Eindexamen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Vroegmoderne tijd, Moderne tijd.

Kort antwoord

Het centraal examen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tijd van burgers en stoommachines (6), tijd van televisie en computer (5) en tijd van wereldoorlogen (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tijd van burgers en stoommachines8-136
Tijd van televisie en computer18, 20-22, 255
Tijd van wereldoorlogen14-174
Historische vaardigheden1, 192
Tijd van ontdekkers en hervormers2, 52
Tijd van regenten en vorsten3-42
Tijd van pruiken en revoluties6-72
Koude Oorlog23-242

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens geschiedenis havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tijd van televisie en computer (20% van de vragen, gemiddeld 11%). Minder over historische vaardigheden (8% van de vragen, gemiddeld 16%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.

Door de tijd heen

De volgende gebeurtenissen, die te maken hebben met reclame in Nederland, staan in willekeurige volgorde:

  • 1 Bekende TikTokkers verdienden veel geld door op internet reclame te maken, waarbij ze #ad toevoegden aan hun filmpjes.
  • 2 Dolle Mina's plakten een afbeelding van een koeienuier over blote vrouwenborsten op reclameposters. Ze schreven daar 'vrouwen zijn geen koopwaar' bij.
  • 3 Henricus Nijgh richtte het eerste Nederlandse advertentiebureau op nadat er door het gebruik van stoommachines steeds meer concurrentie tussen merken ontstond.
  • 4 In Amsterdam werd voor tabak uit de dertien Amerikaanse koloniën van Groot-Brittannië reclame gemaakt met de afbeelding van een pijprokende inheemse inwoner.
  • 5 In het nationaalsocialistische weekblad Storm stond dat het tijd werd om een 'joodsche reclameadviseur' die meewerkte aan reclames voor zeep, naar een kamp te sturen.
  • 6 Om bedrijven te helpen die in de problemen kwamen door de Beurskrach steunde de regering de reclamecampagne 'Koopt Nederlandsche waar'.

Vraag 1 2 punten

Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

De juiste volgorde is:

4, 3, 6, 5, 2, 1

Opmerking: Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vroegmoderne tijd

Gebruik bron 1.

Bron 1

Tijdens de eerste reis (1497-1499) van de Portugese ontdekkingsreiziger Vasco da Gama naar India houdt soldaat Alvaro Velho voor zichzelf een reisverslag bij. In het reisverslag, dat in de negentiende eeuw voor het eerst wordt gepubliceerd, beschrijft Velho de voorbereiding van een ontmoeting tussen Da Gama en de koning van Calicut1).

De dag daarop had de bevelhebber [Da Gama] de volgende geschenken gereed liggen om aan de koning te sturen: twaalf lappen gestreepte katoen, verder nog een koffer met zes metalen waskommen, een kist suiker, twee vaatjes olijfolie en twee vaatjes honing. Omdat het in dit land het gebruik is dat men de koning niets brengt zonder eerst (...) zijn huisbediende, en vervolgens de wali2) ervan in kennis te stellen, kwamen die bij ons langs. Ze begonnen om de geschenken te lachen. Zij zeiden dat men dit de koning niet kon aanbieden en dat de armste koopman die uit Mekka3) kwam meer gaf dan dit. Als Vasco da Gama de koning geschenken wilde aanbieden, moest het van goud zijn.

  • noot 1 een stad in India, het huidige Kozhikide
  • noot 2 De wali is een belangrijke ambtenaar van de Indiase koning.
  • noot 3 een Arabische stad

Vraag 2 3 punten

Stel: je onderzoekt het veranderen van het wereldbeeld van Portugese ontdekkingsreizigers. Je vindt de informatie in deze bron daarvoor bruikbaar.

Geef aan:

  • dat de beschrijving toont dat ontdekkingsreizen kunnen bijdragen aan het veranderen van het wereldbeeld, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
  • waardoor je de informatie in deze bron wel betrouwbaar vindt voor dit onderzoek.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Uit de beschrijving blijkt dat de Portugese ontdekkingsreizigers erachter komen dat ze niet voldoende weten van de gewoontes van de (hoogstaande) cultuur in India / dat ze niet voldoende op de hoogte zijn van de rijkdom van andere culturen (waardoor hun wereldbeeld verandert), 1
  • omdat ze (een van de volgende): eerst de huisbediende/wali ervan in kennis moeten stellen (als ze iets aan de koning willen brengen); te horen krijgen dat zelfs arme handelaren niet zulke armoedige geschenken zouden aanbieden; te horen krijgen dat de koning alleen goud als geschenk zal accepteren. 1
  • Je vindt dat de bron betrouwbare informatie bevat omdat Velho de gebeurtenis beschrijft in een reisverslag dat hij voor zichzelf bijhoudt (zodat hij geen reden heeft om onwaarheden te beschrijven) / omdat Velho ook zaken opneemt die geen gunstig beeld schetsen van de Portugezen / omdat Velho een beschrijving geeft van een gebeurtenis waarvan hij zelf getuige is. 1

Opmerking: Alleen als in het antwoord bij de eerste deelvraag op juiste wijze wordt uitgelegd dat de beschrijving aantoont dat de reis bijdraagt aan het veranderen van het wereldbeeld, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 2.

Bron 2

De Amsterdamse koopman Hans Bontemantel (1633-1688), schrijft over schuttersstukken1) na 1580:

Na 1580 zijn de compagnieën geschilderd op een andere wijze, te weten met musketten, hellebaarden en pieken2), en de meesten die zijn afgebeeld zijn onbekend, behalve enige officieren. En enige tijd geleden zijn de oude schilderijen verplaatst, maar door het verkrijgen van meer kamers [in het gebouw van de schutterij] die ook met schutterstukken worden behangen, is daar netjes mee omgegaan en zijn de kamers en zalen bekleed met [de nieuwe] schilderijen die door de belangrijkste meesters gemaakt worden. (...) De schutters hebben de schilderijen zelf betaald.

