Examenvragen elektriciteit natuurkunde vwo

55 vragen over elektriciteit uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Elektriciteit komt in 17 van de 18 examens natuurkunde vwo voor, met 55 vragen (12% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 2 (8 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over elektriciteit

Per examen de vragen over elektriciteit, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Elektriciteitspracticum

Opgavetekst

Een ohmse weerstand van 60 Ω wordt met twee meetsnoeren aangesloten op een voedingskastje. Zie figuur 1. Beide snoeren hebben een cilindervormige koperen kern met een diameter van 0,80 mm en een lengte van 140 cm.

Vraag 8 4 punten

De weerstand van de twee meetsnoeren is kleiner dan de onnauwkeurigheid in de waarde van de ohmse weerstand. Toon dit aan.

Foto van de opstelling met het voedingskastje en de twee meetsnoeren (figuur 1). Bekijk in Opgaven, pagina 8

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

De waarde van de ohmse weerstand is tot op (±)0,5 Ω bekend. Voor de weerstand R van een draad geldt ρ = RA/l → R = ρl/A. De soortelijke weerstand van koper is ρ = 17·10−9 Ωm en de doorsnede van de meetsnoeren is A = ¼πd² = ¼π·(0,80·10−3)² = 5,03·10−7 m².

De weerstand van de twee meetsnoeren is R = 2 · (17·10−9 · 1,40)/(5,03·10−7) = 0,095 Ω. (De weerstand van de twee meetsnoeren is dus kleiner dan de onnauwkeurigheid in de waarde van de ohmse weerstand.)

Aanvulling: Opmerking. Als de kandidaat de weerstand van één draad heeft berekend kan het scorepunt voor completeren van de berekening nog behaald worden.

Vraag 8 in het hele examen

De weerstand van de meetsnoeren wordt hierna verwaarloosd. De schakeling wordt volgens het schema in figuur 2 uitgebreid met nog twee weerstanden. Bij gelijke ohmse weerstanden (R1 = R2 = R3) geldt in de schakeling van figuur 2:

U_{R3} = 2U_{R1} \qquad (1)

Vraag 9 3 punten

Leid dit verband af.

Schakeling met twee parallelle weerstanden R1 en R2 in serie met weerstand R3 aan een spanningsbron (figuur 2). Bekijk in Opgaven, pagina 8

Bekijk het antwoord

voorbeelden van een antwoord:

methode 1

Aangezien de weerstanden gelijk zijn, verdeelt de stroom zich gelijk over de parallelle takken met R1 en R2. Dus is de stroomsterkte door R3 twee maal zo groot als door R1. Er geldt U = IR dus UR3 = I3R = 2I1R = 2UR1.

methode 2

De vervangingsweerstand van het parallelle deel in de schakeling is ½R. De weerstanden in de serieschakeling verhouden zich dus als Rparallel/R3 = ½R/R = ½. De spanningen verhouden zich op dezelfde manier, dus Uparallel/UR3 = ½. Omdat Uparallel = UR1 (= UR2) volgt hieruit UR3 = 2UR1.

Vraag 9 in het hele examen

De weerstanden worden vervangen door drie gelijke gloeilampjes, zie figuur 3. Op de lampjes staat: 12 V; 2,4 W. De voedingsspanning is ingesteld op 18 V. Als de lampjes zich net zo zouden gedragen als de ohmse weerstanden in figuur 2, dan zou er volgens formule (1) een spanning van 12 V over lampje L3 staan. L3 zou dan precies goed branden. Gloeilampjes gedragen zich echter als PTC's.

Vraag 10 3 punten

Leg uit of L3 in de schakeling van figuur 3 op een te hoog of op een te laag vermogen brandt.

Schakeling met lampjes L1 en L2 parallel en lampje L3 in serie, aangesloten op 18 V (figuur 3). Bekijk in Opgaven, pagina 8

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

De weerstand van een PTC neemt toe als de temperatuur toeneemt. De stroom door L3 is groter dan die door L1 (en L2). Daarom heeft L3 een hogere temperatuur en dus een grotere weerstand. Hierdoor staat over L3 een groter deel van de totale spanning dan volgens formule (1) (dus meer dan 12 V). Het lampje L3 brandt op een te hoog vermogen.

