Examenvragen geluid en trillingen natuurkunde vwo

35 vragen over geluid en trillingen uit 10 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Geluid en trillingen komt in 10 van de 18 examens natuurkunde vwo voor, met 35 vragen (8% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 2 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over geluid en trillingen

Per examen de vragen over geluid en trillingen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 2: Wolfstoon

Opgavetekst

Een cello is een snaarinstrument. Met een strijkstok wordt een van de snaren in trilling gebracht. De positie van een vinger die op de snaar wordt gezet, bepaalt de frequentie van de gespeelde toon. De lucht in de klankkast trilt mee, waardoor een duidelijk hoorbaar geluid ontstaat.

figuur 1
figuur 1

In figuur 1 zijn het voorblad en de klankkast van de cello aangegeven. Het voorblad heeft een eigenfrequentie. Als die frequentie wordt gespeeld, kan resonantie optreden. De trillingsenergie wordt dan steeds verplaatst van de trillende snaar en meetrillende lucht in de klankkast, naar het houten voorblad en weer terug. Daardoor varieert de amplitude van het geluid sterk. Men noemt dit een zweving, het geluid hiervan klinkt onprettig. De frequentie waarbij de resonantie plaatsvindt, noemt men de wolfstoon van de cello.

Op de uitwerkbijlage is een geluidsregistratie weergegeven van een cello waarop de wolfstoon wordt gespeeld.

Vraag 24 3 punten

Bepaal de frequentie van de gespeelde toon. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

uitwerkbijlage
uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord

uitkomst: f = 2,1 ⋅ 10² Hz (met een marge van 0,1 ⋅ 10² Hz)

voorbeeld van een antwoord:

Uit de figuur op de uitwerkbijlage blijkt dat de gespeelde toon 21 trillingen

heeft in 0,10 s. De frequentie is dus f = 21/0,10 = 2,1 ⋅ 10² Hz .

  • keuze van de juiste trilling voor de gespeelde toon (1)
  • inzicht dat f = aantal trillingen (1)

Δ t

  • completeren van de bepaling en significantie (1)

Vraag 24 in het hele examen

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Een cellobouwer wil de frequentie f_wt waarbij de wolfstoon optreedt veranderen naar een andere frequentie die minder vaak gespeeld wordt. Hij schaaft op sommige plekken een beetje hout van het voorblad weg en constateert dat f_wt na het schaven kleiner is geworden. Het voorblad van de cello kan worden gemodelleerd als een massa-veersysteem.

Vraag 25 4 punten

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Leg uit dat de afname van f_wt niet kan worden verklaard door de verandering van de massa van het voorblad.
  • Geef aan hoe de afname van f_wt wel verklaard kan worden met het model van het massa-veersysteem.
Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

− De formule voor de trillingstijd van een massa-veersysteem is

T = 2π m . Door het wegschaven van het hout wordt de massa van het C voorblad kleiner. Daardoor zou T kleiner worden en zou de frequentie

f_wt = 1/T juist toenemen.

− Als de veerconstante C door het schaven (met een grotere factor dan de massa) kleiner wordt, leidt dit tot een toename van T en afname van f_wt.

  • gebruik van T = 2π m (1)

C

  • inzicht dat m door het schaven afneemt (1)
  • gebruik van f = 1/T en completeren van de uitleg (1)
  • inzicht dat de veerconstante C moet afnemen (1)

Vraag 25 in het hele examen

Door het schaven is de wolfstoon verschoven naar een minder vaak gespeelde frequentie. Als een cellospeler deze toonhoogte toch nodig heeft, kan hij de zweving verminderen door ‘vibrato’ te spelen. De vinger van de linkerhand wordt daarbij snel heen en weer bewogen rond de positie waar de snaar normaal gesproken ingedrukt wordt. Zie figuur 2.

figuur 2
figuur 2

Vraag 26 2 punten

Leg uit waarom het bewegen van de vinger de zweving bij de wolfstoon vermindert.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Door de afwisselend iets kortere en iets langere snaarlengte is de gespeelde toon ook steeds wat hoger en wat lager. Als de gespeelde toon hoger of lager is, wijkt deze af van de eigenfrequentie van het voorblad (waardoor dit minder zal resoneren).

  • inzicht dat de snaarlengte varieert (1)
  • inzicht dat de frequentie dan (vaak) afwijkt van de eigenfrequentie van het voorblad (1)

Vraag 26 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Geluidssnelheid

Opgavetekst

In deze opgave worden twee experimenten besproken om de geluidssnelheid te bepalen: één voor de geluidssnelheid in lucht en één voor de geluidssnelheid in water.

Geluidssnelheid in lucht

Om de geluidssnelheid in lucht te bepalen wordt een hoge buis gevuld met water. Zie figuur 1.

De bovenkant van de buis is open. Daarboven trilt een stemvork met een frequentie $f$. Via een kraantje onderaan de buis loopt de buis langzaam leeg. Na enige tijd bereikt de waargenomen geluidssterkte een maximum. Er treedt dan resonantie op. Vervolgens neemt de geluidssterkte weer af, waarna een tijdje later een tweede maximum wordt bereikt.

De gemeten afstanden $h_1$ en $h_2$ horen bij de waterniveaus waarbij resonantie optreedt.

Vraag 6 3 punten

Leid een formule af waarmee je de geluidssnelheid $v$ kunt berekenen uit $f$, $h_1$ en $h_2$.

buis gevuld met water met stemvork bovenaan, en de afstanden h1 en h2 bij het eerste en tweede maximum Bekijk in Opgaven, pagina 5

Bekijk het antwoord

uitkomst: $v = 2(h_2 - h_1) f$

voorbeeld van een antwoord:

De afstand tussen de resonantieniveaus komt overeen met een halve golflengte: $h_2 - h_1 = \frac{1}{2}\lambda$. Dus $\lambda = 2(h_2 - h_1)$. De geluidssnelheid is dan: $v = \lambda f = 2(h_2 - h_1) f$.

Vraag 6 in het hele examen

De buik, die bij resonantie bij het open uiteinde van de buis ontstaat, ligt op enige afstand $\Delta L$ buiten de buis.

Vraag 7 3 punten

Leg uit hoe je met de resultaten van dit experiment $\Delta L$ kunt bepalen.

buis gevuld met water met stemvork bovenaan, en de afstanden h1 en h2 bij het eerste en tweede maximum Bekijk in Opgaven, pagina 5

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

De afstand tussen de bovenste buik en het eerste maximum is gelijk aan $\frac{1}{4}\lambda$. De afstand tussen de resonantieniveaus komt overeen met een halve golflengte: $h_2 - h_1 = \frac{1}{2}\lambda$. Dus: $\frac{1}{4}\lambda = \frac{1}{2}(h_2 - h_1)$.