  • noot 1 Een schuttersstuk is een schilderij waarop een schutterscompagnie staat afgebeeld. Een schutterscompagnie is een groep burgers die zorgt voor orde, veiligheid en de verdediging van de stad.
  • noot 2 Dit zijn schiet- en steekwapens.

Vraag 3 4 punten

Bontemantel beschrijft veranderingen ten aanzien van het schilderen van schuttersstukken na 1580. Voor deze veranderingen kunnen twee kenmerkende aspecten als oorzaak worden genoemd:

  • 1 het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.
  • 2 de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Republiek.

Geef per oorzaak aan waardoor dit leidt tot een verandering in het schilderen van schuttersstukken, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

bij 1:

  • De schutters moeten hun stad beschermen tegen (de dreiging van) de Spaanse troepen (of een juiste omschrijving hiervan). 1
  • zodat de schutterijen zich na 1580 met de door Bontemantel genoemde wapens laten afbeelden. 1

bij 2:

  • Ook hebben burgers voldoende geld / interesse voor kunst, 1
  • wat verklaart dat Bontemantel beschrijft dat de meeste afgebeelde schutters geen officier zijn / dat de leden van de schutterijen zelf betalen voor de schilderijen / dat de schilderijen door de belangrijkste meesters (schilders) worden gemaakt. 1

Opmerking: Alleen als het antwoord een juist argument bevat voor (bij de eerste deelvraag) de invloed van het conflict in de Nederlanden en (bij de tweede deelvraag) de invloed van de culturele en economische bloei van de Republiek op het schilderen van schuttersstukken, wordt telkens 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Twee gegevens over de Nederlander Simon Stevin (1548-1620):

  • 1 Stevin gooide kogels met een verschillend gewicht van een toren om te zien of ze even snel zouden landen.
  • 2 Stevin gaf lessen aan ingenieurs in het Nederlands omdat hij deze taal het meest geschikt vond voor kennisoverdracht.

Vraag 4 2 punten

Toon aan, telkens met behulp van een kenmerkend aspect:

  • met gegeven 1 bij welke ontwikkeling in zijn tijd Stevin wel aansloot, en
  • met gegeven 2 bij welke ontwikkeling in zijn tijd Stevin niet aansloot.

Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

bij 1:

Stevin sloot aan bij 'het begin van wetenschappelijke belangstelling'/'de wetenschappelijke revolutie' omdat hij zelf experimenten/onderzoek deed. 1

bij 2:

Stevin sloot niet aan bij de 'heroriëntatie op de klassieke oudheid' omdat hij specifiek de Nederlandse taal geschikt vond voor kennisoverdracht / zijn lessen niet gaf in het Latijn/Grieks. 1

Opmerking: Als het antwoord op een deelvraag alleen een kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

Gebruik bron 3.

Bron 3

In 1616 laat de Virginia Company een portret maken van Mataoka, de dochter van een inheemse Noord-Amerikaanse vorst:

Om het portret staat: Matoaka, alias Rebecca, dochter van de machtige prins Powhatan, keizer van Virginia. Op de leeftijd van 21, in het jaar 1616.

Tekst onder het portret: Matoaka alias Rebecka, dochter van de machtige prins Powhatan, keizer van Attanoughkomouck alias Virginia, bekeerd en gedoopt in het christelijk geloof en vrouw van de waardige heer John Rolfe1).

  • noot 1 John Rolfe is een Engelse kolonist in de kolonie Virginia in Noord-Amerika.

Vraag 5 3 punten

De Virginia Company laat dit portret maken en er kopieën van verspreiden.

Twee conclusies:

  • 1 Met de tekst onder het portret kun je aantonen dat de Engelse aanwezigheid in Amerika zich nog in de beginfase bevindt.
  • 2 De Virginia Company wil nieuwe kolonisten werven voor Amerika.

Toon aan:

  • dat de tekst onder het portret past bij het begin van de Engelse aanwezigheid in Amerika, en
  • waardoor de Virginia Company verwacht met dit portret nieuwe kolonisten te kunnen interesseren voor Amerika, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.

Portret van Mataoka uit 1616, met de tekst eromheen en de tekst onder het portret. Bekijk in Bijlage, pagina 3

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Uit de tekst onder het portret blijkt dat de Engelsen de inheemse vorst erkennen als keizer/prins / dat de relatie tussen de inheemse bevolking en de Engelsen goed is / dat de Engelsen nog gebruikmaken van de inheemse naam van Virginia (wat past bij de beginfase van de Engelse aanwezigheid). 1
  • Met dit portret laat de Virginia Company zien dat de inheemse bevolking beschaafd/niet angstaanjagend is / dat het leven in de kolonie lucratief is (zodat nieuwe kolonisten geïnteresseerd raken), 1
  • door (een van de volgende): te vermelden dat Mataoka met een Engelsman is getrouwd; te vermelden dat Mataoka gedoopt is in het christelijk geloof; Mataoka af te beelden met rijke / Engelse kleding. 1

Opmerkingen: Als in het antwoord bij de eerste deelvraag wordt ingegaan op het jaartal 1616, wordt geen scorepunt toegekend (omdat dit gegeven niet in de tekst onder het portret staat).

Alleen als bij de tweede deelvraag het antwoord een juiste uitleg bevat waardoor het portret nieuwe kolonisten kan interesseren, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Een geschiedenis:

In 1774 steunden vrouwen uit de Amerikaanse stad Edenton een boycot van Britse thee en Britse stoffen. Deze boycot was een reactie op het instellen van nieuwe belastingen door de Britse koning. Een van de vrouwen, Penelope Barker, zei: "Misschien zijn het tot nu toe alleen mannen geweest die tegen de koning protesteerden. Dat betekent alleen maar dat vrouwen er te lang over hebben gedaan om hun stem te laten horen."

