Eindexamen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Door de tijd heen, Vroegmoderne tijd, Moderne tijd.
Het centraal examen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over historische vaardigheden (7), tijd van wereldoorlogen (4) en tijd van televisie en computer (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Historische vaardigheden | 1-3, 11, 18, 22-23 | 7 |
| Tijd van wereldoorlogen | 14-17 | 4 |
| Tijd van televisie en computer | 20, 24-26 | 4 |
| Tijd van pruiken en revoluties | 6, 8, 10 | 3 |
| Tijd van burgers en stoommachines | 9, 12-13 | 3 |
| Tijd van regenten en vorsten | 5, 7 | 2 |
| Koude Oorlog | 19, 21 | 2 |
| Tijd van ontdekkers en hervormers | 4 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens geschiedenis havo sinds 2018: dit examen vroeg meer over historische vaardigheden (27% van de vragen, gemiddeld 15%). Minder over tijd van ontdekkers en hervormers (4% van de vragen, gemiddeld 12%) en tijd van burgers en stoommachines (12% van de vragen, gemiddeld 19%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen over de kleur van kleding staan in willekeurige volgorde:
1 Britse officieren van de Royal Navy, die vochten tegen Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijders, droegen indigoblauwe jassen.
2 De ordetroepen van de NSDAP werden 'bruinhemden' genoemd vanwege de kleur van hun uniform.
3 De slogan: "Waarom draag jij geen kaki?" moest Britse mannen tijdens de Eerste Wereldoorlog overhalen zich aan te melden voor het leger.
4 Hippies droegen tie-dye shirts met vrolijke kleuren waarmee ze zich wilden onderscheiden van oudere generaties.
5 Met de keus voor een ivoorwitte trouwjurk zette koningin Victoria een nieuwe trend.
6 Nadat de kooplieden van de pas opgerichte East India Company de geeloranje pijen van boeddhistische monniken hadden gezien, importeerden zij de kleurstof guttegom naar Europa.
Vraag 1 2 punten
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Vroegmoderne tijd
Twee gegevens:
1 Rond 1540 liet Alessandro Farnese het badhuis van de Romeinse keizer Caracalla opgraven en de vondsten bestuderen.
2 Rond 1565 liet de kleinzoon van Alessandro Farnese met vondsten uit het badhuis van Caracalla een tafel naar Romeins voorbeeld maken. Deze gegevens passen bij verschillende kenmerkende aspecten uit de zestiende eeuw.
Vraag 2 2 punten
Noem per gegeven een kenmerkend aspect dat daarbij past. Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Bekijk het antwoord
Opmerking Als hetzelfde kenmerkend aspect meer dan één keer gebruikt wordt, wordt maximaal 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 1. Stel: je doet onderzoek naar de Engelse motieven om Amerika te koloniseren en je wilt deze bron gebruiken voor twee hoofdstukken:
1 De bekering van de inheemse bevolking tot het christendom.
2 De uitbreiding van het Engelse grondgebied. Je concludeert dat deze bron minder bruikbaar is voor het eerste hoofdstuk, en meer bruikbaar is voor het tweede hoofdstuk.
Vraag 3 2 punten
Ondersteun beide delen van je conclusie, telkens met een argument uit de bron.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De bron is minder bruikbaar voor het eerste hoofdstuk, want het kruis wordt uitgelegd als een symbool van vriendschap met Powhatan / de ware betekenis van het kruis (als christelijk symbool) wordt niet genoemd door de Engelsen. (1)
- De bron is meer bruikbaar voor het tweede hoofdstuk, want uit de plaatsing van het kruis met de naam van de koning / uit het verkondigen dat Jacobus de koning is van dit gebied blijkt dat de Engelsen het land willen koloniseren/innemen. (1)
Gebruik bron 2. Een interpretatie: De maker van deze prent wil een boodschap overbrengen over de reformatie.
Vraag 4 3 punten
Licht deze interpretatie toe door:
- aan te tonen met een verwijzing naar de prent dat de maker de kant kiest van de protestanten, en
- aan te geven waardoor juist een prent bij kan dragen aan de snelle verspreiding van een boodschap, en
- te verklaren dat de maker van deze prent anoniem wil blijven.
Bron 2
Een anonieme prent uit 1618:
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- De maker van de prent kiest partij voor de protestanten door af te beelden dat (een van de volgende): (1p)
- uit Luther een boom groeit waaruit het woord van God komt.
- een jezuïet/katholieke geestelijke overlegt met de duivel.
- jezuïeten/katholieke geestelijken de boom met het woord van God proberen om te hakken.
Henrick Coenraet vertelde in 1636 aan het bestuur van de Republiek dat hij tijdens zijn verblijf in Spaanse koloniën in Zuid-Amerika had gezien dat steden als Rio de Janeiro en Buenos Aires slecht verdedigd waren. Deze informatie werd doorgestuurd naar het bestuur van de handelsorganisatie West-Indische Compagnie.