Voor $\Delta L$ geldt dus: $\Delta L = \frac{1}{4}\lambda - h_1$. (Dus: $\Delta L = \frac{1}{2}(h_2 - h_1) - h_1 = \frac{1}{2}h_2 - \frac{3}{2}h_1$.)

Vraag 7 in het hele examen

Geluidssnelheid in water

Voor het bepalen van de geluidssnelheid in water worden een onderwatermicrofoon en een onderwaterluidspreker in een bak water gedompeld. In figuur 2 is de opstelling schematisch weergegeven. De luidspreker wordt aangesloten op een toongenerator.

In figuur 3 is het signaal weergegeven van de toongenerator. De horizontale as is ingesteld op 100 μs/cm.

Vraag 8 3 punten

Bepaal zo nauwkeurig mogelijk de frequentie van de toongenerator. Noteer je antwoord in drie significante cijfers.

oscilloscoopbeeld van het signaal van de toongenerator, horizontale as 100 μs/cm Bekijk in Opgaven, pagina 6

Bekijk het antwoord

uitkomst: 2,38 kHz (met een marge van 0,02 kHz)

voorbeeld van een antwoord:

Om de frequentie zo nauwkeurig te bepalen moet $T$ bepaald worden aan de hand van zoveel mogelijk, dus drie, periodes. Deze beslaan in het oscilloscoopbeeld 12,6 cm, dus $T$ is gelijk aan:

T = \frac{12{,}6 \cdot 100 \cdot 10^{-6}}{3} = 4{,}20 \cdot 10^{-4}\ \mathrm{s}

De frequentie is dan: $f = \frac{1}{T} = 2{,}38 \cdot 10^3\ \mathrm{Hz}$.

Aanvulling: bij de eerste deelscore wordt 'inzicht dat de tijdsduur van drie periodes bepaald moet worden' vervangen door 'inzicht dat de tijdsduur van minimaal 2,5 periodes bepaald moet worden'. Toelichting: Om het antwoord in drie significante cijfers te kunnen geven, moeten de benodigde gegevens in minimaal drie significante cijfers bepaald of opgezocht worden. Dat betekent dat de te meten tijdsduur minimaal 10,0 cm in het oscilloscoopbeeld moet beslaan.

Vraag 8 in het hele examen

In eerste instantie bevindt de microfoon zich direct voor de luidspreker. Vervolgens wordt de afstand steeds groter gemaakt. Het microfoonsignaal verschuift daarbij steeds verder naar rechts, terwijl het luidsprekersignaal gelijk blijft. Alleen het geluid dat de microfoon rechtstreeks bereikt is weergegeven. Eventuele reflecties zijn weggefilterd.

Figuur 4 toont de signalen op het moment dat de afstand tussen luidspreker en microfoon 24 cm is. Tijdens het verplaatsen van de microfoon is het microfoonsignaal nog niet in fase geweest met het signaal van de toongenerator.

Vraag 9 3 punten

Bepaal de geluidssnelheid die volgt uit figuur 4. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

oscilloscoopbeeld van de toongenerator (doorgetrokken) en de microfoon (gestippeld) bij een afstand van 24 cm Bekijk in Opgaven, pagina 7

Bekijk het antwoord

uitkomst: $1{,}4 \cdot 10^3\ \mathrm{m\,s^{-1}}$ (met een marge van $0{,}1 \cdot 10^3\ \mathrm{m\,s^{-1}}$)

voorbeeld van een antwoord:

Het tijdverschil tussen een piek bij de toongenerator en de bijbehorende piek bij de microfoon is 1,7 hokje. Dat komt overeen met 0,17 ms. In deze tijd legt het signaal een afstand van 24 cm af. De geluidssnelheid is dan:

v = \frac{s}{t} = \frac{0{,}24}{1{,}7 \cdot 10^{-4}} = 1{,}4 \cdot 10^3\ \mathrm{m\,s^{-1}}

Vraag 9 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Latin American Tower

Opgavetekst

Figuur 1 Latin American Tower

Latin American Tower
Figuur 1 Bron: Shutterstock ID: 528612772

Foto van de Latin American Tower.

Figuur 2 (uitwerkbijlage) (u,t)-diagram van de meting

(u,t)-diagram van de meting
Figuur 2 (uitwerkbijlage) Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Horizontale uitwijking u (m) van de top tegen de tijd t (s), van 0 tot 30 s. Verticale as: u van -0,20 tot 0,20 m. Horizontale as: t van 0 tot 30,0 s.

Vraag 22 3 punten

Op 19 september 1985 trilde de grond onder Mexico-Stad hevig gedurende drie minuten. Vele gebouwen stortten in, maar de 182 m hoge Latin American Tower doorstond de aardbeving zonder noemenswaardige schade. Gebouwen hebben eigenfrequenties die gemeten kunnen worden. Wanneer een gebouw tijdens een aardbeving begint te trillen in zijn laagste eigenfrequentie (de grondtoon, f_grond), kunnen er ernstige beschadigingen aan het gebouw optreden. De (u,t)-grafiek in figuur 2 laat een meting zien van de horizontale uitwijking van de top van de Latin American Tower na een kleinere aardbeving. De toren trilde daarbij in haar grondtoon. Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage de frequentie van de grondtoon van de Latin American Tower. Noteer je antwoord in drie significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Aflezen van de trillingstijd: 8 trillingen in 29,25 s geeft T = 3,66 s (1p)
  • Gebruik van f = 1 / T (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie: f_grond = 0,274 Hz (1p)

Uitkomst: f_grond = 0,274 Hz (met een marge van 0,003 Hz). Acht trillingen in 29,25 s geven T = 3,66 s en f = 1/T.

Vraag 22 in het hele examen

Figuur 2 (uitwerkbijlage) Eerste seconden van de meting

Eerste seconden van de meting
Figuur 2 (uitwerkbijlage) Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Horizontale uitwijking u (m) van de top tegen de tijd t (s), van 0 tot 2,0 s. Verticale as: u van -0,20 tot 0,20 m. Horizontale as: t in stappen van 0,2 s.