Vraag 6 3 punten

Licht deze geschiedenis toe door:

  • het politieke argument te noemen waarmee kolonisten in Amerika zich in die tijd verzetten tegen het betalen van de Britse belastingen, en
  • te verklaren waardoor acties als die in Edenton het Britse bestuur onder druk zetten, en
  • aan te tonen dat Penelope Barker uitgaat van het verlichte idee van natuurlijke rechten.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De kolonisten verzetten zich met het argument dat ze geen belasting wilden betalen omdat zij geen (politieke) vertegenwoordiging hadden (in Groot-Brittannië) / met het argument `no taxation without representation'. 1
  • Het Britse bestuur kwam onder druk te staan door boycotten omdat hiermee de Britse economie werd getroffen / omdat door acties zoals deze mogelijk andere kolonisten geïnspireerd zouden raken om ook te protesteren tegen het Britse bestuur. 1
  • Penelope Barker vond dat ook vrouwen/mensen het recht hadden te protesteren/zich te verzetten tegen het beleid van de koning (wat past bij het idee dat bepaalde rechten aangeboren/onvervreemdbaar zijn). 1

Opmerking: Als in het antwoord bij de derde deelvraag alleen een natuurlijk recht wordt genoemd zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

Gebruik bron 4.

Bron 4

In april 1787 schrijft Catharina de Grote, de vorstin van Rusland, in een brief aan graaf Piotr Roemjantsev:

Van de taken die ik je toevertrouw is de introductie van de variolatie1) tegen de pokken2) één van de belangrijkste. De pokken bezorgen, zoals ze weten, groot leed onder vooral de gewone mensen. Een dergelijke variolatie zou overal gebruikelijk moeten zijn, en het is nu des te handiger omdat er in bijna alle districten artsen of medische begeleiders zijn, en er geen enorme uitgaven voor nodig zijn. Om hiervan een voorbeeld te geven: geef zo snel mogelijk in elke provinciestad bevel om de overbodig geworden kloosterwoningen of de kleine kloosters die gesloten zijn te tellen, en om een minimumaantal woningen te bouwen voor het tijdelijke verblijf van degenen die deze inenting niet thuis kunnen krijgen.

  • noot 1 Variolatie is een vorm van vaccinatie, waardoor mensen immuun worden voor een ziekte.
  • noot 2 De pokken is een zeer besmettelijke ziekte die kan leiden tot verminking en dood.

Vraag 7 4 punten

Je concludeert dat Catharina de Grote een verlicht absoluut vorstin is.

Toon aan, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verwijzing naar de bron:

  • dat het beleid van Catharina past bij verlicht denken, en
  • dat het beleid van Catharina past bij het absolutisme.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Het beleid past bij verlicht denken omdat Catharina de Grote zich wil inzetten voor het welzijn van haar volk / uitgaat van rationeel optimisme, 1
  • omdat uit de brief blijkt dat Catharina de Grote (een van de volgende): wil voorkomen dat haar onderdanen ziek worden; verwacht dat variolatie tot verbetering van de gezondheid van het volk zal leiden; medische wetenschap wil inzetten ter bevordering van de volksgezondheid. 1
  • Het beleid van Catharina de Grote past bij absolutisme omdat zij zonder inspraak van anderen voor het hele land een bevel uitdoet / een beslissing neemt, 1
  • omdat uit de brief blijkt dat Catharina de Grote (een van de volgende): de graaf opdraagt te zorgen voor een landelijke variolatie; beveelt dat elke provinciestad woningen moet bouwen als verblijf. 1

Opmerking: Alleen als het antwoord een juiste uitleg bevat over dat het beleid past (bij de eerste deelvraag) bij het verlicht denken en (bij de tweede deelvraag) bij het absolutisme, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Moderne tijd

In de negentiende eeuw liet de Nederlandse regering een rapport schrijven over de kolonie Nederlands-Indië. Hierin stond het uitgangspunt:

"De Koloniën bestaan voor het Moederland [Nederland], en niet het Moederland voor de Koloniën."

Vraag 8 2 punten

Toon voor twee kenmerkende aspecten uit de negentiende eeuw aan dat het uitgangspunt uit het rapport hierbij paste.

Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Het uitgangspunt in het rapport past bij 'de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie' / 'de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving', omdat je uit het rapport kunt opmaken dat de kolonie ondergeschikt was aan Nederland / dat de kolonie gebruikt werd (voor grondstoffen voor de industrie) door Nederland. 1
  • Het uitgangspunt in het rapport past bij 'de opkomst van de politiek-maatschappelijke stroming nationalisme'/'de moderne vorm van imperialisme (die verband hield met de industrialisatie)' omdat hieruit blijkt dat de regering Nederland belangrijker vond dan de kolonie / dat de kolonie moest bijdragen aan het machtiger worden van Nederland. 1

Opmerking: Als het antwoord alleen een kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

De slaafgemaakte vrouw Mary Prince werd meegenomen uit Bermuda naar Groot-Brittannië. Daar aangekomen besloot ze de familie te verlaten die haar in slavernij had gehouden. In 1831 voerde Mary gesprekken met de abolitioniste Susanna Strickland, die daarna het boek Het verhaal van Mary Prince, door haarzelf verteld publiceerde. Er stond in het boek dat Mary was 'gered' door Britse abolitionisten. Het boek werd in korte tijd driemaal herdrukt.

