Examenvragen krachten natuurkunde havo

57 vragen over krachten uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Krachten komt in 17 van de 18 examens natuurkunde havo voor, met 57 vragen (12% van alle examenvragen). Het meest in 2023, tijdvak 2 (8 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over krachten

Per examen de vragen over krachten, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Parapluspin

Opgavetekst

Lees onderstaand artikel.

Vliegen en muggen let op: hier komt de parapluspin!

De meeste spinnen wachten in het web tot er vanzelf een prooi in vliegt. De parapluspin jaagt actief door zichzelf met zijn web met grote snelheid te katapulteren richting een prooi. Wetenschappers hebben onderzocht hoe de spin het web gebruikt.

De parapluspin bouwt een parapluvormig web en gebruikt een scheerlijn van spinrag om het web op spanning te trekken (1). Bij het zien van een prooi laat de spin de scheerlijn schieten en wordt hij door middel van het web gelanceerd in horizontale richting (2 en 3). Hij beweegt een paar keer heen en weer rond de evenwichtstand om daar ten slotte tot stilstand te komen (4).

(De figuren 1 tot en met 4 bij het artikel tonen de spin in het web in de vier stadia van de lancering.)

Tijdens een bepaalde lancering neemt de snelheid van de parapluspin over een afstand van 8,0 mm toe van 0 tot 3,0 m s$^{-1}$. De parapluspin heeft een massa van 0,20 mg.

Vraag 24 3 punten

Bereken met behulp van de wet van arbeid en kinetische energie de gemiddelde resulterende kracht op de spin tijdens deze snelheidstoename. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord

uitkomst: $F_{\text{res}} = 1,1 \cdot 10^{-4}$ N

voorbeeld van een antwoord:

Volgens de wet van arbeid en kinetische energie geldt: $W_{\text{tot}} = \Delta E_k \rightarrow Fs = \frac{1}{2} m v_e^2 - \frac{1}{2} m v_b^2$

$F_{\text{res}} \cdot 8,0 \cdot 10^{-3} = \frac{1}{2} \cdot 2,0 \cdot 10^{-7} \cdot 3,0^2 \rightarrow F_{\text{res}} = \frac{9,0 \cdot 10^{-7}}{8,0 \cdot 10^{-3}} = 1,1 \cdot 10^{-4}$ N.

Vraag 24 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Draaitafel

Opgavetekst

Isha doet een praktisch onderzoek naar wrijvingskracht. Ze gebruikt hierbij een draaitafel. Dit is een apparaat met een draaiend plateau. Zie figuur 1.

figuur 1
figuur 1

De omlooptijd van het plateau is instelbaar.

Ze legt een stalen schijfje s op het plateau, op een afstand r van het midden. Wanneer het plateau draait, maakt dit schijfje een cirkelbaan met straal r. Zie figuur 2.

figuur 2 figuur 3
figuur 2 figuur 3

Met een camera recht boven de draaitafel maakt Isha een filmpje van het schijfje. Hier voert ze een videometing op uit. De afstand x is de kortste afstand tussen het schijfje en de y-as. Zie figuur 3. Op de uitwerkbijlage staat het (x,t)-diagram dat met de videometing is gemaakt.

De wrijvingskracht van het plateau op het schijfje zorgt voor de middelpuntzoekende kracht. Deze wrijvingskracht kan niet groter zijn dan een bepaalde maximale waarde.

Isha varieert de omlooptijd en merkt dat het schijfje op gegeven moment naar buiten schuift. Zie figuur 4.

figuur 4
figuur 4

Vraag 8 3 punten

Leg uit met de formule voor de middelpuntzoekende kracht of de omlooptijd is toegenomen of afgenomen.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Door de verandering van de omlooptijd wordt de benodigde middelpuntzoekende kracht groter dan de maximale wrijvingskracht. Voor

de middelpuntzoekende kracht geldt: F_mpz = mv² . Hieruit volgt dat (bij r gelijk massa m en gelijke straal r) de baansnelheid v moet zijn toegenomen. Een grotere baansnelheid betekent dat de omlooptijd is afgenomen.

  • inzicht dat de benodigde middelpuntzoekende kracht toeneemt door de verandering van de omlooptijd (1)
  • consequent inzicht voor v uit F_mpz = mv² (1)

r

  • consequente conclusie (1)

Vraag 8 in het hele examen

Voor de maximale wrijvingskracht geldt:

F_w = μ_s ⋅ F_n (1)

Hierin is:

  • F_w de maximale wrijvingskracht
  • μ_s de wrijvingscoëfficiënt, een materiaalafhankelijke grootheid
  • F_n de normaalkracht

Isha bedekt het plateau van de draaitafel achtereenvolgens met verschillende materialen. Ze meet steeds bij een omlooptijd van 1,3 s de straal waarbij het stalen schijfje nog net in zijn cirkelbaan blijft. Met het meetresultaat berekent ze de wrijvingscoëfficiënt. Ze vergelijkt haar meetresultaten met de wrijvingscoëfficiënten in tabel 1.

tabel 1

materiaal schijfjemateriaal op plateauwrijvingscoëfficiënt
staalrubber1,2
staalstaal0,7
staalhout0,5
staalmessing0,3

Ze gebruikt een schijfje met een massa van 3,9 gram. Bij één van de materialen blijft het schijfje op een straal van 13 ⋅ 10⁻² m nog net liggen.

Vraag 9 4 punten

Toon met behulp van formule (1) aan op welk materiaal het schijfje dan gelegen heeft.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Er geldt: F_w = F_mpz → μ_s ⋅ F_n = mv² → μ_s = mv² = v² . r mgr gr

Hierin is v de baansnelheid, dus v = 2π/T r = 2π ⋅ 13 ⋅ 10⁻ 2 = 0,63 ms⁻¹. 1,3

Dus: μ_s = gr v² = 9,81 ⋅ 13 ⋅ 10⁻ 0,63² 2 = 0,31.

Dit komt overeen met messing.

  • inzicht dat F_w = F_mpz en gebruik van F_mpz = mv² (1)

r

  • gebruik van F_w = μ_s ⋅ F_n met inzicht dat F_n = m ⋅ g (1)
  • gebruik van v = 2πr/T (1)
  • completeren van de berekening en consequente conclusie (1)

Vraag 9 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Waterkrachttruck

Opgavetekst

In bergachtige gebieden wordt vaak stromend water in een rivier gebruikt om elektriciteit op te wekken. Er zijn echter berggebieden waar een waterkrachtcentrale niet mogelijk is. Voor die situatie is een ontwerp uitgedacht waarbij trucks met water worden gevuld en elektrisch heen en weer rijden tussen berg en dal. Zie figuur 1.

figuur 1
figuur 1

Eén rit bestaat uit de volgende fases:

1) De truck rijdt zonder water en met een halfvolle accu de berg op.

2) De truck wordt boven op de berg gevuld met water uit een meer.

3) De truck rolt naar beneden, waarbij de elektromotor als generator werkt om de accu van de truck op te laden.

4) In het dal wordt het water afgevoerd en wordt een gedeelte van de elektrische energie uit de accu aan het stroomnet geleverd. Hierna begint een nieuwe rit.

Het ontwerp gaat ervan uit dat de truck na een rit een vollere accu heeft dan ervóór.

Het rendement van de energieomzetting in fase 3 hangt onder andere af van de hellingshoek van de berg. De rolweerstandskracht op de wielen van de truck is namelijk recht evenredig met de normaalkracht op de truck. Op de uitwerkbijlage staat een schematische weergave van de truck op een helling. Hierin is de zwaartekracht op de truck getekend, en zijn met stippellijnen twee richtingen aangegeven. Ook staat op de uitwerkbijlage een aantal zinnen.

Vraag 14 5 punten

Voer de volgende opdrachten uit op de uitwerkbijlage:

  • Construeer de normaalkracht F_n op de truck. Geef aan welke krachtpijl bij F_n hoort.
  • Omcirkel in iedere zin steeds het juiste alternatief.
uitwerkbijlage
uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord: −

Antwoordfiguur bij vraag 14 (cv-p13-2-14.webp).

− Als de helling steiler wordt, zal de normaalkracht op de truck kleiner worden.

De rolweerstandskracht zal dan kleiner worden.

De hoeveelheid warmte die ontstaat door de rolweerstandskracht zal kleiner worden.

Het rendement zal hierdoor groter worden.

  • toepassen van een juiste constructie (1)
  • inzicht dat de normaalkracht even groot is als en tegengesteld gericht is aan de component van F_z loodrecht op de helling (1)
  • eerste keuze correct (1)
  • tweede en derde keuze consequent met eerste keuze (1)
  • vierde keuze consequent met derde keuze (1)

Vraag 14 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Veilig ontsnappen

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Vier (s,t)-diagrammen, genummerd I tot en met IV. I: de lijn stijgt steeds minder steil, daalt daarna scherp en loopt dan horizontaal door. II: de lijn stijgt steeds sneller, heeft dan een knik en stijgt daarna rustiger. III: een rechte stijging die daarna horizontaal loopt. IV: een horizontale lijn, daarna een korte piek en daarna een lijn naar nul.

Vraag 7 4 punten

Bij een veilige landing mag de vertraging niet groter zijn dan $10\ \text{m s}^{-2}$. Een monteur met gereedschap heeft een massa van 140 kg. Tijdens de landing wordt deze massa over een afstand van 20 cm afgeremd doordat de monteur de knieën buigt. Voer de volgende opdrachten uit:

  • Bereken de maximale resulterende kracht tijdens een veilige landing.
  • Bereken met de wet van arbeid en kinetische energie de maximale snelheid waarmee het systeem de monteur veilig kan laten landen.
Bekijk het antwoord
  • Gebruik van $F = m \cdot a$ (1p)
  • Gebruik van $W = F \cdot s$ (1p)
  • Gebruik van $E_k = \frac{1}{2} m v^2$ (1p)
  • Completeert de berekeningen: $F_{res} = 1{,}4 \cdot 10^3$ N en $v = 2{,}0$ m s-1 (1p)

Beide uitkomsten moeten kloppen: de maximale resulterende kracht is $1{,}4 \cdot 10^3$ N en de maximale snelheid is 2,0 m s-1. Het scorepunt voor het completeren van de berekeningen vervalt bij een rekenfout of een ontbrekende of verkeerde eenheid.

Vraag 7 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Beugel

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Shutterstock 119131489, door auleena

Foto van een gezicht met een beugel: de slotjes en de draadjes op de tanden.

Bron 20

Figuur uit het examen
Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Schematische tekening van een kaak met een beugel: de tanden in een boog, de beugeldraad langs de tanden, de kracht F_tand op tand P (naar beneden gericht) en de hoek α met een horizontale lijn bovenaan. Er staan al stippellijnen getekend voor de constructie.

Vraag 22 5 punten

Met een beugel kan de stand van tanden aangepast worden. Langs de tanden wordt een draad gespannen die via een slotje tegen de tanden drukt. Zie figuur 1. Op de uitwerkbijlage is een kaak met een beugel schematisch weergegeven.

De spankracht $F_{span}$ in de draad zorgt voor een kracht $F_{tand}$ op tand P. Hierdoor beweegt tand P langzaam in de richting van $F_{tand}$. Hoek α wordt dan kleiner. Tijdens het verplaatsen van tand P wordt $F_{span}$ in de draad gelijk gehouden door de draad steeds iets verder in te korten. Op het moment dat de beugel geplaatst wordt is $F_{tand} = 13$ N.

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Bepaal de grootte van de spankracht $F_{span}$ met behulp van een constructie op de uitwerkbijlage. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.
  • Geef aan of kracht $F_{tand}$ op de tand groter wordt, kleiner wordt of gelijk blijft als de tand naar binnen beweegt.
Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat kracht $F_{tand}$ ontbonden moet worden langs de stippellijnen (1p)
  • Toepassen van een juiste constructie (1p)
  • Bepalen van de schaal: 1,0 cm komt overeen met 5,7 N (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie: $F_{span} = 28$ N (met een marge van 3 N) (1p)
  • Consequente conclusie over de grootte van $F_{tand}$: de kracht op de tand wordt kleiner naarmate de tand naar binnen beweegt (1p)

Op de uitwerkbijlage wordt de kracht $F_{tand}$ (13 N) ontbonden in twee componenten langs de stippellijnen. Bij de schaal 1,0 cm = 5,7 N komt de pijl van $F_{tand}$ overeen met ongeveer 2,3 cm. De pijl $F_{span}$ is 4,9 cm lang, dus $F_{span} = 4{,}9 \cdot 5{,}7 = 28$ N. Naarmate de tand naar binnen beweegt, wordt $F_{tand}$ kleiner.