Vraag 23 4 punten

Op de uitwerkbijlage is de beweging van de top van de toren in de eerste seconden van de meting te zien. Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage de gemiddelde versnelling van de top van de Latin American Tower in het traject van u = 0,20 m naar u = 0 m. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de helling van de (u,t)-grafiek bepaald moet worden, met een raaklijn op het moment u = 0 m (t = 0,92 s) (1p)
  • Gebruik van v = Δu / Δt van de raaklijn op t = 0,92 s (1p)
  • Gebruik van a_gem = Δv / Δt, met inzicht dat v = 0 op t = 0 (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie: a_gem = -0,39 m/s² (1p)

Uitkomst: a_gem = -0,39 m/s² (met een marge van 0,03 m/s²). De raaklijn op t = 0,92 s heeft een steilheid van -0,36 m/s, en op t = 0 is v = 0.

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Bij een liniaal die aan één kant is ingeklemd zijn de grond- en boventonen te berekenen met: $f = \frac{(2n-1)\, v}{4\, l}$ (1). Hierin is f de frequentie van de grond- of boventoon, n een geheel getal dat verwijst naar de grond- of boventoon, v de golfsnelheid en l de lengte van de liniaal. Leid formule (1) af met behulp van formules uit het informatieboek.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de voorwaarde voor een aan één kant ingeklemde liniaal, $l = \frac{2n-1}{4}\lambda$, en van $v = f \cdot \lambda$ (1p)
  • Completeren van de afleiding: substitutie levert $f = \frac{(2n-1)\, v}{4\, l}$ (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Figuur 3

Boventoonf (Hz)
Eerste boventoon van de Latin American Tower0,654
Tweede boventoon van de Latin American Tower1,03

Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Vraag 25 4 punten

In de tabel zijn twee van de gemeten boventonen van de Latin American Tower weergegeven: de eerste boventoon heeft een frequentie van 0,654 Hz en de tweede boventoon 1,03 Hz (zie figuur 3). Sara formuleert de hypothese dat de verhouding tussen de eerste en de tweede boventoon van de Latin American Tower overeenkomt met die van een liniaal die aan één kant is ingeklemd. Toon aan of Sara's hypothese klopt binnen een marge van 10%.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht in het gebruik van n = 2 voor de eerste boventoon en n = 3 voor de tweede boventoon (1p)
  • Inzicht dat v en l constant zijn (1p)
  • Inzicht dat de verhouding van de frequenties uit de formule vergeleken moet worden met de gemeten verhouding (1p)
  • Completeren van de berekening en consequente conclusie: de verhouding volgens de formule is 0,6, de gemeten verhouding 0,635 ligt binnen de marge, dus de hypothese klopt (1p)

Uitkomst: de verhouding van de eerste en de tweede boventoon volgens de formule is 3/5 = 0,6. De gemeten verhouding is 0,654 / 1,03 = 0,635, en die ligt binnen de marge van 10% (0,54 tot 0,66). De hypothese klopt.

Vraag 25 in het hele examen

Tabel bij vraag 26 (uitwerkbijlage)

grondfrequentie (Hz)hoogte (m)
0,596
1,532
2,520
4,012

Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Vraag 26 2 punten

Van een groot aantal gebouwen zijn zowel de hoogte h als de grondfrequentie f_grond bepaald. In de grafiek is ook de trendlijn getekend. Sara vermoedt dat de trendlijn een omgekeerd evenredig verband laat zien. Ze bepaalt van een aantal punten op de trendlijn de coördinaten. Haar resultaten staan ook in de tabel op de uitwerkbijlage. Toon met behulp van de tabel op de bijlage aan of de vier punten aan een omgekeerd evenredig verband voldoen.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat bij een omgekeerd evenredig verband het product f_grond · h constant is (1p)
  • Berekenen van de vier productwaarden en consequente conclusie: het verband is omgekeerd evenredig (1p)

Het derde kolomkopje hoeft niet ingevuld te worden, dit niet aanrekenen. Productwaarden f_grond · h: 48, 48, 50 en 48 (Hz·m), binnen de afleesnauwkeurigheid constant.

Vraag 26 in het hele examen

Figuur 4 (uitwerkbijlage) Hoogte en grondfrequentie van gebouwen

Hoogte en grondfrequentie van gebouwen
Figuur 4 (uitwerkbijlage) Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Verspreidingsdiagram van de hoogte h (m) tegen de grondfrequentie (Hz). Elk punt is een gebouw. Verticale as: hoogte van 0 tot 200 m. Horizontale as: grondfrequentie van 0 tot 6 Hz.

Vraag 27 3 punten

Tijdens de aardbeving van 1985 begon de zachte bodem onder Mexico-Stad heftig te trillen. Vooral gebouwen met een hoogte tussen 25 m en 70 m liepen hierbij grote schade op. Uit dit gegeven kan, met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage, bepaald worden tussen welke twee waarden de frequentie van de bodemtrillingen waarschijnlijk heeft gelegen. Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage deze minimum- en maximumfrequentie. Geef in de figuur iedere frequentie aan met een verticale lijn.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de grondfrequentie van de (beschadigde) gebouwen moet samenvallen met de frequentie van de bodem (1p)
  • Inzicht dat de minimale grondfrequentie de frequentie is waaronder zich geen gebouwen van 25 m en lager bevinden, en dat de maximale grondfrequentie de frequentie is waarboven zich geen gebouwen van 70 m of hoger bevinden (1p)
  • Tekenen van de twee verticale lijnen en completeren van de bepaling (1p)

Twee verticale lijnen in de figuur op de uitwerkbijlage: de eerste bij een minimumfrequentie tussen 0,4 Hz en 1,1 Hz, de tweede bij een maximumfrequentie tussen 1,6 Hz en 3,0 Hz.

Uitkomst volgens de aanvulling op het correctievoorschrift: minimum tussen 0,4 Hz en 1,1 Hz, maximum tussen 1,6 Hz en 3,0 Hz.

Vraag 27 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Boomwhackers

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Spectrum van de toon van buis 1: relatieve geluidssterkte tegen frequentie. Horizontale as: f (10² Hz), van 0 tot 14. Verticale as: relatieve geluidssterkte, van 0 tot 1,0. Afleesbaar: de hoogste piek ligt bij ongeveer 2,7·10² Hz (relatieve geluidssterkte 1,0), een piek bij ongeveer 5,3·10² Hz (ongeveer 0,75), een piek bij ongeveer 8,0·10² Hz (ongeveer 0,26) en kleine pieken rond 7,6·10² Hz en 10,7·10² Hz.