Vraag 5 2 punten
Verklaar dat deze informatie belangrijk werd gevonden vanwege:
- 'het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat', en
- de driehoekshandel.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- hierdoor het veroveren van gebieden in Zuid-Amerika gemakkelijker werd waarmee de Republiek toegang kreeg tot de plantages (die produceerden voor de driehoekshandel). (1p)
In 1774 brak in Friesland paniek uit door een voorspelling dat de aarde in botsing zou komen met de zon. Om te laten zien dat er geen botsing zou plaatsvinden, bouwde Eise Eisinga in zijn woonkamer een planetarium: een model van het zonnestelsel. Hij stelde dit planetarium open voor publiek.
Vraag 6 2 punten
Leg uit dat het openstellen van het planetarium voor publiek paste bij het 'rationeel optimisme'.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als in het antwoord wordt ingegaan op het toegankelijk/inzichtelijk maken van kennis (door het openstellen), worden scorepunten toegekend.
Gebruik bron 3. De brieven van Madame Palatine zijn bruikbaar voor onderzoek naar het absolutisme en naar de kritiek op het ancien régime in de achttiende eeuw.
Vraag 7 3 punten
Toon dit aan door:
- met de beschrijving te verklaren dat Lodewijk XIV zijn positie als absoluut vorst verstevigt door de adel te verplichten de dag van het appartement bij te wonen, en
- uit te leggen welke kritiek op het ancien régime in de achttiende eeuw met deze beschrijving kan worden onderbouwd.
Bron 3
Madame Palatine, Elisabeth Charlotte van de Palts (1652-1722), is getrouwd met de broer van de Franse koning Lodewijk XIV. Ze schrijft brieven aan vrienden en familie over haar leven in het koninklijk paleis in Versailles. Een voorbeeld van zo'n brief staat hier:
Elke maandag, woensdag en vrijdag is het de dag van het appartement1). Alle heren aan het hof verzamelen zich in de voorhal van de koning en alle dames komen samen in de kamers van de koningin om zes uur. Dan gaat iedereen in optocht naar de salon. Daarnaast is een grote kamer, waar viool wordt gespeeld voor diegenen die willen dansen. (…) Daarna is er een grote kamer
– men zou het een hal kunnen noemen
- met meer dan twintig tafels met daarop groene fluwelen kleden met gouden franjes waar allerlei soorten spelletjes worden gespeeld. Dan is er de grote 'voorkamer' waar de biljarttafel van de koning staat en er is een kamer met vier lange tafels met versnaperingen: allerlei soorten vruchtenvlaaien, zoetigheden, het lijkt op een kerstlunch thuis. Nog eens vier tafels, die net zo lang zijn, worden in de kamer ernaast gezet en zijn volgeladen met karaffen en glazen en verschillende soorten wijn en likeur. Mensen staan te eten en te drinken in de twee laatstgenoemde kamers en gaan dan naar de kamers om spelletjes te spelen.
noot 1 De dag van het appartement is een verplichte bijeenkomst voor alle adel aan het hof.
Moderne tijd
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- omdat uit de bron blijkt dat (een van de volgende): (1p)
- de adel/de koning avonden vult met allerlei (nutteloos) vermaak.
- er veel geld wordt uitgegeven aan voedsel/vermaak/inrichting.
Opmerking Alleen als het antwoord bij de tweede deelvraag een juist voorbeeld van kritiek bevat, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.
Moderne tijd
Gebruik bron 4. Lacour wil met deze beschrijving een boodschap overbrengen.
Vraag 8 2 punten
Toon dit aan door:
- aan te geven welke boodschap Lacour overbrengt met deze beschrijving van Solitude, en
- vanuit zijn achtergrond te verklaren dat hij deze boodschap wil overbrengen.
Bron 4
Nadat de Fransen in 1794 de slavernij officieel hebben afgeschaft, wordt het in 1802 heringevoerd op het Franse eiland Guadeloupe. Mensen die opnieuw slaafgemaakt worden, komen in opstand en nemen Franse inwoners gevangen. Auguste Lacour, familie van plantage-eigenaren op het eiland, beschrijft hoe de slaafgemaakte Solitude spreekt tegen gevangengenomen Fransen:
Haar haat en woede waren explosief. Ze hield konijnen. Toen een van de konijnen ontsnapte pakte ze een mes, ging het achterna, doorboorde het en hield het omhoog voor de [Franse] gevangenen. "Zo", zei ze, terwijl ze de meest schandelijke scheldwoorden gebruikte, "zal ik jullie ook behandelen."
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Als bij de tweede deelvraag alleen wordt genoemd dat Lacour familie is van plantage-eigenaren zonder daarmee een verklaring te geven voor de boodschap die Lacour wil overbrengen, wordt geen scorepunt toegekend.
