Examenvragen krachten natuurkunde vwo
26 vragen over krachten uit 12 centrale examens van 2018 tot en met 2025.
Krachten komt in 12 van de 18 examens natuurkunde vwo voor, met 26 vragen (6% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 2 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over krachten
Per examen de vragen over krachten, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2025, tijdvak 1: Shorttrack
Opgavetekst
Tijdens de Olympische Spelen in 2018 won Suzanne Schulting (zie figuur 1) een gouden medaille op de kilometer shorttrack in een tijd van 1 min 29,80 s.
Volgens de reglementen van de Internationale Schaatsunie heeft een shorttrackbaan een lengte van 111,11 m. Bij de kilometer shorttrack schaatst een schaatser negen ronden.
Schaatsers gaan, net als fietsers, altijd schuin door een bocht. Deze beweging is te benaderen als een eenparige cirkelbeweging. Figuur 4 is een foto van Schulting in de bocht tijdens haar race. Deze figuur is ook weergegeven op de uitwerkbijlage. In punt P oefent Schulting met haar schaats een kracht uit op het ijs. De werklijn van de reactiekracht van het ijs op Schulting is weergegeven in de figuur. Deze reactiekracht en de zwaartekracht leveren samen de resulterende kracht op Schulting.
De bocht is een deel van een cirkel met een straal van 8,20 m.
Vraag 5 5 punten
Voer de volgende opdrachten uit:
- Construeer in de figuur op de uitwerkbijlage de resulterende kracht op Schulting en bepaal de grootte van deze kracht. Laat alle krachten aangrijpen in punt P en noteer je antwoord in twee significante cijfers.
- Bereken met deze kracht de snelheid waarmee Schulting door de bocht beweegt.
foto van Schulting in de bocht met de werklijn van de reactiekracht door punt P Bekijk in Opgaven, pagina 4
Bekijk het antwoord
uitkomst: $6{,}9 \cdot 10^2\ \mathrm{N}$ (met een marge van $0{,}3 \cdot 10^2\ \mathrm{N}$) en $9{,}4\ \mathrm{m\,s^{-1}}$
voorbeeld van een antwoord:
(Constructie in punt P: de zwaartekracht $F_{\mathrm{z}}$ verticaal omlaag en de resulterende kracht $F_{\mathrm{res}}$ horizontaal naar rechts.)
De zwaartekracht is $F_{\mathrm{z}} = mg = 64 \cdot 9{,}81 = 628\ \mathrm{N}$. Uit de verhouding van de lengte van de vectoren volgt dan dat de resulterende kracht gelijk is aan: $\frac{4{,}4}{4{,}0} \cdot 628 = 691 = 6{,}9 \cdot 10^2\ \mathrm{N}$.
De resulterende kracht levert de middelpuntzoekende kracht en dus geldt: $F_{\mathrm{res}} = F_{\mathrm{mpz}} = \frac{mv^2}{r}$. Omschrijven en invullen levert:
v = \sqrt{\frac{F_{\mathrm{res}} r}{m}} = \sqrt{\frac{691 \cdot 8{,}20}{64}} = 9{,}4\ \mathrm{m\,s^{-1}}
2025, tijdvak 2: Experiment van Millikan
Vraag 14 4 punten
Voor de straal van een druppel geldt: $r = \sqrt{\frac{9 \eta v}{2 g \rho_{olie}}}$ (2), met g de valversnelling en $\rho_{olie}$ de dichtheid van de olie. Tijdens het vallen werkt er eigenlijk nog een tweede omhoog gerichte kracht op de druppel. Dit is de opwaartse kracht. De grootte van deze kracht is gelijk aan de zwaartekracht op de hoeveelheid lucht die door de druppel wordt verplaatst. Het volume van de verplaatste lucht is dus gelijk aan het volume van de oliedruppel. De opwaartse kracht is verwaarloosbaar klein ten opzichte van de zwaartekracht op de druppel. Millikan vond voor de druppel een valsnelheid van 0,084 cm s$^{-1}$. De straal van de druppel is dan gelijk aan 2,7 μm.
Voer de volgende opdrachten uit:
- Toon aan dat de dichtheid van de olie, die Millikan gebruikte, gelijk is aan $9{,}7 \cdot 10^2$ kg m$^{-3}$.
- Leg uit dat de opwaartse kracht verwaarloosbaar is ten opzichte van de zwaartekracht op de druppel.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van formule (2) (1p)
- Completeren van de berekening (1p)
- Inzicht dat $F_z$ evenredig is met $\rho_{olie}$ en de opwaartse kracht evenredig is met $\rho_{lucht}$ (1p)
- Inzicht dat $\rho_{olie} \gg \rho_{lucht}$ (1p)
Uitkomst: dichtheid van de olie 9,7·10^2 kg m^-3.
2024, tijdvak 1: Snelheidsrecord op de fiets
Figuur 2