Uitkomst $F_{span} = 28$ N, met een marge van 3 N. De lengte van de pijl $F_{span}$ is 4,9 cm bij een schaal van 1,0 cm = 5,7 N.

Vraag 22 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Schematische tekening van de boven- en onderkaak met de beugel en een elastiekje tussen de kaken. Draaipunt D staat op de onderkaak. De kracht F_elastiek is als pijl bij het elastiekje getekend, met een stippellijn van de werklijn.

Figuur 3

ElastiekjeF (N)
10,8
21,2
31,4
41,8

Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Vraag 23 3 punten

Een beugel wordt ook gebruikt om de stand van de kaak aan te passen. Om ervoor te zorgen dat de boven- en onderkaak goed op elkaar aansluiten, worden de boven- en onderkaak door elastiekjes met elkaar verbonden. Zie figuur 2. Door een elastiekje wordt een kracht $F_{elastiek}$ uitgeoefend op de onderkaak. Op de uitwerkbijlage is deze kracht getekend. Het elastiekje zorgt voor een moment zodat de kaak na verloop van tijd een stukje om draaipunt D gaat draaien.

Na het aanbrengen van het elastiekje oefent het een moment uit. De kaak oefent een tegengesteld moment uit van $3{,}7 \cdot 10^{-3}$ N m. Er is momentenevenwicht. Er kan uit verschillende elastiekjes worden gekozen. In de tabel in figuur 3 is voor vier elastiekjes de spankracht gegeven die ze op de kaak kunnen uitoefenen.

Figuur 2 staat op ware grootte op de uitwerkbijlage. Voer de volgende opdrachten uit:

  • Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de arm van kracht $F_{elastiek}$.
  • Bepaal met behulp van de figuur 3 welk elastiekje gebruikt moet worden.
Bekijk het antwoord
  • Intekenen van de arm van kracht $F_{elastiek}$ (loodrecht op de werklijn van het elastiekje, met een lengte van 2,1 cm) (1p)
  • Gebruik van $M = F \cdot r$, waarbij de arm $r$ consequent is bepaald (met een marge van 2 mm) (1p)
  • Completeren van de bepaling en consequente conclusie: $F_{elastiek} = 1{,}8$ N, dus elastiekje 4 is nodig (1p)

De arm van de kracht $F_{elastiek}$ is de loodrechte lijn vanaf draaipunt D op de werklijn van het elastiekje, met een lengte van 2,1 cm op de uitwerkbijlage. Met $M = 3{,}7 \cdot 10^{-3}$ N m volgt $F = \frac{3{,}7 \cdot 10^{-3}}{2{,}1 \cdot 10^{-2}} = 1{,}8$ N, dus elastiekje 4.

Uitkomst: $F_{elastiek} = 1{,}8$ N, dus elastiekje 4 (1,8 N in figuur 3). De arm is 2,1 cm.

Vraag 23 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Schip uit koers

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Foto van het containerschip China Shipping Line op de oever van de Schelde, met sleepboten op de achtergrond.

Figuur 2 Gegevens containerschip

GegevenWaarde
Massa$1{,}55 \cdot 10^{5}$ ton
Lengte366 m
Maximaal vermogen$7{,}2 \cdot 10^{7}$ W
Maximale snelheid46 km h−1

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Schematisch, van bovenaf gezien en niet op schaal: het schip op drie momenten, 19.00 uur, 19.06 uur en 19.09 uur. Het schip draait om het punt D. De duwboten duwen aan de achterkant van het schip.

Vraag 3 3 punten

Er werden duwboten ingezet om het schip los te duwen van de oever. Zie figuur 3. De duwboten duwden eerst het schip aan de achterkant opzij. Het schip is hierbij als hefboom te beschouwen. Om 19.00 uur begonnen de duwboten te duwen, het schip lag toen nog stil. Een paar minuten later begon het schip om een punt te draaien dat met D is aangegeven. Op de uitwerkbijlage is de situatie van 19.00 uur, zoals getekend in figuur 3, vergroot weergegeven. In de figuren op de uitwerkbijlage zijn het aangrijpingspunt W van de wrijvingskracht Fw en het aangrijpingspunt B van de totale duwkracht Fduwboten weergegeven. Teken in de figuren op de uitwerkbijlage de armen van Fw en Fduwboten. Leg met behulp van de hefboomwet uit of om 19.00 uur de totale duwkracht Fduwboten groter was dan Fw, kleiner was dan Fw of even groot was als Fw.

Bekijk het antwoord
  • Intekenen van de arm van Fw en de arm van Fduwboten in de figuren op de uitwerkbijlage (1p)
  • Inzicht dat de arm van de duwkracht groter is dan de arm van de wrijvingskracht (1p)
  • Gebruik van de hefboomwet en een consequente conclusie: de totale duwkracht van de duwboten was kleiner dan Fw (1p)

Arm van Fw: de loodrechte afstand van het draaipunt D tot de werklijn van Fw, bij het aangrijpingspunt W. Arm van Fduwboten: de loodrechte afstand van D tot de werklijn van Fduwboten, bij het aangrijpingspunt B. De arm van de duwkracht is langer dan de arm van de wrijvingskracht. De momenten zijn gelijk, dus uit de hefboomwet volgt dat de totale duwkracht van de duwboten kleiner was dan Fw.

Als de kandidaat één of twee armen verkeerd heeft ingetekend, maar deze armen consequent heeft gebruikt bij de beantwoording van de tweede deelvraag, kan de derde deelscore nog wel worden behaald.

Vraag 3 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Boombrommer

Opgavetekst

figuur 3

figuur 3
figuur 3

(h,t)-diagram van een testrit. Horizontale as t (s), 0 tot 45. Verticale as h (m), 0 tot 9. De lijn begint op ongeveer 0,9 m en stijgt tussen ongeveer 2 s en 5 s naar ongeveer 4,2 m. Daarna blijft h ongeveer 4,2 m tot ongeveer 8 s, daalt tot ongeveer 1,7 m bij 12 s en blijft daar tot ongeveer 17 s. Vervolgens stijgt h tot ongeveer 7,4 m bij 29 s, blijft tot ongeveer 31 s en daalt dan rechtlijnig tot ongeveer 0,9 m bij 45 s.

Bron 17

Tijdstip (s)De motorkracht verricht arbeidDe remkracht verricht arbeidEr wordt geen arbeid verricht
7
23
36

figuur 4

figuur 4
figuur 4

Schematische tekening, op schaal, van een uitvinder die stil hangt aan een boom. Het draaipunt D zit onderaan de brommer tegen de boom, het steunwiel S zit hoger tegen de boom. Fz is de zwaartekracht op de uitvinder en de brommer samen, die omlaag werkt. Bij het label rFn staat de arm van de normaalkracht.

Vraag 14 4 punten

In figuur 4 is de situatie van een stil hangende boombrommer schematisch en op schaal weergegeven. De brommer heeft een draaipunt D. De boom oefent op steunwiel S alleen een normaalkracht Fn uit. Door de normaalkracht ontstaat een moment M, dat in evenwicht is met het moment van de zwaartekracht Fz op de uitvinder en de brommer samen. De massa van de uitvinder en de boombrommer samen is 104 kg.
Voer de volgende opdrachten uit:

  • Teken de arm van de zwaartekracht.
  • Bepaal met behulp van de hefboomwet de grootte van de normaalkracht Fn op steunwiel S. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.
Bekijk het antwoord
  • Intekenen van de arm van de zwaartekracht (1p)
  • Gebruik van de hefboomwet (1p)
  • Bepalen van de lengtes van de getekende armen (met een marge van 2,0 mm) (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie (1p)

De arm van de zwaartekracht Fz is de loodrechte afstand van draaipunt D tot de werklijn van Fz: de verticale lijn door het zwaartepunt van de uitvinder en de brommer samen.

Uitkomst: Fn = 1,9·10^3 N. Hefboomwet: Fz · r_Fz = Fn · r_Fn, met Fz = 104 · 9,81 N en de verhouding van de armen op de figuur ongeveer 3,8 : 2,0. Opmerking uit het correctievoorschrift: is de arm verkeerd getekend maar consequent gebruikt, dan blijven de tweede, derde en vierde deelscore behaald.

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 3 punten

De uitvinder wil dat de boom niet wordt beschadigd. Daarom wil hij Fn zo klein mogelijk houden. In het ontwerp kan hij de afstand SD kleiner maken, zie figuur 4. Leg uit of Fn groter wordt, kleiner wordt of gelijk blijft door een kleinere afstand SD.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de arm van de normaalkracht kleiner wordt (1p)
  • Inzicht dat het moment van de normaalkracht gelijk blijft (1p)
  • Consequente conclusie: Fn wordt groter (1p)

Uitkomst: Fn wordt groter. De arm van Fn wordt kleiner, het moment van Fn blijft gelijk, dus Fn moet groter worden.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 5 punten

De uitvinder beweert dat hij 135 bomen van elk 30 m hoog kan beklimmen met 1,5 liter benzine. Het rendement van de motor die in de boombrommer zit, is 18%. Toon met een berekening aan of de bewering van de uitvinder kan kloppen.

Bekijk het antwoord
  • Toont met een berekening aan of de bewering kan kloppen, met opzoeken van de verbrandingswarmte van benzine, gebruik van E_ch = r_V · V, E_z = mgh en het rendement, en een consequente conclusie. Een van beide methoden is volledig goed: (1) met 1,5 liter benzine kunnen ongeveer 2,9·10^2 bomen worden beklommen, meer dan 135; (2) de energie voor 135 bomen (4,13·10^6 J) is 8,3% van de chemische energie van 1,5 liter benzine (4,95·10^7 J), lager dan het rendement van 18%. (5p)

Uitkomst: de bewering kan kloppen. Methode 1: E_ch = r_V · V = 33·10^9 · 1,5·10^-3 = 4,95·10^7 J; nuttige energie 18% = 8,91·10^6 J; mgh per boom = 104 · 9,81 · 30 = 3,06·10^4 J, dus ongeveer 2,9·10^2 bomen (meer dan 135). Methode 2: E_z voor 135 bomen = 104 · 9,81 · 135 · 30 = 4,13·10^6 J, een rendement van 8,3% (lager dan 18%). Beide methoden zijn volledig goed. Aanvulling op het correctievoorschrift: bij methode 1 is de derde deelscore het inzicht dat η = E_nuttig/E_ch en het gebruik van de factor 100; bij methode 2 het inzicht dat η = E_z/E_ch.

Vraag 16 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Noodstopstrook

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Foto van een snelweg met naast de rijbaan een noodstopstrook: een lange, met grind gevulde bak.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

(v,t)-diagram van een remmende vrachtwagen in het grind. Horizontale as: tijd t in s, van 0 tot 10 s. Verticale as: snelheid v in m/s, van 0 tot 30 m/s. Bij t = 0 s is v ongeveer 25 m/s; bij t = 9,0 s is v gelijk aan 0 m/s. Het raster bestaat uit grote hokjes van 1,0 s bij 5,0 m/s.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Hetzelfde (v,t)-diagram als figuur 2 in de opgaven, op de uitwerkbijlage om af te lezen. Horizontale as: t in s, van 0 tot 10 s. Verticale as: v in m/s, van 0 tot 30 m/s. Het raster bestaat uit grote hokjes van 1,0 s bij 5,0 m/s; elk grote hokje komt overeen met 5,0 m.

Bron 12

Figuur uit het examen

Twee vereenvoudigde situaties, I (links) en II (rechts). Een vrachtwagen, aangegeven als een stip, trekt met twee spankrachten aan twee trommels (zwarte stippen). In situatie I maken de spankrachten een grote hoek met elkaar; in situatie II is die hoek kleiner. Labels I en II staan boven de situaties.