Een geschiedenis: In Engeland werd in de vroegmoderne tijd het parlement gekozen via een districtenstelsel, waarbij elk district (borough) twee parlementsleden mocht afvaardigen. Tijdens de industriële revolutie ontstond kritiek op rotten boroughs: districten waar nauwelijks mensen woonden, maar die nog steeds twee parlementsleden mochten afvaardigen. Vooral steden als Londen en Birmingham drongen erop aan dat de districten opnieuw werden ingedeeld.
Vraag 9 3 punten
Licht deze geschiedenis toe door:
- de kritiek op rotten boroughs te verklaren vanuit 'de industriële revolutie', en
- de wet te noemen die in 1832 werd aangenomen om aan de kritiek tegemoet te komen, en
- het kenmerkende aspect te noemen dat past bij de kritiek op rotten boroughs.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als bij de derde deelvraag 'de opkomst van emancipatiebewegingen' wordt geantwoord, wordt geen scorepunt toegekend (omdat de ondernemers door de Reform Bill politieke invloed krijgen).
Gebruik bron 5. De schrijver van deze brief en de uitgever van The Liberator verschillen van mening.
Vraag 10 3 punten
Ondersteun deze conclusie door:
- aan te tonen welk verlicht idee de schrijver van de brief afwijst, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
- aan te geven welke boodschap over de abolitionistische beweging The Liberator wil overbrengen door het publiceren van deze brief.
Bron 5
In september 1831 publiceert de abolitionistische krant The Liberator een ingezonden brief waarin een slaveneigenaar schrijft:
Uw krant, meneer, kan niet langer worden getolereerd. Persvrijheid kan alleen worden toegestaan waar geprobeerd wordt om de geest van vrije mensen te verlichten, en om mensen die al vrij zijn echt gelukkig te maken. Welk recht geeft de grondwet van de Verenigde Staten aan wie dan ook om op te roepen tot verzet van diegenen die door de grondwet zijn erkend als slaaf?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Als bij het antwoord op de tweede deelvraag alleen wordt ingegaan op de beoogde afschaffing van de slavernij door abolitionisten en niet op de boodschap van The Liberator, wordt geen scorepunt toegekend.
Gebruik bron 6. Je beweert dat de prent kritiek weergeeft op:
1 de leefomstandigheden in Londen.
2 de Britse regering.
Vraag 11 4 punten
Geef voor beide beweringen een argument, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Bron 5
In september 1831 publiceert de abolitionistische krant The Liberator een ingezonden brief waarin een slaveneigenaar schrijft:
Uw krant, meneer, kan niet langer worden getolereerd. Persvrijheid kan alleen worden toegestaan waar geprobeerd wordt om de geest van vrije mensen te verlichten, en om mensen die al vrij zijn echt gelukkig te maken. Welk recht geeft de grondwet van de Verenigde Staten aan wie dan ook om op te roepen tot verzet van diegenen die door de grondwet zijn erkend als slaaf?
Bron 6
In de zomer van 1858 wordt het Britse parlementsgebouw enkele weken gesloten vanwege stankoverlast door de Theems (de grote rivier in Londen). In Londen gaat het gerucht dat de regering een nieuw parlementsgebouw wil laten bouwen op een andere plek. Het tijdschrift Punch publiceert deze prent met de titel Vader Theems stelt zijn kinderen voor aan de goede stad Londen:
De ondertitel van de prent is: Een ontwerp voor een muurschildering in het nieuwe parlementsgebouw.
Toelichting: De vrouw links staat symbool voor Londen. De grote figuur rechts stelt de Theems voor. De figuren die uit de rivier komen stellen de ziektes 'difterie', 'scrofulose' en 'cholera' voor.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- door (een van de volgende): (1p)
- de spottende ondertitel 'ontwerp voor een muurschildering in het nieuwe parlementsgebouw'.
- de bezorgde reactie van Londen op de ziektes.
Opmerkingen
- Alleen als het antwoord een juiste kritiek bevat op (bij de eerste deelvraag) de leefomstandigheden en (bij de tweede deelvraag) het regeringsbeleid, wordt aan een daarbij passende verwijzing naar de bron 1 scorepunt toegekend.
- Als dezelfde verwijzing naar de bron wordt gebruikt, wordt alleen aan de eerste verwijzing 1 scorepunt toegekend.
Gebruik bron 7. Het Britse bestuur laat deze spoorlijn aanleggen.
Vraag 12 2 punten
Geef met een verwijzing naar de foto aan op welke wijze het Britse bestuur met deze spoorlijn het moderne imperialisme bevordert.
Bron 5
In september 1831 publiceert de abolitionistische krant The Liberator een ingezonden brief waarin een slaveneigenaar schrijft:
Uw krant, meneer, kan niet langer worden getolereerd. Persvrijheid kan alleen worden toegestaan waar geprobeerd wordt om de geest van vrije mensen te verlichten, en om mensen die al vrij zijn echt gelukkig te maken. Welk recht geeft de grondwet van de Verenigde Staten aan wie dan ook om op te roepen tot verzet van diegenen die door de grondwet zijn erkend als slaaf?
