Examenvragen golven natuurkunde havo
15 vragen over golven uit 4 centrale examens van 2018 tot en met 2023.
Golven komt in 4 van de 18 examens natuurkunde havo voor, met 15 vragen (3% van alle examenvragen). Het meest in 2018, tijdvak 1 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over golven
Per examen de vragen over golven, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2023, tijdvak 1: Gasniveau meten
Opgavetekst
Figuur 1

Foto van een gasbarbecue naast een stalen gasfles.
Vraag 2 2 punten
Ze merken dat na een tijd barbecueën de buitenzijde van de fles koud aanvoelt en dat er waterdruppels op de fles ontstaan. Ze concluderen dat de fles afkoelt door de faseovergang van het propaan in de fles van vloeibaar naar gasvormig. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen. Omcirkel in elke zin het juiste antwoord. Zin 1: De faseovergang van vloeibaar naar gasvormig propaan in de fles heet: smelten / stollen / verdampen / condenseren / sublimeren. Zin 2: De faseovergang van waterdamp naar waterdruppels op de buitenzijde van de fles heet: smelten / stollen / verdampen / condenseren / sublimeren.
Bekijk het antwoord
- Kiest het juiste antwoord bij zin 1: verdampen (1p)
- Kiest het juiste antwoord bij zin 2: condenseren (1p)
Per zin één punt, alleen bij het omcirkelen van de juiste optie.
Figuur 2

Lijngrafiek van de frequentie van de toon tegen de vulstand van de gasfles. Horizontale as: vulstand van de fles in procent, van 0 (leeg) tot 100 (vol). Verticale as: frequentie in Hz, met gridlijnen per 100 Hz, van 0 (met een onderbreking) tot 1600 Hz. Afleesbaar: bij leeg ongeveer 1500 Hz en bij vol ongeveer 850 Hz. De frequentie neemt af naarmate de fles voller raakt.
Figuur 3

Schematische tekening van een gasfles met onderin de vloeistof en daarboven de gaslaag. In de gaslaag is de staande golf aangegeven met een verticale pijl.
Vraag 3 3 punten
Wanneer Hans tegen de gasfles slaat, produceert deze een toon. Hij vraagt zich af of deze toon afhankelijk is van de vulstand van de fles. Tijdens het vullen van een fles bepaalt Hans de frequentie van de grondtonen die de gasfles produceert bij verschillende vulstanden, van leeg tot vol. Hiervan maakt hij een diagram, zie figuur 2. Bij elke vulstand is er een laag gas boven de vloeistof. Hans denkt dat de tonen ontstaan door een staande golf in dit gas, zie schematisch in figuur 3. Leg met behulp van figuren 2 en 3 uit dat Hans ongelijk heeft.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de frequentie van de toon afneemt bij het vullen van de fles (figuur 2) (1p)
- Inzicht dat bij het vullen van de fles de golflengte van de staande golf in het gas kleiner zou worden (figuur 3) (1p)
- Inzicht in het verband tussen frequentie en golflengte: hoe korter de golflengte, hoe hoger de frequentie moet worden (bij gelijkblijvende geluidssnelheid) (1p)
Figuur 4

Twee foto's van een trillend wijnglas, de ene boven de andere.
Figuur 5

Schematische tekening van de omtrek van de gasfles in een staande golf, met vier buiken (B) en vier knopen (K) langs de omtrek.
Vraag 4 4 punten
Sanne heeft een andere verklaring voor de toon. Zij denkt dat de gasfles zelf als een soort snaar werkt. Op de omtrek van de gasfles ontstaat dan een staande golf met vier knopen K en vier buiken B, net als bij een trillend wijnglas. Zie figuur 4 en schematisch in figuur 5. De gasfles is gemaakt van staal en heeft een omtrek van 72 cm. De frequentie van de toon van de lege gasfles is 1,50·10³ Hz. Toon met een berekening aan of de golfsnelheid in de verklaring van Sanne gelijk is aan de voortplantingssnelheid van geluid in staal bij kamertemperatuur.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat $\lambda = \frac{\ell}{2}$, want er passen twee golflengten op de omtrek: λ = 0,36 m (1p)
- Gebruikt $v = f \cdot \lambda$ voor de golfsnelheid: v = 5,4·10² m/s (1p)
- Zoekt de voortplantingssnelheid van geluid in staal op: 5,1·10³ m/s (Binas) of 5,79·10³ m/s (Sciencedata) (1p)
- Completeert de berekening en trekt de consequente conclusie dat de golfsnelheid niet gelijk is aan de voortplantingssnelheid in staal (1p)
Figuur 6

