Eindexamen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Vroegmoderne tijd, Moderne tijd.
Het centraal examen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2 loopt tot vraag 26. Van 17 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over tijd van burgers en stoommachines (7), tijd van wereldoorlogen (3) en historische vaardigheden (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Tijd van burgers en stoommachines | 7-8, 11-15 | 7 |
| Tijd van wereldoorlogen | 17-19 | 3 |
| Historische vaardigheden | 1, 16 | 2 |
| Tijd van ontdekkers en hervormers | 2-3 | 2 |
| Tijd van regenten en vorsten | 4 | 1 |
| Tijd van pruiken en revoluties | 6 | 1 |
| Koude Oorlog | 26 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens geschiedenis havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tijd van burgers en stoommachines (41% van de vragen, gemiddeld 17%). Minder over tijd van televisie en computer (0% van de vragen, gemiddeld 12%) en Koude Oorlog (6% van de vragen, gemiddeld 13%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Door de tijd heen
Deze besluiten over de stadsplanning van de volgende steden staan in willekeurige volgorde:
1 Amsterdam werd tijdens de economische bloei van de Republiek vier keer zo groot door de aanleg van de grachtengordel.
2 De Spaanse veroveraars van het pas door hen ontdekte Amerika bouwden Mexico-Stad op de ruïnes van de Azteekse hoofdstad Tenochtitlan.
3 Jakarta groeide als hoofdstad van het onafhankelijk geworden Indonesië in enkele jaren uit tot een miljoenenstad, waarbij oude stadsbuurten werden afgebroken om plaats te maken voor flats.
4 George Washington, de eerste president van de Verenigde Staten, liet Washington ontwerpen als hoofdstad van de onafhankelijke Verenigde Staten.
5 In Enschede werden grote arbeiderswijken gebouwd om de arbeiders te huisvesten die naar de stad trokken om te werken in de nieuwe fabrieken.
6 Rome werd uitgebreid met de nieuwe stadswijk EUR in opdracht van de Italiaanse fascistische dictator Mussolini.
Vraag 1 2 punten
Zet deze besluiten over stadsplanning in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1. De Portugese koning João III besluit in de zestiende eeuw Brazilië te koloniseren.
Vraag 2 2 punten
Leg uit welke rechtvaardiging João III met dit verslag van Vespucci kan geven voor de kolonisatie van Brazilië, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Bron 1
In 1503 publiceert de ontdekkingsreiziger Amerigo Vespucci een verslag van zijn eerste reis naar Brazilië. Hij schrijft hierin over de oorspronkelijke bevolking:
Iedereen loopt compleet naakt rond, ze bedekken geen enkel deel van hun lichaam en ze lopen tot hun dood net zo bloot rond als ze zijn geboren. Ze hebben grote stevige lichamen, goed gevormd en in proportie en hebben een kleur die een beetje lijkt op rood. (…) Ze zijn mooi om te zien maar ze vernielen zelf hun uiterlijk want ze boren gaten in hun wangen, lippen, neuzen en oren. En denk maar niet dat die gaten klein zijn of dat ze er maar eentje hebben. Sommigen hebben alleen al in hun gezicht zeven gaten, sommige zo groot als een pruim. Ze stoppen hier blauwe steentjes, stukjes marmer, fraaie albasten kristallen, witte botten en andere versieringen in (…). Ze trouwen met zoveel vrouwen als ze maar willen, een zoon woont samen met zijn moeder, een broer met zijn zuster, neven met nichten (…). En krijgsgevangenen worden niet gedood, niet om hun leven te sparen maar om ze later te slachten om op te eten. Ze eten elkaar, de overwinnaars eten de verliezers en net als ander vlees is mensenvlees onderdeel van het dagelijkse voedsel. (…) Ik was zeventwintig dagen in een stad waar ik gezouten mensenvlees zag dat hing aan balken tussen de huizen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- wat nodig is, omdat uit de beschrijving blijkt dat de Brazilianen (een van de volgende): (1p)
- naakt rondlopen.
- met meerdere vrouwen trouwen.
- relaties met familieleden hebben.
- kannibalen zijn.
Opmerking Alleen als in het antwoord een juist voorbeeld van rechtvaardiging wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
Twee gegevens:
1 De ontdekkingsreiziger Walter Raleigh organiseerde in 1585 een expeditie naar Noord-Amerika nadat de Engelse koningin Elizabeth I opdracht had gegeven om de mogelijkheden voor Engelse kolonisatie te onderzoeken.
2 Walter Raleigh stuurde de tekenaar John White mee met de expeditie om 'naar het leven de natuurlijke bronnen en inwoners te tekenen'. White tekende vissen, planten en dieren en de inheemse Amerikaanse bevolking die kookte en maïs verbouwde. De tekeningen werden gekopieerd en verspreid in Engeland.