Vraag 9 3 punten

Licht de populariteit van het boek toe door:

  • aan te tonen dat Strickland het superioriteitsgevoel van de Britten bevestigde, en
  • een reden te noemen waardoor dit boek werd beschouwd als een betrouwbare bron voor het levensverhaal van Mary, en
  • aan te geven welke discussie in het Britse parlement de belangstelling voor het boek zal hebben vergroot.
Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Het idee dat Prince zou zijn gered door Britse abolitionisten bevestigde het zelfbeeld van de Britten dat ze superieur waren / dat zij de wereld beschaafden (zoals door het redden van een slaafgemaakte). 1
  • De titel benadrukte dat dit een autobiografie zou zijn / dat Strickland een ooggetuigenverslag had geschreven. 1
  • De interesse nam toe door de discussie over het verbod op slavernij (dat in 1833 werd aangenomen). 1

Gebruik bron 5.

Bron 5

Een gedeelte uit een verslag dat een fabrieksinspecteur in 1836 schrijft voor het Britse parlement:

Edelachtbare, in het geval van [het bedrijf] Taylor, Ibbotson & Co. heb ik het bewijsmateriaal uit de mond van de jongens zelf verkregen. Ze vertelden mij dat ze vrijdagochtend 27 mei om zes uur 's ochtends begonnen met werken en dat ze, met uitzondering van de maaltijduren en een uur extra om middernacht, pas op zaterdagavond om vier uur stopten met werken, nadat ze twee dagen en een nacht bezig waren geweest. Omdat ik nauwelijks kon geloven dat dit mogelijk was, stelde ik iedere jongen dezelfde vragen, en van iedereen kreeg ik dezelfde antwoorden. Ik ging toen het kantoor binnen om het logboek te bekijken, en in aanwezigheid van een van de meesters verwees ik naar de wreedheid van de zaak en zei ik dat ik dit zeker moest bestraffen met alle strengheid die in mijn macht lag. De heer Rayner, de gecertificeerde chirurg1), was hierbij aanwezig.

  • noot 1 Een gecertificeerde chirurg hield toezicht op de gezondheid van kinderen in fabrieken en moest misstanden melden aan de overheid.

Vraag 10 2 punten

Je kunt met dit verslag aantonen dat de Factory Acts worden gehandhaafd.

Toon dit aan door:

  • de maatregel in de Factory Acts te noemen die deze inspecteur controleert, en
  • met de bron aan te geven waaruit blijkt dat de Factory Acts worden gehandhaafd.
Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Met de Factory Acts worden de werktijden (voor kinderen) verkort. 1
  • Uit het verslag blijkt dat er controle plaatsvindt in fabrieken (door de inspecteur/chirurg) om ervoor te zorgen dat de afspraken van Factory Acts worden nageleefd / dat er straffen moeten worden uitgedeeld aan fabrikanten die kinderen (te) lang laten werken. 1

Gebruik bron 5 nog een keer.

Vraag 11 2 punten

De fabrieksinspecteur wil de betrouwbaarheid van zijn waarnemingen benadrukken.

Noem een manier waarop de inspecteur dit doet, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De fabrieksinspecteur benadrukt de betrouwbaarheid van zijn waarnemingen door aan te geven dat hij zelf onderzoek heeft gedaan / dat hij zich niet op één waarneming heeft gebaseerd / dat zijn bevindingen worden bevestigd door een betrouwbare ooggetuige, 1
  • door te schrijven dat (een van de volgende): hij alle jongens dezelfde vraag heeft gesteld (en steeds hetzelfde antwoord kreeg); een gecertificeerde chirurg bij het onderzoek aanwezig was; hij het logboek (met de werktijden) bekijkt. 1

Opmerking: Alleen als het antwoord een juist argument voor het benadrukken van de betrouwbaarheid bevat, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 6.

Bron 6

Lord George Hamilton is de Britse minister voor India. Hij beweert in 1901 dat de welvaart onder Indiërs is toegenomen. Hierop verschijnt in de Prapancha Mitram1) een artikel:

We [de redactie van de krant] zijn verbaasd om zo'n buitengewone uitspraak te horen, terwijl de Indiërs de afgelopen jaren voortdurend het slachtoffer waren van hongersnoden, pest en andere narigheden. Dit roept aan de ene kant onze woede op, maar maakt ons aan de andere kant ook aan het lachen. Als Lord George Hamilton echt denkt dat de Indiërs welvaart kennen, waarom gaan er dan duizenden bedelend om brood van deur tot deur? (...) Terwijl de Indiërs zuchten onder steeds meer zware belastingen, en duizenden omkomen van de honger, weten wij niet waar Lord George Hamilton zijn idee op baseert dat wij welvarender zijn geworden.

  • noot 1 Een krant die wordt geschreven door Indiërs en wordt verspreid in de provincie Madras (in India).

De Britse regering laat na de opstand in India in 1857 regelmatig een rapport schrijven over wat er in Indiase kranten staat. Het artikel uit de Prapancha Mitram wordt opgenomen in zo'n rapport.

Vraag 12 3 punten

Verklaar:

  • de belangstelling van de Britse regering voor wat er in Indiase kranten staat vanuit de opstand in 1857, en
  • dat juist dit artikel in het rapport wordt opgenomen, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • De Britse regering wil door te volgen wat er in de kranten wordt geschreven op de hoogte zijn van onvrede onder de Indiase bevolking / tekenen van een (nieuwe) opstand in de gaten houden. 1
  • Dit artikel wordt opgenomen omdat hierin het beleid van het Britse bestuur wordt bekritiseerd / wordt gesuggereerd dat het Britse bestuur geen idee heeft van de toestand in India / wordt aangegeven dat de toestand van veel Indiërs zorgelijk is, 1
  • door te schrijven dat (een van de volgende): Lord George Hamilton negeert / niet weet dat er in India hongersnood heerst; Indiërs sterven van de honger; Indiërs zuchten onder zware belastingen; het Britse bestuur woede oproept / uitgelachen wordt door de schrijvers. 1

Opmerking: Alleen als het antwoord bij de tweede deelvraag een juiste verklaring bevat voor de opname van dit artikel in het rapport, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 7.

