan zeven gebeurtenissen waarvan er zes bij de bronfragmenten passen:

1 de aankondiging van de Marshallhulp

2 de bouw van de Berlijnse Muur

3 de Blokkade van Berlijn

4 de Cubacrisis

5 de Hongaarse Opstand

6 de Praagse Lente

7 de val van de Muur

Vraag 21 3 punten

Maak de juiste combinaties van bronfragment en gebeurtenis, door achter elke letter van het bronfragment het daarbij passende cijfer te noteren. Let op: je mag elke gebeurtenis maar één keer gebruiken. Er blijft één gebeurtenis over.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • De juiste combinaties zijn: a - 5, b - 2, c - 4, d - 3, e - 7, f - 1 indien zes combinaties juist (3) indien vijf of vier combinaties juist (2) indien drie of twee combinaties juist (1) indien minder dan twee combinaties juist (0) (3)

Gebruik bron 10. Emmanuel Mounier (1905-1950) wordt gezien als voorstander van de beweging die streeft naar Europese eenwording. Uit dit fragment kun je zijn motivatie voor dat streven afleiden.

Vraag 22 2 punten

Leg uit welk verband er bestaat tussen de Koude Oorlog en de motivatie van Mounier voor Europese eenwording.

Bron 10

Emmanuel Mounier, een Franse filosoof, schrijft in 1948:

De Russen zijn nog een heel eind weg. En wat wij nu meemaken, wat wij in onze boekwinkels zien, zijn tonnen Amerikaanse documenten, Amerikaanse ideeën en Amerikaanse propaganda. Onze minister-president moet de Amerikaanse ambassade bezoeken als hij een belangrijke beslissing wil nemen. Er hangt een Amerikaanse schaduw over ons net zoals er een Russische schaduw hangt over een ander deel van Europa.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Kern van een juist antwoord is: Mounier maakt duidelijk dat hij tegen de grote invloed van de Verenigde Staten op Frankrijk is / Mounier vergelijkt de dominantie van de Verenigde Staten in West-Europa met de invloed van de Sovjet-Unie in Oost-Europa, waaraan alleen te ontkomen is door een sterk verenigd Europa op te zetten om de blokvorming / de dominantie van de supermachten in de Koude Oorlog te voorkomen. (2)

In de jaren 1960 werd in Hongarije met goedkeuring van de Sovjet-Unie een nieuw economisch beleid ingevoerd. Boeren mochten voortaan een eigen stukje grond hebben en de producten daarvan op de markt verkopen. Door dit 'goulash-communisme' werd Hongarije, in vergelijking met andere Oostbloklanden, welvarender.

Vraag 23 2 punten

Leg uit waarom de Sovjet-Unie juist in Hongarije dit nieuwe beleid toestond.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Kern van een juist antwoord is: Met dit nieuwe beleid hoopte de Sovjet-Unie de Hongaarse bevolking tevreden te houden, zodat een herhaling van de opstand van 1956 zou worden voorkomen. (2)

Op 5 augustus 1963 sloten de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie een verdrag waarbij beide landen vastlegden geen bovengrondse kernproeven meer te doen. Sommige historici beschouwen dit verdrag als een omslagpunt in de Koude Oorlog.

Vraag 24 4 punten

Ondersteun het standpunt van deze historici door uit te leggen:

  • welke invloed de Cubacrisis had op de totstandkoming van dit verdrag en
  • waardoor dit verdrag het begin kan worden genoemd van een nieuwe fase in de Koude Oorlog.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Bekijk het antwoord
  • Tijdens de Cubacrisis was gebleken dat de wapenwedloop tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie (in korte tijd) leidde tot de dreiging van een atoomoorlog, een risico dat beide landen met dit verdrag wilden terugdringen (2)
  • De afspraak over kernproeven droeg bij aan het toenemende vertrouwen / het begin van een periode van verbeterde betrekkingen / een periode van meer overleg tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie, waarmee de fase van de detente intrad (2)

Gebruik bron 11. Tekenaar Opland geeft in deze prent een mening weer over de invloed van de vijf Warschaupactlanden op het verloop van de Praagse Lente.

Vraag 25 3 punten

Geef met twee verwijzingen naar de prent aan welke mening dat is.