Vraag 10 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Munt krimpen

Opgavetekst

Een webshop verkoopt ‘gekrompen’ munten. Figuur 1 toont een munt voor het krimpen en een munt na het krimpen.

figuur 1
figuur 1

Na het krimpen is de diameter van de munt kleiner geworden en de dikte van de munt toegenomen.

Om het krimpen uit te voeren, wordt de munt in een spoel geplaatst. De spoel wordt via twee aansluitpunten en een schakelaar aangesloten op een hoogspanningsbron. Zie de foto in figuur 2 en de tekening in figuur 3.

figuur 2 figuur 3
figuur 2 figuur 3
figuur 3
figuur 3

Tijdens het krimpen van de munt wordt de stroom zo groot dat een gewone schakelaar zou smelten. Daarom wordt de stroomkring gesloten door twee massieve metalen bollen dicht bij elkaar te brengen. Zie figuur 4.

figuur 4
figuur 4

In de gesloten toestand van de schakelaar is de elektrische veldsterkte tussen de bollen groot, waardoor de tussenliggende luchtmoleculen ioniseren. De lucht wordt dan geleidend en er vindt een ontlading plaats. In figuur 5 staan vier schetsen van het elektrisch veld en van de netto ladingsverdeling op de buitenkant van de bollen.

figuur 5
figuur 5

Vraag 12 1 punt

Welke schets in figuur 5 (I, II, III of IV) geeft het elektrisch veld en de ladingsverdeling vlak voor het moment van de ontlading het best weer?

  1. A schets I
  2. B schets II
  3. C schets III
  4. D schets IV
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 12 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Kneedbare weerstand

Opgavetekst

Van elektrisch geleidende klei is een cilinder gevormd. Door meetsnoeren in de klei te steken kan de cilinder worden opgenomen in een elektrische schakeling. Zie figuur 1.

figuur 1
figuur 1

In de schakeling van figuur 2 wordt met een spanningsmeter de spanning over een deel van de cilinder gemeten.

figuur 2
figuur 2

Vraag 16 2 punten

Leg uit dat de spanningsmeter in figuur 2 een spanning van 3,0 V aangeeft.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

In een serieschakeling is de verhouding tussen de spanningen hetzelfde als de verhouding tussen de weerstanden. Tussen B en C bevindt zich een kwart van de totale lengte van de kleirol, dus een kwart van de totale weerstand. De spanning tussen B en C is een kwart van de totale spanning (dus 3,0 V).

R_BC

  • inzicht dat U_BC = U_tot (1)

R_tot

  • inzicht dat R_BC = 1 ₄R_tot en conclusie (1)

Vraag 16 in het hele examen

De spanningsmeter wordt vervangen door een lampje dat optimaal brandt bij 3,0 V. Zie figuur 3.

figuur 3
figuur 3

In de schakeling van figuur 3 brandt het lampje niet optimaal.

Vraag 17 3 punten

Leg uit of aansluitpunt B van het lampje richting punt A of richting punt C verplaatst moet worden om het lampje wel optimaal te laten branden.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Het lampje staat parallel aan het gedeelte BC van de kleirol. Daardoor is de vervangingsweerstand tussen B en C nu kleiner dan in figuur 2. De spanning tussen B en C is dan lager (dan 3,0 V, waardoor het lampje niet optimaal brandt). Om de vervangingsweerstand / de spanning tussen B en C te verhogen, moet er een groter deel van de weerstand van de kleirol parallel aan het lampje geschakeld worden. Het aansluitpunt moet dus richting A verplaatst worden.

  • inzicht dat de vervangingsweerstand tussen B en C kleiner wordt (1)
  • consequente conclusie over de spanning die over het lampje staat (1)
  • consequente conclusie over de richting waarin het aansluitpunt verplaatst moet worden (1)

Vraag 17 in het hele examen

Bij een volgende proef wordt van de klei een gelijkzijdige driehoek PQR gemaakt, zie figuur 4.

figuur 4
figuur 4

De twee aansluitsnoeren van de spanningsbron worden bij punt P en punt R in de klei gestoken, en de totale stroomsterkte I wordt gemeten. Vervolgens wordt het linker aansluitsnoer in stapjes vanaf P via Q naar R verplaatst. We noemen de afstand waarover de aansluiting van het linker aansluitsnoer is verplaatst s. Zie figuur 4. Het rechter aansluitsnoer wordt niet verplaatst.