Bron 7

Kartini is de dochter van een inlandse bestuurder in Nederlands-Indië. In 1899 schrijft ze in een brief aan de Nederlandse feministe Stella Hartshalt-Zeehandelaar:

Wijlen mijn grootvader (...), die een groot voorstander was van de vooruitgang, was de eerste Regent op Midden-Java, die zijn huis openstelde voor de gast van ver over zee: de Westerse beschaving. Al zijn kinderen, die allen een Europese opvoeding genoten, hebben of hadden (velen van hen zijn er niet meer) de liefde voor de vooruitgang van hun vader overgeërfd, en deze gaven op hun beurt hun kinderen dezelfde opvoeding, die zij zelf genoten hadden. Veel van mijn neven en al mijn oudere broers hebben de H.B.S.1) doorlopen - de hoogste inrichting van onderwijs die wij hier in Indië hebben, en de jongste van mijn drie oudere broers bevindt zich sinds ruim drie jaren ter voltooiing van zijn studie in Nederland, de twee anderen werken voor de overheid. Wij meisjes, geketend als we nog zijn aan oude gebruiken en gewoonten, hebben slechts weinig mogen profiteren van de vooruitgang, wat het onderwijs betreft. - Het was al een heel groot vergrijp tegen de zeden en gewoonten van mijn land, dat wij meisjes uit leren gingen en daarvoor elke dag het huis verlaten moesten om de school te bezoeken. Zie, de adat2) van ons land verbiedt meisjes ten strengste uit hun huis te komen. Naar een andere plaats gaan mochten wij niet en de enige inrichting van onderwijs die ons stadje rijk is, is maar een gewone openbare lagere school voor Europeanen.

  • noot 1 een middelbare school
  • noot 2 In de adat zijn Indonesische gebruiken vastgelegd.

Vraag 13 4 punten

In 1911 worden de brieven van Kartini gepubliceerd. Het koloniale bestuur in Nederlands-Indië en Nederlandse feministen prijzen de inhoud van de brieven.

Geef voor beiden apart aan waardoor zij het eens zijn met de inhoud van de brieven, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Het koloniale gezag prijst de inhoud van de brieven van Kartini omdat ermee kan worden aangetoond dat inlandse bestuurders openstaan voor Europese invloeden / dat het Nederlandse bestuur de toestand in de kolonie verbetert / kansen biedt aan Indonesiërs, 1
  • omdat Kartini schrijft dat (een van de volgende): haar grootvader zijn huis opstelde voor de Westerse beschaving; haar broers naar de H.B.S. gaan; haar broer in Nederland mag studeren; zijzelf naar een Europese school is gegaan. 1
  • Feministen prijzen de inhoud van de brieven van Kartini omdat zij de ongelijkheid aanklaagt in de opvoeding van jongens en meisjes (onder de inlandse elite), 1
  • omdat zij schrijft dat (een van de volgende): de adat ervoor zorgt dat meisjes niet naar school mogen; zij maar weinig kan profiteren van de scholingsmogelijkheden. 1

Opmerkingen: Alleen als het antwoord een juiste verklaring bevat voor het prijzen van de inhoud van de brieven door (bij de eerste deelvraag) het Nederlandse gezag en (bij de tweede deelvraag) feministen, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Als bij beide deelvragen dezelfde verwijzing naar de bron wordt genoemd, wordt alleen aan de eerste verwijzing 1 scorepunt toegekend.

De Britse minister-president Lloyd George was onderhandelaar bij het Verdrag van Versailles. In mei 1922 zei hij in het Britse parlement: "Ik heb vandaag heel duidelijk uiteengezet (...) dat van Duitsland, hoewel het moreel verantwoordelijk is alle kosten van de oorlog te betalen, alleen kan worden verwacht dat het betaalt in verhouding tot zijn [economische] capaciteit."

Vraag 14 2 punten

Er was bij Lloyd George verandering en continuïteit aan te wijzen in zijn mening over het Verdrag van Versailles.

Licht dit toe door:

  • een afspraak uit het Verdrag van Versailles te noemen die Lloyd George wilde aanpassen, en
  • aan te tonen dat Lloyd George niet van mening veranderde over de rol van Duitsland in de oorlog.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De herstelbetalingen (moesten volgens Lloyd George worden aangepast omdat ze te hoog waren voor Duitsland). 1
  • Lloyd George vond nog steeds dat Duitsland de aanstichter was van / schuld had aan de oorlog (door te zeggen dat Duitsland moreel verantwoordelijk is om alle kosten te betalen). 1

Gebruik bron 8.

Bron 8

In maart 1933 zoeken nationaalsocialistische ordetroepen naar communistische documenten in huizen van Joodse inwoners van het Duitse stadje Niederstetten. Hoewel ze geen documenten vinden, arresteren en mishandelen de ordetroepen toch tien Joodse mannen. Een Joodse inwoner vertelt hierover:

Daarna werden de slachtoffers die bijna niet meer konden staan naar de Raadskamer gebracht waar ze tegen een muur moesten staan - de 'Klaagmuur' noemden de nazi's het. Nadat ze gedwongen waren de Hitlergroet te brengen, mochten ze het stadshuis verlaten. De meesten van hen waren te zwak na de mishandeling en moesten naar huis worden gedragen door familieleden. Alle slachtoffers waren enkele weken onwel en eentje heeft zijn spraakvermogen verloren. Er moet gezegd worden dat de niet-Joodse bevolking van de stad, waarvan de meerderheid bij de verkiezingen van 5 maart op de nationaalsocialisten had gestemd, heel verontwaardigd was over wat er was gebeurd. Een oude inwoner zei: 'Hitler zou dit zeker hebben afgekeurd'.