Vraag 16 4 punten

Boomwhackers zijn kunststof buizen met twee open uiteinden waarmee je muziek kunt maken. De lengte van de buis bepaalt de hoogte van de toon. Jelle meet de frequenties van de grondtoon en de boventonen van buis 1. Zijn meetresultaten wijken een klein beetje af van wat hij verwacht op basis van de lengte van de buis. Dit komt doordat de buiken niet exact samenvallen met de uiteinden van de buis. De afstand tussen de buiken aan beide uiteinden van de buis wordt de akoestische lengte genoemd. In figuur 2 staat weergegeven welke frequenties voorkomen in de toon van buis 1. De meting is gedaan bij een temperatuur van 20 °C. Bepaal de akoestische lengte van buis 1 met behulp van figuur 2. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Aflezen van een resonantiefrequentie met een marge van 0,2·10² Hz (1p)
  • Gebruik van $v = f \cdot \lambda$ en opzoeken van de geluidssnelheid (1p)
  • Gebruik van de voorwaarde voor de grondtoon: de akoestische lengte is de halve golflengte, $L_a = \frac{1}{2}\lambda$ (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie (1p)

Uitkomst: λ = 0,64 m. De grondtoon heeft f = 2,7·10² Hz; met v = 343 m s⁻¹ volgt λ = 1,27 m, en de akoestische lengte is de helft daarvan. Het aflezen van de resonantiefrequentie mag een marge van 0,2·10² Hz hebben.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Voor de akoestische lengte geldt formule (1): $L_a = L + 2 \cdot 0{,}31 \cdot d$. Hierin is $L_a$ de akoestische lengte van de buis in m, $L$ de werkelijke lengte van de buis in m, 0,31 een experimenteel bepaalde correctiefactor, $d$ de binnendiameter van de buis in m en 2 het aantal open uiteinden van de buis. Leg uit met behulp van formule (1) of de buiken aan de uiteinden van de buis binnen of buiten de buis vallen.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de akoestische lengte groter is dan de buislengte (1p)
  • Consequente conclusie: de buiken liggen buiten de buis (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 3 punten

Voor de akoestische lengte geldt formule (1): $L_a = L + 2 \cdot 0{,}31 \cdot d$. Jelle meet de lengte en de binnendiameter van de buizen op met een meetlint. Voor buis 8 vindt hij een lengte van 30,1 cm. Hij meet voor elke buis een binnendiameter van 4,0 cm. Jelle bedenkt dat hij de binnendiameter ook kan meten met een schuifmaat. De meetwaarde voor de binnendiameter wordt dan nauwkeuriger en kan daardoor worden opgegeven in één significant cijfer méér dan met het meetlint. Jelle beweert dat de akoestische lengte, en dus de golflengte van de toon, nu weergegeven kan worden met een groter aantal significante cijfers. Leg uit of Jelle gelijk heeft.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat bij een optelling het kleinste aantal decimalen bepalend is voor het aantal decimalen in de uitkomst, of bij een vermenigvuldiging het kleinste aantal significante cijfers van de factoren (1p)
  • Inzicht dat het (eventueel) nauwkeuriger worden van de binnendiameter geen invloed heeft op het aantal decimalen of significante cijfers van de akoestische lengte (1p)
  • Consequente conclusie: Jelle heeft geen gelijk (1p)

Een van beide methodes is voldoende. Methode 1 (optelling): de lengte is in mm nauwkeurig, en een nauwkeuriger tweede term verandert het aantal decimalen niet. Methode 2 (vermenigvuldigen): de factor 0,31 bepaalt het aantal significante cijfers van de tweede term, dus die blijft twee. Concludeert de kandidaat bij methode 2 dat het antwoord één significant cijfer heeft vanwege de waarde 2 in de formule, dan maximaal 1 scorepunt.

Vraag 18 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Grafiek van de frequentie f tegen de golflengte λ van de grondtoon van de buizen, met de meetonnauwkeurigheid in f als verticale streepjes per meetpunt. Horizontale as: λ (m), van 0 tot 1,4. Verticale as: f (10² Hz), van 0 tot 6,0. Acht meetpunten, van ongeveer 5,3·10² Hz bij λ = 0,65 m tot ongeveer 2,6·10² Hz bij λ = 1,3 m.

Vraag 19 2 punten

Van zijn resultaten maakt Jelle de grafiek van figuur 3, waarin de frequentie f tegen de golflengte λ van de grondtoon staat. Hij geeft hierbij ook de meetonnauwkeurigheid in de frequentie f aan. De meetonnauwkeurigheid in de frequentie is vastgesteld op $2 \cdot 10^{1}$ Hz. Dat betekent dat elke frequentie in werkelijkheid $2 \cdot 10^{1}$ Hz naar onder of naar boven kan afwijken. In de grafiek is deze meetonnauwkeurigheid, ook wel foutmarge genoemd, aangegeven met verticale streepjes van $2 \cdot 10^{1}$ Hz onder tot $2 \cdot 10^{1}$ Hz boven elk grafiekpunt. De berekende golflengte kent ook een foutmarge. Leg uit dat de foutmarge in de golflengte te klein is om zichtbaar weergegeven te kunnen worden in figuur 3.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht in (de orde van grootte van) de foutmarge (1p)
  • Inzicht dat (de orde van grootte van) de foutmarge vergeleken moet worden met (de orde van grootte van) de golflengte, of met de dikte van het getekende meetpunt (1p)

De lengte en de binnendiameter zijn tot op een mm nauwkeurig gemeten. De foutmarge van de akoestische lengte, en daarmee van de golflengte, is in de orde van grootte van een mm. Dat is te klein om zichtbaar te zijn in figuur 3.

Vraag 19 in het hele examen

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Meetpunten met verticale foutstreepjes. Horizontale as: zonder bijschrift, van 0 tot 1,8; hier hoort de grootheid 1/λ met eenheid m⁻¹ bij. Verticale as: f (Hz), van 0 tot 600. Acht meetpunten, van ongeveer 265 Hz bij 0,77 m⁻¹ tot ongeveer 527 Hz bij 1,53 m⁻¹. De punten liggen bij benadering op een stijgende rechte lijn.