Vraag 3 3 punten
Licht beide gegevens toe door:
- aan te geven waardoor kolonisatie van juist Noord-Amerika paste in het buitenlandse politieke beleid van Elizabeth I
- uit te leggen dat de verspreiding van de prenten van White de opdracht van Walter Raleigh moest ondersteunen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als in het antwoord op de eerste deelvraag alleen wordt genoemd dat kolonisatie tot gebiedsuitbreiding leidt, wordt geen scorepunt toegekend (omdat dit niet specifiek over Noord-Amerika gaat).
Een anekdote: De Engelsman John Evelyn schreef in september 1641 in zijn dagboek over de bouw van de citadel bij de Nederlandse stad Den Bosch. Met deze citadel werd de verdediging van de stad verbeterd. Evelyn noemde de Nederlanders de grootste experts van heel Europa op het gebied van pompen, omdat hij zag dat het land rondom de stad watervrij werd gemaakt met behulp van watermolens en pompen met een slakkenhuis- constructie.
Vraag 4 2 punten
Licht deze anekdote toe door:
- met een kenmerkend aspect van de zestiende eeuw de noodzaak voor de bouw van de citadel te verklaren en
- met een kenmerkend aspect van de zeventiende eeuw de beschreven aanpak in Den Bosch te verklaren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De bouw van de citadel was noodzakelijk vanwege 'het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat', waardoor Den Bosch zich moest verdedigen tegen de Spanjaarden (1)
- Het (uitblinken in het) gebruik van molens / waterpompen om het land droog te maken past bij 'de wetenschappelijke revolutie' in de zeventiende eeuw, waarbij de pompen werden verbeterd / past bij 'de economische bloei van de Republiek', waardoor er geld was voor zulke uitgebreide werkzaamheden (1)
Gebruik bron 2. Elisabeth Charlotte geeft een negatieve beschrijving van het hofleven onder Madame de Maintenon. Historici beweren dat deze negatieve beschrijving kan worden verklaard vanuit:
1 het absolute karakter van het bewind van Lodewijk XIV en
2 een persoonlijk motief van Elisabeth Charlotte.
Vraag 5 4 punten
Ondersteun beide verklaringen met een argument en leg daarna uit dat je door de tweede verklaring twijfelt aan de betrouwbaarheid van deze beschrijving.
Bron 2
Elisabeth Charlotte is getrouwd met de broer van de Franse koning Lodewijk XIV. In
1688 schrijft ze over Madame de Maintenon, die in het geheim getrouwd is met Lodewijk XIV:
Die oude heks, Maintenon, vindt het leuk om de koning aan te sporen alle leden van de koninklijke familie te haten (…). Alle ministers zitten onder de plak bij deze vrouw en proberen op laaghartige wijze bij haar in de gunst te komen. Alle rechtvaardige en nobele mannen zijn ontevreden maar kunnen niets veranderen aan deze situatie. De jonge mannen [aan het hof] zijn verschrikkelijk gemeen en genieten van het liegen en bedriegen. Zij denken dat het belachelijk is om te proberen een eerlijk mens te zijn.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- door het absolute karakter van het bewind van Lodewijk XIV, waardoor de ministers / de edelen (om bij de koning in de gunst te blijven) zich niet (durven te) verzetten tegen de echtgenote van de koning / zich kritiekloos opstellen (1)
- vanuit het persoonlijke motief dat Elisabeth Charlotte zich in haar positie bedreigd voelt door Madame de Maintenon, omdat die de koning opzet tegen zijn familie (waar zij en haar man deel van uitmaken) (1)
- Elisabeth Charlotte overdrijft misschien de misstanden / beschrijft alleen de misstanden, omdat zij door het bekritiseren van Madame de Maintenon haar positie wil beschermen / de positie van Madame de Maintenon wil ondermijnen / door deze bedreiging geen oog heeft voor andere kwaliteiten van Madame de Maintenon (2)
Gebruik bron 3. Uit deze brief kun je afleiden dat Willem Bosman voorstander is van een koerswijziging in het beleid van de West-Indische Compagnie.
Vraag 6 3 punten
Toon dit aan door:
- zonder bron met een kenmerkend aspect van de achttiende eeuw aan te geven op welke handel op dat moment de nadruk ligt en
- met bron uit te leggen welke koerswijziging Bosman voorstelt.