Vraag 15 3 punten

Je trekt uit deze beschrijving twee conclusies:

  • 1 Duitsland verandert in 1933 in een totalitaire samenleving.
  • 2 De Duitse bevolking is in 1933 nog niet volledig genazificeerd.

Ondersteun beide conclusies door:

  • aan te geven waardoor de gebeurtenissen in Niederstetten passen bij een totalitaire samenleving, en
  • aan te tonen dat de nazificering van de bevolking nog niet volledig is, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • In Niederstetten worden (grond)rechten van burgers geschonden / worden bepaalde groepen burgers vervolgd (wat past bij een totalitaire samenleving). 1
  • De nazificering is nog niet volledig omdat de inwoners van Niederstetten de Joodse inwoners niet als minderwaardig beschouwen / terreur tegen tegenstanders afwijzen, 1
  • want uit de bron blijkt dat (een van de volgende): de inwoners van Niederstetten verontwaardigd zijn over de mishandeling van de Joodse inwoners; een inwoner denkt dat Hitler de mishandeling zou afkeuren. 1

Opmerking: Alleen als het antwoord bij de tweede deelvraag een uitleg bevat over de onvolledige nazificering, wordt aan een daarbij passende verwijzing naar de bron 1 scorepunt toegekend.

Gebruik bron 9.

Bron 9

Adolf Hitler maakt in de jaren 1920 een schets van een triomfboog voor in Berlijn:

Toelichting: Een triomfboog wordt geplaatst om een overwinning te herdenken. In dit ontwerp staan op de muren van de triomfboog de namen van 1,8 miljoen Duitse slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog gegraveerd. Rechtsonder op de tekening staan mensen getekend om de grootte van de triomfboog te tonen.

Vraag 16 3 punten

Hitler laat deze triomfboog in 1937 opnemen in de plannen voor een nieuwe Duitse hoofdstad. De boog wordt nooit gebouwd.

Verklaar beide door:

  • uit te leggen met een verwijzing naar de prent bij welk kenmerk van het nationaalsocialisme het ontwerp van de triomfboog past, en
  • aan te geven waardoor het tijdens de Tweede Wereldoorlog niet mogelijk was de triomfboog te bouwen.

Schets van Hitler voor een triomfboog in Berlijn, met getekende mensen rechtsonder om de grootte te tonen. Bekijk in Bijlage, pagina 7

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Het ontwerp van de triomfboog past bij het kenmerk nationalisme / militarisme / gebruik van propaganda, omdat door het opnemen van de (1,8 miljoen) namen Hitler de slachtoffers / de gevallen Duitse soldaten uit de Eerste Wereldoorlog eert / door het bouwen van een enorme triomfboog de grootsheid van Duitsland wil laten zien. 2
  • Het is tijdens de Tweede Wereldoorlog niet mogelijk de boog te bouwen omdat (een van de volgende): (veel) arbeiders worden ingezet in het Duitse leger; er door de oorlog te weinig bouwmaterialen zijn; vanwege bombardementen op Duitse steden bouwactiviteiten gevaarlijk worden. 1

Opmerking: Alleen als het antwoord bij de eerste deelvraag een combinatie is van een nationaalsocialistisch kenmerk en een daarbij passende verwijzing naar de triomfboog, worden scorepunten toegekend.

In mei 1945 dwongen geallieerde troepen inwoners van de Duitse stad Burgsteinfurt filmbeelden te bekijken die zij hadden gemaakt in de concentratiekampen Buchenwald en Bergen-Belsen. Volgens de geallieerden droeg dit bij aan het ongedaan maken van de nazificering van de Duitse bevolking.

Vraag 17 2 punten

Leg de redenering van de geallieerden uit.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

De geallieerden dachten dat de Duitse bevolking door het zien van de gruwelijkheden zich schuldig zouden voelen / afschuw zouden voelen, waardoor de Duitse bevolking zich zou afkeren van / afstand zou doen van de nationaalsocialistische ideologie.

Gebruik bron 10.

Bron 10

Het Haarlems dagblad schreef op 29 augustus 1950 over stakingen in Amsterdam:

Vervolgens sprak de heer B. Blokzijl van de C.P.N.1) uitvoerig over de stakingen. (...) 'Dit stakingsrecht' aldus de heer Blokzijl, 'wordt beantwoord met politieterreur. In het cachot (gevangenis) liggen in elkaar gebeukte stakers, die alleen maar gebruikmaakten van hun democratisch recht tot staken.' Hij vergeleek het optreden van de politie met dat van de 'Grüne Polizei'2) tijdens de Duitse bezetting en besloot zijn betoog met het indienen van een motie, waarin hij de directies van de scheepvaartondernemingen verzocht geen rancunemaatregelen3) te nemen tegenover arbeiders die bij het conflict in de Amsterdamse haven betrokken waren.

  • noot 1 de Communistische Partij Nederland
  • noot 2 de nationaalsocialistische politie
  • noot 3 Rancune is wraak.

Vraag 18 3 punten

Een conclusie: De beschrijving die Blokzijl geeft van de gebeurtenissen in Amsterdam is politiek gekleurd.

Ondersteun deze conclusie door:

  • aan te tonen dat de beschrijving gekleurd is door communistische ideeën van Blokzijl, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
  • met een kenmerkend aspect uit de tweede helft van de twintigste eeuw een verklaring te geven voor het harde optreden tegen de stakers.

Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Blokzijl geeft de communistische visie weer dat de politie / het gezag te hard/onderdrukkend optreedt tegen arbeiders/stakers / dat rechten van arbeiders/stakers worden geschonden, 1
  • door (een van de volgende): het politieoptreden tegen stakers terreur te noemen; te beweren dat de stakers in elkaar zijn gebeukt; de politie te vergelijken met de nationaalsocialistische politie in de oorlog; te suggereren dat de directies wraak zouden gaan nemen. 1
  • De politie treedt hard op tegen communistische/socialistische arbeiders vanwege angst voor deze groep door 'de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog'. 1

Opmerkingen: Alleen als het antwoord bij de eerste deelvraag een juiste uitleg bevat over de gekleurde visie van Blokzijl, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Als bij de tweede deelvraag een verklaring wordt gegeven vanuit het kenmerkend aspect 'de toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen' wordt geen scorepunt toegekend (omdat de stakers zich in 1950 verzetten tegen de autoriteiten vanuit een ideologisch standpunt en niet vanuit de sociaal-culturele veranderingsprocessen vanaf de jaren zestig).

Als het antwoord op de tweede deelvraag alleen een juist kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

De volgende gegevens over Duitse deelname aan de Olympische Spelen staan in willekeurige volgorde:

  • 1 Als gevolg van de verzoeningspolitiek met Frankrijk mocht Duitsland meedoen aan de Olympische Spelen van Amsterdam.
  • 2 Bij de Olympische Spelen in Tokyo deden de BRD en de DDR voor het eerst elk met een eigen ploeg mee.
  • 3 De Amerikaanse president Ronald Reagan vroeg zich vlak voor de val van de Berlijnse Muur af of het mogelijk was Olympische Spelen te organiseren in Oost- en West-Berlijn tegelijk.
  • 4 Het in bezettingszones verdeelde Duitsland mocht niet deelnemen aan de Olympische Spelen in Londen.
  • 5 Tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen van Berlijn brachten Duitse sporters bij de hoofdtribune de Hitlergroet.
  • 6 Vlak na het einde van de detente boycotte de BRD samen met andere Westerse landen de Olympische Spelen in Moskou.

Vraag 19 2 punten

Zet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

De juiste volgorde is:

1, 5, 4, 2, 6, 3

Opmerking: Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Gebruik bron 11.

Bron 11

Op 21 april 1956 staat in De Tijd: godsdienstig-staatkundig dagblad een ingezonden brief van de lezer W. Sprenger:

Het lijkt me onjuist het onderscheid tussen de gehuwde en ongehuwde vrouw te negeren. (...) Het gaat hier over de gehuwde vrouw, die, juist omdat haar man, zoals ook de wet erkent, het hoofd van de echtvereniging is, niet dezelfde vrijheden geniet als haar ongehuwde zuster. Door haar huwelijk heeft zij zich aan een bepaald gezag onderworpen, waaraan de ongehuwde vrouw niet onderworpen is. Het feitelijk voorbijgaan aan dit onderscheid schijnt er op te wijzen, dat de minister géén praktische inhoud toekent aan de wettelijke erkenning van het 'primaatschap1) van de man' in het huwelijk.

  • noot 1 oppergezag

Vraag 20 2 punten

Een conclusie: Sprenger heeft kritiek op een wet die in 1956 wordt aangenomen.

Onderbouw deze conclusie door de wet te noemen waarop Sprenger kritiek heeft, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Sprenger heeft kritiek op de wet die een einde maakt aan de wettelijke onbekwaamheid (van getrouwde vrouwen) / op het beëindigen van de wettelijke handelingsonbekwaamheid (van getrouwde vrouwen), 1
  • omdat Sprenger schrijft dat een man het primaat in het huwelijk heeft / een gehuwde vrouw zich door het huwelijk aan het gezag van haar man onderwerpt. 1

Een geschiedenis:

In de Leidse Courant stond in 1958 over de televisie-uitzendingen die week: "We weten dat de kijkers veelal verzot zijn op familiespelen. Vrijdag zal in Eurovisie-verband worden uitgezonden: 'Kent u West-Europa?' Dat zal een quiz zijn over aardrijkskunde, economie en politiek. Het betreft een internationale finale met deelnemers uit alle landen van de Kolen- en Staalgemeenschap. Ons land zal worden vertegenwoordigd door mejuffrouw R. Tissing."

Vraag 21 3 punten

Licht deze geschiedenis toe door:

  • uit te leggen dat uitzendingen zoals deze konden bijdragen aan 'de Europese eenwording', en
  • aan te tonen dat je met de uitzending een ander kenmerkend aspect uit de tweede helft van de twintigste eeuw kunt illustreren.

Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Door het organiseren van uitzendingen zoals deze konden kijkers meer kennis opdoen van andere (West-)Europese/EGKS-landen / werd benadrukt dat de landen bij elkaar hoorden, wat bijdroeg aan een gevoel van verbinding / enthousiasme voor de samenwerking. 2

Voor de tweede deelvraag, een van de volgende:

  • Met de uitzending kun je 'de toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen' illustreren omdat eruit blijkt dat genoeg mensen een televisie kunnen kopen om de organisatie van zo'n uitzending mogelijk te maken / dat mensen vrije tijd krijgen om naar een televisie-uitzending te kijken. 1
  • Met de uitzending kun je 'de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken (in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog)' illustreren omdat eruit blijkt de samenwerking alleen West-Europese landen betreft / dat de Oost-Europese landen niet meedoen aan deze quiz. 1
  • Met de uitzending kun je 'de ontwikkeling van multiculturele en pluriforme samenlevingen' illustreren omdat door de uitzendingen Europeanen in aanraking kwamen met andere culturen / met andere normen en waarden binnen Europa. 1

Opmerking: Als het antwoord bij de tweede deelvraag alleen een kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

In 1966 won Provo bij de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam één zetel. Bernard de Vries nam namens Provo zitting in de gemeenteraad, maar een jaar later hief Provo zichzelf op.