Figuur 5

Figuur 5
Figuur 5

Schematische tekening van de vrachtwagen op het vangnet in drie situaties (I, II en III), met de trommels als zwarte stippen en de spankrachten Fs als pijlen. Deze figuur is niet op schaal.

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Foto van een trommel van het vangnet, met de opgerolde stalen band en het net dat eraan is bevestigd.

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Foto van een trommel van het vangnet, met het deksel ernaast.

Vraag 9 3 punten

In Canada is een nieuw ontwerp uitgewerkt voor een noodstopstrook waar vorst geen invloed op heeft. In plaats van grind worden vangnetten gebruikt om de vrachtwagen af te remmen. De vangnetten zitten vast aan trommels. In elke trommel bevindt zich een opgerolde stalen band waar de vangnetten aan zijn bevestigd. Zie figuren 3 en 4. Als een vrachtwagen een net raakt, worden de banden uit de trommels getrokken. Iedere stalen band trekt tijdens het afrollen aan het net. Hierdoor ontstaat in het net een constante spankracht Fs. Dit is schematisch weergegeven in figuur 5. Door de constante spankracht Fs werkt er een remkracht Frem op de vrachtwagen. Op de uitwerkbijlage zijn twee situaties, I en II, vereenvoudigd weergegeven. De klassieke grindstrook levert een steeds grotere remkracht als de vrachtwagen verder het grind in rijdt. Voer de volgende opdrachten uit: construeer de remkracht Frem in situatie I; leg uit of Frem door het vangnet ook steeds groter wordt.

Bekijk het antwoord
  • Construeert de remkracht Frem in situatie I (de vector Frem is getekend) (1p)
  • Inzicht dat in situatie II de resultante van de spankrachten groter is (of construeert Frem in situatie II) (1p)
  • Consequente conclusie: Frem wordt ook door het vangnet steeds groter als de vrachtwagen verder het net inrijdt (1p)

In situatie I is de remkracht Frem als vector getekend, als resultante van de twee spankrachten Fs, met hulplijnen. In situatie II maken de spankrachten een kleinere hoek met elkaar, zodat hun resultante en dus Frem groter is. Conclusie: Frem wordt ook door het vangnet steeds groter naarmate de vrachtwagen verder het net inrijdt, net als bij het grind.

Als in situatie I alleen de hulplijnen zijn getekend, maar de vector Frem niet, dan de eerste deelscore niet toekennen.

Vraag 9 in het hele examen

Figuur 6

Figuur 6
Figuur 6

Schets van een stalen band met de afmetingen: 5,0 cm breed en 3,0 mm dik.

Vraag 10 4 punten

Een band rolt af bij een spankracht van 2,0·10⁴ N. De band is gemaakt van roestvrij staal en wordt elastisch uitgerekt. De band is 5,0 cm breed en 3,0 mm dik. Zie figuur 6. Een ontwerp-eis is dat de band niet te ver mag uitrekken tijdens het afremmen. Toon met een berekening aan of de toename van de lengte door rek kleiner is dan 10%.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt $\sigma = \frac{F}{A}$ (1p)
  • Inzicht dat $A = \text{breedte} \cdot \text{dikte}$ van de band (5,0 cm en 3,0 mm) (1p)
  • Gebruikt $\varepsilon = \frac{\sigma}{E}$ met de elasticiteitsmodulus E van roestvrij staal opgezocht (1p)
  • Completeert de berekening (ε ≈ 6,7·10⁻⁴, dus 6,7·10⁻² %) en trekt de consequente conclusie dat de rek veel kleiner is dan 10% (1p)

Uitkomst: σ ≈ 1,33·10⁸ N/m², ε ≈ 6,67·10⁻⁴ (6,7·10⁻² %), veel minder dan 10%. De elasticiteitsmodulus van roestvrij staal is 0,20·10¹² Pa; Sciencedata geeft 195·10⁹ Pa.

Vraag 10 in het hele examen

Figuur 7

Figuur 7
Figuur 7

Foto van drie vangnetten achter elkaar in een noodstopstrook in de sneeuw. De netten zijn bevestigd aan trommels in de betonnen wand.

Vraag 11 2 punten

Om zware vrachtwagens te stoppen, worden er meerdere vangnetten achter elkaar opgehangen. Ieder net hangt aan meerdere trommels. Iedere trommel is identiek. In figuur 7 zijn drie vangnetten in een klein deel van de noodstopstrook te zien. De noodstopstrook moet zowel lichte als zware vrachtwagens veilig kunnen afremmen. Om veiligheidsredenen mag de vertraging nooit groter zijn dan 0,90·g, ongeacht het formaat van de vrachtwagen. Het eerste net is opgehangen aan minder trommels dan de overige netten. Leg met de tweede wet van Newton uit waarom hiervoor is gekozen.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat uit de tweede wet van Newton volgt dat (bij gelijke Frem) vrachtwagens met een kleine massa een grotere vertraging ondervinden, of dat (bij een bepaalde a_max) vrachtwagens met een kleine massa door een kleinere remkracht moeten worden afgeremd (1p)
  • Inzicht dat minder trommels voor een kleinere Frem door het eerste vangnet zorgen (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Caravanremmen

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Foto van de trekhaak van een caravan met de hefboom van de handrem en de remkabel (breekkabel). Het draaipunt D van de hefboom is aangegeven.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Schematische tekening van de remmechanismen: de hefboom van de handrem met draaipunt D en punt Q, de oplooprem met de veren, de koppeling en de breekkabel naar de koppeling. De tekening is op schaal ten opzichte van figuur 1.

Bron 21

Figuur uit het examen
Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Vergroting van figuur 2 op de uitwerkbijlage: de hefboom van de handrem met draaipunt D en punt Q. De werklijn van de spierkracht en de werklijn van de kracht F zijn al getekend. Hier worden de armen van de krachten getekend.

Vraag 10 4 punten

Caravans hebben een remsysteem dat remblokken tegen remtrommels in de wielen drukt. Dit remsysteem kan op drie verschillende manieren geactiveerd worden:
1 Handmatig door het aantrekken van een hefboom (handrem).
2 Met een breekkabel als de caravan losschiet van de trekhaak (losbreekrem).
3 Doordat een afremmende auto tegen de koppeling duwt (oplooprem).
Zie figuren 1 en 2.
Handrem
De handrem wordt gebruikt bij het parkeren. De handrem werkt met een hefboom die draait rond draaipunt D. Hiermee wordt een kracht uitgeoefend op de remblokken bij de wielen. De hendel wordt omhoog getrokken met een spierkracht. De wielen zijn geblokkeerd totdat de rem wordt ontgrendeld met een knop.
Om de wielen te blokkeren moet op punt Q van de hefboom een kracht $F$ van $3{,}5 \cdot 10^{3}$ N werken.
Figuur 2 is een schematische weergave op schaal van figuur 1. In de uitwerkbijlage staat figuur 2 vergroot weergegeven. Ook zijn de werklijnen getekend van de twee krachten die op de hefboom werken.
Voer de volgende opdrachten uit:

  • Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de armen van de krachten.
  • Bepaal de spierkracht waarmee de handrem moet worden aangetrokken om de wielen te blokkeren.
Bekijk het antwoord
  • Tekent beide armen van de krachten (1p)
  • Gebruikt $F_1 \cdot r_1 = F_2 \cdot r_2$ (1p)
  • Bepaalt de lengte van beide getekende armen (met een marge van 2 mm) (1p)
  • Completeert de bepaling: $F_{\text{spier}} \approx 6{,}9 \cdot 10^{2}$ N (1p)

De armen van de krachten zijn getekend als de loodrechte afstanden van de werklijn van de spierkracht en van de werklijn van de kracht $F$ tot het draaipunt D, zodat de verhouding van de armen past bij de uitkomst van de spierkracht (zie de aiContext).

Uitkomst: $F_{\text{spier}} \approx 6{,}9 \cdot 10^{2}$ N. Voorbeeld: uit de hefboomwet volgt $3{,}5 \cdot 10^{3} \cdot 1{,}4 = F_{\text{spier}} \cdot 7{,}1$, dus $F_{\text{spier}} \approx 6{,}9 \cdot 10^{2}$ N. De armen zijn getekend en gemeten, met een marge van 2 mm per arm.

Vraag 10 in het hele examen

Figuur 3 en 4

Figuur 3 en 4
Figuur 3 en 4 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Figuur 3: de kabel is aan de auto vastgemaakt en loopt naar de hefboom van de handrem met draaipunt D; de caravan is nog aan de auto gekoppeld. Figuur 4: de caravan is losgeschoten, de hefboom is omhooggetrokken en de breekkabel is gebroken.

Figuur 5

Figuur 5
Figuur 5 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Spanning-rekdiagram van de staalsoort. Verticale as: spanning (10^6 N m^-2). Horizontale as: rek. De lijn stijgt eerst steil, loopt daarna vlak op 275 (10^6 N m^-2) en stijgt dan weer tot de breekspanning van 410 (10^6 N m^-2).

Vraag 11 4 punten

Losbreekrem
Als de caravan tijdens het rijden van de auto losraakt, moet de caravan zo snel mogelijk tot stilstand komen. Daarvoor zorgt de losbreekrem. Dit is een kabel die aan één kant vastzit aan de auto en aan de andere kant aan de hefboom van de handrem. Zie figuur 3.
Als de caravan tijdens het rijden loskomt van de auto, trekt de kabel de handrem aan. Zodra de rem in de blokkeerstand is getrokken, breekt de kabel en remt de caravan afzonderlijk van de auto af. Zie figuur 4.
De stalen breekkabel is ontworpen om te breken bij $3{,}5 \cdot 10^{3}$ N. Het spanning-rekdiagram van de gebruikte staalsoort staat in figuur 5.
Bepaal de diameter (dikte) die de staalkabel moet hebben.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de breekspanning uit het diagram volgt: $\sigma = 410 \cdot 10^{6}$ N m$^{-2}$ (1p)
  • Gebruikt $\sigma = \frac{F}{A}$ (1p)
  • Gebruikt $A = \frac{1}{4}\pi d^{2}$ (of $A = \pi r^{2}$ met $d = 2r$) (1p)
  • Completeert de bepaling: $d \approx 3{,}3 \cdot 10^{-3}$ m (1p)

Uitkomst: $d \approx 3{,}3 \cdot 10^{-3}$ m. Voorbeeld: uit het diagram volgt een breekspanning van $\sigma = 410 \cdot 10^{6}$ N m$^{-2}$. Dan $A = \frac{F}{\sigma} = \frac{3{,}5 \cdot 10^{3}}{410 \cdot 10^{6}} = 8{,}5 \cdot 10^{-6}$ m² en $d = \sqrt{\frac{4A}{\pi}} = 3{,}3 \cdot 10^{-3}$ m.

Vraag 11 in het hele examen

Figuur 6

Figuur 6
Figuur 6 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

(v,t)-diagram van een auto met caravan tijdens een afdaling. Horizontale as: t (in s), van 0 tot 650. Verticale as: v (in m/s), van 0 tot 12. De snelheid stijgt tot ongeveer 10 m/s, schommelt daarna tussen ongeveer 3 en 12 m/s, ligt tussen 450 s en 550 s op ongeveer 9 m/s en daalt tussen 550 s en 560 s naar 0 m/s.

Vraag 12 1 punt

Oplooprem
Wanneer de auto afremt, werkt er een kracht van de auto op de caravan. Hierdoor wordt het remsysteem van de caravan geactiveerd, zodat de caravan zelf gaat remmen (oplooprem). Tijdens een lange afdaling kan het remsysteem constant blijven remmen. De remtrommels worden daardoor zeer heet. De ANWB heeft hier onderzoek naar gedaan. In figuur 6 is een $(v,t)$-diagram van een auto met caravan tijdens een afdaling weergegeven.
De combinatie auto met caravan heeft tijdens de afdaling een afstand afgelegd van 4,3 km.
Geef aan hoe dat te bepalen is met behulp van figuur 6. Je hoeft de bepaling niet uit te voeren.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de afstand bepaald moet worden door de oppervlakte onder de grafiek te bepalen (1p)

Voorbeeld: de afstand is te bepalen door de oppervlakte onder de grafiek (het (v,t)-diagram) te bepalen.