Oscillogram (screenshot van de oscilloscoop-app) van de toon van de aangeslagen gasfles. Horizontale as: tijd in ms, met labels 0 ms, 8 ms, 16 ms, 24 ms, 32 ms en 40 ms. Verticale as: het signaal van de toon, niet genummerd.
Vraag 5 3 punten
Hans en Sanne proberen of ze met behulp van figuur 2 de vulstand van een gedeeltelijk gevulde gasfles kunnen bepalen. Ze gebruiken een oscilloscoop-app. Met hun telefoon maken ze een oscillogram van de toon die ontstaat door het aanslaan van de fles. Zie het screenshot in figuur 6. Bepaal met behulp van figuren 2 en 6 de vulstand (in %) van deze gasfles. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat T = benodigde tijd / aantal trillingen en gebruik van $f = \frac{1}{T}$ (T ≈ 7,80·10⁻⁴ s, f ≈ 1,28·10³ Hz) (1p)
- Leest met figuur 2 de bijbehorende vulstand af (1p)
- Completeert de bepaling en geeft de significantie (twee cijfers) (1p)
Uitkomst: vulstand 45 % (met een marge van 4 %).
2023, tijdvak 1: Kosmische explosie
Opgavetekst
Figuur 1

Foto van de Hubble-ruimtetelescoop.
Vraag 15 2 punten
Voor het verband tussen de omlooptijd T van de twee sterren van KIC en de onderlinge afstand d geldt: $\frac{d^3}{T^2} = k$ (2). Hierin is k een constante. Enkele jaren geleden is bij dubbelster KIC geconstateerd dat de frequentie waarmee de twee sterren om het gemeenschappelijke zwaartepunt heen draaien verandert. Astronomen concludeerden uit deze verandering dat de sterren steeds dichter naar elkaar toe bewegen. Leg met behulp van formule (2) uit of de waargenomen frequentie toeneemt of afneemt.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat uit formule (2) volgt dat de omlooptijd T afneemt als d kleiner wordt (k is constant) (1p)
- Consequente conclusie: de waargenomen frequentie (f = 1/T) neemt toe (1p)
2022, tijdvak 3: Concertharp
Opgavetekst
Figuur 1

Foto van een musicus die een concertharp bespeelt.
Vraag 7 2 punten
Een concertharp is een snaarinstrument. Zie figuur 1. Na het aanslaan van een snaar ontstaan er golven in de snaar en in de lucht. Geef in de tabel op de uitwerkbijlage voor elk van deze golven met een kruisje aan of deze voornamelijk transversaal of voornamelijk longitudinaal zijn.
Bekijk het antwoord
- Eerste rij juist: golven in de snaar met een kruisje bij transversale golven (1p)
- Tweede rij juist: golven in de lucht met een kruisje bij longitudinale golven (1p)
In de tabel op de uitwerkbijlage krijgen de golven in de snaar een kruisje in de kolom transversale golven, en de golven in de lucht een kruisje in de kolom longitudinale golven.
Vraag 8 3 punten
Een snaar wordt aangeslagen. De lengte van deze snaar is 37,9 cm. De snaar produceert een staande golf met een grondtoon van 440 Hz. Bereken de golfsnelheid in de snaar.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat $\ell = \frac{1}{2}\lambda$ (de snaar trilt in de grondtoon) (1p)
- Gebruik van $v = f\lambda$ (1p)
- Completeren van de berekening: $v = 3{,}34 \cdot 10^{2}$ m s⁻¹ (1p)
2019, tijdvak 1: Wereldrecord blobspringen
Opgavetekst
Figuur 2

| Tijd | 3 personen | Zimmerli |
|---|---|---|
| 0 | 9,9 | 0 |
| 1 | 5,2 | |
| 1,27 | 2,6 | |
| 1,4 | 0,5 | 0 |
| 1,5 | 0 | 0,8 |
| 2 | 8,7 | |
| 3 | 16,5 | |
| 3,3 | 17,0 | |
| 4 | 14,9 | |
| 5 | 3,0 | |
| 5,2 | 0 |
Figuur 1