Vraag 22 2 punten

Leg uit vanuit de doelstelling van Provo dat de deelname in de gemeenteraad bijdroeg aan het opheffen van de beweging.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

Provo wilde het gezag provoceren/uitdagen, maar door de verkiezing in de Amsterdamse gemeenteraad werden ze onderdeel van het gezag waardoor de beweging zichzelf zou moeten provoceren (en werd opgeheven).

of

Provo was opgericht met het doel het gezag te provoceren/uit te dagen, waardoor er in de beweging onenigheid kwam over deelname aan de gemeenteraad (waarna Provo zich ophief).

Twee gebeurtenissen:

  • 1 In 1972 werd in het parlement van de BRD een motie van wantrouwen ingediend tegen de regering van kanselier Brandt.
  • 2 Na 1989 werd bekend dat de Oost-Duitse Staatssicherheitsdienst een West-Duits parlementslid had omgekocht om tegen deze motie van wantrouwen te stemmen. De regering van de DDR wilde er zo voor zorgen dat Brandt kanselier bleef.

Vraag 23 3 punten

Geef aan:

  • welk politiek belang de regering van de DDR had dat Brandt kanselier bleef, waarbij je in je antwoord ingaat op de buitenlandse politiek van Brandt, en
  • waardoor na 1989 bekend werd dat de Staatssicherheidsdienst het parlementslid had omgekocht.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De DDR had er belang bij had dat Brandt kanselier bleef omdat Brandt eraan bijdroeg dat de (internationale) positie van de DDR / de relatie tussen de DDR en de BRD verbeterde, 1
  • dankzij de Ostpolitik (of een juiste omschrijving hiervan). 1
  • Na de val van het communistische regime / de val van de Berlijnse Muur / de Duitse hereniging werd de Staatssicherheidsdienst opgeheven / werden de archieven van de Staatssicherheidsdienst openbaar. 1

Gebruik bron 12.

Bron 12

In december 1988 verschijnt deze prent van tekenaar Schoenfeld in de krant Der Tagesspiegel. De titel is: 'Oost-Europees konvooi in de winter van 1988/89':

Toelichting: Op de schepen boven staat van links naar rechts: Polen, perestrojka, Hongarije. Op de schepen onder staat van links naar rechts: Roemenië, DDR en CSSR (Tsjecho-Slowakije). Op het dek van het schip van de DDR staat Erich Honecker.

Vraag 24 3 punten

Een interpretatie: De tekenaar ondersteunt met deze prent het beleid van perestrojka.

Ondersteun deze interpretatie door:

  • zonder bron de kern van het beleid van perestrojka te noemen, en
  • aan te tonen dat de tekenaar het beleid van perestrojka ondersteunt, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent.

Prent van Schoenfeld uit december 1988 over een Oost-Europees konvooi van schepen, met Erich Honecker op het dek van het DDR-schip. Bekijk in Bijlage, pagina 9

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Kern van het beleid van perestrojka is de economische/politieke hervormingen die worden doorgevoerd in het systeem van de Sovjet-Unie. 1
  • De tekenaar maakt duidelijk dat de politiek van perestrojka zorgt voor vooruitgang (in de Sovjet-Unie en de landen die perestrojka volgen), 1
  • door af te beelden dat het schip met perestrojka (een van de volgende): het ijs breekt; wel kan varen; ervoor zorgt dat schepen die perestrojka volgen kunnen varen. 1

of

  • De tekenaar maakt duidelijk dat het afwijzen van het beleid van perestrojka leidt tot (economische en politieke) problemen, 1
  • met het afbeelden van de vastgevroren schepen van landen die perestrojka afwijzen. 1

Opmerking: Alleen als het antwoord op de tweede deelvraag een juiste uitleg bevat van de ondersteuning van het beleid van perestrojka, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 13.

Bron 13

Op 1 april 2001 staat op de voorpagina van de Nederlandse krant NRC een artikel over een gebeurtenis in Amsterdam:

Honderd journalisten, vijftien cameraploegen en dertig fotografen uit binnen- en buitenland waren erbij. Van grote mediaconcerns als Reuters, Associated Press, de BBC, het Amerikaanse ABC en verslaggevers uit Spanje, Japan, Bulgarije, Engeland en België tot homobladen als de Gay Times, Pink Paper en Diva. Die belangstelling was precies de bedoeling. Natuurlijk, er waren vier hele blije echtparen. Maar het door de Gay krant en het COC1) georganiseerde media-evenement had vooral tot doel een boodschap te verspreiden.

  • noot 1 Organisatie die zich inzet voor (de rechten van) homoseksuelen in Nederland.

Vraag 25 2 punten

Geef aan:

  • voor welke historische gebeurtenis de internationale pers komt, en
  • dat het door de Gay krant en het COC georganiseerde media-evenement bijdraagt aan het idee dat Nederland een gidsland is.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De pers komt voor de eerste huwelijkssluiting tussen mensen van hetzelfde geslacht / het eerste homohuwelijk. 1
  • Berichten in buitenlandse kranten dat Nederland als eerste het huwelijk openstelt voor mensen van hetzelfde geslacht dragen bij aan het idee dat andere landen aan Nederland een voorbeeld (zouden) kunnen nemen. 1

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Geschiedenis 2025, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Andere examens geschiedenis havo

Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1?

Het centraal examen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tijd van burgers en stoommachines (6), tijd van televisie en computer (5) en tijd van wereldoorlogen (4).

Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis havo 2025, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/havo/documenten/cse-1/ha-1021-a-25-1-c).

Hoe oefen ik met het examen geschiedenis havo 2025, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.