Vraag 20 4 punten

Om de geluidssnelheid zo nauwkeurig mogelijk te bepalen voert Jelle een coördinatentransformatie uit. Het resultaat hiervan is weergegeven in figuur 4. Figuur 4 staat ook op de uitwerkbijlage. Jelle voert de volgende drie handelingen uit: hij zet bij de horizontale as het juiste bijschrift; hij trekt in het diagram twee rechte lijnen door de oorsprong die net binnen alle foutmarges liggen; hij bepaalt hieruit in twee significante cijfers de minimale en de maximale geluidssnelheid die uit de metingen volgen. Voer de drie bovenstaande handelingen van Jelle uit in de figuur op de uitwerkbijlage.

Bekijk het antwoord
  • Op de horizontale as de grootheid $\frac{1}{\lambda}$ met de eenheid m⁻¹ (1p)
  • Tekenen van de twee uiterste rechte lijnen door de foutmarges van alle meetpunten en door de oorsprong (1p)
  • Inzicht dat de steilheid van de lijn gelijk is aan de geluidssnelheid (1p)
  • Completeren van de bepalingen en significantie (1p)

Op de horizontale as het bijschrift 1/λ met eenheid m⁻¹, op de verticale as f (Hz). Twee rechte lijnen door de oorsprong die net binnen alle foutmarges liggen. De steilste lijn gaat door ongeveer (1,72 m⁻¹; 600 Hz) en geeft de maximale geluidssnelheid van 3,5·10² m s⁻¹. De vlakste lijn gaat door ongeveer (1,80 m⁻¹; 593 Hz) en geeft de minimale geluidssnelheid van 3,3·10² m s⁻¹.

Uitkomsten: v_min = 3,3·10² m s⁻¹ en v_max = 3,5·10² m s⁻¹. De steilheid van de lijn is de geluidssnelheid, omdat f recht evenredig is met 1/λ (v = f·λ).

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Treinwielen

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Schets van een wielstel: één as met twee wielen die op de rails rusten. De wielen en de as vormen samen één geheel. Labels: wiel en rail.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Schematisch bovenaanzicht van het wielstel op vijf tijdstippen, a tot en met e, naast elkaar. Bij a staat de as uit het midden. Bij b is de as iets geroteerd en beweegt naar het midden van het spoor. Bij c schiet de as door. Bij d en e herhaalt zich hetzelfde aan de andere kant. Een stippellijn toont de golfvorm van de beweging over het spoor.

Vraag 15 3 punten

Voor de golflengte λ van de sinusloop geldt de formule van Klingel: $\lambda = 2\pi\sqrt{\frac{d\,r_0}{2\gamma}}$. Hierin is d de afstand tussen de twee spoorrails in m, r_0 de gemiddelde straal van het wiel in m en γ de wielbandconiciteit.

In Nederland gelden de volgende gegevens: treinen rijden meestal met een snelheid van 140 km/h. De afstand tussen twee spoorrails is 1435 mm. De waarde van de wielbandconiciteit is 0,050. De gemiddelde diameter van een treinwiel is 95 cm.

Toon aan dat de periode van de sinusloop bij deze snelheid 0,42 s is.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule van Klingel: $\lambda = 2\pi\sqrt{\frac{d\,r_0}{2\gamma}} \approx 16{,}4$ m (1p)
  • Gebruik van $v = \lambda\cdot f$ en $f = \frac{1}{T}$, met $v = \frac{140}{3{,}6} = 38{,}9$ m s−1 (1p)
  • Completeren van de berekening: $T = \frac{\lambda}{v} = 0{,}42$ s (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Schematische tekening van een wagon op veren en wielen op de rails. Tussen het wagonlichaam en de wielen zitten veren. Labels: wagon, veer, wiel en rail.

Vraag 16 3 punten

Om in de wagon geen last te hebben van oneffenheden op het spoor zijn er veren geplaatst tussen de wagon en de wielen. We kunnen het geheel benaderen als een massa-veersysteem. Zie figuur 3. Bij een bepaalde snelheid gaat het massa-veersysteem resoneren met de sinusloop. Om comfortabel te rijden bij een snelheid van 140 km/h wordt de totale veerconstante van de veren zo gekozen dat het massaveersysteem een eigentrilling heeft die sterk afwijkt van 0,42 s. Voor het massaveersysteem van de wagon met wielen geldt:

m_{wagon} = 21{,}5 \cdot 10^3 \text{ kg}

C_{totaal} = 1{,}0 \cdot 10^5 \text{ N m}^{-1}

Bereken de snelheid waarbij resonantie optreedt.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van $T = 2\pi\sqrt{\frac{m}{C}}$, met $T = 2{,}91$ s (1p)
  • Gebruik van $v = \lambda\cdot f$ met λ constant, omdat de golflengte van de sinusloop niet van de snelheid afhangt, dus $v_1T_1 = v_2T_2$ (1p)
  • Completeren van de berekening: $v = 20$ km h−1 (5,6 m s−1) (1p)

Als de kandidaat bij vraag 15 een foutieve golflengte heeft berekend en hiermee doorrekent, dit niet aanrekenen.

Vraag 16 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Speciale fluit

Opgavetekst

Figuur 3a Toon I

Toon I
Figuur 3a

Schematische tekening van de fluit bij toon I: een rechthoek met onderaan links de letter K. Van links naar rechts: een zwart gat (gesloten met een vinger), een grijs gat (het aanblaasgat) in het midden en een wit gat (open) rechts. Bij de rechthoek staat het opschrift 'toon I'.

Figuur 3b Toon II

Toon II
Figuur 3b

Schematische tekening van de fluit bij toon II: een rechthoek met van links naar rechts een wit gat (open), het grijze aanblaasgat in het midden en een zwart gat (gesloten) rechts. Onderaan rechts staat de letter K. Bij de rechthoek staat het opschrift 'toon II'.