Bron 3
Willem Bosman, opperkoopman van de West-Indische Compagnie, schreef in 1703 over zijn verblijf in West-Afrika:
Nu denken in Europa veel mensen, dat de goudmijnen in ons bezit zijn en dat wij (…) slaven voor ons laten werken om het goud naar boven te brengen. Dat denken velen maar het is niet waar. Wij hebben zelf geen toegang tot die mijnen en ik ken ook eigenlijk niemand die ooit zo'n mijn heeft gezien. En daar is dan een goede reden voor: de zwarten zien deze vindplaatsen als een heiligdom en zullen alle mogelijke middelen gebruiken om indringers te weren. [Nadat hij heeft beschreven op welke manier in Afrika goud wordt gedolven, vervolgt hij:] Er bestaat geen enkele twijfel: als dit land aan de Europeanen zou behoren, zouden er veel meer schatten aan de oppervlakte komen, dan nu bij de zwarten het geval is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Willem Bosman stelt een koerswijziging voor door (een van de volgende combinaties): (2p)
- te beweren dat de goudmijnen meer schatten zouden kunnen opleveren, waarmee hij voorstelt dat de West-Indische Compagnie zich gaat richten op handel in goud (in plaats van alleen slaafgemaakten te kopen in Afrika).
- te beweren dat het voordelig zou zijn als Europeanen het land zouden bezitten, waarmee hij de wens uitspreekt de Europese overheersing uit te breiden naar West-Afrika (in plaats van zich te concentreren op handel naar Amerika).
Opmerking Als bij de eerste deelvraag alleen een juist kenmerkend aspect wordt genoemd zonder dat aangegeven wordt dat de voorrang uitgaat naar slavenhandel / plantageproducten, wordt geen scorepunt toegekend.
Gebruik bron 4. Stel: Je schrijft een werkstuk over de textielproductie in Groot-Brittannië, een van de nijverheidstakken die als eerste industrialiseert. Je vindt deze prent en besluit om hem te gebruiken als illustratie van de beginperiode van de industriële revolutie.
Vraag 7 4 punten
Leg uit:
- met een verwijzing naar de prent waardoor deze geschikt is als illustratie van de beginperiode van de industriële revolutie en
- zonder bron dat de industrialisatie van juist de textielnijverheid mede noodzakelijk wordt door verbeteringen in de Britse landbouw.
Bron 4
Prent van rond 1800 van een Engelse wever:
Toelichting: De wever zit achter een weefgetouw in zijn werkplaats. Op de voorgrond staat een spinnewiel.
Moderne tijd
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- De prent toont (een van de volgende): (1p)
- een handmatig bediend weefgetouw
- de eigen werkplaats van de wever waarin de productie plaatsvindt
Opmerkingen
- Alleen als het antwoord op de eerste deelvraag een juiste uitleg bevat waarom de prent geschikt is als illustratie van de beginperiode van de industriële revolutie, wordt 1 scorepunt toegekend aan een hierbij passende verwijzing naar de bron.
- Alleen als in het antwoord bij de tweede deelvraag wordt verwezen naar de groeiende vraag naar textiel die werd veroorzaakt door de bevolkingsgroei, worden scorepunten toegekend.
Moderne tijd
Gebruik bron 5. De Britse regering wil de arbeidsomstandigheden in Groot-Brittannië verbeteren en laat de commissie hiervoor aanbevelingen doen.
Vraag 8 2 punten
Licht dit toe door:
- te verklaren dat de commissie juist mensen als Coulson wil verhoren en
- aan te geven welke wet mede dankzij de aanbevelingen van deze commissie wordt aangenomen.
Bron 5
In 1833 ondervraagt een Britse regeringscommissie de arbeider Samuel Coulson over zijn kinderen, die werken in een fabriek:
Vraag (van de commissie): Op welke leeftijd gingen uw dochters aan het werk? Antwoord (van Samuel Coulson): De oudste was 12, de middelste 11 en de jongste was 8 jaar toen ze voor het eerst naar de fabriek gingen.
Vraag: Hoe laat vertrokken zij 's morgens? Antwoord: Tijdens de drukke tijd vertrokken ze om 3 uur in de ochtend, tot
10 uur of half 11 's avonds.
Vraag: Hoeveel pauze hadden zij tijdens de 19 uur die zij werkten? Antwoord: Een kwartier om te ontbijten en een half uur voor het avondeten. Ze hadden ook een kwartier drinkpauze.
Vraag: Was het niet heel moeilijk om de kinderen 's morgens wakker te krijgen? Antwoord: Ja, in het begin moesten we ze oppakken en wakker schudden.
Vraag: Stel dat ze iets te laat op het werk waren, wat was dan de consequentie? Antwoord: In dat geval werd er een kwart van een dagloon ingehouden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De commissie wil mensen als Coulson verhoren, omdat hij uit eigen ervaring spreekt over de arbeidsomstandigheden (1)
- De aanbevelingen van de commissie leiden tot de aanname van (de eerste van) de Factory Acts (1)
Gebruik bron 5. De commissie moet het voornemen van de Britse regering ondersteunen om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Je twijfelt hierdoor aan de betrouwbaarheid van het interview voor een onderzoek naar kinderarbeid in Groot-Brittannië in de negentiende eeuw.