Bron 6
In de zomer van 1858 wordt het Britse parlementsgebouw enkele weken gesloten vanwege stankoverlast door de Theems (de grote rivier in Londen). In Londen gaat het gerucht dat de regering een nieuw parlementsgebouw wil laten bouwen op een andere plek. Het tijdschrift Punch publiceert deze prent met de titel Vader Theems stelt zijn kinderen voor aan de goede stad Londen:
De ondertitel van de prent is: Een ontwerp voor een muurschildering in het nieuwe parlementsgebouw.
Toelichting: De vrouw links staat symbool voor Londen. De grote figuur rechts stelt de Theems voor. De figuren die uit de rivier komen stellen de ziektes 'difterie', 'scrofulose' en 'cholera' voor.
Bron 7
In de jaren 1880 maakt de Britse fotograaf Samuel Bourne een foto van de Darjeeling Himalayan Railway:
Toelichting: De spoorlijn is meer dan 80 kilometer lang en heeft veertien tussenstations. De trein verbindt het Himalayagebergte met het kustgebied van India.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als uit het antwoord blijkt dat deze spoorlijn een geïsoleerd gebied toegankelijk maakt, wordt 1 scorepunt toegekend aan de uitleg over het bevorderen van het moderne imperialisme.
In 1901 hield Lord Curzon, de Britse onderkoning in India, een openbare toespraak die ook werd gepubliceerd. Hierin zei hij dat de Britten gebruik maakten van het Indiase bestuur, omdat goed bestuur alleen mogelijk was met lokale kennis. Lord Curzon gaf hiermee een eenzijdig beeld over de beslissing van de Britten om gebruik te maken van het bestaande Indiase bestuur.
Vraag 13 2 punten
Licht dit toe door:
- aan te geven waardoor het voor de Britten noodzakelijk was om gebruik te maken van het bestaande Indiase bestuur, en
- een politiek argument te geven dat Lord Curzon koos voor dit eenzijdige beeld.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De Britten moesten gebruikmaken van het bestaande Indiase bestuur omdat zij slechts met een kleine groep Britten miljoenen Indiërs moesten besturen, (1)
- wat Lord Curzon niet noemt omdat hij wil voorkomen dat het Britse gezag wordt gezien als (te) zwak/kwetsbaar / omdat hij wil dat niemand de macht van het Britse bestuur in twijfel trekt (door te denken dat die eigenlijk afhankelijk is van het inheemse bestuur). (1)
Twee gegevens over briefkaarten die Britse soldaten van de legerleiding tijdens de Eerste Wereldoorlog naar huis moesten sturen:
1 Er stonden zinnen op voorgedrukt zoals "alles gaat goed", "ik ben ziek maar voel me al beter" en "ik heb wel/niet recentelijk een brief/pakketje ontvangen". Soldaten moesten de zinnen en woorden doorstrepen die niet van toepassing waren.
2 Boven de briefkaarten stond "Als er iets anders op deze kaart wordt geschreven, wordt hij vernietigd".
Vraag 14 4 punten
Leg uit:
- met gegeven 1 welk binnenlands politiek doel met de voorgedrukte briefkaarten moest worden bereikt, en
- met gegeven 2 welke militaire reden de Britse legerleiding had voor het gebruik van de voorgedrukte briefkaarten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Door "alles gaat goed" / "maar voel me al beter" / "ik heb wel/niet recentelijk een brief/pakketje ontvangen" wist het thuisfront dat de soldaat het goed maakte/leefde, zodat de steun voor de oorlog bij het thuisfront hoog bleef / zodat mannen zich zouden aanmelden voor dienst. (2)
- De Britse legerleiding zorgde met de zin "Als er iets anders op deze kaart wordt geschreven, wordt hij vernietigd" ervoor dat soldaten geen informatie toevoegden, om te voorkomen dat er informatie over het front/strategische informatie in vijandelijke handen zou vallen / dat de moraal van het thuisfront door de ellendige toestand aan het front zou dalen / het falen van de legerleiding uit zou komen. (2)
Gebruik bron 8. Gé Nabrink geeft kritiek op het organiseren van de tentoonstelling.
Vraag 15 3 punten
Toon dit aan door:
- aan te geven tot welke politiek-maatschappelijke stroming Gé Nabrink behoort, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
- een kenmerkend aspect uit de eerste helft van de twintigste eeuw te noemen dat past bij het organiseren van deze tentoonstelling.