Bron 11

Op 15 juli 1968 eisen vijf Warschaupactlanden dat de regering van Tsjecho-Slowakije maatregelen neemt tegen 'antisocialistische krachten' in dat land. Op 19 juli 1968 publiceert Opland een tekening in de Volkskrant met als titel Circus Oost-Europa:

Toelichting: Op de koorddanser staat: Doebsek (= Alexander Dubček, tijdens de Praagse Lente de partijleider van de Communistische Partij van Tsjecho-Slowakije). Op de vijf leeuwen staat van links naar rechts: Bulgarije, Hongarije, Oost-Duitsland, Sovjet-Unie en Polen (leden van het Warschaupact).

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Alleen als de mening in de prent juist wordt weergegeven, worden scorepunten toegekend voor daarbij passende verwijzingen naar de prent.

Gebruik bron 12. Twee interpretaties:

1 Sting beschrijft in zijn lied een ontwikkeling in de wapenwedloop in de jaren tachtig.

2 Sting wil met dit lied de blokvorming doorbreken.

Vraag 26 3 punten

Licht beide interpretaties toe door aan te geven:

  • op welke ontwikkeling in de wapenwedloop Sting reageert en
  • welke opvatting Sting hierover weergeeft en
  • waaruit blijkt dat Sting de blokvorming wil doorbreken.
Bron 12

In 1985 brengt de Britse zanger Sting het lied Russians (de Russen) uit. Het wordt in Nederland een toptienhit. Hier volgt een couplet in vertaling:

Er is nooit eerder in de geschiedenis een voorbeeld geweest waarbij woorden in de mond van de president worden gelegd, Er is niet zoiets als een 'te winnen oorlog', dat is een leugen waar we niet meer in geloven. Mr. Reagan1) zegt: "We zullen jullie beschermen". Ik onderschrijf dat standpunt niet, geloof me als ik je zeg dat ik hoop dat de Russen ook van hun kinderen houden. We delen dezelfde biologie, ongeacht onze ideologie, wat ons misschien redden kan, mij en jou, is dat de Russen ook van hun kinderen houden.

noot 1 Ronald W. Reagan was president van de Verenigde Staten tussen 1981 en 1989.

►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Sting beschrijft het SDI-project (dat het Westen zou moeten beschermen tegen een Russische kernaanval) (1)
  • Volgens Sting zal dit project niet tot bescherming leiden (1)
  • Sting wijst erop dat zowel de Russen als de Amerikanen mensen zijn / dat ook de Russen van hun kinderen houden (en daarom geen kernoorlog zullen willen beginnen) / dat er geen winnaar in de Koude Oorlog kan zijn (1)

Het succes van zangers als Sting (zie bron 12) past bij het kenmerkend aspect 'de Koude Oorlog'. Maar dit succes kan ook in verband worden gebracht met het kenmerkend aspect 'de toenemende welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen'.

Vraag 27 1 punt

Geef aan welk verband dat is.

Bron 12

In 1985 brengt de Britse zanger Sting het lied Russians (de Russen) uit. Het wordt in Nederland een toptienhit. Hier volgt een couplet in vertaling:

Er is nooit eerder in de geschiedenis een voorbeeld geweest waarbij woorden in de mond van de president worden gelegd, Er is niet zoiets als een 'te winnen oorlog', dat is een leugen waar we niet meer in geloven. Mr. Reagan1) zegt: "We zullen jullie beschermen". Ik onderschrijf dat standpunt niet, geloof me als ik je zeg dat ik hoop dat de Russen ook van hun kinderen houden. We delen dezelfde biologie, ongeacht onze ideologie, wat ons misschien redden kan, mij en jou, is dat de Russen ook van hun kinderen houden.

noot 1 Ronald W. Reagan was president van de Verenigde Staten tussen 1981 en 1989.

►►► ν

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Kern van een juist antwoord is dat (door de groeiende welvaart / als een van de sociaal-culturele veranderingen die door de groeiende welvaart veroorzaakt werden) er een jongerencultuur ontstond met eigen (pop)muziek. (1)

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Geschiedenis 2018, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2018/havo/documenten/cse-2/ha-1021-a-18-2-o

Andere examens geschiedenis havo

Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2?

Het centraal examen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2 loopt tot vraag 26. Van 17 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over Koude Oorlog (5), historische vaardigheden (3) en tijd van regenten en vorsten (3).

Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis havo 2018, tijdvak 2?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2018/havo/documenten/cse-2/ha-1021-a-18-2-c).

Hoe oefen ik met het examen geschiedenis havo 2018, tijdvak 2 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.