Vraag 9 2 punten
Verklaar je twijfel en ondersteun deze met een voorbeeld uit de bron.
Bron 5
In 1833 ondervraagt een Britse regeringscommissie de arbeider Samuel Coulson over zijn kinderen, die werken in een fabriek:
Vraag (van de commissie): Op welke leeftijd gingen uw dochters aan het werk? Antwoord (van Samuel Coulson): De oudste was 12, de middelste 11 en de jongste was 8 jaar toen ze voor het eerst naar de fabriek gingen.
Vraag: Hoe laat vertrokken zij 's morgens? Antwoord: Tijdens de drukke tijd vertrokken ze om 3 uur in de ochtend, tot
10 uur of half 11 's avonds.
Vraag: Hoeveel pauze hadden zij tijdens de 19 uur die zij werkten? Antwoord: Een kwartier om te ontbijten en een half uur voor het avondeten. Ze hadden ook een kwartier drinkpauze.
Vraag: Was het niet heel moeilijk om de kinderen 's morgens wakker te krijgen? Antwoord: Ja, in het begin moesten we ze oppakken en wakker schudden.
Vraag: Stel dat ze iets te laat op het werk waren, wat was dan de consequentie? Antwoord: In dat geval werd er een kwart van een dagloon ingehouden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als het antwoord een juiste verklaring bevat voor de twijfel aan de betrouwbaarheid, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passend voorbeeld uit de bron.
Gebruik bron 6. Je concludeert dat Cole het benodigde geld voor de tentoonstelling bij elkaar wil krijgen door gebruik te maken van:
1 het Britse superioriteitsgevoel
2 een liberaal standpunt.
Vraag 10 4 punten
Leg beide conclusies uit, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Bron 6
Henry Cole is een van de initiatiefnemers van de wereldtentoonstelling in 1851. Twee jaar daarvoor houdt hij een toespraak voor een groep industriëlen in Londen. In een weergave van de toespraak staat:
Het was de vraag of de tentoonstelling beperkt moet zijn tot producten van de Britse industrie. Natuurlijk zou het onjuist zijn om de successen van de machinebouw en wetenschap toe te schrijven aan één land. Het succes van de industriële ontwikkeling komt de hele menselijke beschaving toe. Bovendien kan de Britse industrie er voordeel bij hebben om de eigen producten in een competitie tegenover die van andere landen te plaatsen (gejuich vanuit de zaal). (…) Een andere belangrijke kwestie is de vraag hoe het benodigde geld bij elkaar komt. In andere landen wordt er dan gekeken naar de regering. Maar ik geloof dat wij Britten de meeste zaken veel beter zelf kunnen regelen, dan welke regering ook (goedkeurende geluiden uit de zaal).
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerkingen
- Alleen als bij de eerste deelvraag een juist voorbeeld van Brits superioriteitsgevoel en bij de tweede deelvraag een juist liberaal standpunt wordt genoemd, wordt telkens 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
- Als bij beide deelvragen dezelfde verwijzing naar de bron wordt genoemd, wordt alleen aan de eerste verwijzing 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 7. Als abolitionisten in de negentiende eeuw deze brief hadden gelezen, hadden zij de inhoud sterk afgekeurd.
Vraag 11 3 punten
Ondersteun dit door:
- uit te leggen welk eenzijdig beeld Liernur geeft van slavernij, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron en
- een ideologisch argument van abolitionisten tegen zijn standpunt te geven.
Bron 7
Charles Liernur is een Nederlander die in de Verenigde Staten woont. Op 16 januari 1862 schrijft hij in een brief aan zijn ouders in Haarlem:
Wij die in het Zuiden van de Verenigde Staten wonen, weten het natuurlijk beter. Wij weten uit ervaring dat slaven onmisbaar zijn voor het telen van suiker, tabak en katoen, de belangrijkste producten hier. Wij weten dat slavernij niet slecht kan zijn, omdat de zwarten als slaven hier gelukkig en tevreden zijn en genoeg te eten krijgen, (...) terwijl wanneer ze vrij zijn en zich door vrijwillige arbeid moeten onderhouden zij niet genoeg te eten krijgen, ongelukkig worden en sterven.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- door te schrijven dat (een van de volgende): (1p)
- slavenarbeid onmisbaar is voor de plantage-economie / voor de productie van bepaalde producten.
- slaafgemaakten gelukkig / tevreden / verzorgd zijn.
- vrijgemaakten zich economisch niet redden.