Vraag 12 in het hele examen

Bron 22

Figuur uit het examen
Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Het (v,t)-diagram van figuur 6, met dezelfde assen: t (in s) van 0 tot 650 op de horizontale as en v (in m/s) op de verticale as. Hier wordt de helling tussen 550 s en 570 s gebruikt.

Vraag 14 3 punten

Tussen 550 s en 570 s remde de combinatie op een horizontale weg eenparig af tot stilstand. Figuur 6 staat ook op de uitwerkbijlage.
Bepaal met de tweede wet van Newton en de figuur op de uitwerkbijlage de grootte van de remkracht op de combinatie tijdens dit afremmen.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de helling van de grafiek (raaklijn) voor de versnelling: $a = \frac{\Delta v}{\Delta t}$ (1p)
  • Gebruikt $F = m \cdot a$ (1p)
  • Completeert de bepaling: de remkracht is $2{,}7 \cdot 10^{3}$ N (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift (bij vraag 14): de uitkomst is $F = -2{,}7 \cdot 10^{3}$ N. Voorbeeld: de helling van de grafiek tussen 550 s en 560 s geeft $a = \frac{\Delta v}{\Delta t} = \frac{0 - 9{,}0}{560 - 550} = -0{,}90$ m s$^{-2}$, dus $F = m \cdot a = 3{,}0 \cdot 10^{3} \cdot (-0{,}90) = -2{,}7 \cdot 10^{3}$ N. Een kandidaat die rekent met $\Delta v = -9{,}0$ m/s en $\Delta t = 20$ s (550 tot 570 s) krijgt dezelfde punten: dit goed rekenen (dan $F = -1{,}4 \cdot 10^{3}$ N).

Vraag 14 in het hele examen

2023, tijdvak 2: OSIRIS-REx

Vraag 20 3 punten

In 2016 werd de satelliet OSIRIS-REx gelanceerd. Deze satelliet moest een bezoek brengen aan planetoïde Bennu om bodemmonsters op te halen voor onderzoek. Een planetoïde is een klein hemellichaam dat net als een planeet in een baan rond de zon beweegt. Met behulp van observaties en metingen vanaf aarde hebben onderzoekers de massa van Bennu bepaald op $7{,}329 \cdot 10^{10}$ kg.
In 2020 arriveerde OSIRIS-REx bij Bennu. Om veilig te kunnen landen moest de valversnelling op Bennu bekend zijn. De onderzoekers hebben daarom een model van Bennu gemaakt. Bennu werd gemodelleerd als een bol met een straal van $2{,}45 \cdot 10^{2}$ m. Volgens dit model is de gravitatieversnelling op Bennu $1{,}2 \cdot 10^{5}$ keer zo klein als de valversnelling op aarde.
Toon dit met een berekening aan.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt $F_z = G \frac{M m}{r^{2}}$ met het opzoeken van de gravitatieconstante G (1p)
  • Inzicht dat $g = \frac{F_z}{m}$ (1p)
  • Completeert de berekening: $g \approx 8{,}14 \cdot 10^{-5}$ m s$^{-2}$ en een verhouding van $1{,}2 \cdot 10^{5}$ (1p)

Voorbeeld: op het oppervlak geldt $F_z = G \frac{M m}{r^{2}}$ en $g = \frac{F_z}{m}$, dus $g = G \frac{M}{r^{2}} = 6{,}674 \cdot 10^{-11} \cdot \frac{7{,}329 \cdot 10^{10}}{(2{,}45 \cdot 10^{2})^{2}} \approx 8{,}14 \cdot 10^{-5}$ m s$^{-2}$. Dan $\frac{9{,}81}{8{,}14 \cdot 10^{-5}} \approx 1{,}2 \cdot 10^{5}$.

Vraag 20 in het hele examen

Figuur 1 en 2

Figuur 1 en 2
Figuur 1 en 2 Figuur 1: NASA. Figuur 2: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Figuur 1: de satelliet OSIRIS-REx met de robotarm die met de kop op het oppervlak van Bennu staat. Figuur 2: vergroting van de kop van de robotarm op het oppervlak van Bennu. Het gas stroomt via openingen naar buiten (gasstromen, stippellijnen) en het stof wordt in de stofcontainer verzameld.

Bron 23

Figuur uit het examen
Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Vergroting van een deel van figuur 2 op de uitwerkbijlage: de kop met de stofcontainer, met de richting van kracht F (F = 3,3 · 10^-1 N) aan de rechterkant als pijl. Hier wordt de verticale component van F met een constructie bepaald.

Vraag 21 4 punten

De valversnelling bleek te klein voor een echte landing. Daarom werd een andere methode gekozen: OSIRIS-REx maakte alleen met een robotarm contact met Bennu. Zie figuur 1. Tijdens het contact werd gas door de kop van de robotarm geperst. Dit gas liet stof van het oppervlak opwaaien. Dit stof werd verzameld in stofcontainers. Het gas perste zich ten slotte via openingen in de kop naar buiten. Zie schematisch in figuur 2.
Het gas zorgde voor twee even grote krachten $F$ aan de linker- en rechterkant van de kop. De verticale componenten van beide krachten zorgden ervoor dat de kop tegen het oppervlak van Bennu aangedrukt werd.
Op de uitwerkbijlage is een vergroting van een deel van figuur 2 afgebeeld. Hierin is de richting van de kracht $F$ ($F = 3{,}3 \cdot 10^{-1}$ N) aan de rechterkant weergegeven.
Voer de volgende opdrachten uit:

  • Bepaal met een constructie de grootte van de verticale component $F_v$ van deze kracht $F$.
  • Leg met behulp van figuur 2 uit dat de kop in horizontale richting geen versnelling ondervond.
Bekijk het antwoord
  • Gebruikt een juiste methode om de kracht te ontbinden (1p)
  • Completeert de bepaling: $F_v \approx 0{,}24$ N (met een marge van 0,02 N) (1p)
  • Inzicht dat de horizontale krachten links en rechts even groot en tegengesteld gericht zijn (1p)
  • Inzicht dat de nettokracht in horizontale richting, en dus de versnelling, gelijk is aan 0 (1p)

Een constructie op de uitwerkbijlage waarin de kracht $F$ wordt ontbonden in een horizontale en een verticale component, met de verticale component $F_v$ van ongeveer 0,24 N (marge 0,02 N) als uitkomst.

Uitkomst: $F_v \approx 0{,}24$ N (marge 0,02 N). Voorbeeld: uit de constructie en de schaal volgt $F_v = 2{,}6 \cdot \frac{3{,}3 \cdot 10^{-1}}{3{,}6} \approx 0{,}24$ N. Uit de symmetrie van figuur 2 volgt dat de gasstromen links en rechts even groot zijn maar niet in dezelfde richting staan. De krachten in horizontale richting zijn dan even groot en tegengesteld gericht, dus de nettokracht in horizontale richting (en de versnelling) is 0.

Vraag 21 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3 Shutterstock 1159098589 door Raymon Cassel

De satelliet OSIRIS-REx met de robotarm volledig uitgestrekt. De satelliet draait rond de draaias (stippellijn); de pijl geeft de draairichting aan.

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Bovenaanzicht van het ronddraaien: een stippellijn als cirkelbaan. Het materiaal (de bol met massa m) zit aan het uiteinde van de massaloze robotarm; het draaipunt D ligt in het midden van de cirkel.

Vraag 22 2 punten

Door de kleine valversnelling was het moeilijk om nauwkeurig de massa te bepalen van het verzamelde materiaal. Om deze massa toch te kunnen bepalen, was een zogenaamde spin-manoeuvre bedacht. Tijdens deze manoeuvre werd de robotarm met het verzamelde materiaal volledig uitgestrekt. Vervolgens werd OSIRIS-REx met behulp van een stuwraket rondgedraaid. Zie figuur 3.
Van het ronddraaien van het materiaal kan een eenvoudig model worden gemaakt. In dit model draait het materiaal met onbekende massa $m$ aan een massaloze arm met een bekende lengte rond een draaipunt D. Omdat de massa van OSIRIS-REx veel groter is dan de massa van het materiaal is D tevens het zwaartepunt van OSIRIS-REx. Zie het bovenaanzicht in figuur 4.
De kracht van de robotarm op het materiaal werd gemeten.
Leg uit met behulp van een formule uit het informatieboek welke andere grootheid ook gemeten moest worden om de massa te kunnen bepalen.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt $F_{\text{mpz}} = \frac{m v^{2}}{r}$ (1p)
  • Inzicht dat de baansnelheid $v$ (of de omlooptijd $T$) gemeten moet worden (1p)

Voorbeeld: op de massa $m$ werkt een middelpuntzoekende kracht, $F_{\text{mpz}} = \frac{m v^{2}}{r}$. De straal $r$ is bekend en constant en de massa $m$ moet worden bepaald, dus de baansnelheid $v$ (of de omlooptijd $T$) moet worden gemeten.

Vraag 22 in het hele examen

Bron 24

EigenschapZo groot mogelijkZo klein mogelijk
dikte van het hitteschild
oppervlak van het hitteschild
warmtegeleidingscoëfficiënt van het materiaal

Vraag 23 2 punten

OSIRIS-REx moet het materiaal uiteindelijk afleveren op aarde. Om het verzamelde materiaal ongeschonden door de dampkring heen te krijgen, is het opgeslagen in een capsule met een hitteschild. De capsule is zo ontworpen dat de warmtestroom door het hitteschild zo klein mogelijk is, om de temperatuur in de capsule zo laag mogelijk te houden. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met verschillende eigenschappen van het hitteschild waarvoor een ontwerpkeuze is gemaakt.
Geef op de uitwerkbijlage met een kruisje per eigenschap aan of die eigenschap zo groot mogelijk of zo klein mogelijk moet zijn.

Bekijk het antwoord
  • Geeft per eigenschap het juiste kruisje aan: dikte zo groot mogelijk, oppervlak zo klein mogelijk, warmtegeleidingscoëfficiënt zo klein mogelijk (2p)

Kruisjes in de tabel op de uitwerkbijlage: bij dikte van het hitteschild in de kolom zo groot mogelijk; bij oppervlak van het hitteschild en bij warmtegeleidingscoëfficiënt van het materiaal in de kolom zo klein mogelijk.

Het goede antwoord: dikte van het hitteschild zo groot mogelijk; oppervlak van het hitteschild zo klein mogelijk; warmtegeleidingscoëfficiënt van het materiaal zo klein mogelijk. Dit is één subcriterium van 2 punten met de volgende staffel: indien drie antwoorden goed 2 punten; indien twee antwoorden goed 1 punt; indien één of geen antwoord goed 0 punten.

Vraag 23 in het hele examen

2022, tijdvak 1: New Horizons

Opgavetekst

figuur 1 New Horizons

New Horizons
figuur 1

Schematische tekening van de banen van de planeten. De baan van Jupiter is genummerd met de posities 1 tot en met 12 en een pijl geeft de bewegingsrichting aan. In het midden van de binnenste cirkels staat het label aarde. Een lijn geeft het traject van NH, van de baan van Jupiter naar Pluto.

Vraag 8 4 punten

Om NH af te remmen is een raket nodig. Deze raket gebruikt hydrazine als brandstof. De ontwerpers hebben berekend hoeveel hydrazine nodig zou zijn om NH af te remmen van $1{,}2\cdot 10^{4}$ m s−1 tot $2{,}6\cdot 10^{2}$ m s−1. De raketmotor verricht 0,95 MJ arbeid per 1,0 kg gebruikte hydrazine. De ontwerpers concludeerden dat NH veel meer massa aan brandstof nodig zou hebben dan zijn eigen massa van 465 kg. Voer de volgende opdrachten uit: bereken de massa hydrazine die nodig is om de eigen massa van NH af te remmen. Geef aan waarom in werkelijkheid nog veel meer hydrazine nodig zou zijn om NH af te remmen.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de arbeid van de raketmotor gelijk is aan de verandering van de kinetische energie van NH (1p)
  • Inzicht dat de massa hydrazine gelijk is aan de motorarbeid gedeeld door 0,95 MJ per kg (1p)
  • Completeert de berekening: de massa hydrazine is ongeveer $3{,}5\cdot 10^{4}$ kg (1p)
  • Geeft aan dat in werkelijkheid de totale massa bij het begin van het afremmen veel groter is dan 465 kg, doordat de brandstof zelf meeweegt (1p)

Uitkomst (eerste opdracht): m ≈ 3,5·10^4 kg hydrazine. Berekening: de arbeid van de motor is de verandering van de kinetische energie, ΔE = ½·465·((2,6·10^2)² − (1,2·10^4)²) ≈ −3,35·10^10 J, en m = 3,35·10^10 / (0,95·10^6) ≈ 3,5·10^4 kg. Uitkomst (tweede opdracht): de totale massa bij het begin van het afremmen is veel groter dan 465 kg, doordat de brandstof zelf ook meeweegt.