Bron 8
In 1932 schrijft Gé Nabrink over een Indische tentoonstelling in Den Haag met muziek-, dans- en ambachtsdemonstraties, Indisch eten en authentieke gebouwen:
Wat getoond wordt is niet het ware beeld van het Nederlandse kolonialisme. De 'Indische Tentoonstelling' is een wanhopige poging het optreden van de Nederlandse bezittende klasse te rechtvaardigen en goed te praten. Denkende arbeiders laten zich niet om de tuin leiden. (…) Niet om beschaving en niet om godsdienst, maar om winst regeert de terreur van de Nederlandse bourgeoisie in Indonesië. Nu en vroeger! De koloniale geschiedenis van Nederland druipt van het bloed. Bloed van een onbeschermd volk, getrapt en gekneveld zonder ophouden van 1600 tot 1932.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- omdat hij schrijft dat (een van de volgende): (1p)
- de 'Indische Tentoonstelling' een wanhopige poging is het optreden van de Nederlandse bezittende klasse (in Indonesië) te rechtvaardigen.
- de Nederlandse aanwezigheid in Indonesië alleen om winst gaat.
- de Nederlandse aanwezigheid in Indonesië ten koste gaat van de Indonesische bevolking.
- er sprake is van bourgeoisie / klassen.
Opmerking Alleen als bij de eerste deelvraag een juiste politieke stroming wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan een passende verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 9. Deze maatregel past bij 'het in praktijk brengen van het nationaalsocialisme' in Duitsland.
Vraag 16 3 punten
Toon dit aan door:
- aan te geven dat de maatregel past bij een totalitair systeem, en
- uit te leggen op welke wijze de maatregel bijdraagt aan het buitensluiten van Joden uit het openbare leven.
Bron 8
In 1932 schrijft Gé Nabrink over een Indische tentoonstelling in Den Haag met muziek-, dans- en ambachtsdemonstraties, Indisch eten en authentieke gebouwen:
Wat getoond wordt is niet het ware beeld van het Nederlandse kolonialisme. De 'Indische Tentoonstelling' is een wanhopige poging het optreden van de Nederlandse bezittende klasse te rechtvaardigen en goed te praten. Denkende arbeiders laten zich niet om de tuin leiden. (…) Niet om beschaving en niet om godsdienst, maar om winst regeert de terreur van de Nederlandse bourgeoisie in Indonesië. Nu en vroeger! De koloniale geschiedenis van Nederland druipt van het bloed. Bloed van een onbeschermd volk, getrapt en gekneveld zonder ophouden van 1600 tot 1932.
Bron 9
Luise Solmitz is getrouwd met Franz Solmitz, die van Joodse afkomst is. Zij schrijft in
1938 over een maatregel van het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken:
's Avonds kwam de klap die we al verwachtten. Franz werd wit en stil, en toen vertelde hij het nieuws: Duitsers mogen alleen nog Duitse voornamen hebben, waaronder een paar uit een buitenlandse taal. Maar Joden moeten een Joodse voornaam hebben
- zoals ik al had voorspeld: "Kijk uit", heb ik gezegd, "ze zullen het gewoon verplicht stellen." En dat is nu gebeurd. En het zijn geen namen als Jonah, Joshua, Benjamin maar afschuwelijke namen, sommige onherkenbaar en andere beledigend. Joden als Franz die al een voornaam hebben moeten er een tweede aan toevoegen: mannen moeten de naam Israel toevoegen en vrouwen de naam Sarah. Ik weet niet wat ik hierop moet zeggen. Op alle officiële correspondentie moet de tweede voornaam worden vermeld
- dat betekent ook in het telefoonboek, bij de gemeente en op je bankrekening.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- De maatregel laat zien dat de overheid zeggenschap heeft over een persoonlijke aangelegenheid als voornamen (wat past bij een totalitaire staat). (1)
- Door de maatregel zijn Joden meteen te herkennen aan hun voornaam, waardoor de controle op maatregelen die bedoeld zijn om Joden buiten te sluiten makkelijker wordt / waardoor instanties/mensen in Duitsland makkelijk Joden kunnen ontlopen/weren. (2)
Gebruik bron 10. Met deze prent geeft David Low kritiek weer op zowel het buitenlands beleid van Groot-Brittannië als dat van Duitsland.
Vraag 17 4 punten
Geef aan, telkens met een verschillende verwijzing naar de prent, welk buitenlands beleid van Groot-Brittannië en welk buitenlands beleid van Duitsland Low bekritiseert.
Bron 9
Luise Solmitz is getrouwd met Franz Solmitz, die van Joodse afkomst is. Zij schrijft in
1938 over een maatregel van het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken:
's Avonds kwam de klap die we al verwachtten. Franz werd wit en stil, en toen vertelde hij het nieuws: Duitsers mogen alleen nog Duitse voornamen hebben, waaronder een paar uit een buitenlandse taal. Maar Joden moeten een Joodse voornaam hebben
- zoals ik al had voorspeld: "Kijk uit", heb ik gezegd, "ze zullen het gewoon verplicht stellen." En dat is nu gebeurd. En het zijn geen namen als Jonah, Joshua, Benjamin maar afschuwelijke namen, sommige onherkenbaar en andere beledigend. Joden als Franz die al een voornaam hebben moeten er een tweede aan toevoegen: mannen moeten de naam Israel toevoegen en vrouwen de naam Sarah. Ik weet niet wat ik hierop moet zeggen. Op alle officiële correspondentie moet de tweede voornaam worden vermeld
- dat betekent ook in het telefoonboek, bij de gemeente en op je bankrekening.