Op de uitwerkbijlage staat een (I,s)-diagram. De totale stroomsterkte voor de situatie dat het linker aansluitpunt in P ligt (s = 0), is hierin aangegeven.

Vraag 18 3 punten

Voer de volgende opdrachten uit in het diagram op de uitwerkbijlage:

  • Geef de totale stroomsterkte aan voor de situatie dat het linker aansluitsnoer zich in punt Q bevindt.
  • Schets het verloop van de (I,s)-grafiek vanaf P tot aan R.
uitwerkbijlage
uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Antwoordfiguur bij vraag 18 (cv-p17-2-18.webp).
  • stroomsterkte bij Q gelijk aan die bij P (1)
  • halverwege tussen P en Q een minimum (1)
  • continu stijgende grafiek vanaf Q (1)

Opmerking

Het tweede scorepunt niet toekennen als het minimum op of onder I = 0 ligt.

Vraag 18 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Opslag van energie

Opgavetekst

Karel en Bas doen voor hun profielwerkstuk een onderzoek naar alternatieve manieren van energieopslag. Ze vinden op internet een filmpje waarbij zwaarte-energie gebruikt wordt om energie op te slaan: er is een kabelbaan waaraan grote bakken hangen waarin grind vervoerd kan worden. Zie figuur 1.

Wanneer duurzame energiebronnen meer elektrische energie produceren dan nodig is, wordt deze overtollige energie gebruikt om grind naar boven te verplaatsen. Op de momenten dat er extra elektrische energie nodig is, wordt dit grind gebruikt om de kabelbaan aan te drijven. Deze laat weer een dynamo draaien waarmee elektrische energie wordt opgewekt.

Karel en Bas schatten dat de hoogte van de kabelbaan 65 m is en dat de maximale hoeveelheid grind die naar boven gebracht kan worden 1200 ton is. Ze willen de hoeveelheid energie die de kabelbaan kan opslaan vergelijken met een standaard AA-batterij (1,5 V) die een capaciteit van 2200 mAh heeft. De capaciteit geeft aan hoe lang de batterij een bepaalde stroomsterkte kan leveren.

Vraag 10 2 punten

Leg uit dat mAh een eenheid is van elektrische lading.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

De eenheid van elektrische lading $C$ is gelijk aan $\mathrm{A\,s}$. Omdat h, net als s, ook een eenheid van tijd is, is Ah ook een eenheid van elektrische lading, en dus mAh ook.

Vraag 10 in het hele examen

Karel en Bas onderzoeken hoe de grootte en de frequentie van de opgewekte spanning gevarieerd kunnen worden. Op de uitwerkbijlage staan mogelijke aanpassingen aan de kabelbaan met dynamo.

Vraag 14 3 punten

Geef in de tabel op de uitwerkbijlage voor elke aanpassing aan welk effect deze heeft op:

  • de grootte van de opgewekte spanning
  • de frequentie van de opgewekte spanning

lege tabel met drie aanpassingen en de kolommen effect op de grootte en effect op de frequentie van de spanning Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 2

Bekijk het antwoord
AanpassingEffect op de grootte van de spanningEffect op de frequentie van de spanning
de kabelbaan sneller laten bewegenneemt toeneemt toe
het aantal windingen van de spoel vergrotenneemt toeblijft gelijk
het aantal magneten op de draaischijf vergrotenblijft gelijkneemt toe

per juiste rij 1 scorepunt.

Aanvulling: in de laatste rij van de tabel wordt het effect op de grootte van de spanning 'blijft gelijk' vervangen door 'blijft gelijk / neemt toe' (het effect op de frequentie blijft 'neemt toe'). Toelichting: Spanning kan geïnterpreteerd worden als de effectieve spanning. In dat geval neemt de spanning toe als het aantal magneten toeneemt.