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Stunt in Dubai

Opgavetekst

Stunt in Dubai

Met een katapult kun je steentjes wegschieten. Zie figuur 1.

In Dubai heeft stuntman Chris McDougall zichzelf op een vergelijkbare manier vanaf de grond recht omhoog de lucht in geschoten. Hij gebruikte twee hijskranen als een soort reuzenkatapult. McDougall lag op een klein platform dat door de katapult werd versneld. Zie figuur 2.

De katapult oefende een grote kracht uit op het platform met McDougall. Hierdoor kreeg het platform met McDougall een grote versnelling in verticale richting. Op een bepaalde hoogte kwam hij los van het platform. Even na het bereiken van het hoogste punt opende hij een parachute om veilig te kunnen landen.

figuur 1 Stunt in Dubai

Stunt in Dubai
figuur 1

Foto van een katapult die door een hand wordt vastgehouden. Het steentje en de katapult zijn aangegeven.

figuur 2 Stunt in Dubai

Stunt in Dubai
figuur 2

Foto van het platform met McDougall aan de katapult, gezien van onder naar boven, met de hijskranen. Het platform en de katapult zijn aangegeven.

figuur 3 Stunt in Dubai

Stunt in Dubai
figuur 3

Foto van een stapel zware blokken, gemarkeerd met 5.5-TON, die aan kettingen hangen. Een persoon staat ernaast.

Vraag 21 3 punten

Geef in de tabel op de uitwerkbijlage per fase door omcirkelen aan of de resulterende kracht op McDougall op dat moment naar boven gericht was, naar beneden gericht was of gelijk was aan 0 N. De fases zijn:

  • McDougall wordt versneld door de katapult.
  • McDougall is op het hoogste punt.
  • McDougall daalt met constante snelheid.
  • McDougall wordt afgeremd door de grond.
Bekijk het antwoord
  • Kiest per fase de juiste resulterende kracht: versnelling door de katapult (naar boven), hoogste punt (naar beneden), constante snelheid (gelijk aan 0 N) en afremmen door de grond (naar boven) (3p)

Antwoorden: versneld door de katapult, naar boven gericht; op het hoogste punt, naar beneden gericht; daalt met constante snelheid, gelijk aan 0 N; afgeremd door de grond, naar boven gericht. Puntentabel: vier juist 3 punten, drie juist 2 punten, twee juist 1 punt, één of geen juist 0 punten.

Vraag 21 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Ruimtepuin

Vraag 7 1 punt

Door de bestraling met lasers neemt de snelheid van een brokstuk een beetje af. Hierdoor komt het dichter bij de aarde en zal het uiteindelijk door een snelle toename van temperatuur verdampen. Welke kracht is de directe oorzaak voor deze snelle toename van temperatuur?

  1. A gravitatiekracht
  2. B luchtweerstandskracht
  3. C middelpuntzoekende kracht
  4. D zwaartekracht
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 7 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Kreukelzone

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Twee opstellingen, I en II, van een hefboom met draaipunt D. In beide hangen gewichten aan de hefboom en drukt een staafje op de krachtsensor op tafel. In opstelling I ligt het draaipunt D links, hangen de gewichten in het midden en staat de krachtsensor rechts. In opstelling II ligt het draaipunt D links, staat de krachtsensor in het midden en hangen de gewichten rechts.

Vraag 9 3 punten

Jeroen wil controleren wat de krachtsensor aangeeft voor krachten tot 25 N. Jeroen heeft 25 gewichten van 50 gram. Om tot 25 N te kunnen controleren gebruikt Jeroen een hefboom met draaipunt D waarmee hij met een staafje op de krachtsensor op tafel drukt. Hij kan hier twee verschillende opstellingen (I of II) voor gebruiken. Zie figuur 2. De massa van de hefboom en het staafje mogen verwaarloosd worden.

Leg met de hefboomwet uit welke opstelling (I of II) Jeroen moet gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat er op de krachtsensor een grotere kracht uitgeoefend moet worden dan de gewichten samen kunnen uitoefenen (1p)
  • Inzicht dat volgens de hefboomwet de arm van de gewichten groter moet zijn dan de arm van de krachtsensor (1p)
  • Consequente keuze voor opstelling II (1p)

Als voor de beredenering een berekening is gebruikt waarin een fout zit: maximaal 2 scorepunten.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

De krachtsensor bestaat uit een serieschakeling van de krachtgevoelige weerstand R1 en de ohmse weerstand R2 (zie figuur 3). Als er geen kracht op de krachtsensor werkt, geeft deze sensor toch al een beginspanning U0 die groter is dan 0 V.

Omcirkel op de uitwerkbijlage in elke zin het juiste antwoord.

Als de krachtgevoelige weerstand R1 toeneemt, neemt de spanning over deze weerstand R1 toe / af.
De sensorspanning $U_{sensor}$ over weerstand R2 neemt dan toe / af.
Om de sensorspanning $U_{sensor}$ op 0 V uit te laten komen moet de krachtgevoelige weerstand R1 oneindig groot / nagenoeg nul worden.

Bekijk het antwoord
  • Eerste zin correct: de spanning over R1 neemt toe (toe) (1p)
  • Tweede en derde zin consequent met de eerste zin: de sensorspanning neemt af (af) en R1 moet oneindig groot worden (oneindig groot) (1p)

Uitkomsten: toe, af, oneindig groot.

Vraag 11 in het hele examen

Figuur 5

Figuur 5
Figuur 5

Foto van het karretje op de helling, met de krachtsensor aan de linkerkant. Het karretje rust op twee grote wielen. De zwaartekracht Fz is als verticale pijl van het karretje naar beneden getekend, op schaal.

Vraag 12 5 punten

Als het karretje in rust tegen de sensor staat, constateert Jeroen dat de krachtsensor al een bepaalde spanning $U_A$ geeft die groter is dan $U_0$. Hij concludeert dat dat komt doordat het karretje op een helling staat. Zie figuur 5. De rolweerstandskracht wordt verwaarloosd. Het karretje heeft een massa van 0,26 kg. Figuur 5 staat ook op de uitwerkbijlage. De zwaartekracht $F_z$ is op schaal ingetekend. In deze situatie is de kracht F op de sensor even groot als de component van $F_z$ parallel aan de helling.

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Construeer in de figuur op de uitwerkbijlage deze component van $F_z$.
  • Bepaal de grootte van $U_A$ met behulp van figuur 4.
Bekijk het antwoord
  • Construeert de component van $F_z$ parallel aan de helling: een pijl evenwijdig aan de helling, vanuit het aangrijpingspunt van $F_z$ (1p)
  • Gebruik van $F_z = m\cdot g$: $F_z = 0{,}26\cdot9{,}81 \approx 2{,}55$ N (1p)
  • Gebruik van de schaalfactor, bepaald uit de lengte van de pijl $F_z$ op de uitwerkbijlage (1p)
  • Bepalen van de waarde van F binnen het bereik 0,50 N tot 0,70 N (1p)
  • Consequent aflezen van $U_A$ uit figuur 4 bij die kracht: $U_A = 0{,}5$ V (1p)

Een pijl evenwijdig aan de helling, die begint in het aangrijpingspunt van de zwaartekracht en wijst de helling af, richting de krachtsensor. De lengte is ongeveer 0,6 N op de schaal van de Fz-pijl in de figuur (Fz = 2,55 N).

Uitkomst: U_A = 0,5 V (F ≈ 0,6 N). Bij het bepalen van F geldt een bereik van 0,50 tot 0,70 N. Bij het aflezen van U_A geldt een marge van 0,1 V.

Vraag 12 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Theaterverlichting

Opgavetekst

Figuur 1 en 2

Figuur 1 en 2
Figuur 1 en 2

Links (figuur 1): een balk met lampen op de grond van een theaterpodium. Rechts (figuur 2): een zaal met de balk met lampen hoog opgehangen onder het dak, met kabels naar het plafond.

Balk met lampen op de uitwerkbijlage

Balk met lampen op de uitwerkbijlage

Schematische tekening, op schaal, van de balk met lampen. Links bij D is het draaipunt van de linker kabel. Rechts is kabel II bevestigd. Het zwaartepunt Z ligt links van het midden, dichter bij D dan bij kabel II.

Vraag 25 4 punten

Theaterpodia worden verlicht met lampen. Deze lampen moeten voor iedere show anders worden opgehangen. Om dat veilig te doen, worden de lampen op de grond aan een balk bevestigd. Zie figuur 1. Deze balk wordt vervolgens met twee staalkabels opgehesen naar het plafond. Zie figuur 2. Op de uitwerkbijlage is schematisch en op schaal een balk met lampen getekend. De verdeling van de (niet-afgebeelde) lampen is niet gelijk; de ligging van het zwaartepunt Z van balk en lampen samen is weergegeven. De bevestiging van de linker kabel wordt als draaipunt D beschouwd. De totale massa is 230 kg. Bepaal met behulp van de hefboomwet de spankracht in kabel II. Geef je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van $F_1 r_1 = F_2 r_2$ (1p)
  • Gebruik van $F_z = mg$ (1p)
  • Bepalen van $r_z$ en $r_{II}$ op de uitwerkbijlage, met een marge van 2 mm (1p)
  • Completeren van de bepaling en de significantie: $F_{II} = 3{,}7 \cdot 10^{2}$ N (1p)

Met $r_z = 22$ en $r_{II} = 134$ (zelfde eenheid) en $F_z = 230 \cdot 9{,}81 = 2256$ N volgt $F_{II} = \frac{22}{134} \cdot 2256 = 3{,}7 \cdot 10^{2}$ N.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 28 4 punten

Met de elektrische sensorspanning wordt bepaald of de mechanische spanning in de staalkabel niet te hoog is. Om de lampen veilig op te hangen moet de mechanische spanning σ in iedere kabel minder zijn dan $2{,}4 \cdot 10^{8}$ N m⁻². Na het monteren van een aantal lampen bedraagt de elektrische sensorspanning voor de ene kabel 2,520 V en voor de andere kabel 2,510 V. Figuur 6 staat ook op de uitwerkbijlage. Toon met een bepaling aan of de belasting van de twee staalkabels nog in het veilige gebied zit.

Bekijk het antwoord
  • Aflezen van ε bij U = 2,520 V, met een marge van 0,001% (1p)
  • Gebruik van $E = \frac{\sigma}{\varepsilon}$ met opzoeken van E (1p)
  • Completeren van de bepaling van σ (1p)
  • Inzicht dat de hoogste elektrische spanning bepalend is voor de veilige belasting, en een consequente conclusie dat beide kabels in het veilige gebied zitten (1p)

Bij 2,520 V hoort ε = 0,081% (marge 0,001%). Met Binas (E = 0,20 ∙ 10¹² Pa) is σ = 1,6 ∙ 10⁸ N m⁻²; met Sciencedata (E = 210 ∙ 10⁹ Pa) is σ = 1,7 ∙ 10⁸ N m⁻². Beide zijn onder de maximale 2,4 ∙ 10⁸ N m⁻². Een afwijking door roestvrij staal (E = 195 ∙ 10⁹ Pa) of een ε van 0,08% niet aanrekenen.

Vraag 28 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Lassen

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Foto van het lassen: een brander verhit twee metalen delen tot het materiaal op de plek van de verhitting smelt.

Figuur 9

Figuur 9
Figuur 9

Las tussen twee ijzeren plaatjes, met aan de plaatjes een trekkracht F.