Vooraanzicht van Denise op haar fiets. Het frontaal oppervlak bepaal je op de uitwerkbijlage aan de hand van het raster van hokjes.
Vraag 2 4 punten
Tijdens de laatste mijl was de snelheid van Denise, omgerekend naar SI-eenheden, 82,2 m s−1. In drie significante cijfers kunnen we haar snelheid tijdens de laatste mijl als constant beschouwen. De luchtweerstandskracht die Denise zou hebben ondervonden wanneer er geen auto voor haar had gereden, kan theoretisch bepaald worden. In figuur 2 zie je een vooraanzicht van Denise op haar fiets. De wielen van de fiets hebben een diameter van 0,46 m. Neem aan dat de cw-waarde van Denise met fiets gelijk is aan 0,70. De dichtheid van de lucht op deze zoutvlakte is gelijk aan 1,1 kg m−3. Het vooraanzicht staat ook weergegeven op de uitwerkbijlage. Voer de volgende opdrachten uit: − Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage het frontaal oppervlak van Denise met haar fiets. Noteer je antwoord in twee significante cijfers. − Bereken hiermee de luchtweerstandskracht die bij de recordsnelheid op Denise zou hebben gewerkt zonder auto.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de schaal van de tekening volgt uit de hoogte van het wiel in de tekening en de gegeven diameter (0,46 m) (1p)
- Completeert de bepaling van het frontaal oppervlak en de significantie: A = 0,32 m² (1p)
- Gebruikt Fw = ½ · cw · ρ · A · v² (1p)
- Completeert de berekening: Fw = 0,83 kN (1p)
Frontaal oppervlak A = 0,32 m² (met een marge van 0,03 m²), volgens 54 hokjes van 5,88·10−3 m². Luchtweerstandskracht Fw = 0,83 kN. Het scorepunt voor het completeren van de berekening vervalt bij een foutieve eenheid of een rekenfout.
Vraag 3 2 punten
Denise reed tijdens haar recordpoging vlak achter een auto. Hierdoor was de totale weerstandskracht die ze ondervond veel kleiner. Tijdens de laatste mijl leverde Denise een vermogen van 700 W. Bereken de totale weerstandskracht die Denise tijdens de laatste mijl ondervond.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt P = Fw · v (1p)
- Completeert de berekening: Fw = 8,52 N (1p)
Vraag 5 3 punten
Na de recordpoging remde de bestuurster van de raceauto voorzichtig af, totdat de fiets van Denise contact maakte met de auto. De auto remde vervolgens over een afstand van 1,5 km af van 82,2 m s−1 tot 50 m s−1. De massa van Denise en de fiets samen was 71 kg. Bereken de gemiddelde resulterende remkracht op Denise en haar fiets tijdens het afremmen.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt ΣW = ΔEk (1p)
- Gebruikt Ek = ½ m v² en W = F · s (1p)
- Completeert de berekening: F = −1,0·10² N (1p)
Uitkomst −1,0·10² N. Methode 2 (eenparig versneld, met vgem = (vbegin + veind) / 2 en F = m · Δv / Δt) is gelijkwaardig aan methode 1.
2024, tijdvak 2: Elektrische scooter
Opgavetekst
Figuur 1 Elektrische scooter

Foto van de elektrische scooter van Mees.
Schakelschema op de uitwerkbijlage

Schematische tekening van het stopcontact (ongeveer 230 V), een stroommeter (A) in het midden en de kabels naar de oplader en naar de scooter. Een deel van de kabels is nog niet getekend.
Figuur 3
| v0 (km h-1) | s heen (m) | s terug (m) | s gem (m) |
|---|---|---|---|
| 4 | 4,2 | 5,2 | 4,7 |
| 5 | 6,6 | 8,0 | 7,3 |
| 6 | 8,5 | 10,0 | 9,3 |
| 7 | 10,8 | 12,8 | 11,4 |
| 8 | 14,4 | 17,0 | 15,7 |
| 9 | 18,2 | 20,1 | 19,1 |
Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024
Vraag 4 2 punten
Mees wil de maximumsnelheid van de scooter weten als deze onbegrensd zou zijn. Hij bepaalt daarvoor de rol- en luchtweerstandskracht. Voor het bepalen van de rolweerstandskracht voert Mees een experiment uit. Hij meet bij verschillende beginsnelheden v0 de afstand s die nodig is om tot stilstand te komen zonder de remmen te gebruiken. Hij voert de metingen uit op een vlakke, rechte, geasfalteerde weg. Omdat het die dag een beetje waait, besluit Mees de metingen ook uit te voeren in tegenovergestelde bewegingsrichting. Van zijn metingen heeft hij een tabel gemaakt (zie figuur 3). Leg uit of Mees op de heenweg wind mee of wind tegen had.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat s heen consequent kleiner is dan s terug (1p)
- Inzicht dat de tegenwind een extra remkracht levert, en consequente conclusie: op de heenweg had Mees wind tegen (1p)
Vraag 6 2 punten
Mees bepaalt met een (E_k,s)-diagram en een trendlijn door de eerste meetpunten de rolweerstandskracht. Zijn resultaat is te vinden in figuur 4. Bepaal met behulp van figuur 4 de grootte van de rolweerstandskracht F_w,rol. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de arbeid van de weerstandskracht gelijk is aan de verandering van de kinetische energie (W = F_w · s = ΔE_k), zodat F_w gelijk is aan de steilheid ΔE_k / Δs van de trendlijn (1p)
- Completeren van de bepaling en significantie: F_w,rol = 500 J / 20 m = 25 N (1p)
Uitkomst: F_w,rol = 25 N (ΔE_k = 500 J over Δs = 20 m), in twee significante cijfers.
Zijaanzicht en vooraanzicht van de scooter (uitwerkbijlage)