Opmerking Alleen als bij de eerste deelvraag een juiste uitleg wordt gegeven over de eenzijdigheid van het beeld dat Liernur schetst, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
Twee gegevens over de bouw van 'tuindorpen' in Nederland:
1 De Hengelose wijk Tuindorp 't Lansink werd gebouwd nadat in 1867 fabriekseigenaar Charles Stork de opdracht gaf om een wijk te bouwen met moderne arbeiderswoningen in een groene omgeving.
2 De Utrechtse wijk Tuindorp werd gebouwd in de jaren 1930, nadat bleek dat particulieren liever geen aandelen meer kochten en andere mogelijkheden zochten om hun vermogen te beleggen.
Vraag 12 2 punten
Verklaar het besluit voor de bouw van beide wijken, ieder vanuit een passend kenmerkend aspect uit moderne tijd. Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerkingen
- Voor het noemen van alleen een juist kenmerkend aspect zonder passende verklaring voor de bouw van een tuindorp wordt geen scorepunt toegekend.
- Als een kenmerkend aspect twee keer genoemd wordt, wordt alleen bij de eerste vermelding 1 scorepunt toegekend.
Volgens sommige historici was 1885 een keerpunt in de geschiedenis van de Britse koloniale overheersing van India.
Vraag 13 2 punten
Ondersteun deze bewering door met een gebeurtenis uit 1885 uit te leggen wat er veranderde voor de Britse koloniale machthebbers in India.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Kern van een juist antwoord is: In 1885 werd het Indian National Congress opgericht, waardoor de Britse machthebbers te maken kregen met de organisatie van het Indiase streven naar gelijke kansen binnen het Brits-Indisch bestuur (waaraan de Britten niet wilden toegeven) / waardoor de Britse machthebbers de roep om meer rechten van Indiërs moesten afweren. (2)
Poppe de Rook was in 1889 een van de eerste socialisten die in Nederland werd verkozen als gemeenteraadslid. In de gemeenteraad van Lemsterland (Friesland) stelde hij voor om het schoolgeld te halveren voor leerlingen die naar de mulo (meer uitgebreid lager onderwijs) wilden. Uit de verkiezing van Poppe de Rook blijkt dat de politiek in Nederland veranderde.
Vraag 14 4 punten
Licht deze verandering toe door:
- een hierbij passend kenmerkend aspect uit de negentiende eeuw te noemen en daarmee de verkiezing van Poppe de Rook als gemeenteraadslid te verklaren en
- uit te leggen wat het verband is tussen de politieke opvatting van Poppe de Rook en zijn voorstel om het schoolgeld voor de mulo te halveren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- De verkiezing van Poppe de Rook was te verklaren met (een van de volgende): (2p)
- 'de opkomst van emancipatiebewegingen (van arbeiders)', waardoor de arbeiders zich bewust werden van hun rechten, zodat ze stemden op De Rook (die zich wilde inzetten voor de arbeiders).
- 'de opkomst van de politiek-maatschappelijke stroming socialisme', waardoor partijen en vakbonden ontstonden waarvoor De Rook zich verkiesbaar stelde om zijn idealen uit te werken.
- 'de voortschrijdende democratisering', omdat hierdoor meer arbeiders konden stemmen op de socialist De Rook (die voor hun belangen opkwam).
Opmerkingen
- Als bij de eerste deelvraag alleen een juist kenmerkend aspect wordt genoemd, wordt geen scorepunt toegekend.
- Alleen als bij de tweede deelvraag een juist ideaal van de socialisten wordt genoemd dat kon worden bereikt met scholing, worden scorepunten toegekend.
Een anekdote: In 1904 promoveerde de historica Florence Baudet op het proefschrift De maaltijd en de keuken in de Middeleeuwen. Een recensent in het tijdschrift De Amsterdammer schreef hierover: "Waarlijk een aardig idee voor een meisje om een wetenschappelijke opleiding te besluiten met een proefschrift over de 'keuken' en zo in haar geleerdheid zich aangetrokken te voelen tot het huismoederlijke terrein".
Vraag 15 2 punten
Beredeneer welke kritiek feministen zouden hebben op de redenering van deze recensent.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: Feministen zouden vinden dat deze recensent de nadruk legt op Baudets sekse / haar een meisje noemde zonder waardering voor haar wetenschappelijke prestatie / ervan uitging dat de keuken het terrein van vrouwen was, waarmee hij traditionele rolpatronen benadrukte / bevestigde. (2)
De volgende gegevens over een kantoorgebouw in Berlijn in de twintigste eeuw staan in willekeurige volgorde:
1 De Deutsche Volksrat riep zichzelf in het gebouw uit tot 'voorlopig parlement' van de op te richten DDR.
2 De Treuhandanstalt, de organisatie die Oost-Duitse staatsbedrijven moest gaan privatiseren, werd gevestigd in het gebouw.