Vraag 7 2 punten

Als de las is afgekoeld zijn de ijzeren plaatjes op die plek tot één geheel met elkaar verbonden. De oppervlakte A van de las is 6,4·10⁻⁵ m². Op de las kan een trekkracht F uitgeoefend worden. Zie figuur 9. Bereken de maximale trekkracht F op de las zonder dat de las breekt.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule σ = F / A met σ = 3,5·10⁸ Pa (treksterkte, zie figuur 1). (1p)
  • Completeert de berekening: F = 2,2·10⁴ N. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Sprong van Luke Aikins

Opgavetekst

Figuur 1 Sprong van Luke Aikins

Sprong van Luke Aikins
Figuur 1 Foto's van Luke Aikins

Foto van Luke Aikins bij zijn sprong.

Figuur 2 Sprong van Luke Aikins

Sprong van Luke Aikins
Figuur 2 Foto's van Luke Aikins

Foto van Luke Aikins tijdens de sprong.

Vraag 20 2 punten

Aikins ondervond een luchtweerstandskracht. Hiervoor geldt: $F_w = kAv^2$, met k een constante, A de frontale oppervlakte van Aikins en v de snelheid ten opzichte van de lucht. Dankzij de luchtweerstandskracht bereikte hij na verloop van tijd een constante snelheid van 54 m s⁻¹. Zijn massa is 75 kg en zijn frontale oppervlakte is 0,80 m². Bereken de waarde van k.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de luchtweerstandskracht bij een constante snelheid even groot is als de zwaartekracht: F_w = m·g. (1p)
  • Completeert de berekening: k = 0,32 kg m⁻³. (1p)

Een verkeerde eenheid voor k wordt niet aangerekend.

Vraag 20 in het hele examen

Figuur 3 Handen van Aikins, de luchtweerstandskrachten

Handen van Aikins, de luchtweerstandskrachten
Figuur 3

Aikins met beide handen in de luchtstroom. De werklijnen en aangrijpingspunten van de luchtweerstandskrachten op beide handen zijn getekend, met draaipunt D.

Figuur 4 Handen van Aikins na het buigen van één hand

Handen van Aikins na het buigen van één hand
Figuur 4

Aikins buigt één hand dichter naar zich toe. De grootte van de luchtweerstandskrachten op zijn handen blijft gelijk, met draaipunt D.

Vraag 22 4 punten

Vlak voor de landing moest Aikins draaien. Dat deed hij door een van zijn handen dichter bij zijn lichaam te houden. Aikins wordt hierbij als stilstaand beschouwd, terwijl de bewegende lucht weerstandskracht op zijn beide handen uitoefent. Andere krachten worden niet meegenomen. Op beide handen werken even grote luchtweerstandskrachten. De werklijnen en aangrijpingspunten van deze krachten zijn weergegeven in de figuur. Aikins is hierbij in evenwicht. Aikins buigt één hand dichter naar zich toe. De grootte van de luchtweerstandskrachten op zijn handen blijft constant. Hierdoor ontstaat een verschil in moment links en rechts. Als gevolg van het buigen begint Aikins te draaien rondom draaipunt D, in de richting van de kracht met het grootste moment. Zie figuren 3 en 4. Voer de volgende opdrachten uit: teken in beide figuren de luchtweerstandskrachten op de handen, alle krachten in de juiste onderlinge verhouding; teken in beide figuren de armen die horen bij deze krachten; omcirkel in iedere zin het goede antwoord: 'Doordat Aikins één hand naar zich toe buigt, wordt het moment van de luchtweerstandskracht op die hand groter / kleiner.' 'Aikins begint hierdoor te draaien in de richting van P / Q.'

Bekijk het antwoord
  • Alle krachtvectoren vanuit de handen zijn recht naar boven gericht. (1p)
  • Alle krachtvectoren zijn even lang. (1p)
  • Iedere arm is de kortste afstand tussen draaipunt D en de werklijn van de kracht. (1p)
  • Beide zinnen zijn juist: het moment op de gebogen hand wordt kleiner, en Aikins draait in de richting van Q. (1p)

In beide figuren zijn de luchtweerstandskrachten vanuit de handen recht naar boven getekend, alle krachtvectoren even lang, en is iedere arm de kortste afstand tussen draaipunt D en de werklijn van de bijbehorende kracht. Na het buigen van één hand is het moment van de kracht op die hand kleiner. Aikins draait dan in de richting van Q.

Wanneer een kandidaat bij de laatste deelvraag voor een andere dan de gegeven oplossing kiest en die is consequent met de getekende krachtvectoren uit de eerste deelvraag, mag de laatste deelscore worden toegekend (aanvulling op het correctievoorschrift, pagina 15).

Vraag 22 in het hele examen

Technische ontwerpoplossingen voor het net en natuurkundige concepten

Oplossing in ontwerpNatuurkundig concept
Het net is hoog opgehangen.plastische vervorming / remafstand / treksterkte
Het net scheurt niet.plastische vervorming / remafstand / treksterkte
Het net veert niet terug.plastische vervorming / remafstand / treksterkte

Vraag 24 2 punten

Het net moest aan diverse eisen voldoen om Aikins veilig tot stilstand te brengen. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met technische ontwerpoplossingen voor het net en natuurkundige concepten die daarbij een rol spelen. Omcirkel bij elke ontwerpoplossing het beste bijbehorende natuurkundige concept: het net is hoog opgehangen (remafstand); het net scheurt niet (treksterkte); het net veert niet terug (plastische vervorming).

Bekijk het antwoord
  • Koppelt de ontwerpoplossingen aan het juiste concept: hoog opgehangen aan remafstand, niet scheuren aan treksterkte, niet terugveren aan plastische vervorming. (2p)

Drie antwoorden juist: 2 punten. Twee of één antwoord juist: 1 punt. Geen antwoorden juist: 0 punten.

Vraag 24 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Schommelsprong

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

(v,t)-diagram van de schommelsprong uit de videometing. De snelheid is positief op de heenweg (van S naar E) en negatief op de terugweg (van E naar S). De beweging begint met een val tot het touw strak staat, daarna volgt een schommelbeweging. Horizontale as t (s) van 0 tot 20, verticale as v (m s−1) van −20 tot 20.

Vergroting van het (v,t)-diagram op de uitwerkbijlage

Vergroting van het (v,t)-diagram op de uitwerkbijlage

Vergroting van een deel van het (v,t)-diagram van figuur 2, voor t van 0 tot 10 s. Verticale as v (m s−1) van −20 tot 20, horizontale as t (s). Het rechte deel van de val loopt van t = 0 tot ongeveer t = 1,0 s.

Vraag 11 3 punten

De springer (m = 60 kg) gaat met een snelheid van 16,8 m s−1 door de evenwichtsstand E. Het touw heeft een lengte van 18 m. Op het moment dat de springer voor de eerste keer in het laagste punt van de baan door de evenwichtsstand E slingert, is de spankracht in het touw maximaal. Deze maximale spankracht is op dat moment te bepalen met de volgende formule:

F_{s,max} = F_z + F_{mpz}

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Bereken met behulp van de snelheid de grootte van de middelpuntzoekende kracht.
  • Toon aan dat de maximale spankracht gelijk is aan 1,5·10³ N.
Bekijk het antwoord
  • Gebruikt F_mpz = m·v²/r (1p)
  • Gebruikt F_s,max = F_z + F_mpz met F_z = m·g (1p)
  • Completeert beide berekeningen: F_mpz ≈ 9,4·10² N en F_s,max ≈ 1,5·10³ N (1p)

Uitkomst: F_mpz = 9,4·10² N en F_s,max = 1,5·10³ N. Als de middelpuntzoekende kracht niet met behulp van de snelheid is berekend, vervallen de eerste en de laatste deelscore.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 4 punten

Bergbeklimmers gebruiken speciaal touw om veilig te kunnen klimmen. Een veelgebruikt klimmerstouw heeft een diameter van 10 mm en een treksterkte van 2,4·10⁸ N m−2. Volgens de fabrikant mag het touw niet zwaarder belast worden dan 20% van de treksterkte. Lara vraagt zich af of dat touw ook sterk genoeg is voor deze schommelsprong met een maximale spankracht van 1,5·10³ N.

Toon aan of dit touw sterk genoeg is voor de schommelsprong die Lara heeft onderzocht.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt σ = F/A (1p)
  • Gebruikt A = π·r² met r = d/2 = 5,0·10⁻³ m (1p)
  • Past de factor 0,20 juist toe: de toegelaten spanning is 4,8·10⁷ N m−2 (1p)
  • Completeert de berekening (σ ≈ 1,9·10⁷ N m−2) en trekt een consequente conclusie: het touw is sterk genoeg (1p)

Uitkomst volgens het CV: A = 7,85·10⁻⁵ m², σ ≈ 1,9·10⁷ N m−2, toegelaten spanning 0,20·2,4·10⁸ = 4,8·10⁷ N m−2, dus het touw is sterk genoeg. Er hoeft geen rekening gehouden te worden met significantie.

Vraag 12 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Vier opties I, II, III en IV met de kracht of krachten op de springer in de uiterste stand, en de baan waarlangs de springer beweegt. Voor alle krachten is het bevestigingspunt van het touw het aangrijpingspunt.

Vraag 13 1 punt

In de uiterste standen van de schommelbeweging is de snelheid nul. In figuur 3 staan vier verschillende opties voor de kracht of krachten op de springer in de uiterste stand. Voor alle krachten is het bevestigingspunt van het touw als aangrijpingspunt gebruikt. De baan waarlangs de springer beweegt, is ook weergegeven.

Geef aan welke optie (I, II, III of IV) de resulterende kracht het best weergeeft.

  1. A I
  2. B II
  3. C III
  4. D IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 13 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Accuboormachine

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Foto van een accuboormachine, met daarnaast de eigenschappen die op de doos staan: capaciteit 1,3 Ah; spanning 10,8 V; (maximaal) vermogen 180 W; (maximaal) koppel 16 Nm.

Vraag 11 2 punten

Het koppel van de boormachine is de kracht F die op het uiteinde van een boorgat wordt uitgeoefend, vermenigvuldigd met de diameter d van het boorgat. Inge boort een gat met een diameter van 15 mm. Het koppel van haar boor is 16 Nm. Bereken de kracht op het uiteinde van het boorgat.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat koppel = F · d (1p)
  • Completeren van de berekening (F = 1,1·10³ N) (1p)

Uitkomst: F = 1,1·10³ N (F = 16 / 0,015).

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

Het koppel van de boormachine is de kracht F die op het uiteinde van een boorgat wordt uitgeoefend, vermenigvuldigd met de diameter d van het boorgat. Op een internetforum ziet Inge dat iemand beweert: „Als het koppel van een boormachine niet verandert, geldt: hoe groter de diameter van het boorgat, hoe groter de kracht aan de rand van het gat.” Leg met behulp van de definitie van koppel uit of deze bewering klopt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de kracht F kleiner wordt bij een grotere diameter, omdat het koppel gelijk blijft (1p)
  • Consequente conclusie: de bewering klopt niet (1p)

Vraag 12 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Wereldrecord blobspringen

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 (h,t)-diagram van de videometing van de recordpoging.
Tijd3 personenZimmerli
09,90
15,2
1,272,6
1,40,50
1,500,8
28,7
316,5
3,317,0
414,9
53,0
5,20

Vraag 9 3 punten

Zimmerli heeft een massa van 80 kg. Uit de videometing volgt dat Zimmerli tijdens de lancering door de blob een gemiddelde versnelling omhoog heeft ondergaan van 1,78 · 10² m s⁻². Bereken de gemiddelde kracht omhoog die de blob tijdens de lancering op Zimmerli heeft uitgeoefend.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt $F_{res} = m \cdot a$ (1p)
  • Inzicht dat geldt $F_{blob} = F_{res} + F_z$ (1p)
  • Completeert de berekening met $F_z = m \cdot g$: F_blob = 1,5 · 10⁴ N (1p)

Heeft de kandidaat geen gebruik gemaakt van $F_z = m \cdot g$, dan vervallen het tweede en het derde scorepunt.

Vraag 9 in het hele examen

Foto 3

Foto 3
Foto 3

Foto van Zimmerli in de lucht na de lancering uit de blob, op weg naar het hoogste punt.

I

I
I

Silhouet van de springende Zimmerli met een verticale lijn door het zwaartepunt, omhoog en omlaag.

II

II
II

Silhouet van de springende Zimmerli met een verticale lijn door het zwaartepunt, omhoog en omlaag.