Zijaanzicht (links) en vooraanzicht (rechts) van de scooter op een raster van hokjes. Afmetingen van de scooter: lengte 1650 mm, breedte 700 mm, hoogte 1400 mm. Een grijze schaduw geeft de berijder aan.
Vraag 8 4 punten
Mees vereenvoudigt de formule voor de luchtweerstandskracht tot F_w,lucht = k · v² (zie vraag 7). Hij gebruikt een waarde van 1,2 voor de luchtweerstandscoëfficiënt c_w en de schematische tekening van de scooter op de uitwerkbijlage. Mees vindt voor de constante k een waarde van 0,4. Toon met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage aan dat deze waarde klopt.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat het frontale oppervlak volgt uit het oppervlak van de rechterfiguur op de uitwerkbijlage (1p)
- Toepassen van een methode om dit oppervlak te bepalen, bijvoorbeeld het tellen van de hokjes (1p)
- Inzicht dat $k = \frac{1}{2}\rho c_w A$ en opzoeken van de dichtheid van lucht (ρ = 1,3 kg/m³) (1p)
- Completeren van de bepaling: k = ½ · 1,3 · 1,2 · 0,5 ≈ 0,4 (1p)
Uitkomst: het frontale oppervlak is 50 hokjes van 0,1 m bij 0,1 m, dus A = 0,5 m². Met ρ = 1,3 kg/m³ geldt k = ½ · ρ · c_w · A = ½ · 1,3 · 1,2 · 0,5 = 0,39, dus 0,4.
2023, tijdvak 1: Langlaufen in klassieke stijl
Opgavetekst
Figuur 4

Grafiek van de snelheid v tegen de tijd t van een langlaufer met de dubbelstoktechniek, een klein gedeelte van de beweging: iets meer dan één volledige bewegingscyclus. Horizontale as: t (s), van 1,5 tot 4,5. Verticale as: v (m s⁻¹), van 0 tot 3,0. Afleesbaar: de snelheid is minimaal 0,30 m s⁻¹ bij het begin van de cyclus (t = 1,97 s), het maximum is 2,43 m s⁻¹ en de cyclus eindigt bij t = 4,10 s, opnieuw met 0,30 m s⁻¹.
Figuur 7

Diagram met twee krommen. Legenda: amateur (volle lijn), professional (stippellijn). Horizontale as: F (N). Verticale as: h (mm), de hoogte van het midden van de ski. Beide krommen beginnen bij F = 0 op de grootste h en eindigen bij de grootste F op h = 0. Bij gelijke h is de kracht van de professional kleiner dan die van de amateur.
Figuur 8a

(F,s)-diagram met twee dalende krommen. Legenda: amateur (volle lijn), professional (stippellijn). Horizontale as: s (mm). Verticale as: F (N). De krommen lopen van linksboven naar rechtsonder.
Figuur 8b

(F,s)-diagram met twee stijgende krommen die van linksonder naar rechtsboven lopen. Legenda: amateur (volle lijn), professional (stippellijn). Horizontale as: s (mm). Verticale as: F (N). In het midden van het diagram ligt de volle lijn (amateur) boven de stippellijn (professional); aan het eind loopt de stippellijn steiler omhoog.
Figuur 8c

(F,s)-diagram met twee dalende krommen die van linksboven naar rechtsonder lopen. Legenda: amateur (volle lijn), professional (stippellijn). Horizontale as: s (mm). Verticale as: F (N). De stippellijn (professional) ligt boven de volle lijn (amateur); de volle lijn is aan het begin steil en vlakt daarna af.
Figuur 8d

(F,s)-diagram met twee stijgende krommen die van linksonder naar rechtsboven lopen. Legenda: amateur (volle lijn), professional (stippellijn). Horizontale as: s (mm). Verticale as: F (N). In het midden ligt de stippellijn (professional) boven de volle lijn (amateur).
Vraag 3 4 punten
In figuur 8 staan vier (F,s)-diagrammen. In een (F,s)-diagram staat bij de horizontale as de indrukking s van de ski, gemeten vanaf de camberhoogte, en bij de verticale as de verticale kracht F. Figuur 7 toont het verband tussen de kracht F en de hoogte h van het midden van de ski voor een ski voor amateurs en een ski voor professionals. Voer de volgende opdrachten uit: Leg uit welk (F,s)-diagram uit figuur 8 (a, b, c of d) overeenkomt met het (h,F)-diagram uit figuur 7. Leg uit bij welk type ski (amateur of professional) de meeste arbeid nodig is om de ski op de grond te drukken.
Bekijk het antwoord
- Inzicht in het verband tussen h en s (1p)
- Inzicht in het verband tussen $F_{amateur}$ en $F_{professional}$ bij gelijke s, of inzicht in het verband tussen $s_{amateur}$ en $s_{professional}$ bij gelijke F, en een consequente keuze (1p)
- Inzicht dat de arbeid gelijk is aan de oppervlakte onder de grafiek, of inzicht dat voor elke s geldt dat $F_{amateur} \geq F_{professional}$ (1p)
- Consequente conclusie (1p)
Diagram b is het juiste (F,s)-diagram. Bij een stijgende kracht neemt h af en s dus toe, zodat diagram a en c niet kunnen kloppen; bij gelijke s ligt de grafiek van de amateurski boven die van de professional, en dat past bij diagram b en niet bij d. De meeste arbeid is nodig voor de amateurski, want de arbeid is gelijk aan het oppervlak onder de grafiek.
Figuur 9