Bron 10
Prent van David Low uit november 1938:
Vertaling van de tekst onder de prent: "Vooruit dan maar, alles voor een rustig leven".
Toelichting: Op het boek dat de man in zijn hand houdt staat: "Het dwazenparadijs van de democratie". Op de rug van de krokodil staan hakenkruizen, symbool van het nationaalsocialisme.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- door (een van de volgende): (1p)
- af te beelden dat de man lui op een stoeltje blijft liggen terwijl de krokodil zijn been al in zijn bek heeft.
- de titel "Het dwazenparadijs van de democratie" van het boekje.
- de tekst "Vooruit dan maar, alles voor een rustig leven".
Opmerking Alleen als het antwoord het juiste (bij de eerste deelvraag) Britse buitenlandse beleid en (bij de tweede deelvraag) Duitse buitenlandse beleid bevat dat Low bekritiseert, wordt telkens 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de prent.
De in Tsjecho-Slowakije geboren Madeleine Albright (1937-2022) werd minister van Buitenlandse Zaken in de Verenigde Staten. De volgende gebeurtenissen uit haar leven staan in willekeurige volgorde:
1 Albrights Joodse grootouders werden naar vernietigingskampen in Polen gedeporteerd.
2 In een interview met The New York Times bekritiseerde Albright de beslissing van de Amerikaanse regering om na de terreuraanslagen van 11 september Irak binnen te vallen.
3 Kort nadat in Tsjecho-Slowakije een communistisch regime werd geïnstalleerd, emigreerde Albright met haar ouders naar de Verenigde Staten.
4 Kort na de val van de Berlijnse Muur ontmoette Albright in Praag familieleden.
5 Na de Conferentie van München reisde Albright met haar ouders naar Groot-Brittannië.
6 Tijdens de detente schreef Albright een proefschrift over de rol van de pers bij het neerslaan van protesten tegen de Sovjet-Unie in het Oostblok.
Vraag 18 2 punten
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.
Twee gegevens:
1 In 1946 voerden de Russen in hun Duitse bezettingszone operatie Osoawiachim uit. Duitse laboratoria en fabrieken werden afgebroken en verplaatst naar de Sovjet-Unie. Duitse wetenschappers en technici werden gedwongen te verhuizen naar de Sovjet-Unie.
2 In de jaren 1950 keerden veel van de wetenschappers en technici van operatie Osoawiachim terug naar de DDR. Ze kregen daar goede banen en mooie huizen.
Vraag 19 3 punten
Licht beide gegevens toe door:
- uit te leggen welke rechtvaardiging de regering van de Sovjet-Unie aanvoerde voor operatie Osoawiachim, en
- te verklaren waardoor de regering van de DDR de wetenschappers en technici die terugkeerden als helden ontving.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Na de Tweede Wereldoorlog wilde de Sovjet-Unie compensatie voor de geleden schade, waarbij het meenemen van fabrieken en laboratoria/wetenschappers werd gezien als deel hiervan / moest bijdragen aan het herstel van de Russische economie. (2)
- De wetenschappers en technici werden als helden ontvangen omdat ze een bijdrage hadden geleverd aan het versterken van het communisme / omdat de DDR de opdracht kreeg van de Sovjet-Unie om deze wetenschappers een voorkeursbehandeling te geven. (1)
Na de Tweede Wereldoorlog werd in Nederland door de Stichting van de Arbeid overleg georganiseerd tussen werkgevers en werknemers. De Stichting van de Arbeid ondersteunde de geleide loonpolitiek van de regering bij de invoering daarvan. Eind jaren 1950 nam bij de Stichting de steun voor de geleide loonpolitiek af.
Vraag 20 3 punten
Verklaar deze verandering door:
- aan te geven welk gemeenschappelijk economisch doel de Nederlandse regering en de Stichting van de Arbeid met de geleide loonpolitiek wilden bereiken, en
- uit te leggen waardoor de Stichting van de Arbeid eind jaren 1950 de geleide loonpolitiek niet langer ondersteunde.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De Stichting van de Arbeid en de regering wilden de wederopbouw (of een omschrijving hiervan) / de werkgelegenheid stimuleren. (1)
- Vanaf de jaren 1950 groeide de economie, zodat de steun voor de geleide loonpolitiek afnam, omdat door de gedwongen lage lonen de welvaart niet steeg / omdat de werkgevers problemen kregen personeel te werven (omdat ze geen extra beloningen mochten toekennen). (2)
Gebruik bron 11. In de jaren 1960 is er een gespannen verhouding tussen het Westen en het Oostblok.