III

III
III

Silhouet van de springende Zimmerli met een verticale pijl omhoog vanuit het zwaartepunt.

IV

IV
IV

Silhouet van de springende Zimmerli met een verticale lijn omlaag vanuit het zwaartepunt.

Vraag 10 1 punt

Foto 3 op de uitwerkbijlage toont Zimmerli op weg naar het hoogste punt. Geef aan in welke van de onderstaande tekeningen I, II, III of IV de krachtvector of de krachtvectoren op Zimmerli in verticale richting op dat moment juist is of zijn weergegeven.

  1. A I
  2. B II
  3. C III
  4. D IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 12 2 punten

De luchtweerstand is niet verwaarloosbaar, waardoor Zimmerli bij deze recordpoging minder hoog kwam dan de maximale hoogte die hij zou kunnen bereiken. Op de uitwerkbijlage staan nog drie mogelijke verklaringen voor het niet bereiken van de maximale hoogte. Geef op de uitwerkbijlage van elke verklaring aan of deze juist of onjuist is: De blob neemt energie op. De zwaartekracht remt Zimmerli af. Zimmerli schiet schuin omhoog weg.

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij alle drie de verklaringen aan dat ze onjuist zijn (2p)

Op de uitwerkbijlage bij alle drie de verklaringen 'onjuist' aangekruist: de blob neemt energie op (onjuist), de zwaartekracht remt Zimmerli af (onjuist) en Zimmerli schiet schuin omhoog weg (onjuist).

Puntentabel: drie verklaringen juist aangekruist 2 punten; twee juist 1 punt; één of geen juist 0 punten. Alle drie de verklaringen zijn onjuist.

Vraag 12 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Elysium

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Illustratie van het ringvormige ruimtestation Elysium, dat om zijn as S draait. De aarde staat onderin het beeld, met een lichtbron rechts achter de aarde.

I

I
I

Halve ring met een bewoner onderin. Geen krachtpijlen op de bewoner; alleen een kleine pijl bij het label I.

II

II
II

Halve ring met een bewoner onderin. Op de bewoner één krachtpijl omhoog.

III

III
III

Halve ring met een bewoner onderin. Op de bewoner één lijn omlaag.

IV

IV
IV

Halve ring met een bewoner onderin. Op de bewoner een pijl omhoog en een lijn omlaag.

V

V
V

Halve ring met een bewoner onderin. Op de bewoner een pijl omhoog en een pijl horizontaal naar links.

Vraag 28 1 punt

Elysium draait als een wiel met constante baansnelheid om zijn as S. Zie figuur 1. Een bewoner in de ring ervaart hierdoor wel een normaalkracht waardoor het lijkt alsof hij op het aardoppervlak staat. Deze normaalkracht werkt als middelpuntzoekende kracht. Geef aan in welk plaatje I, II, III, IV of V de kracht of de krachten op de bewoner als gevolg van het draaien van de ring juist is of zijn weergegeven.

  1. A I
  2. B II
  3. C III
  4. D IV
  5. E V
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 28 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Hyperloop

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Tekening van een hyperloop: een pod met passagiers die met hoge snelheid door een buis reist.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Grafiek: horizontaal de tijd t in s (0 tot 20 s), verticaal de snelheid v in m s−1 (0 tot 140 m s−1). Deel I: de pod wordt met de motor versneld. Deel II: de motor is uitgeschakeld. Deel III: de motor remt de pod af.

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Tekening van de spaken van het wiel. Elke spaak van aluminium heeft een doorsnede met oppervlakte A = 15 cm².

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Schematische tekening van de ring met vier massa's van 2,5 kg, elk op een cirkelbaan met een straal van 22,5 cm.

Vraag 16 4 punten

Sommige ontwerpers gaan uit van een pod op wielen. Bij hoge snelheid breken wielen als de middelpuntzoekende kracht in het wiel te groot wordt. De ontwerpers gebruiken een model van een wiel om in een simulatie te testen of hun wielontwerp sterk genoeg is. In het model wordt het wiel voorgesteld als een ring van 10 kg met 4 spaken. Iedere spaak is van aluminium en heeft een doorsnede met een oppervlakte van 15 cm². Zie figuur 3. In de simulatie is aan iedere spaak een kwart van de totale massa van de ring bevestigd. Zie schematisch in figuur 4. Deze massa's krijgen een baansnelheid van 1,2·10^3 km h−1 en beschrijven een cirkelbaan met een straal van 22,5 cm. De zwaartekracht wordt verwaarloosd.

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Toon aan dat bij 1,2·10^3 km h−1 de middelpuntzoekende kracht op één massa van 2,5 kg gelijk is aan 1,2·10^6 N.
  • Toon aan of de spaak sterk genoeg is.
Bekijk het antwoord
  • Gebruik van F_mpz = m·v²/r (1p)
  • Gebruik van σ = F/A (1p)
  • Completeren van de berekeningen (1p)
  • Vergelijken met de treksterkte van aluminium (0,4·10^8 tot 0,5·10^8 Pa) en consequente conclusie: de spaak is niet sterk genoeg (1p)

Er hoeft geen rekening gehouden te worden met significantie.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 3 punten

Andere ontwerpers hebben niet voor wielen gekozen, maar voor magneten die de pod boven de rails laten zweven en kleine schokken opvangen. Dit systeem met magneten werkt als een soort veer met veerconstante C. Een beladen pod (m = 1,30·10^3 kg) zweeft 4,0 cm boven de rail. Een lege pod (m = 8,0·10^2 kg) zweeft 7,0 cm boven de rail.

Bereken de veerconstante van dit systeem.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat F = m·g, met m = m beladen pod − m lege pod (1p)
  • Gebruik van F = C·u (1p)
  • Completeren van de berekening (C = 1,6·10^5 N m−1) (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2018, tijdvak 1: SpaceShipOne

Opgavetekst

Verticale snelheid vy van het ruimteschip

Verticale snelheid vy van het ruimteschip

Verticale snelheid vy (m s−1) tegen de tijd t (s), van 0 tot ongeveer 500 s. Op de tijdas staan de tijdstippen ta, tb, tc en td. De snelheid stijgt vanaf 0 m s−1 tot een maximum van ongeveer 1100 m s−1 op tijdstip tb (ongeveer 80 s). Daarna daalt de snelheid bijna recht tot 0 m s−1 op tijdstip tc (ongeveer 195 s) en verder tot een minimum van ongeveer −1100 m s−1 bij td (ongeveer 310 s). Daarna loopt de snelheid terug naar ongeveer −100 m s−1 bij 500 s.

Figuur 1

Schematische baan van SpaceShipOne. Het ruimteschip wordt op ongeveer 15 km hoogte losgekoppeld van het vliegtuig White Knight. Punt a: de raketmotor gaat aan en het schip gaat vrijwel verticaal omhoog. Punt b: de raketmotor gaat uit. Punt c: het hoogste punt van de baan. Punt d: na dit punt begint de luchtweerstand het schip af te remmen. Punt e: vanaf hier vliegt het schip als zweefvliegtuig verder tot de landing.

Vraag 15 4 punten

Op een bepaalde hoogte ten opzichte van de aarde (maar ook aan het aardoppervlak zelf) geldt voor de valversnelling: $g = \frac{GM}{r^2}$ Hierin is G de gravitatieconstante (in N m² kg⁻²), M de massa van de aarde (in kg) en r de afstand tot het middelpunt van de aarde (in m). Bereken de valversnelling op 100 km hoogte.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt g = GM/r² (1p)
  • Zoekt de waarden van de massa van de aarde en van G op (1p)
  • Inzicht dat r = r_aarde + 100·10³ m, en zoekt de straal van de aarde op (1p)
  • Completeert de berekening (1p)

Uitkomst g = 9,518 m s⁻². Constanten: G = 6,674·10⁻¹¹ N m² kg⁻², M = 5,972·10²⁴ kg, r_aarde = 6,371·10⁶ m, r = r_aarde + 100·10³ m = 6,471·10⁶ m. Opmerkingen uit het correctievoorschrift: de constanten moeten zijn opgezocht met minimaal zoveel significante cijfers als het antwoord van de kandidaat; is r_aarde niet meegenomen, dan vervallen de derde en vierde deelscore; is er geantwoord in twee significante cijfers, dan niet aanrekenen.

Vraag 15 in het hele examen

Bron 13

wel gewichtloosniet gewichtloos
traject ab
traject bc
in punt c
traject cd

Vraag 16 2 punten

De inzittenden van het ruimteschip zijn op een deel van hun vlucht gewichtloos; dit betekent dat de normaalkracht op de inzittenden op dat moment gelijk is aan 0 N. Kruis in de tabel op de uitwerkbijlage aan of de inzittenden van het ruimteschip wel of niet gewichtloos zijn op de trajecten ab, bc, cd en in punt c.

Bekijk het antwoord
  • Kruist per traject en in punt c het juiste vak aan: traject ab niet gewichtloos; traject bc en in punt c wel gewichtloos; traject cd in een van beide kolommen (2p)

Juiste antwoorden: traject ab niet gewichtloos; traject bc wel gewichtloos; in punt c wel gewichtloos; traject cd mag in beide kolommen, omdat vóór punt d al luchtweerstand is (uit de vierde streep in de inleidende tekst). Puntentabel uit het correctievoorschrift: vier antwoorden juist 2 punten; twee of drie juist 1 punt; één of geen juist 0 punten.

Vraag 16 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Auto uit het ijs

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Zijaanzicht van de auto op de planken die onder een hellingshoek α met de bodem liggen: het zwaartepunt Z in de auto, de staalkabel naar de as in het ijs, de dwarsbalk aan de as, het ijs, het water en de bodem. Een deel van deze figuur staat op schaal op de uitwerkbijlage.

Deel van figuur 2, op schaal

Deel van figuur 2, op schaal

Deel van het zijaanzicht uit figuur 2, op schaal: de auto met het zwaartepunt Z, de hellingshoek α en de spankracht Fspan = 6,1·10³ N langs de helling. De werklijn van de spankracht loopt vanuit Z.

Vraag 24 4 punten

De planken maken een hellingshoek α met de bodem. Op de auto werken in deze situatie een spankracht, een normaalkracht en een kracht F recht omlaag. De kracht F is de resultante van de zwaartekracht omlaag en de kracht van het water op de auto omhoog. De auto wordt met constante snelheid tegen de helling naar boven getrokken. Als de auto net is los getrokken van de bodem is de spankracht in de kabel 6,1·10³ N. Een deel van figuur 2 staat op schaal op de uitwerkbijlage. De spankracht en de werklijn van F zijn hierin getekend vanuit het zwaartepunt Z. Voer de volgende opdrachten uit op de uitwerkbijlage: construeer de kracht F en de normaalkracht vanuit punt Z; bepaal de grootte van F met behulp van deze constructie.

Bekijk het antwoord
  • Juiste constructie van de normaalkracht vanuit Z, loodrecht op de helling (1p)
  • Juiste constructie van F uit Fspan, met F naar beneden ingetekend (1p)
  • Bepaalt de schaal met behulp van de vector Fspan (1p)
  • Completeert de bepaling van F met een marge van 0,5·10³ N: F ≈ 7,8·10³ N (1p)

Op de uitwerkbijlage, vanuit het zwaartepunt Z: een normaalkracht loodrecht op de helling, en een kracht F recht omlaag. De vector van de spankracht Fspan (6,1·10³ N) langs de helling bepaalt de schaal: 1,0 cm komt overeen met 1,0·10³ N. De kracht F is daarin ongeveer 7,8 cm lang, dus F = 7,8·10³ N.

Uitkomst F = 7,8·10³ N. Uit de vector van de spankracht volgt de schaal: 1,0 cm = 1,0·10³ N. Wordt F niet naar beneden ingetekend, dan vervalt de tweede deelscore, maar is de vierde deelscore nog wel te behalen.

Vraag 24 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Bovenaanzicht, niet op schaal: een cirkel rond het draaipunt S. De balk loopt vanuit S naar het uiteinde, met de dwarsbalk aan het uiteinde en een krachtvector (pijl) van de man bij dat uiteinde. Links de kabel die van S naar de auto loopt; dat deel valt buiten de uitsnede.