Grafiek met twee rechte lijnen door de oorsprong. Legenda: v = 15 m s⁻¹ (volle lijn), v = 5 m s⁻¹ (stippellijn). Horizontale as: F_N (N), van 0 tot 600. Verticale as: F_w (N), van 0 tot 40. Afleesbaar: bij F_N = 600 N is F_w = 40 N bij 15 m s⁻¹ en F_w = 20 N bij 5 m s⁻¹.
Vraag 4 4 punten
Bij langlaufen is de dynamische wrijvingscoëfficiënt afhankelijk van de snelheid. In Innsbruck bevindt zich een proefopstelling waarmee $f_d$ bepaald kan worden. Met deze proefopstelling meet men bij verschillende snelheden de normaalkracht en de wrijvingskracht op de ski terwijl die horizontaal over de sneeuw beweegt met snelheid v. In figuur 9 zijn resultaten van dergelijke metingen weergegeven. Voor de wrijvingskracht geldt formule (1): $F_w = f_d \cdot F_N$, met $F_w$ de wrijvingskracht in N, $f_d$ de dynamische wrijvingscoëfficiënt en $F_N$ de normaalkracht op de ski in N. Voer de volgende opdrachten uit: Leg uit of uit figuur 9 volgt dat er een recht evenredig verband is tussen de massa van de langlaufer en de wrijvingscoëfficiënt $f_d$. Leg uit of uit figuur 9 volgt dat er een recht evenredig verband is tussen de snelheid v en de wrijvingscoëfficiënt $f_d$.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat $f_d$ gelijk is aan de steilheid van de lijn (1p)
- Inzicht dat massa en normaalkracht recht evenredig zijn (1p)
- Inzicht dat $f_d$ bij 15 m s⁻¹ niet driemaal zo groot is als bij 5 m s⁻¹ (1p)
- Consequente conclusies (1p)
Massa: geen recht evenredig verband. Bij gelijke snelheid is $f_d$ constant (de steilheid van de lijn), dus onafhankelijk van $F_N$ en dus van de massa. Snelheid: geen recht evenredig verband. Bij 15 m s⁻¹ is $f_d$ tweemaal zo groot als bij 5 m s⁻¹, maar de snelheid is drie keer zo groot.
2023, tijdvak 2: Fietshelm
Opgavetekst
Figuur 2

Twee tekeningen van een dummyhoofd met fietshelm boven een harde grondplaat. Boven: v = 0. Onder: v = 5,42 m s−1, het hoofd met helm raakt de grondplaat.
Figuur 6 Modelformules en startwaarden

Het numerieke model als tabel: links de modelregels, rechts de startwaarden.
| Regel | Modelformule | Startwaarde |
|---|---|---|
| 1 | Als x < 0,001 Dan | x = 0 (m) |
| 2 | F_p = C · x | v = 5,42 (m s−1) |
| 3 | Anders | m = 1,0 (kg) |
| 4 | F_p = 19,8 / (0,020 − x)^0,9 | g = 9,81 (m s−2) |
| 5 | EindAls | t = 0 (s) |
| 6 | F_z = m · g | dt = 10^−5 (s) |
| 7 | F_res = ... | C = ... (N m−1) |
| 8 | a = F_res / m | |
| 9 | v = v + a · dt | |
| 10 | x = x + v · dt | |
| 11 | Als v < 0 Dan | |
| 12 | stop | |
| 13 | EindAls | |
| 14 | t = t + dt |
Het bijbehorende stroomschema toont de grootheden C, F_p, F_z, F_res, a, m, g, v en x en hoe ze op elkaar inwerken.
Vraag 5 2 punten
In de regels 2 en 4 van het model staan de formules die de grafieken van figuur 5 beschrijven. Voor indrukkingen kleiner dan 1 mm geldt dat de kracht evenredig is met de indrukking (regel 2): $F_p = C\cdot x$. Voor grotere waarden van x geldt een ingewikkeldere formule (regel 4): $F_p = \frac{19{,}8}{(0{,}020 - x)^{0{,}9}}$. De formules in het model van figuur 6 gelden voor piepschuim met een dichtheid van 31 kg m−3.
Bereken met behulp van de formules in de modelregels 2 en 4 de waarde van C voor dit type piepschuim.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat beide functies voor $F_p$ aan elkaar gelijk zijn bij $x = 0{,}001$ m, zodat $C \cdot 0{,}001 = \frac{19{,}8}{(0{,}020 - 0{,}001)^{0{,}9}}$ (1p)
- Completeren van de berekening: $C = 7{,}0 \cdot 10^5$ N m−1 (1p)
Vraag 6 2 punten
Het numerieke model van figuur 6 berekent de beweging van de vallende plaat. Regel 6 van het model is $F_z = m\cdot g$. Regel 2 is $F_p = C\cdot x$ en regel 4 is $F_p = \frac{19{,}8}{(0{,}020 - x)^{0{,}9}}$. Regel 8 is $a = \frac{F_{res}}{m}$.
Regel 7 van het model is nog niet compleet. Geef aan wat er in regel 7 van het model moet staan.
Bekijk het antwoord
- Het teken van $F_z$ is positief in de formule voor de resulterende kracht (1p)
- $F_z$ en $F_p$ hebben tegengesteld teken, zodat $F_{res} = F_z - F_p$ (1p)
Figuur 7