Vraag 23 6 punten

Daniël en Jonathan onderzoeken hoe de toonvorming in de fluit plaatsvindt. De fluit heeft twee gesloten uiteinden en drie gaten. Het middelste gat wordt gebruikt om de fluit aan te blazen. Op de fluit kun je twee tonen spelen met één gat gesloten: toon I (figuur 3a) en toon II (figuur 3b). Een wit bolletje betekent een geopend gat en een zwart bolletje een gat dat met een vinger is gesloten; het aanblaasgat is grijs. Volgens het model van de staande golven ontstaat er bij het uiteinde aan de kant van het gesloten gat een knoop (K) en ergens in de buurt van het open gat een buik (B). In beide gevallen is sprake van de grondtoon. Op de uitwerkbijlage staat figuur 3a nogmaals weergegeven. De lengte van de afbeelding van de fluit is precies de helft van de werkelijke lengte. De frequentie van toon I is 6,0 · 10² Hz. Voer de volgende opdrachten uit: geef in de figuur op de uitwerkbijlage met een letter B de plaats van de buik bij toon I aan en licht je antwoord toe met een berekening; leg uit of de frequentie van toon II hoger of lager is dan de frequentie van toon I.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van v = f·λ en opzoeken van vgeluid (1p)
  • Inzicht dat de afstand van buik tot knoop gelijk is aan ¼λ (1p)
  • Gebruik van de schaalfactor (1p)
  • Completeren van de berekening en consequent aangeven van B (1p)
  • Inzicht dat de afstand van de knoop tot het open gat bij toon II kleiner is (1p)
  • Consequente conclusie: de frequentie van toon II is hoger dan die van toon I (1p)

Uitkomst: de afstand van de buik tot het gesloten uiteinde is ¼λ = 0,143 m. Omdat de figuur op schaal 1:2 is, ligt de buik in de figuur op 7,1 cm van het gesloten uiteinde met de knoop K. Bij toon II is de afstand van de knoop tot het open gat kleiner dan bij toon I, dus is de golflengte kleiner en de frequentie van toon II hoger.

Vraag 23 in het hele examen

Bron 16

Schematische tekening van de fluit met de drie gaten open: een rechthoek met van links naar rechts een wit (open) gat, het grijze aanblaasgat in het midden en een wit (open) gat rechts. Twee stippellijnen markeren het gebied waarin de knopen (K) en buiken (B) getekend moeten worden. Er staan geen letters op de tekening.

Vraag 24 3 punten

Daniël blaast de fluit aan door het middelste gat, met beide andere gaten open. Jonathan ontdekt dat de toon die daardoor ontstaat veel hoger is dan toon I en II. Op de uitwerkbijlage is de fluit in deze situatie schematisch weergegeven. Geef in de figuur op de uitwerkbijlage een mogelijkheid van de ligging van de knopen (K) en buiken (B) aan, in het gebied tussen de stippellijnen. Ga daarbij uit van het model van de staande golf. Een berekening is niet nodig.

Bekijk het antwoord
  • In de buurt van beide open gaten bevindt zich een buik (1p)
  • Een afwisseling van knopen en buiken in het gebied tussen de stippellijnen (1p)
  • Inzicht dat de onderlinge afstanden tussen alle knopen en buiken gelijk zijn (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 3 punten

Daniël en Jonathan hebben al een tijdje op de fluit geblazen, waardoor de lucht in de fluit een hogere temperatuur heeft gekregen. Leg uit hoe de toonhoogte verandert als de temperatuur van de lucht in de fluit toeneemt. Neem aan dat de golflengte niet verandert.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht in de toenemende geluidssnelheid bij toenemende temperatuur (1p)
  • Gebruik van v = f·λ, of inzicht dat v evenredig is met f (1p)
  • Consequente conclusie: de toonhoogte neemt toe (1p)

De golflengte in de fluit blijft constant, dus de frequentie volgt uit de geluidssnelheid.

Vraag 25 in het hele examen

2022, tijdvak 2: ECG in MRI

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

ECG van een gezonde persoon, op ware grootte. De pen beweegt met een snelheid van 25 mm s-1 van links naar rechts. De afstand tussen de toppen is op de figuur af te meten.

Vraag 8 3 punten

Het ECG van figuur 1 is op ware grootte getekend door een pen die met een snelheid van 25 mm s-1 van links naar rechts beweegt. Het hartritme is gedefinieerd als het aantal slagen van het hart per minuut. Bepaal met behulp van figuur 1 het hartritme van deze persoon. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de afstand tussen twee pieken bepaald moet worden (1p)
  • Inzicht dat de frequentie berekend moet worden, met gebruik van $f = \frac{1}{T}$ (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie: hartritme 68 min-1 (marge 1 min-1) (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Viool

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Figuur 1 is een foto van een viool. Benoemd: kam, kielhoutje, E-snaar en stemschroeven. Afstand tussen kam en kielhoutje: 32,2 cm.

Foto van een viool met de benoemde onderdelen.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

(u,t)-diagram van het geluid van de snaar, zoals het op het computerscherm verschijnt. Horizontale as: t (s), met het eindpunt 0,012 s. Verticale as: u.

Vraag 22 3 punten

Figuur 1 is een foto van een viool. In de foto zijn enkele onderdelen benoemd. Met een microfoon is het geluid opgenomen dat ontstaat bij het aanstrijken van een snaar. Op een computerscherm wordt het (u,t)-diagram van figuur 2 zichtbaar. Het geluid blijkt een combinatie van verschillende tonen. De toon met de kleinste frequentie is de grondtoon. Bepaal de frequentie van de grondtoon van deze snaar. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Bepaalt de trillingstijd T (met een marge van 0,1·10⁻³ s), uit twee perioden van 7,8·10⁻³ s: T = 3,9·10⁻³ s (1p)
  • Gebruikt $f = \frac{1}{T}$ (1p)
  • Completeert de bepaling en de significantie: f = 2,6·10² Hz (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 3 punten

De onderste snaar in figuur 1 is de E-snaar. Na aanstrijken hiervan ontstaat in de snaar een staande transversale golf met knopen op de kam en op het kielhoutje. Zie figuur 1. De afstand tussen kam en kielhoutje is 32,2 cm. De frequentie van de grondtoon van de E-snaar is 660 Hz. Bereken de voortplantingssnelheid van de golven in de E-snaar.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt $v = f \cdot \lambda$ (1p)
  • Inzicht dat de golflengte van de grondtoon gelijk is aan 2 × de afstand tussen kam en kielhoutje, λ = 0,644 m (1p)
  • Completeert de berekening: v = 425 m s⁻¹ (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 3 punten

Voor de frequenties van de tonen van een snaar geldt: $f_n = n \cdot f_{grondtoon}$ (1). Hierin is n een positief geheel getal, waarbij n = 1 de grondtoon aangeeft en n = 2, 3, ... de boventonen. Leid formule (1) af met behulp van formules uit een tabellenboek.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt voor staande golven in de snaar $\lambda_n = \frac{2\ell}{n}$, met ℓ de lengte van de snaar (1p)
  • Gebruikt $v = f \cdot \lambda$ (1p)
  • Completeert de afleiding van formule (1) (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Naast de E-snaar bevindt zich de A-snaar. De frequentie van de grondtoon van de A-snaar is lager dan die van de E-snaar. Wanneer de viool zuiver gestemd is, is de verhouding van deze frequenties 2 : 3. Door deze manier van stemmen zijn er frequenties die zowel bij een boventoon van de A-snaar horen als bij een boventoon van de E-snaar. Geef twee van die frequenties. Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt $f_n = n \cdot f_{grondtoon}$ met het inzicht dat de factoren n van de twee snaren zich verhouden als 3 : 2, zodat de boventonen gelijke frequenties krijgen (1p)
  • Completeert het antwoord met twee gemeenschappelijke frequenties, bijvoorbeeld 1320 Hz en 2640 Hz (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Elektrische gitaar

Opgavetekst

Snaar (uitwerkbijlage)

Snaar (uitwerkbijlage)

Strook met het opschrift snaar. Langs de bovenzijde van de strook staan drie lege cirkeltjes en langs de onderzijde (dicht bij de magneet) nog drie lege cirkeltjes.