Fotomontage van de recordpoging. Links een toren met een groep van drie personen die tegelijk springt. In de lucht de springers op opeenvolgende posities. Rechts op het water een blob, een met lucht gevulde zak, met twee personen erop, en spatwater waar een persoon in het water landt.
Vraag 8 3 punten
Als de drie personen op t = 1,27 s de blob raken, begint er in de blob een drukgolf te bewegen van de groep naar Zimmerli. Op t = 1,34 s komt de drukgolf bij Zimmerli aan. Toon aan of de snelheid waarmee die drukgolf beweegt gelijk is aan de geluidssnelheid in lucht. Maak daarvoor eerst een beredeneerde schatting van de afstand waarover de drukgolf reist. Gebruik hierbij figuur 1.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt $v = \frac{s}{t}$ met t = 1,34 s − 1,27 s = 0,07 s (1p)
- Schat beredeneerd de afstand die de drukgolf aflegt tussen 4 m en 9 m (met figuur 1) (1p)
- Completeert en trekt een consequente conclusie: v = 1 · 10² m/s, lager dan de geluidssnelheid in lucht (3,4 · 10² m/s), dus niet gelijk (1p)
Een schatting van de afstand tussen 3,5 m en 9,4 m goed rekenen. Er hoeft geen rekening gehouden te worden met significantie.
2018, tijdvak 1: Scheepsradar
Vraag 1 3 punten
Sommige schepen hebben een radarinstallatie om de afstand tot andere schepen of voorwerpen in de omgeving te meten. Een radarinstallatie zendt hiervoor elektromagnetische signalen uit die weerkaatst worden door een voorwerp. Door de tijd tussen het uitzenden en het ontvangen van een signaal te meten, kan de afstand tot het voorwerp bepaald worden. Een veelgebruikt type radar is de pulsradar. Dit type radar zendt een kort elektromagnetisch signaal uit en ontvangt even later de echo van dit signaal. Op een bepaald moment wordt er 0,26 ms gemeten tussen het uitzenden en het ontvangen van een signaal. Bereken de afstand tot het voorwerp.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt s = v·t met v = c, de lichtsnelheid (1p)
- Inzicht dat het signaal heen en terug gaat, dus de afstand tot het voorwerp is de helft van de afgelegde afstand van het signaal (1p)
- Completeert de berekening: s = 3,9·10⁴ m (1p)
Uitkomst s = 3,9·10⁴ m. Het signaal gaat heen en terug, dus de afstand tot het voorwerp is de helft van c·t, met c = 3,00·10⁸ m s⁻¹.
Figuur 1
Schematische weergave van één puls op een tijdlijn, met een pijl naar rechts. Op de lijn staat een golfreeks; daaronder een maatlijn die de duur van de puls aangeeft: Δt = 0,100 μs.
Δt = 0,100 μs
Vraag 2 2 punten
Het signaal is een puls die bestaat uit een aantal opeenvolgende elektromagnetische golven. Deze golven worden gemaakt met een vaste frequentie van 9,38 GHz. Eén puls duurt 0,100 μs. Zie figuur 1. Bereken uit hoeveel golven één puls bestaat.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat het aantal golven gelijk is aan de frequentie maal de pulsduur, f·Δt (1p)
- Completeert de berekening: n = 938 golven (1p)
Uitkomst n = 938 golven (9,38·10⁹ Hz · 0,100·10⁻⁶ s).
Vraag 3 3 punten
Deze golven worden gemaakt met een vaste frequentie van 9,38 GHz. Details met afmetingen van 10% van de golflengte zijn door de pulsradar net waar te nemen. Bereken de minimale afmeting van een voorwerp dat met deze pulsradar waar te nemen is.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt c = f·λ om de golflengte te berekenen (1p)
- Gebruikt de factor 0,10 juist: de minimale afmeting is 0,10 keer de golflengte (1p)
- Completeert de berekening: ℓ = 3,2·10⁻³ m (1p)
Uitkomst ℓ = 3,2·10⁻³ m (λ = c/f = 3,20·10⁻² m). Opmerking uit het correctievoorschrift: gebruikt de kandidaat hier dezelfde foutieve waarde voor c als bij vraag 1, dan niet opnieuw aanrekenen.
Vraag 4 2 punten
Het bereik van een pulsradar is 30 km voor een doel met een reflecterende oppervlakte van 6,0 m². Bij gelijk vermogen is het bereik van deze radar voor een ander doel gelijk aan 45 km. Dit wordt beschreven met de radarvergelijking: $\frac{r^4}{P \cdot A} = \text{constant}$ Hierin is r het bereik (in m), P het vermogen van de radar (in W) en A de reflecterende oppervlakte van het doel (in m²). Bereken hoe groot de reflecterende oppervlakte van dat andere doel is.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat bij gelijk vermogen geldt: (30 km)⁴ / 6,0 m² = (45 km)⁴ / A (1p)
- Completeert de berekening: A = 30 m² (1p)
Uitkomst A = 30 m².
Vraag 5 2 punten
Het bereik wordt ook bepaald door de herhalingsfrequentie. Dit is de frequentie waarmee de pulsen uitgezonden worden. Een nieuwe puls mag niet uitgezonden worden voordat de vorige puls is ontvangen. Op de uitwerkbijlage staan hierover drie zinnen. Omcirkel in deze zinnen telkens het juiste alternatief.
Een radar met een lager vermogen heeft een kleiner / groter bereik voor een doel met een bepaalde oppervlakte A.
De tijd tussen twee pulsen kan dan korter / langer zijn.
De herhalingsfrequentie is dan lager / hoger.
Bekijk het antwoord
- Kiest de juiste keuze in de eerste zin: kleiner bereik (1p)
- De volgende twee zinnen zijn beide consequent met de eerste zin: korter en hoger (1p)
Juiste keuzes: kleiner, korter, hoger. De tweede en derde zin moeten consequent zijn met de eerste.
Figuur 2