Grafiek van de snelheid v in m s−1 (verticaal, 0 tot 5) tegen de tijd t in s (horizontaal, 0 tot 0,006). Drie lijnen beginnen bij ongeveer 5 m s−1 en lopen naar nul: die van 51 kg m−3 bereikt nul bij ongeveer 0,003 s, die van 31 kg m−3 bij ongeveer 0,0045 s en die van 15 kg m−3 bij ongeveer 0,006 s. De lijnen zijn met de dichtheid gelabeld.
Vraag 7 2 punten
Het numerieke model wordt gebruikt om te onderzoeken wat het effect is van de dichtheid van piepschuim op de beweging van de vallende plaat. De impact is drie keer doorgerekend, waarbij de formules voor het indrukgedrag zijn aangepast voor de drie verschillende dichtheden. In figuur 7 is voor elk van deze dichtheden de berekende snelheid uitgezet tegen de tijd.
Leg uit bij welke dichtheid van het piepschuim de maximale versnelling van de vallende plaat het kleinst is geweest.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat gekeken moet worden naar de maximale steilheid van de snelheid-tijdgrafiek bij elk van de drie grafieklijnen (1p)
- Consequente conclusie: bij 31 kg m−3 is de maximale versnelling het kleinst (1p)
2022, tijdvak 2: Massa meten in de ruimte
Vraag 1 2 punten
Astronauten verblijven soms langdurig in een ruimtestation. Om in de ruimte de massa van astronauten te bepalen, is speciale apparatuur nodig. Anders dan op aarde kan de massa niet worden bepaald door de astronauten op een gewone personenweegschaal te laten staan. Leg uit waarom dat niet kan.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat je in het ruimtestation gewichtloos bent (1p)
- Inzicht dat een weegschaal gewicht meet (1p)
Bron 1

Drie situaties van een slede met twee veren tussen twee vaste klemmen, op de uitwerkbijlage. Situatie 1: de veren zijn nog niet bevestigd aan de slede; de rustlengte van de veren is L0. Situatie 2: de slede is aan de twee gespannen veren bevestigd en staat in de evenwichtsstand; de uitrekking van beide veren is u0. Situatie 3: de slede heeft een uitwijking x uit de evenwichtsstand; de uitrekking van de linker veer is uL en die van de rechter veer is uR. In situatie 2 en 3 staat de veerkracht FL van de linker veer op de slede getekend. De kandidaat tekent hierin de veerkracht FR van de rechter veer.
Vraag 2 4 punten
Jasper en André doen een experiment met een luchtkussenbaan. Een slede is met twee identieke veren vastgemaakt aan twee vaste klemmen A en B. De veerconstante van elke veer is 25 N m-1. De klemmen zijn zo ver uit elkaar gezet dat de veren gespannen zijn als de slede in de evenwichtsstand staat. In de figuur op de uitwerkbijlage zijn drie situaties getekend. André beweert dat het massa-veersysteem een totale veerconstante heeft van 50 N m-1. Voer de volgende opdrachten uit: teken in de figuur op de uitwerkbijlage de veerkracht $F_R$ van de rechter veer op de slede in de situaties 2 en 3; leg hiermee uit dat André gelijk heeft.
Bekijk het antwoord
- Tekent in situatie 2 $F_R$ even lang als $F_L$, maar tegengesteld gericht (1p)
- Tekent in situatie 3 $F_R$ evenveel korter als $F_L$ langer is in vergelijking met situatie 2, zodat de pijlen samen in situatie 2 en 3 even lang zijn (1p)
- Inzicht dat de verandering van de resulterende kracht twee keer zo groot is als de verandering van de afzonderlijke veerkrachten (1p)
- Inzicht dat $F_{res} = -2Cx$ en completeren van de uitleg (1p)
Situatie 2: de pijl van $F_R$ wijst naar rechts en is even lang als de pijl van $F_L$, die naar links wijst. Situatie 3: $F_L$ is langer dan in situatie 2 en $F_R$ is evenveel korter, zodat de twee pijlen samen even lang zijn als in situatie 2.
Een redenering als 'twee veren, dus twee keer zo groot' levert de laatste twee scorepunten (de verandering van de resulterende kracht en de uitleg met $F_{res} = -2Cx$) niet op.
Figuur 3

x,t-diagram van de videometing van de slede na een uitwijking: de uitwijking x tegen de tijd t. De grafiek toont een trilling met een vaste trillingstijd. Afleesbaar: de trillingstijd is T = 0,42 s.
Vraag 3 3 punten
Jasper en André maken een videometing van de beweging van de slede. Het massa-veersysteem heeft een veerconstante van 50 N m-1. Na de uitwijking beweegt de slede wrijvingsloos over de luchtkussenbaan. Het $x(t)$-diagram van deze meting staat in figuur 3. Bepaal de massa van de slede met behulp van figuur 3. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de trillingstijd bepaald moet worden (1p)
- Gebruik van $T = 2\pi\sqrt{\frac{m}{C}}$ (1p)
- Completeren van de bepaling en significantie: $m = 0{,}22$ kg (marge 0,01 kg) (1p)
Vraag 7 2 punten
André constateert dat het totale energieverlies per seconde afwisselend toe- en afneemt, waardoor de grafiek van $E_t$ hobbelig is. Hij vermoedt dat dit komt doordat in het model voor de wrijvingskracht de formule voor luchtweerstand is gebruikt. Omdat deze afhankelijk is van de snelheid, zal het energieverlies per seconde het grootst zijn als de snelheid maximaal is. Om deze hypothese te toetsen past André de modelformule voor de wrijvingskracht aan zodat de grootte van de wrijvingskracht constant is. Vervolgens maakt André met het model opnieuw de grafieken van $E_k$ en $E_t$. Hij verwacht dat de grafiek van $E_t$ nu geen hobbels meer vertoont. Leg uit of de verwachting van André terecht is.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat $P_w = F_w \cdot v$, zodat het energieverlies per seconde van de snelheid afhangt, ook als $F_w$ niet van de snelheid afhangt (1p)
- Consequente conclusie: de verwachting van André is niet terecht, want de grafiek vertoont ook na de aanpassing vergelijkbare hobbels (1p)
2022, tijdvak 3: Parasailing
Opgavetekst
Figuur 3