Vraag 21 4 punten
Toon aan, telkens met een verwijzing naar de bron:
- dat het optreden van de Oost-Berlijnse grensbewakers bijdraagt aan de gespannen verhouding, en
- dat de publicatie van het artikel bijdraagt aan de gespannen verhouding.
Bron 11
In augustus 1962 staat in de Britse krant The Guardian:
Twee jonge Oost-Berlijnse bouwvakkers, beiden achttien jaar, probeerden de Muur over te klimmen vandaag. Een kwam veilig in West-Berlijn, de ander1) werd gedood. (…) De Oost-Berlijnse politie die hem had neergeschoten kwam hem niet te hulp. De kreten van de man werden zwakker en stopten ten slotte. Zijn levenloze lichaam werd daarna op de schouders van een communistische politieman gehesen en hij werd weggedragen als een zak aardappels. (…) De groep van honderden toeschouwers [aan de West-Berlijnse kant] groeide uit tot duizenden en er werd over de muur heen "moordenaars" en "bandieten" geroepen naar de drie Oost-Berlijnse bewakers die met hun machinegeweren bij de muur stonden. Communistische politieagenten gooiden toen vier traangasgranaten op de menigte vanuit een raam op de eerste verdieping.
noot 1 De naam van deze jongen is Peter Fechter.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als het antwoord een juiste uitleg over de wijze waarop (bij de eerste deelvraag) het optreden van de grensbewakers en (bij de tweede deelvraag) de publicatie van het artikel bijdragen aan de gespannen verhouding, wordt telkens 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 12. Een bewering: Uitspraken zoals die van Gerrit van Dam waren voor actiegroep Dolle Mina een reden om door te gaan met hun acties.
Vraag 22 2 punten
Leg deze bewering uit.
Bron 11
In augustus 1962 staat in de Britse krant The Guardian:
Twee jonge Oost-Berlijnse bouwvakkers, beiden achttien jaar, probeerden de Muur over te klimmen vandaag. Een kwam veilig in West-Berlijn, de ander1) werd gedood. (…) De Oost-Berlijnse politie die hem had neergeschoten kwam hem niet te hulp. De kreten van de man werden zwakker en stopten ten slotte. Zijn levenloze lichaam werd daarna op de schouders van een communistische politieman gehesen en hij werd weggedragen als een zak aardappels. (…) De groep van honderden toeschouwers [aan de West-Berlijnse kant] groeide uit tot duizenden en er werd over de muur heen "moordenaars" en "bandieten" geroepen naar de drie Oost-Berlijnse bewakers die met hun machinegeweren bij de muur stonden. Communistische politieagenten gooiden toen vier traangasgranaten op de menigte vanuit een raam op de eerste verdieping.
noot 1 De naam van deze jongen is Peter Fechter.
Bron 12
Tijdens het debat in 1974 over de 'Wet gelijk loon voor vrouwen en mannen' zegt kamerlid Gerrit van Dam:
Onze fracties1) juichen het toe, dat in toenemende mate de vrouw qua opleiding, arbeidsplaats enzovoort, dezelfde kansen krijgt en neemt als de man. Zij juichen het echter evenzeer toe, dat de vrouw in het volle besef van haar verantwoordelijkheid de taakverdeling tussen haar en haar man zo kiest, dat aan het gezin een hogere prioriteit wordt toegekend dan aan het leveren van een rechtstreeks beloonde bijdrage aan het productieproces.
noot 1 Gerrit van Dam spreekt namens drie confessionele partijen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: Uit de uitspraak van Gerrit van Dam blijkt dat de confessionele partijen vinden dat de vrouw een traditionele rol moet houden / vinden dat de vrouw verantwoordelijk is voor het gezinsleven / haar gezin boven het betaalde werk moet stellen, waardoor actiegroep Dolle Mina bang is dat vrouwen nog geen gelijke rechten/kansen krijgen (waardoor ze doorgaan met de acties). (2)
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik bron 13. Stel: je maakt een profielwerkstuk over jongerenculturen in Nederland. Je besluit de bron te gebruiken in het hoofdstuk over de punkbeweging.
Vraag 23 2 punten
Leg met een verwijzing naar de bron je besluit uit.