Magneet (uitwerkbijlage)

Magneet (uitwerkbijlage)

Strook met het opschrift magneet aan de rechterkant. Het linkerdeel van de strook is grijs en heeft aan de bovenkant de letter N (noordpool), aan de kant van de snaar.

Figuur 6 Uitwijking van de snaar in de z-richting

Uitwijking van de snaar in de z-richting
Figuur 6

Lijndiagram van de uitwijking u (mm) tegen t (s). Verticale as: u van -1,0 tot 1,0 mm (stappen van 0,5). Horizontale as: t van 0 tot 0,05 s (stappen van 0,01 s). Het verloop is vloeiend en periodiek.

Vraag 12 2 punten

Luc legt met een bewegingssensor ook de beweging van de E-snaar in de z-richting vast. Dit levert het meetresultaat zoals weergegeven in figuur 6. Leg uit waarom een maximale waarde van de spanning (zie figuur 5) optreedt op het moment dat de snaar door de evenwichtsstand beweegt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de snelheid van de trillende snaar maximaal is in de evenwichtsstand (1p)
  • Inzicht dat U_ind ∝ dΦ/dt (1p)

Voorbeeld: als de gemagnetiseerde snaar door de evenwichtsstand beweegt, is de snelheid en dus de fluxverandering per tijdseenheid het grootst. De opgewekte spanning is dan het grootst.

Vraag 12 in het hele examen

Figuur 7 Spanning van het element in de y-richting

Spanning van het element in de y-richting
Figuur 7

Lijndiagram van de spanning U (mV) tegen t (s). Verticale as: U van -100 tot 100 mV (stappen van 50). Horizontale as: t van 0 tot 0,05 s (stappen van 0,01 s). Sinusvormig verloop met ongeveer acht tot negen trillingen in 0,05 s.

Vraag 13 3 punten

Hierna laat Luc de E-snaar alleen in de y-richting trillen en meet hij de spanning die het element levert. Het resultaat van deze meting in de y-richting is weergegeven in figuur 7. De frequentie van de spanning bij trillen in de y-richting is 2 maal zo groot als de frequentie van de spanning bij trillen in de z-richting. Leg uit hoe dat komt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat bij één trilling in de z-richting de flux één keer groter en kleiner wordt (1p)
  • Inzicht dat bij één trilling in de y-richting de flux twee keer groter en kleiner wordt (1p)
  • Inzicht in het gevolg van deze verdubbeling voor de spanning (1p)

Voorbeeld: bij één trilling in de z-richting wordt de flux één keer groter en kleiner. Bij één trilling in de y-richting wordt de flux twee keer groter en kleiner. Het element reageert op fluxveranderingen, dus levert het in één trilling van de snaar twee trillingen in de spanning.

Vraag 13 in het hele examen

Figuur 8 Elektrische gitaar (uitwerkbijlage, vergroot)

Elektrische gitaar (uitwerkbijlage, vergroot)
Figuur 8

Foto van een elektrische gitaar, vergroot. Aanduidingen van links naar rechts: brug, de elementen 2 en 1 (tussen de brug en de topkam) en topkam aan het einde van de hals.

Vraag 14 3 punten

In figuur 8 is een elektrische gitaar weergegeven. De snaren trillen tussen de brug en de topkam. Element 1 bevindt zich verder van de brug dan element 2. Met behulp van een schakelaar kiest de gitarist welk element hij gebruikt. Figuur 8 staat vergroot op de uitwerkbijlage. De klank die de elektrische gitaar geeft, is anders bij gebruik van element 1 dan bij gebruik van element 2. Dit wordt veroorzaakt door een verschil in de sterkte van de boventonen. Dat komt doordat een element sommige boventonen niet (of nauwelijks) detecteert. Bij element 1 zijn dat andere boventonen dan bij element 2. Geef aan met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage wat de laagste boventoon is die element 1 niet (of nauwelijks) detecteert. Licht je antwoord toe met een bepaling. Keuzes: a tweede boventoon; b derde boventoon; c vierde boventoon; d vijfde boventoon; e zesde boventoon.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat er een knoop van de boventoon boven het element zal liggen (1p)
  • Inzicht dat de verhouding tussen de afstand van het element tot de brug en de afstand van de brug tot de topkam bepaald moet worden (1p)
  • Completeren van de bepaling en consequente keuze van de derde boventoon (antwoord b) (1p)

Uitkomst: b (derde boventoon). Voorbeeld: op de foto is de afstand van element 1 tot de brug 2,8 cm en de afstand van de brug tot de topkam 11,3 cm. De verhouding is 11,3 / 2,8 = 4,0. Er zitten dus 4 halve golflengten op de snaar, en de laagste boventoon die element 1 niet detecteert is de derde boventoon. Bij de boventoon ligt er een knoop boven het element.

Vraag 14 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Elektrische tandenborstel

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Opstelling met de elektrische tandenborstel in een statief. Het borsteltje is verwijderd en een koord is aan het trillende deel bevestigd. Het koord loopt over een katrol naar een gewicht van blokjes met totale massa m.

Figuur 3

Grafiek van de golflengte λ (m) tegen de spankracht F (N). Horizontale as: F van 0 tot 5 N. Verticale as: λ van 0 tot 0,8 m. De vijf meetresultaten van de tabel zijn uitgezet.