Vraag 14 in het hele examen

Karel en Bas willen met behulp van hun zelfgemaakte kabelbaan een smartphone opladen. Zoals in figuur 4 te zien is, is de opgewekte spanning een wisselspanning. Dit betekent dat de spanning voortdurend van teken wisselt, met als gevolg dat de stroom ook voortdurend van richting verandert. Dat is voor het opladen van een smartphone een probleem, omdat hiervoor een zogenaamde gelijkstroom nodig is. Dat wil zeggen dat de stroom altijd in dezelfde richting door de smartphone loopt.

Om de stroom gelijk te richten maken Karel en Bas een schakeling met vier diodes. In figuur 5 staan drie mogelijke schakelingen getekend.

Vraag 15 1 punt

Geef aan welke van de drie schakelingen in figuur 5 de juiste is.

  1. A Schakeling A
  2. B Schakeling B
  3. C Schakeling C

drie schakelingen A, B en C met vier diodes tussen de dynamo en een smartphone Bekijk in Opgaven, pagina 11

Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 15 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Lampjespracticum

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

(I,U)-diagram van een gloeilampje. Horizontale as: U (V), van 0 tot 12 V. Verticale as: I (mA), van 0 tot 120 mA. De lijn begint in de oorsprong, stijgt eerst steil en wordt daarna steeds vlakker, maar blijft stijgen.

Vraag 1 3 punten

In een practicum worden de eigenschappen van een gloeilampje onderzocht. In figuur 1 is hiervan het $(I,U)$-diagram weergegeven. Leg met behulp van figuur 1 uit of het lampje beschouwd kan worden als een PTC of als een NTC.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat uit figuur 1 volgt dat de weerstand toeneemt met toenemende stroomsterkte (1p)
  • Inzicht in het verband tussen de stroomsterkte en de temperatuur van het gloeilampje: bij een grotere stroomsterkte neemt de temperatuur toe (1p)
  • Consequente conclusie: de weerstand neemt toe als de temperatuur toeneemt, dus het lampje kan beschouwd worden als een PTC (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Schakeling met twee lampjes, L1 en L2, die na elkaar (in serie) op één stroomkring zijn aangesloten, met een regelbare gelijkspanningsbron.

Vraag 2 4 punten

In een practicum worden de eigenschappen van een gloeilampje onderzocht. In figuur 1 is hiervan het $(I,U)$-diagram weergegeven. Twee van deze lampjes worden in serie aangesloten op een regelbare gelijkspanningsbron. Zie figuur 2. Een spanningsmeter wordt toegevoegd aan de schakeling om de spanning over lampje L1 te meten. De spanningsbron wordt zo ingesteld dat de spanningsmeter 5,0 V aangeeft. Bepaal met behulp van figuur 1 de grootte van de totale weerstand van beide lampjes samen. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Bepalen van de stroomsterkte door L1 bij 5,0 V (64 mA), met een marge van 1 mA (1p)
  • Gebruik van $U = I \cdot R$ (1p)
  • Inzicht in de serieschakeling (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie (1p)

Uitkomst: 1,6·10^2 Ω. Als de kandidaat het inzicht in de serieschakeling niet toont, kan ook de laatste deelscore niet toegekend worden.

Vraag 2 in het hele examen

Schakeling (uitwerkbijlage)

Schakeling (uitwerkbijlage)
Schakeling (uitwerkbijlage) Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Dezelfde schakeling als figuur 2 (lampjes L1 en L2 na elkaar), om het schakelschema op aan te vullen.

Vraag 3 2 punten

In een practicum worden de eigenschappen van een gloeilampje onderzocht. Twee van deze lampjes worden in serie aangesloten op een regelbare gelijkspanningsbron. Zie figuur 2. Een spanningsmeter wordt toegevoegd aan de schakeling om de spanning over lampje L1 te meten. De spanningsbron wordt zo ingesteld dat de spanningsmeter 5,0 V aangeeft. Vervolgens wordt parallel aan lampje L1 een ohmse weerstand toegevoegd. De bronspanning blijft gelijk en toch gaan beide lampjes hierdoor anders branden. Met een stroommeter wordt de totale stroomsterkte gemeten. Maak op de uitwerkbijlage het schakelschema van de opstelling compleet, inclusief beide meters.