Vraag 25 3 punten

De lengte van het uiteinde van de balk tot het draaipunt S is 5,0 m. De as heeft een diameter van 18 cm. Zie het bovenaanzicht in figuur 3. In het begin duwt één man tegen het uiteinde van de balk. Zie de krachtvector in figuur 3. Deze figuur is niet op schaal. De spankracht in de kabel is op dat moment 6,1·10³ N. Bereken de kracht waarmee de man tegen het uiteinde van de balk moet duwen om deze spankracht te kunnen leveren.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de hefboomwet F1·r1 = F2·r2 (1p)
  • Inzicht dat de straal van de as r = ½·d is, dus 0,090 m (1p)
  • Completeert de berekening: F = 1,1·10² N (1p)

Uitkomst F = 1,1·10² N. Hefboomwet F1·r1 = F2·r2 met r1 = 5,0 m en r2 = ½·d = 0,090 m, dus F1 = 6,1·10³ · 0,090 / 5,0.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 4 punten

De kabel is gemaakt van koolstofstaal met een elasticiteitsmodulus van 0,20·10¹² N m⁻² (1 N m⁻² = 1 Pa). De spankracht is 6,1·10³ N. Tijdens het spannen rekt de kabel uit. De kabel heeft een doorsnede met een oppervlakte van 80 mm² en een beginlengte van 15 m. Bereken de lengteverandering van de kabel tijdens het spannen.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt σ = F/A (1p)
  • Gebruikt ε = σ/E (1p)
  • Gebruikt ε = Δℓ/ℓ₀ (1p)
  • Completeert de berekening: Δℓ = 5,7·10⁻³ m (1p)

Uitkomst Δℓ = 5,7·10⁻³ m (σ = 7,63·10⁷ N m⁻², ε = 3,81·10⁻⁴).

Vraag 26 in het hele examen

Bron 19

verandering in ontwerpwordt groter (de kracht die één man aan het einde van de balk moet uitoefenen)wordt kleinerblijft gelijk
langere dwarsbalk
kleinere hellingshoek
dikkere as
langere kabel

Vraag 29 3 punten

In het ontwerp zijn verschillende veranderingen mogelijk. In de tabel op de uitwerkbijlage staan enkele voorstellen voor veranderingen. Kruis in de tabel per verandering aan of de kracht die één man op het einde van de dwarsbalk moet uitoefenen om de auto uit het ijs te takelen groter wordt, kleiner wordt of gelijk blijft.

Bekijk het antwoord
  • Kruist per verandering het juiste vak aan: langere dwarsbalk wordt kleiner; kleinere hellingshoek wordt kleiner; dikkere as wordt groter; langere kabel blijft gelijk (3p)

Juiste antwoorden: langere dwarsbalk: wordt kleiner; kleinere hellingshoek: wordt kleiner; dikkere as: wordt groter; langere kabel: blijft gelijk. Puntentabel uit het correctievoorschrift: vier antwoorden juist 3 punten; drie juist 2 punten; twee juist 1 punt; één of geen juist 0 punten.

Vraag 29 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Heftruck

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Heftruck in zijaanzicht, vergroot en op schaal. Het zwaartepunt van de heftruck is aangegeven met Z1, het zwaartepunt van het pakket met Z2 en het draaipunt met D. Het draaipunt D ligt in de voorste as.

Vraag 5 3 punten

Met een heftruck kunnen zware pakketten worden opgetild en vervoerd. Als een pakket te zwaar is, kantelt de heftruck voorover. Neem aan dat het draaipunt D in de voorste as ligt. Het zwaartepunt van de heftruck is aangegeven met Z1 en het zwaartepunt van het pakket met Z2. De massa van de heftruck zonder de lading is 3,4 ton. Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage hoe groot de massa van het pakket maximaal mag zijn voordat de heftruck gaat kantelen.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de hefboomwet geldt (1p)
  • Bepalen van de armen van Ftruck en Fpakket, met een marge van 2 mm (1p)
  • Completeren van de bepaling (1p)

Uitkomst: mp,max = 4,3·10³ kg. Voorbeeld van de bepaling: arm van Ftruck 4,0 cm, arm van Fpakket 3,2 cm, met een marge van 2 mm. Aanvulling CvTE bij vraag 5: het tussenantwoord is 4,17·10⁴ N, niet 4,22·10⁴ N.

Vraag 5 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Heftruck met een pakket dat door de lift verticaal omhoog is getild. Het zwaartepunt van de heftruck is Z1, dat van het pakket Z2, en het draaipunt is D.

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Heftruck met een pakket op de lift, die een beetje schuin is gezet. Het zwaartepunt van de heftruck is Z1, dat van het pakket Z2, en het draaipunt is D.

Vraag 6 1 punt

In figuur 3 is het pakket door de lift verticaal omhoog getild. In figuur 4 is de lift een beetje schuin gezet. De heftruck staat stil in beide situaties. Het risico voor de heftruck om voorover te kantelen neemt door het schuin zetten van de lift af. Welke van de volgende stellingen geeft hiervoor de juiste reden?

  1. A De arm van de kracht op de lading is kleiner geworden.
  2. B De normaalkracht op de voorwielen is groter geworden.
  3. C De normaalkracht op het pakket is afgenomen.
  4. D De plaats van het zwaartepunt Z1 van de heftruck is richting het draaipunt verschoven.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Tijdens het rijden en het remmen mag het pakket niet van de lift afschuiven. Vergelijk de stand van de lift in figuren 3 en 4 met elkaar. Geef een natuurkundige reden waarom het pakket tijdens het remmen in figuur 3 eerder van de lift schuift dan in figuur 4.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende natuurkundige redenen, die beide goed zijn: bij de schuin geplaatste lift schuift het pakket niet alleen naar voren maar ook omhoog, deels tegen de zwaartekracht in; of: de schuin geplaatste lift kan een grotere wrijvingskracht op het pakket uitoefenen (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Figuur 5

Figuur 5
Figuur 5

Foto van de lift van de heftruck, die door twee kettingen omhoog wordt getrokken.

Vooraanzicht kettingen

Vooraanzicht van de twee kettingen op ware grootte. Een ketting bestaat uit schakels, en elke schakel uit twee staalplaatjes.

Zijaanzicht zwakste deel kettingen

Zijaanzicht zwakste deel kettingen

Zijaanzicht van het zwakste deel van de kettingen, op ware grootte. Met een lijn is aangegeven waar de schakels breken bij te zware belasting.

Spanning-rekdiagram van de gebruikte staalsoort

Spanning-rekdiagram van de gebruikte staalsoort

Verticale as: spanning (10⁶ · N m−2), met de waarden 275, 330 en 410 aangegeven. Horizontale as: rek. De kromme stijgt eerst recht omhoog tot 275, blijft daarna even hoog, stijgt dan tot een top bij 410 en daalt daarna weer tot 330.

Vraag 8 5 punten

De lift wordt omhoog getrokken door 2 kettingen. Zie figuur 5. Een ketting is gemaakt van schakels. Iedere schakel bestaat uit 2 staalplaatjes. De treksterkte van een ketting is gelijk aan de totale treksterkte van die staalplaatjes in een schakel. Op de uitwerkbijlage staan op ware grootte een vooraanzicht en een zijaanzicht van de 2 kettingen. Met een lijn is aangegeven waar de schakels breken bij te zware belasting. Op de uitwerkbijlage staat ook het spanning-rekdiagram van de gebruikte staalsoort. Bepaal de maximale (span)kracht die de kettingen samen kunnen uitoefenen zonder blijvend te vervormen.

Bekijk het antwoord
  • Bepalen van Astaalplaatje, met een marge van 0,5·10⁻⁵ m² (1p)
  • Gebruik van de factor 4 voor de doorsnede van de kettingen (1p)
  • Inzicht dat σ = 275·10⁶ N m−2 (1p)
  • Gebruik van σ = F / A (1p)
  • Completeren van de bepaling (1p)

Uitkomst: Fspan = 4,8·10⁴ N. Aanvulling CvTE bij vraag 8: de afmetingen in de figuur op de uitwerkbijlage kunnen per druk verschillen, waardoor de kandidaat een afwijkende Astaalplaatje kan krijgen die buiten de marge valt. In dat geval meet de corrector de waarde na en past de gegeven marge toe op die gemeten waarde.

Vraag 8 in het hele examen

Figuur 6

Figuur 6
Figuur 6

Foto van een heftruck bij de helling naar een vrachtwagen.

Vraag 11 2 punten

Heftrucks worden ook gebruikt om via een helling vrachtwagens te laden. Zie figuur 6. De zwaartekracht op de heftruck met lading is 5,3·10⁴ N. De hoek van de helling met de (horizontale) grond is 11°. De heftruck rijdt met een constante snelheid tegen de helling omhoog. Bereken de grootte van de kracht die de motor dan minimaal moet leveren.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat sin 11° = Fmotor / Fz (1p)
  • Completeren van de berekening (1p)

Uitkomst: Fmotor = 1,0·10⁴ N. Aanvulling CvTE bij vraag 11: er moeten altijd 2 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord. Deze vraagstelling valt buiten de examensyllabus.

Vraag 11 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Rosetta

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Bovenaanzicht van de baan van de komeet om de zon, vergroot op de uitwerkbijlage. De zon en de komeet zijn aangegeven, en een pijl geeft de bewegingsrichting van de komeet.

Vraag 12 4 punten

In 1969 is de komeet Churyumov-Gerasimenko ontdekt. Deze komeet beweegt in een ellipsvormige baan om de zon. In figuur 1 staat een bovenaanzicht van de baan. De pijl geeft de bewegingsrichting van de komeet om de zon aan. De zon oefent een gravitatiekracht uit op de komeet. Voer de volgende opdrachten uit: teken in de figuur op de uitwerkbijlage de gravitatiekracht op de komeet als een pijl met een lengte van 5 cm in de juiste richting; ontbind deze kracht in een component langs de baan en een component loodrecht op de baan; leg uit of de grootte van de snelheid van de komeet op dit punt in de baan verandert.

Bekijk het antwoord
  • Tekent Fg in de richting van het zwaartepunt van de zon (1p)
  • Ontbindt Fg in de twee componenten, met een marge van 0,5 cm (1p)
  • Concludeert dat er een kracht(component) werkt in de richting van de snelheid van de komeet (1p)
  • Trekt de consequente conclusie over de snelheid (1p)

Een pijl Fg van de komeet in de richting van het zwaartepunt van de zon, met een lengte van 5 cm. Daarnaast de ontbinding van Fg in een component langs de baan en een component loodrecht op de baan.

Uitkomst: de grootte van de snelheid verandert, want er werkt een kracht(component) in de richting van de snelheid van de komeet.

Vraag 12 in het hele examen

Hoe vaak krachten in het examen komt

Vragen over krachten per centraal examen natuurkunde havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 12414%
2026, tijdvak 28-9, 14313%
2025, tijdvak 27, 22-23313%
2024, tijdvak 1314%
2024, tijdvak 214-16313%
2023, tijdvak 19-11312%
2023, tijdvak 210-12, 14, 20-23835%
2022, tijdvak 18, 2128%
2022, tijdvak 27, 9, 11-12417%
2022, tijdvak 325, 2827%
2021, tijdvak 17, 20, 22, 24413%
2021, tijdvak 211-13311%
2021, tijdvak 311-1227%
2019, tijdvak 19-10, 12, 28414%
2019, tijdvak 216-1728%
2018, tijdvak 115-16, 24-26, 29621%
2018, tijdvak 25-8, 11-12621%

In 17 van de 18 ingedeelde examens natuurkunde havo staat een vraag over krachten, samen 57 vragen (12% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2023, tijdvak 2: 8 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 8% van de vragen over krachten, daarvoor 14%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met krachten

Maak de 15 nieuwste examenvragen over krachten online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over krachten

Andere onderwerpen natuurkunde havo

Krachten op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuurkunde havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker natuurkunde per vraagtype nakijkt, lees je op natuurkunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt krachten voor in het eindexamen natuurkunde havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 57 vragen over krachten, 12% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.

In welk examen natuurkunde havo stonden de meeste vragen over krachten?

In het examen van 2023, tijdvak 2, met 8 vragen: 10-12, 14, 20-23.

Hoe oefen ik examenvragen over krachten?

Op deze pagina staan alle vragen over krachten met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.