3 Direct naast het gebouw werd begonnen met de bouw van de Berlijnse Muur.
4 Drie jaar na de machtsovername van de nazi's werd het ministerie van Rijksluchtvaart gevestigd in het gebouw.
5 Het gebouw bleef tijdens de geallieerde bombardementen op Berlijn grotendeels gespaard.
6 Tijdens de mislukte arbeidersopstand die leidde tot strengere controle door de Staatssicherheitsdienst was het gebouw, waarin verschillende Oost-Duitse ministeries gevestigd waren, doelwit van demonstranten.
Vraag 16 2 punten
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 8. De Franse premier Clemenceau eist dat er strenge voorwaarden voor Duitsland worden vastgelegd in het Verdrag van Versailles.
Vraag 17 4 punten
Leg uit, telkens met een verschillende verwijzing naar de bron, welke mening Jan Sluijters weergeeft:
- over het doel van Clemenceau en
- over het gevolg hiervan voor Duitsland.
Bron 8
Op 28 juni 1919 publiceert het Nederlandse tijdschrift De Nieuwe Amsterdammer deze prent van Jan Sluijters:
Tekst onder de prent: 'De Duitse adelaar'. 'Clemenceau: Het spijt mij je ook je laatste (v)eer te moeten uittrekken.'
Toelichting: De man is Clemenceau, de premier van Frankrijk. Op het papier staat 'vredesverdrag'. Op de veer staat: 'De eer'.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- Door (een van de volgende): (1p)
- af te beelden dat Clemenceau de laatste (v)eer uit de adelaar trekt
- het onderschrift waarin verwezen wordt naar de Duitse eer
- Door het afbeelden van (een van de volgende): (1p)
- een kaalgeplukte (Duitse) adelaar
- het uittrekken van de laatste (v)eer
- de dichtgebonden bek van de adelaar
- de ketting met loden bal om de poten van de adelaar
- de druppels bloed die uit de adelaar vallen
Opmerkingen
- Alleen als het antwoord bij de eerste deelvraag een juist doel en bij de tweede deelvraag een juist gevolg bevat, wordt telkens 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
- Als voor beide deelvragen hetzelfde beeldelement wordt genoemd, wordt alleen aan de eerste verwijzing 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 9. Met deze beschrijving van Friedrich Kroner kun je de moeizame start van de Republiek van Weimar illustreren.
Vraag 18 3 punten
Licht dit toe door:
- aan te geven welk aspect van de moeizame start uit de bron naar voren komt en
- zonder bron aan te geven op welke wijze dit bijdroeg aan de politieke instabiliteit in de Republiek en
- zonder bron aan te geven waardoor er een einde kwam aan deze moeilijkheden.
Bron 8
Op 28 juni 1919 publiceert het Nederlandse tijdschrift De Nieuwe Amsterdammer deze prent van Jan Sluijters:
Tekst onder de prent: 'De Duitse adelaar'. 'Clemenceau: Het spijt mij je ook je laatste (v)eer te moeten uittrekken.'
Toelichting: De man is Clemenceau, de premier van Frankrijk. Op het papier staat 'vredesverdrag'. Op de veer staat: 'De eer'.
Bron 9
Op 26 augustus 1923 schrijft de journalist Friedrich Kroner over wat hij op straat in Berlijn heeft gezien:
Een epidemie van angst, pure nood: kopers vormen lange rijen (...) voor de winkels, eerst voor één, daarna voor alle winkels. Geen ziekte is zo besmettelijk als deze. De rijen hebben iets suggestiefs: de vluchtige blikken van de vrouwen, de inderhaast aangetrokken keukenschorten, hun afgetobde, geduldige gezichten. Van de rijen gaat steeds hetzelfde signaal uit: de stad (...) zal weer leeggekocht worden. Een pond rijst kostte gisteren 80.000 mark, vandaag 160.000 en morgen misschien wel twee keer zoveel; de dag erna zal de man achter de toonbank zijn schouders ophalen [en zeggen]: "Er is geen rijst meer." "Goed, dan noedels graag." "Ook geen noedels meer." Gerst, gort, bonen, linzen
- altijd hetzelfde –, kopen, kopen, kopen. Het stukje papier, het gloednieuwe bankbiljet, nog vochtig van het drukken, uitbetaald als weekloon, verschrompelt onderweg naar de kruidenierswinkel in waarde. De nullen, de vermenigvuldiging van nullen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- In de bron komt de (hyper)inflatie / de economische crisis (in 1923) naar voren, waardoor geld steeds minder waard werd / waardoor er niets meer te koop is in de winkel (1)
- wat ertoe leidt dat de bevolking het vertrouwen in de regering verliest zodat er opstanden uitbreken / extremistische partijen ontstaan (zoals de NSDAP) / wat ertoe leidt dat er telkens nieuwe regeringen moeten worden gevormd omdat de regering het niet eens wordt over de aanpak van de crisis (1)
- Er komt een einde aan deze periode door het Dawesplan (of een juiste omschrijving hiervan) / omdat de herstelbetalingen tijdelijk werden verlaagd / door de verzoeningspolitiek met Frankrijk (1)
Gebruik bron 10. De Duitse bezetter betaalt fotograaf Herman Heukels om foto's te maken. Twee gegevens:
1 Een deel van de foto's wordt gepubliceerd in de Storm SS, het weekblad van de Nederlandse Schutzstaffel (een nationaalsocialistische paramilitaire organisatie).