Frequentie f (Hz) tegen de tijd t (s) van het uitgezonden signaal van de breedbandradar. Het signaal is een zaagtandvorm: de frequentie loopt per tand lineair op en valt dan in één keer terug naar het begin. Er zijn vier zaagtanden.
Vraag 6 1 punt
Naast de pulsradar bestaat er ook de breedbandradar. Dit type radar heeft twee antennes, één om continu uit te zenden en één om continu te ontvangen. Het vermogen van de zender blijft constant. Het uitgezonden signaal is schematisch weergegeven in figuur 2. Geef aan of hier sprake is van frequentiemodulatie of van amplitudemodulatie.
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Uitgezonden en ontvangen signaal

Frequentie f (Hz) tegen de tijd t (s) van het uitgezonden signaal en het ontvangen signaal (legenda bij de figuur). Het ontvangen signaal is ten opzichte van het uitgezonden signaal verschoven over Δt. De periode T van het signaal is aangegeven.
Vraag 7 2 punten
Op de uitwerkbijlage is naast het uitgezonden signaal ook het signaal weergegeven dat de radar ontvangen heeft na weerkaatsing op een reflecterend doel. In deze figuur is de tijd tussen het uitzenden en het ontvangen van het signaal aangegeven met Δt. Ook de periode T van het signaal is aangegeven. Uit de verhouding Δt/T is de afstand tot het reflecterende doel te bepalen. Deze radar heeft een bereik van 75 km. Bij deze afstand geldt Δt = T. De echo is dan net terug voordat het signaal opnieuw wordt uitgezonden. Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage de afstand tot dit reflecterende doel.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de verhouding Δt/T ≈ 0,33 uit de figuur op de uitwerkbijlage, met een marge van 0,03 (of Δf/f ≈ 0,33 als het frequentieverschil is bepaald) (1p)
- Completeert de bepaling: s ≈ 0,33 · 75 km = 25 km (1p)
Uitkomst s = 25 km. Bij Δt/T ≈ 0,33 hoort een afstand van 0,33 · 75 km ≈ 25 km; bij een frequentieverschil Δf/f ≈ 0,33 hoort dezelfde afstand.
Hoe vaak golven in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2023, tijdvak 1 | 2-5, 15 | 5 | 20% |
| 2022, tijdvak 3 | 7-8 | 2 | 7% |
| 2019, tijdvak 1 | 8 | 1 | 3% |
| 2018, tijdvak 1 | 1-7 | 7 | 25% |
In 4 van de 18 ingedeelde examens natuurkunde havo staat een vraag over golven, samen 15 vragen (3% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2018, tijdvak 1: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 0% van de vragen over golven, daarvoor 5%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.
Oefenen met golven
Maak de 15 nieuwste examenvragen over golven online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2023, 2022, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen natuurkunde havo
- Straling
- Geluid en trillingen
- Elektriciteit
- Krachten
- Energie en arbeid
- Beweging
- Astrofysica
- Warmte
- Grootheden en eenheden
Golven op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuurkunde havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker natuurkunde per vraagtype nakijkt, lees je op natuurkunde toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt golven voor in het eindexamen natuurkunde havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 15 vragen over golven, 3% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 4 van die examens.
In welk examen natuurkunde havo stonden de meeste vragen over golven?
In het examen van 2018, tijdvak 1, met 7 vragen: 1-7.
Hoe oefen ik examenvragen over golven?
Op deze pagina staan alle vragen over golven met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.