Bekijk het antwoord
  • Weerstand parallel aan L1 (1p)
  • Stroommeter in de hoofdtak in serie met de spanningsbron, en spanningsmeter parallel aan lampje L1 (1p)

Een ohmse weerstand parallel aan lampje L1. Een stroommeter in de hoofdtak, in serie met de spanningsbron. Een spanningsmeter parallel aan lampje L1.

Als door het tekenen van extra verbindingen een niet-werkende schakeling is ontstaan: maximaal 1 scorepunt toekennen.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 4 punten

In een practicum worden de eigenschappen van een gloeilampje onderzocht. Twee van deze lampjes worden in serie aangesloten op een regelbare gelijkspanningsbron. Zie figuur 2. Een spanningsmeter wordt toegevoegd aan de schakeling om de spanning over lampje L1 te meten. De spanningsbron wordt zo ingesteld dat de spanningsmeter 5,0 V aangeeft. Vervolgens wordt parallel aan lampje L1 een ohmse weerstand toegevoegd. De bronspanning blijft gelijk en toch gaan beide lampjes hierdoor anders branden. Met een stroommeter wordt de totale stroomsterkte gemeten.
Voer de volgende opdrachten uit:

  • Leg uit of de totale stroomsterkte nu groter of kleiner is geworden.
  • Leg voor elk lampje uit of dit nu feller of minder fel brandt dan eerst.
Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de totale vervangingsweerstand kleiner wordt (1p)
  • Consequente conclusie ten aanzien van de stroomsterkte: de totale stroomsterkte wordt groter (1p)
  • Inzicht dat de stroomsterkte door L2 gelijk is aan de totale stroomsterkte, en consequente conclusie: L2 brandt feller (1p)
  • Inzicht in de spanning over L1 en consequente conclusie: L1 brandt minder fel (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Experiment van Millikan

Vraag 13 4 punten

Voor de wrijvingskracht geldt: $F_w = 6\pi \eta r v$ (1). Hierin is: $\eta$ de viscositeit van de lucht, ook wel stroperigheid genoemd; r de straal van de druppel; v de snelheid van de druppel. De bolvormige druppel valt met een constante valsnelheid. Door deze snelheid te meten kan de straal van een druppel bepaald worden. Voor de straal geldt dan: $r = \sqrt{\frac{9 \eta v}{2 g \rho_{olie}}}$ (2). Hierin is: g de valversnelling; $\rho_{olie}$ de dichtheid van de olie. De overige grootheden zijn dezelfde als in formule (1). Leid formule (2) af met behulp van formule (1) en formules uit het informatieboek.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat $F_w = F_z$, omdat de druppel met een constante snelheid valt (1p)
  • Gebruik van formule (1) en $F_z = m g$ (1p)
  • Gebruik van $m = \rho V$ en $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ (1p)
  • Completeren van de afleiding (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 Bron: Oil drop experiment - Wikipedia

Schematische tekening van de opstelling: bovenaan oliedruppeltjes, rechts een microscoop, en tussen twee platen een homogeen elektrisch veld. De afstand tussen de platen is aangegeven met d. Onderaan is de hoogspanning aangesloten.

Figuur 2 (uitwerkbijlage)

Figuur 2 (uitwerkbijlage)
Figuur 2 (uitwerkbijlage) Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Deel van figuur 2: twee horizontale platen, de bovenste met een opening in het midden. Tussen de platen een klein grijs bolletje (de druppel). Rechts is de afstand d tussen de platen aangegeven met een dubbele pijl.