2 De foto's worden niet gepubliceerd in de Nederlandse landelijke dagbladen, die vanaf 1940 geen foto's van Joden mogen publiceren.
Vraag 19 3 punten
Verklaar het verschil in publicatie door:
- met een verwijzing naar de bron uit te leggen welke boodschap de foto's in de Storm SS moeten uitdragen en
- zonder bron aan te geven wat de Duitse bezetter wil bereiken met het publicatieverbod van foto's van Joden in de landelijke dagbladen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als bij de eerste deelvraag een juiste boodschap wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
Het tijdschrift Beatrijs was een weekblad voor vrouwen dat werd uitgegeven van 1939 tot 1967. Enkele gegevens over artikelen in het tijdschrift:
1 In de naoorlogse jaren verscheen er in het tijdschrift wekelijks een column van een katholieke priester en was er controle op de inhoud door een katholieke geestelijke.
2 Vanaf de jaren 1950 plaatste het tijdschrift artikelen over wintersport en vliegvakanties.
3 In 1963 werd in het artikel 'Vrouw moet vrouw blijven' benadrukt dat de vrouw niet buitenshuis zou moeten werken.
4 In 1965 verscheen in het tijdschrift een artikel over de 'ideale schoonzoon', met daarbij twee foto's: een van een jongeman in leren jack op een brommer en een van een jongeman in pak. Deze gegevens passen bij ontwikkelingen uit de tweede helft van de twintigste eeuw in Nederland. Hieronder staan vijf ontwikkelingen, in willekeurige volgorde: a de opkomst van een consumptiemaatschappij b de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog c het behoud van de traditionele rolverdeling tussen man en vrouw d het ontstaan van jongerenculturen e het voortbestaan van verzuilde verhoudingen
Vraag 20 2 punten
Geef per gegeven aan welke ontwikkeling daarbij hoort. Noteer alleen het cijfer en de daarbij passende letter. Let op: er blijft één ontwikkeling over.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De juiste combinaties zijn: 1 – e, 2 – a, 3 – c, 4 – d indien vier combinaties juist (2) indien drie combinaties juist (1) indien minder dan drie combinaties juist (0) (2)
Ondanks sterke anti-Duitse gevoelens in de Nederlandse samenleving, steunde de Nederlandse overheid de wederopbouw van West-Duitsland en pleitte zij begin jaren 1950 voor de West-Duitse herbewapening. Historici concluderen dat de Nederlandse overheid beide ontwikkelingen steunde omdat Nederland hiervan zou profiteren.
Vraag 21 2 punten
Ondersteun deze conclusie door voor beide ontwikkelingen aan te geven op welke manier Nederland hiervan kon profiteren.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De Nederlandse overheid steunde de wederopbouw omdat West-Duitsland een belangrijke handelspartner was (zodat de Nederlandse economie zou profiteren van een sterke West-Duitse economie) (1)
- De Nederlandse regering pleitte voor herbewapening omdat een sterk West-Duitsland kon bijdragen aan de verdediging van West-Europa tegen het communistische Oostblok (1)
Gebruik bron 11. Een bewering: Dit artikel van De Gelderlander geeft een eenzijdig beeld van de gebeurtenissen rondom het verbod op de vertoning van de film Rock around the clock.
Vraag 22 3 punten
Licht deze bewering toe door aan te geven:
- waaruit de eenzijdigheid blijkt, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron en
- met welke verandering in de Nederlandse samenleving de redactie van de krant moeite heeft.