Meetresultaten

m (kg)L (m)n
0,1001,269
0,2001,506
0,3001,445
0,4001,625
0,5001,434

Vraag 13 3 punten

In een elektrische tandenborstel zit een trilmechanisme. Ludo wil de frequentie waarmee dit trilmechanisme trilt bepalen. Hij bouwt hiertoe de opstelling zoals weergegeven in figuur 2. De tandenborstel is in een statief geklemd en het borsteltje is verwijderd. Aan het trillende deel van het apparaat is een koord bevestigd, dat over een katrol is gelegd en strak wordt gehouden door het gewicht van een aantal blokjes met een totale massa m. Als Ludo de tandenborstel aanzet, kan er een staande golf ontstaan in het koord. Ludo bepaalt voor een aantal waarden van m steeds de lengte L (de afstand van de tandenborstel tot de katrol) en het aantal buiken n. Zijn meetresultaten staan in de tabel hieronder. Van de meetresultaten maakt Ludo de grafiek van figuur 3, waarin hij de golflengte λ uitzet tegen de spankracht F in het koord. Voer de volgende opdrachten uit: − Laat met een berekening zien dat de λ-waarden van de eerste meting (m = 0,100 kg) juist in de grafiek zijn gezet. − Geef aan hoe uit de grafiek volgt dat er geen recht evenredig verband is tussen de golflengte en de spankracht.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat voor de eerste meting geldt: L = (9/2) · λ (1p)
  • Completeren van de berekeningen: λ = 2L/9 = 0,28 m en F = m · g = 0,981 N, dus deze waarden zijn juist in de grafiek gezet (1p)
  • Inzicht dat de grafiek geen rechte lijn is, of niet door de oorsprong gaat, dus geen recht evenredig verband (1p)

Bij deze vraag hoeven de eenheden niet genoemd te worden. Bij deze vraag hoeft geen rekening gehouden te worden met significantie. Gebruik g = 9,81 m s−2 voor de spankracht F = m · g.

Vraag 13 in het hele examen

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Grafiek van λ² (m²) tegen de spankracht F (N). Horizontale as: F van 0 tot 5 N. Verticale as: λ² van 0 tot 0,6 m². Een rechte lijn die zo goed mogelijk door de meetpunten gaat. Afleesbaar: bij F = 5,0 N is λ² ongeveer 0,53 m².

Vraag 14 1 punt

Voor de verdere verwerking van zijn meetresultaten maakt Ludo een grafiek van λ² uitgezet tegen de spankracht F. Daarna trekt hij een rechte lijn die zo goed mogelijk door de punten gaat. Het resultaat is in figuur 4 weergegeven. Met behulp van de rechte lijn bepaalt hij de frequentie van het trilmechanisme. Waarom is het nauwkeuriger om de rechte lijn te gebruiken dan één van de meetpunten?

Bekijk het antwoord
  • Uitleg dat door een rechte lijn door de punten te trekken de fouten in de meetpunten worden uitgemiddeld (1p)

Het antwoord ‘minder kans op meetfouten’ niet goed rekenen.

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 4 punten

Voor de voortplantingssnelheid van een transversale golf in een koord geldt: $v = \sqrt{\frac{F}{\rho_\lambda}}$. Hierin is v de voortplantingssnelheid (in m s−1), F de spankracht (in N) en ρλ de lineaire massadichtheid van het koord (in kg m−1). Het koord heeft een lineaire massadichtheid van 1,24 · 10−4 kg m−1. Ludo maakt de grafiek van λ² tegen F (figuur 4) en trekt een rechte lijn die zo goed mogelijk door de punten gaat. Voer de volgende opdrachten uit: − Leid onder andere met de gegeven formule af, dat de steilheid van de λ²(F)-grafiek gelijk is aan $\frac{1}{f^2 \rho_\lambda}$. − Bepaal met behulp van deze steilheid de frequentie van het trilmechanisme van de elektrische tandenborstel die uit deze metingen volgt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat v = λ · f en v = √(F/ρλ) (1p)
  • Completeren van de afleiding: λ² = F / (f² · ρλ), dus de steilheid is 1 / (f² · ρλ) (1p)
  • Bepalen van de steilheid van de lijn in de grafiek (0,53 m² bij 5,0 N, dus 0,106 m² N−1) (1p)
  • Completeren van de bepaling: f = √(1 / (steilheid · ρλ)) = 2,8 · 10² Hz (1p)

Uitkomst: f = 2,8 · 10² Hz (met een marge van 0,1 · 10² Hz). De steilheid is 0,53 / 5,0 = 0,106 m² N−1. Als de kandidaat een getekend punt neemt om de steilheid te bepalen, anders dan het punt bij 4 N, maximaal 3 scorepunten toekennen. Als de kandidaat de steilheid bepaalt met één punt op de lijn: uiteraard goed rekenen.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

Ludo wil bij dezelfde frequentie minder knopen en buiken laten ontstaan in dit koord. Noem twee grootheden die Ludo daartoe kan aanpassen en geef van beide grootheden apart aan of die groter of kleiner moeten worden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de massa m en geeft aan dat m groter gemaakt moet worden (1p)
  • Noemt de lengte L en geeft aan dat L kleiner gemaakt moet worden (1p)

Als de kandidaat F (de spankracht) noemt in plaats van m: niet aanrekenen.

Vraag 16 in het hele examen

Hoe vaak geluid en trillingen in het examen komt

Vragen over geluid en trillingen per centraal examen natuurkunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 224-26312%
2025, tijdvak 16-9417%
2024, tijdvak 222-27622%
2023, tijdvak 116-20520%
2023, tijdvak 215-1627%
2022, tijdvak 123-25312%
2022, tijdvak 2814%
2022, tijdvak 322-25416%
2019, tijdvak 212-14312%
2018, tijdvak 113-16415%

In 10 van de 18 ingedeelde examens natuurkunde vwo staat een vraag over geluid en trillingen, samen 35 vragen (8% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 2: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 9% van de vragen over geluid en trillingen, daarvoor 7%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met geluid en trillingen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over geluid en trillingen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2024, 2023, 2022, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over geluid en trillingen

Andere onderwerpen natuurkunde vwo

Geluid en trillingen op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuurkunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker natuurkunde per vraagtype nakijkt, lees je op natuurkunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt geluid en trillingen voor in het eindexamen natuurkunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 35 vragen over geluid en trillingen, 8% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 10 van die examens.

In welk examen natuurkunde vwo stonden de meeste vragen over geluid en trillingen?

In het examen van 2024, tijdvak 2, met 6 vragen: 22-27.

Hoe oefen ik examenvragen over geluid en trillingen?

Op deze pagina staan alle vragen over geluid en trillingen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.