Vraag 15 3 punten

Voor de elektrische veldsterkte tussen de platen geldt: $E = \frac{U}{d}$ (3). Hierin is: E de sterkte van het elektrisch veld; U de spanning; d de afstand tussen de platen. Om het homogene elektrisch veld te maken wordt een spanning aangesloten tussen de platen. Zie figuur 2. De gebruikte spanning is 5,1 kV. De afstand tussen de platen is 16 mm. De richting van het elektrisch veld is zodanig dat de druppel uiteindelijk met een constante snelheid omhoog beweegt. Een deel van figuur 2 staat ook op de uitwerkbijlage.
Voer de volgende opdrachten uit:

  • Teken in de figuur op de uitwerkbijlage het elektrisch veld tussen de platen. Gebruik daarbij minimaal vijf veldlijnen.
  • Toon aan dat de grootte van het elektrisch veld tussen de platen gelijk is aan $3{,}2 \cdot 10^5$ N C$^{-1}$.
Bekijk het antwoord
  • Tekenen van minimaal vijf verticale veldlijnen op gelijke onderlinge afstand (1p)
  • Inzicht dat de richting van het veld naar beneden is (1p)
  • Gebruik van $E = U/d$ en completeren van de berekening (1p)

Minimaal vijf verticale veldlijnen tussen de platen, op gelijke onderlinge afstand van elkaar, met de pijlen naar beneden gericht.

Uitkomst: 3,2·10^5 N C^-1. Het correctievoorschrift verwijst bij de berekening naar formule (1); bedoeld is de veldformule $E = U/d$ uit de opgave, formule (3).

Vraag 15 in het hele examen

Druppel (uitwerkbijlage)

Druppel (uitwerkbijlage)
Druppel (uitwerkbijlage) Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Een oliedruppel met twee krachtpijlen die beide naar beneden wijzen: F_w (wrijvingskracht) en F_z (zwaartekracht). De pijlen zijn op schaal getekend; de pijl van F_z is langer dan die van F_w.

Vraag 16 5 punten

De gebruikte spanning is 5,1 kV en de afstand tussen de platen is 16 mm. De richting van het elektrisch veld is zodanig dat de druppel uiteindelijk met een constante snelheid omhoog beweegt. De druppel heeft een straal van 2,7 μm en de dichtheid van de olie is $9{,}7 \cdot 10^2$ kg m$^{-3}$. Op de uitwerkbijlage staat de druppel weergegeven. In de figuur zijn de zwaartekracht en de wrijvingskracht op de druppel op schaal weergegeven.
Voer de volgende opdrachten uit:

  • Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de elektrische kracht op de druppel.
  • Bepaal de lading van de druppel. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.
Bekijk het antwoord
  • Tekenen van $F_{el}$ zodanig dat $F_{el} = F_z + F_w$ (1p)
  • Gebruik van $F_z = m g$, $m = \rho V$ en $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ (1p)
  • Bepalen van $F_{el}$ (1p)
  • Gebruik van $F_{el} = q E$ (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie (1p)

Een pijl die omhoog wijst (de elektrische kracht F_el), met een lengte die gelijk is aan de zwaartekracht en de wrijvingskracht samen, zodat F_el = F_z + F_w.

Uitkomst: lading 2,8·10^-18 C, met een marge van 0,1·10^-18 C. Tussenstappen: F_z = 7,8·10^-13 N en F_el = 8,9·10^-13 N, met q = F_el / E.

Vraag 16 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Horizontale as: gemeten lading in 10^-10 ESU, van 0 tot 200, met aanduidingen bij 0, 50, 100, 150 en 200. Boven de as staan streepjes die de verschillende metingen aangeven.

Vraag 17 3 punten

In 1909 drukte men de lading standaard uit in ESU. Er geldt: 1 ESU = 3,34·10^-10 C. Millikan heeft op deze manier de lading voor veel verschillende druppels bepaald. Hij kwam erachter dat de lading elke keer een veelvoud van hetzelfde getal was. Dit getal is het elementair ladingsquantum. In figuur 3 staat de lading van 15 verschillende druppels op een horizontale as. De streepjes boven de as geven de verschillende metingen aan. Je mag aannemen dat het elementair ladingsquantum uit deze metingen te bepalen is. Bepaal met behulp van figuur 3 het elementair ladingsquantum in coulomb. Noteer je antwoord in drie significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de kleinste afstand tussen de streepjes overeenkomt met het elementair ladingsquantum $e$ (1p)
  • Omrekenen van ESU naar C (1p)
  • Completeren van de bepaling en significantie (1p)

Uitkomst: 1,62·10^-19 C, met een marge van 0,05·10^-19 C. De kleinste afstand tussen twee streepjes past 33 keer tussen 0 en 160·10^-10 ESU.