Bron 11
Een fragment uit een artikel uit de Nederlandse krant De Gelderlander van
22 oktober 1956 over de Amerikaanse film Rock around the clock:
Zowel in Apeldoorn als in Leeuwarden is het tijdens 't voorbije weekend tot ernstige relletjes gekomen rond de film Rock around the clock. In Apeldoorn hield een aantal opgeschoten jongens zaterdag- en zondagavond een protestdemonstratie tegen het verbod van de burgemeester om de film te vertonen, waarbij zich later, toen de politie zich met het geval bemoeide, honderden anderen aansloten. In Leeuwarden maakten enkele tientallen hysterische vlegels het vrijdag- en zaterdagavond zo bont dat de burgemeester van die plaats de verdere vertoning van de film heeft verboden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- Door (een van de volgende): (1p)
- de jongeren 'hysterische vlegels' te noemen
- het gedrag van de jongeren 'bont' te noemen
Opmerking Alleen als het antwoord op de eerste deelvraag een juist voorbeeld van de eenzijdigheid bevat, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
In 1962 organiseerde een supermarktketen een wedstrijd voor caissières, waarbij de deelneemsters werden beoordeeld op nauwkeurigheid en snelheid. Deze wedstrijd paste bij de opkomst van de consumptiemaatschappij.
Vraag 23 2 punten
Leg dit verband uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Kern van een juist antwoord is: Door te oordelen op nauwkeurigheid / snelheid van het afrekenen, liet de supermarktketen zien dat zij gericht was op meer omzet / dat zij wilde bevorderen dat er steeds meer kon worden verkocht (wat paste bij de opkomst van de consumptiemaatschappij). (2)
De Ostpolitik van Willy Brandt paste bij de fase waarin de Koude Oorlog zich op dat moment bevond.
Vraag 24 2 punten
Leg dit uit.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Voor het alleen noemen van de detente, zonder verband te leggen met het doel van de Ostpolitik, wordt geen scorepunt toegekend.
In de jaren 1970 werden in Nederland zogenoemde 'moedermavo's' opgericht. Op deze scholen konden volwassenen op latere leeftijd alsnog een middelbareschooldiploma halen. Het kabinet-Den Uyl (1973-1977) besloot deze scholen financieel te ondersteunen. Twee beweringen: De financiering van deze moedermavo's:
1 ondersteunde de veranderende positie van vrouwen in de samenleving.
2 paste bij het ideaal van een maakbare samenleving in die tijd.
Vraag 25 2 punten
Ondersteun beide beweringen met een argument.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- ondersteunde de veranderende positie van vrouwen in de jaren 1970, omdat vrouwen door het volgen van onderwijs kozen voor ontplooiing buitenshuis / hun kansen op de arbeidsmarkt vergrootten (terwijl eerst een dienende rol / rol als huisvrouw vanzelfsprekend werd gevonden) (1)
- paste bij het ideaal van de maakbare samenleving, omdat het kabinet met de ondersteuning van de moedermavo's de gelijkheid / financiële onafhankelijkheid van vrouwen wilde bevorderen (en daarmee de samenleving stuurde in de door haar gewenste richting) (1)
Gebruik bron 12. Deze prent gaat over de situatie in de DDR in 1989.
Vraag 26 4 punten
Leg uit, telkens met een verwijzing naar de bron:
- welke mening over de politieke koers van de DDR-leiding de tekenaar weergeeft en
- welke voorspelling over de toekomst van de DDR de tekenaar weergeeft.
Bron 12
Op 10 juli 1989 publiceert de West-Duitse krant Frankfurter Allgemeine Zeitung deze prent van tekenaar Fritz Behrendt:
Toelichting: De man in het midden is DDR-leider Erich Honecker. Op de vlaggen op de achtergrond staat Freiheit (Duits: vrijheid), Glasnost, Perestrojka, Szabadsag (Hongaars: vrijheid), Solidarnosc (Pools: solidariteit), Unabhängigkeit (Duits: onafhankelijkheid) en Demokratie (Duits: democratie).
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- door af te beelden dat (een van de volgende): (1p)
- Honecker zijn vingers in zijn oren stopt.
- Honecker de hervormingsleuzen de rug toekeert / negeert.
- de DDR een vesting is met prikkeldraad.
- door het afbeelden van (een van de volgende): (1p)
- de scheur in de muur waar DDR op staat.
- de DDR als geïsoleerde vesting.
- de geringe omvang van de vesting rondom Honecker.
Opmerking Alleen als het antwoord bij de eerste deelvraag een juiste mening van de tekenaar en bij de tweede deelvraag een juiste voorspelling bevat, wordt telkens 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Geschiedenis 2021, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-2/ha-1021-a-21-2-o
Andere examens geschiedenis havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2?
Het centraal examen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2 loopt tot vraag 26. Van 17 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over tijd van burgers en stoommachines (7), tijd van wereldoorlogen (3) en historische vaardigheden (2).
Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis havo 2021, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/havo/documenten/cse-2/ha-1021-a-21-2-c).
Hoe oefen ik met het examen geschiedenis havo 2021, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.