Bron 13
De striptekenaar Robert van der Kroft beschrijft een kerstviering in de jaren 1980 bij het Rotterdamse kunstenaarscollectief Dubio:
Onvergetelijk werd de kerst van 1980. Er werd een kerstboom neergezet in de gemeenschappelijke ruimte, maar natuurlijk zonder burgerlijke kerstballen. Een van de jongeren kwam binnen met een Mercedes-merk, gesloopt van de voorkant van een dure Mercedes 1). (…) Anderen volgden al snel zijn voorbeeld, en binnen een week hing de hele kerstboom vol Mercedes- emblemen. Een letterlijk onbetaalbare kerstversiering!
noot 1 Mercedes-Benz is een luxe automerk, te herkennen aan een stervormig embleem op de motorkap.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Voorbeeld van een juist antwoord is: De punkbeweging verzette zich tegen de bestaande orde/tegen het kapitalisme/tegen de consumptiemaatschappij, wat past bij de beschrijving in de bron dat emblemen van Mercedes/een luxe auto worden gesloopt/ worden gebruikt als kerstversiering / dat (gewone) kerstballen burgerlijk zijn. (2)
In 1983 ontstond in de BRD een grote protestbeweging tegen het plan van de regering om statistische gegevens over de bevolking te verzamelen. De protestbeweging verzette zich hiertegen omdat dit volgens hen zou leiden tot een Überwachungsstaat: een staat met een alles controlerende overheid.
Vraag 24 3 punten
Licht het protest toe door:
- te verklaren waardoor in de BRD de bevolking zich verzette tegen een Überwachungsstaat, waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit de eerste helft van de twintigste eeuw, en
- het verband aan te geven tussen de start van de digitale revolutie en de zorg van de bevolking over het plan van de regering.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Alleen als bij de eerste deelvraag een juiste verklaring wordt gegeven voor het verzet in de BRD, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passend kenmerkend aspect.
Gebruik bron 14. George Million maakt deze prent na het uitbreken van de oorlog in voormalig Joegoslavië.
Vraag 25 2 punten
Geef aan welke kritiek Million weergeeft op de werkwijze van de Europese Unie in dit conflict, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent.
Bron 14
In 1991 maakt de Franse tekenaar Georges Million deze spotprent:
Toelichting: Op het huis staat Joegoslavië. Op de auto staat het logo van de Europese Unie.
Vertaling van de teksten: Het ruikt naar brand! We moeten misschien gaan kijken. Er is geen probleem! Wie gaat het water betalen? En de extra uren! Niet duwen!
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- door af te beelden dat (een van de volgende): (1p)
- de brandweermannen zich afvragen wie er moet gaan kijken / ruzie maken over wie het water/de extra uren gaat betalen.
- de brandweerauto nog moet worden aangezwengeld.
- de brandweermannen allemaal in de auto blijven zitten.
Opmerking Alleen als het antwoord een juiste kritiek van Million bevat op de werkwijze van de Europese Unie (en niet alleen ingaat op het negeren van Joegoslavië), wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de prent.
In 1997 werden twee van de Oost-Berlijnse grensbewakers die in 1962 Peter Fechter doodschoten (zie bron 11) veroordeeld voor doodslag.
Vraag 26 2 punten
Leg uit door welke politieke verandering deze veroordeling mogelijk werd.
Bron 14
In 1991 maakt de Franse tekenaar Georges Million deze spotprent:
Toelichting: Op het huis staat Joegoslavië. Op de auto staat het logo van de Europese Unie.
Vertaling van de teksten: Het ruikt naar brand! We moeten misschien gaan kijken. Er is geen probleem! Wie gaat het water betalen? En de extra uren! Niet duwen!
►►► ν
Bron 11
In augustus 1962 staat in de Britse krant The Guardian:
Twee jonge Oost-Berlijnse bouwvakkers, beiden achttien jaar, probeerden de Muur over te klimmen vandaag. Een kwam veilig in West-Berlijn, de ander1) werd gedood. (…) De Oost-Berlijnse politie die hem had neergeschoten kwam hem niet te hulp. De kreten van de man werden zwakker en stopten ten slotte. Zijn levenloze lichaam werd daarna op de schouders van een communistische politieman gehesen en hij werd weggedragen als een zak aardappels. (…) De groep van honderden toeschouwers [aan de West-Berlijnse kant] groeide uit tot duizenden en er werd over de muur heen "moordenaars" en "bandieten" geroepen naar de drie Oost-Berlijnse bewakers die met hun machinegeweren bij de muur stonden. Communistische politieagenten gooiden toen vier traangasgranaten op de menigte vanuit een raam op de eerste verdieping.
noot 1 De naam van deze jongen is Peter Fechter.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Kern van een juist antwoord is: In 1997 bestond (de dictatuur in) de DDR niet meer / was Duitsland verenigd, waardoor het mogelijk werd/gevraagd werd om af te rekenen met de mensen die tijdens de DDR-tijd misdaden hadden gepleegd voor het toenmalige regime. (2)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen havo Geschiedenis 2024, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2024/havo/documenten/cse-2/ha-1021-a-24-2-o
Andere examens geschiedenis havo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2?
Het centraal examen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over historische vaardigheden (7), tijd van wereldoorlogen (4) en tijd van televisie en computer (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van geschiedenis havo 2024, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/havo/documenten/cse-2/ha-1021-a-24-2-c).
Hoe oefen ik met het examen geschiedenis havo 2024, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.