Vraag 17 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Batterijtrein

Opgavetekst

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Vergroting van de situatie uit figuur 2c: de batterij met de magneten aan beide kanten in de spoel. De spoel is een opgerolde draad met windingen. De posities van de batterijpolen zijn met stippellijnen aangegeven. Tussen de batterijpolen zijn 15 windingen te zien.

Vraag 10 4 punten

Sari wil een batterijtrein maken. Ze gebruikt voor de trein een batterij en een aantal sterke magneten. Als spoel gebruikt ze een lange, flexibele veer van niet-geïsoleerd koperdraad. De batterijtrein gaat door de spoel heen bewegen. In figuur 3 is de situatie uit figuur 2c vergroot weergegeven: de magneten maken contact met de spoel. Hierdoor ontstaat er een gesloten stroomkring met daarin de batterij, de magneten en het stuk van de spoel tussen de batterijpolen. Dit stuk van de spoel gedraagt zich als een elektromagneet met een weerstand Rspoel. De dikte van de koperdraad is 1,1 mm. De gemiddelde diameter van de spoel is 1,9 cm. Bepaal Rspoel.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de lengte van de draad λ = N · π · D is, met het bepalen van N (met een marge van 2) (1p)
  • Zoekt de soortelijke weerstand van koper op en gebruikt R = ρ · λ / A (1p)
  • Gebruikt A = π r² en r = d / 2 (1p)
  • Completeert de bepaling: Rspoel = 0,016 Ω (1p)

Uitkomst 0,016 Ω. Bij verwisselen van de dikte van de draad en de diameter van de spoel: maximaal 2 punten toekennen.

Vraag 10 in het hele examen

Figuur 6

Figuur 6
Figuur 6

Model van de batterij: een spanningsbron U met daarin serie een weerstand, de inwendige weerstand Ri van de batterij. In de stroomkring staat ook de weerstand Rspoel.

Vraag 14 3 punten

Om de warmte in de batterij te verklaren gebruikt Sari een model van een batterij: een spanningsbron U en een weerstand in serie. Deze weerstand wordt de inwendige weerstand Ri van de batterij genoemd. Zie figuur 6. In de stroomkring van de batterijtrein bevinden zich twee weerstanden: Ri en Rspoel. De weerstand van de magneten wordt in dit model verwaarloosd. Voor de ontwikkelde vermogens in de batterij en in de spoel geldt: $P_i \gg P_{spoel}$. Leg hiermee uit welke van de twee weerstanden in de stroomkring, Ri of Rspoel, het grootst is.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de stroomsterktes door Ri en Rspoel gelijk zijn (1p)
  • Gebruikt P = U · I (of P = I² · R) (1p)
  • Inzicht dat de spanningen zich verhouden als de weerstanden, en de consequente conclusie: Ri is het grootst (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift (vraag 14): als de kandidaat gebruikt maakt van P = U² / R, met U over beide weerstanden gelijk, maximaal één scorepunt toekennen.

Vraag 14 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Elektrische scooter

Opgavetekst

Figuur 1 Elektrische scooter

Elektrische scooter
Figuur 1 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Foto van de elektrische scooter van Mees.

Schakelschema op de uitwerkbijlage

Schakelschema op de uitwerkbijlage
Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Schematische tekening van het stopcontact (ongeveer 230 V), een stroommeter (A) in het midden en de kabels naar de oplader en naar de scooter. Een deel van de kabels is nog niet getekend.

Vraag 1 1 punt

Mees heeft een elektrische scooter aangeschaft om daarmee naar school te reizen. In het accupakket van de scooter kan volgens de fabrikant een energie van 1,74 kWh opgeslagen worden. Het opladen van de accu gebeurt met een oplader die via een elektriciteitskabel aangesloten wordt op de netspanning van 230 V. Mees plaatst een stroommeter tussen het stopcontact en de oplader en meet de stroomsterkte tijdens het opladen. Maak het schakelschema op de uitwerkbijlage compleet zodat de stroommeter de juiste stroomsterkte meet.