(v,t)-diagram van de boot, vergroot op de uitwerkbijlage. Horizontale as: t (s), van 0 tot 14. Verticale as: v (m s⁻¹), van 0 tot 5.
Figuur 2

Schematische weergave van de situatie: de boot op het water, het koord naar punt P en de parachute. Punt P is het punt waar de parachutist vastzit aan het koord en aan de parachute. De figuur is op schaal.
Bron 18

Uitwerkbijlage: de situatie in punt P, met de boot, het koord en de parachute. F1 (zwaartekracht) is op schaal omlaag getekend. De richting van F2 is gestippeld aangegeven. De leerling construeert F2.
Vraag 17 4 punten
Punt P in figuur 2 is het punt waar de parachutist vastzit aan het koord en aan de parachute. In punt P werken drie krachten: F1 de zwaartekracht op de parachutist, F2 de kracht van de parachute en F3 de spankracht van het koord naar de boot. De figuur op de uitwerkbijlage geeft de situatie weer, waarbij de snelheid van de parachutist constant is. In deze figuur is de zwaartekracht F1 op schaal getekend. De massa van de parachutist bedraagt 85 kg. De richting van de kracht van de parachute F2 is ook aangegeven. Bepaal in de figuur op de uitwerkbijlage met behulp van een constructie de grootte van kracht F2. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de resulterende kracht op P gelijk is aan 0 N (1p)
- Voert de krachtenconstructie uit in de figuur op de uitwerkbijlage (1p)
- Gebruikt $F_z = mg$ en gebruikt de schaalfactor (F1 = 19 mm) (1p)
- Completeert de bepaling en de significantie: F2 = 1,7·10³ N, met een marge van 0,3·10³ N (1p)
Een krachtenconstructie in de figuur op de uitwerkbijlage: F1 is op schaal getekend (19 mm, omlaag). De lengte van F2 is 39 mm. Omdat de resulterende kracht op P nul is, geldt F2 = (39/19)·mg, met mg = 85 · 9,81 N, dus F2 ≈ 1,7·10³ N.
2021, tijdvak 3: Kayak-jumping
Opgavetekst
Figuur 3

Schets van de baan: vanaf het beginpunt, 12,0 m boven het wateroppervlak, loopt een rechte helling omlaag naar een laagste punt. Daarna volgt een klein horizontaal gedeelte en een eindstuk dat schuin omhoog loopt tot 2,5 m boven het wateroppervlak. Het wateroppervlak is met een stippellijn en golflijnen aangegeven.
Vraag 2 4 punten
Casper doet aan ‘kayak-jumping’ (zie figuur 3). De massa van Casper is 69,0 kg, de massa van de kajak is 14,5 kg. De kajak begint vanuit stilstand. In werkelijkheid is er tussen de baan en de kajak uiteraard wel een schuifwrijvingskracht Fw. De luchtweerstand blijven we verwaarlozen. Zowel de helling als het eindstuk maken een hoek van 42° met het horizontale vlak. Uit een video-analyse blijkt dat de kajak na 2,75 s het laagste punt van de helling bereikt met een snelheid van 13,0 m s⁻¹. Bereken de grootte van Fw op de helling naar beneden.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van $a = \frac{\Delta v}{\Delta t}$ (a = 4,7 m s⁻²) (1p)
- Inzicht dat $F_{res} = F_{z,langs} - F_w$ (1p)
- Inzicht dat $F_{z,langs} = m \cdot g \cdot \sin\alpha$ (1p)
- Completeren van de berekening (Fw = 1,5·10² N) (1p)
Uitkomst: Fw = 1,5·10² N. Als de kandidaat bij een energieberekening een hoogte van 12 m neemt, dit niet aanrekenen.
Figuur 4

Schets van de baan met de kajak op de helling. De zwaartekracht Fz staat verticaal omlaag, de wrijvingskracht Fw wijst langs de helling omhoog. Beide krachten zijn op schaal getekend. Deze figuur staat ook op de uitwerkbijlage.
Vraag 3 3 punten
Casper maakt een nieuwe sprong. De zwaartekracht Fz en de wrijvingskracht Fw die nu op Casper en zijn kajak werken, zijn op schaal getekend in figuur 4. Deze figuur staat ook op de uitwerkbijlage. Bepaal in de figuur op de uitwerkbijlage met een constructie de grootte van de resulterende kracht.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de normaalkracht of de projectie van de zwaartekracht op de baan (1p)
- Construeren van de resulterende kracht (1p)
- Completeren van de bepaling (1p)
Een constructie met de zwaartekracht Fz (2,5 cm, verticaal omlaag). Fz wordt ontbonden in een component langs de helling en een component loodrecht op de helling (de normaalkracht). Van de component langs de helling gaat de wrijvingskracht Fw (0,70 cm, omhoog langs de helling) af. Het verschil is de resulterende kracht van ongeveer 1,0 cm langs de helling, naar beneden. Met de schaal (2,5 cm = 8,19·10² N) is dat ongeveer 3,3·10² N.
Uitkomst: de resulterende kracht is ongeveer 3,3·10² N (met een marge van 0,4·10² N). Fz = (69,0 + 14,5)·9,81 = 8,19·10² N komt overeen met 2,5 cm, dus de resulterende kracht van 1,0 cm is ongeveer 3,3·10² N.
Figuur 5

Schets van dezelfde baan met drie punten: punt 1 op de helling, punt 2 in het laagste punt van de baan en punt 3 op het eindstuk dat schuin omhoog loopt.
Vraag 4 2 punten
In figuur 5 zijn drie punten aangegeven. De schuifwrijvingskracht in punt 1 wordt vergeleken met die in punt 2 en punt 3. Voor de schuifwrijvingskracht geldt dat deze evenredig is met de normaalkracht. Leg van elk van de schuifwrijvingskrachten in de punten 2 en 3 uit of deze groter, kleiner of gelijk is in vergelijking met de schuifwrijvingskracht in punt 1.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de normaalkracht afhangt van de hellingshoek (1p)
- Consequente conclusies: de schuifwrijving in punt 2 is groter dan in punt 1 en in punt 3 even groot als in punt 1 (1p)
In punt 2 is de wrijvingskracht groter dan in punt 1. In punt 3 is de wrijvingskracht gelijk aan die in punt 1. De normaalkracht hangt af van de hellingshoek: in punt 2 is de normaalkracht groter.
2019, tijdvak 1: Dafne Schippers tegen Ireen Wüst
Vraag 5 2 punten
In het vereenvoudigd model wordt aangenomen dat op t = 6,0 s de beide atleten een gelijk voortstuwend vermogen leveren. Toch is $P_{res}$ op dat moment bij hardlopen kleiner dan bij schaatsen. Leg uit welke conclusie je hieruit kunt trekken over de wrijvingskrachten bij schaatsen en hardlopen.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat $P_{res} = P_{voortstuwend} - P_{wrijving}$ (1p)
- Consequente conclusie: de wrijvingskrachten zijn groter bij hardlopen dan bij schaatsen (1p)
Het resulterend vermogen is het voortstuwend vermogen min het vermogen dat nodig is om de wrijvingskrachten te overwinnen. Bij hardlopen is P_res kleiner, dus het wrijvingsvermogen is groter en de wrijvingskrachten zijn groter bij hardlopen.
2019, tijdvak 2: Pariser Kanone
Opgavetekst
Figuur 2a (v,t)-diagram van de granaat, uitwerkbijlage

Lijndiagram van v (10^3 m s-1) tegen t (s). Verticale as: v van 0 tot 1,6 met stappen van 0,2 (de lijn loopt door tot ongeveer 1,65 bij 0,04 s). Horizontale as: t van 0 tot 0,04 s met stappen van 0,01 s. De lijn begint in de oorsprong met een horizontale raaklijn, wordt daarna steeds steiler en vlakt vanaf ongeveer 0,02 s weer af.
Figuur 2a (v,t)-diagram van de granaat, uitwerkbijlage

Lijndiagram van v (10^3 m s-1) tegen t (s). Verticale as: v van 0 tot 1,6 met stappen van 0,2 (de lijn loopt door tot ongeveer 1,65 bij 0,04 s). Horizontale as: t van 0 tot 0,04 s met stappen van 0,01 s. De lijn begint in de oorsprong met een horizontale raaklijn, wordt daarna steeds steiler en vlakt vanaf ongeveer 0,02 s weer af.
Figuur 2b (Fres,t)-diagram van de granaat, uitwerkbijlage

Lijndiagram van Fres (10^6 N) tegen t (s). Verticale as: Fres van 0 tot 7 met stappen van 1. Horizontale as: t van 0 tot 0,04 s met stappen van 0,01 s. De lijn stijgt vanuit de oorsprong steil tot een maximum van ongeveer 6,5 (10^6 N) bij ongeveer 0,01 s en daalt daarna tot ongeveer 3 (10^6 N) bij 0,04 s.
Gegevens van het Pariser Kanone
| Grootheid | Waarde |
|---|---|
| diameter granaat | 20 cm |
| massa granaat | 106 kg |
| buskruit per schot | 180 kg |
| uittree-snelheid | 1640 m s-1 |
| afstand | >120 km |
| hoogte | >40 km |
Vraag 2 5 punten
In figuur 2a en 2b zijn het (v,t)-diagram en het (Fres,t)-diagram van een granaat weergegeven tijdens het afschieten. Op t = 0,04 s verlaat de granaat de loop. Deze figuren staan vergroot op de uitwerkbijlage. De granaat bereikt zijn maximale versnelling op t = 0,01 s. Bepaal met behulp van de figuren 2a en 2b op de uitwerkbijlage de massa van een granaat, en laat zien of deze massa ligt binnen een marge van 10% van de waarde uit de tabel.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat in beide figuren op hetzelfde tijdstip afgelezen moet worden (1p)
- Gebruik van Fres = m·a (1p)
- Gebruik van a = Δv/Δt (voor de raaklijn) in figuur 2a (1p)
- Uitrekenen van het verschilpercentage met de waarde uit de tabel (1p)
- Completeren van de bepaling (1p)
Uitkomst: m = 112 kg. Het verschilpercentage met de tabelwaarde (106 kg) is 5,7%, en dat valt binnen de marge van 10%. Voorbeeld: op t = 0,01 s is Fres = 6,6·10^6 N (figuur 2b) en de helling van de raaklijn in figuur 2a levert a = 5,90·10^4 m s-2, dus m = 6,6·10^6 / 5,90·10^4 = 112 kg. De bepaling mag op elk tijdstip in de grafieken gedaan worden. Een ontbrekende eenheid bij de massa niet aanrekenen. Geen rekening houden met significantie.
2018, tijdvak 2: Gravitron
Opgavetekst
Figuur 3

Het toerental (aantal omwentelingen per minuut) stijgt van 0 naar 22 min-1 in 40 s, blijft daarna tot 180 s op 22 min-1 en daalt in 30 s naar 0.
| t (s) | toerental |
|---|---|
| 0 | 0 |
| 40 | 22 |
| 180 | 22 |
| 210 | 0 |
Figuur 4

Schematische tekening van een passagier in de Gravitron die tegen de schuine wand van de ton ligt. De hoek tussen de wand en de vloer is 70°. Bij de passagier staat de letter Z.
Vraag 8 4 punten
In figuur 4 is schematisch een passagier getekend in de Gravitron. De passagier heeft een massa van 71 kg en ligt tegen de schuine wand van de ton. De Gravitron staat nog stil. Om te begrijpen hoe de krachten werken, gaan we uit van het volgende model: de kracht van de vloer op de passagier staat evenwijdig aan de wand, en de wrijvingskracht stellen we op nul. Figuur 4 staat vergroot op de uitwerkbijlage. Daarin is de zwaartekracht aangegeven met een vectorpijl. Op de passagier werken nog twee andere krachten. Construeer de grootte en de richting van die twee andere krachten op de passagier. Laat in de tekening de krachten aangrijpen in punt Z.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat er een component van de zwaartekracht loodrecht op de wand werkt (2p)
- Consequente constructie van de ontbinding van de zwaartekracht in twee componenten, aangrijpend in punt Z (2p)
Vanuit punt Z twee krachtpijlen die samen de zwaartekracht ontbinden: één evenwijdig aan de wand en één loodrecht op de wand, met de zwaartekracht als diagonaal van het parallellogram. Bij een zwaartekrachtpijl van 7,0 cm zijn de componenten ongeveer 6,6 cm (evenwijdig aan de wand) en 2,4 cm (loodrecht op de wand) lang.
De naamlabels bij de geconstrueerde krachten mogen genegeerd worden.
Vraag 9 2 punten
Als de Gravitron begint te draaien, verandert de normaalkracht van de wand op de passagier. Leg uit dat die normaalkracht groter wordt.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat er een middelpuntzoekende kracht nodig is bij draaiing (1p)
- Inzicht dat de middelpuntzoekende kracht geleverd wordt door (de horizontale component van) de normaalkracht (1p)
Figuur 5

Twee passagiers tegen de schuine wand van de draaiende Gravitron, met de rotatieas als stippellijn in het midden. Links (A) een passagier met het hoofd boven. Rechts (B) een passagier met het hoofd beneden. Bij de linkerwand staat een hoek van 70°. De figuur is niet op schaal.
Vraag 10 4 punten
Een passagier probeert in de draaiende Gravitron zijn hoofd op te lichten van de wand, met het hoofd boven (A) en met het hoofd beneden (B). Zie figuur 5. Deze figuur is niet op schaal. Voer de volgende opdrachten uit: toon aan dat bij constante omlooptijd T voor de middelpuntzoekende kracht op een voorwerp met massa m in een cirkelbaan met straal r geldt: F_mpz = 4π²·m·r / T². Leg hiermee uit in welke situatie, A of B, het meer moeite kost om het hoofd op te lichten van de wand.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat F = m·v²/r en v = 2πr/T (1p)
- Completeren van het antwoord: F_mpz = 4π²·m·r / T² (1p)
- Inzicht dat de straal van de baan groter is in de stand met het hoofd boven (situatie A) (1p)
- Consequente conclusie: in situatie A kost het meer moeite om het hoofd op te lichten (1p)
Hoe vaak krachten in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2025, tijdvak 1 | 5 | 1 | 4% |
| 2025, tijdvak 2 | 14 | 1 | 4% |
| 2024, tijdvak 1 | 2-3, 5 | 3 | 13% |
| 2024, tijdvak 2 | 4, 6, 8 | 3 | 11% |
| 2023, tijdvak 1 | 3-4 | 2 | 8% |
| 2023, tijdvak 2 | 5-7 | 3 | 11% |
| 2022, tijdvak 2 | 1-3, 7 | 4 | 16% |
| 2022, tijdvak 3 | 17 | 1 | 4% |
| 2021, tijdvak 3 | 2-4 | 3 | 13% |
| 2019, tijdvak 1 | 5 | 1 | 5% |
| 2019, tijdvak 2 | 2 | 1 | 4% |
| 2018, tijdvak 2 | 8-10 | 3 | 13% |
In 12 van de 18 ingedeelde examens natuurkunde vwo staat een vraag over krachten, samen 26 vragen (6% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 2: 4 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 5% van de vragen over krachten, daarvoor 6%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met krachten
Maak de 15 nieuwste examenvragen over krachten online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen natuurkunde vwo
- Straling
- Elektriciteit
- Astrofysica
- Beweging
- Licht en lenzen
- Magnetisme
- Geluid en trillingen
- Energie en arbeid
- Golven
- Grootheden en eenheden
Krachten op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuurkunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker natuurkunde per vraagtype nakijkt, lees je op natuurkunde toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt krachten voor in het eindexamen natuurkunde vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 26 vragen over krachten, 6% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 12 van die examens.
In welk examen natuurkunde vwo stonden de meeste vragen over krachten?
In het examen van 2022, tijdvak 2, met 4 vragen: 1-3, 7.
Hoe oefen ik examenvragen over krachten?
Op deze pagina staan alle vragen over krachten met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.