Bekijk het antwoord
  • Stroommeter in serie met de oplader geplaatst en de schakeling gecompleteerd (1p)

De stroommeter staat in serie met de oplader, in de draad tussen het stopcontact en de oplader. De schakeling is compleet: van het stopcontact via de stroommeter naar de oplader, en van de oplader naar de scooter.

Als door het tekenen van extra verbindingen een niet-werkende schakeling is ontstaan: geen punten toekennen.

Vraag 1 in het hele examen

Figuur 2 (uitwerkbijlage) (I,t)-diagram van het opladen

(I,t)-diagram van het opladen
Figuur 2 (uitwerkbijlage) Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Stroomsterkte (A) tegen tijd (h), van 15:00 tot 21:00 uur. Van 15:20 tot 17:20 uur is de stroomsterkte 1,15 A. Van 17:20 tot 19:20 uur is de stroomsterkte 1,25 A. Daarna neemt de stroomsterkte af tot ongeveer 0,2 A om 21:00 uur.

Vraag 2 3 punten

Om 15.20 uur sluit Mees de scooter aan op de oplader. Op dat moment is de accu nog voor 35% opgeladen. Van het opladen heeft Mees een (I,t)-diagram gemaakt, zie figuur 2 op de uitwerkbijlage. Om 21.00 uur geeft de scooter aan dat de accu 100% opgeladen is. Mees bepaalt hoeveel energie er is gebruikt om de accu op te laden. Hij vindt 1,3 kWh. Toon met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage aan dat deze waarde klopt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat geldt $E = U \cdot I \cdot t$ (1p)
  • Inzicht dat het oppervlak onder de (I,t)-grafiek gelijk is aan I · t, dus de totale lading Q (1p)
  • Completeren van de bepaling van de energie (1p)

Uitkomst: E = U · Q = 230 · 2,02·10^4 = 4,65·10^6 J, dus 1,3 kWh. De lading Q is het oppervlak onder de (I,t)-grafiek: 1,15 A gedurende 2,0 h, 1,25 A gedurende 2,0 h en 0,48 A gedurende 1,7 h. Als de kandidaat de eenheid niet noteert, dit niet aanrekenen.

Vraag 2 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Cappuccino

Opgavetekst

Figuur 2 Schakelschema van het espressoapparaat

Schakelschema van het espressoapparaat
Figuur 2

Schakelschema, aangesloten op 230 V. Links en rechts staat een aansluiting op 230 V. In de boiler staan het verwarmingselement, de warmwaterthermostaat en de stoomthermostaat, in serie met de aan-uitschakelaar. Het lampje ligt parallel over de schakeling in de boiler. De stoomknop is getekend met alleen zijn twee aansluitpunten; die zijn nog niet met de schakeling verbonden.

Vraag 5 2 punten

In de schakeling in figuur 2 is de stoomknop nog niet aangesloten. Figuur 2 staat ook op de uitwerkbijlage. Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de verbindingen die nodig zijn om de stoomknop op de juiste manier aan te sluiten.

Bekijk het antwoord
  • Tekenen van één draad van de stoomknop naar de draad tussen de aan-uitknop en de warmwaterthermostaat (1p)
  • Tekenen van één draad van de stoomknop naar de draad tussen de warmwaterthermostaat en de stoomthermostaat (1p)

Twee draden vanaf de stoomknop: één draad van de stoomknop naar de draad tussen de aan-uitknop en de warmwaterthermostaat, en één draad van de stoomknop naar de draad tussen de warmwaterthermostaat en de stoomthermostaat.

Als een niet naar behoren werkende schakeling is getekend, bijvoorbeeld door extra verbindingen, maximaal 1 scorepunt toekennen.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 7 3 punten

Het verwarmingselement levert een nuttig vermogen van 0,80 kW bij een rendement van 95%. Het apparaat is aangesloten op de netspanning (230 V). Hieruit volgt dat de weerstand van het element gelijk is aan 63 Ω. Toon dit aan met een berekening.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van $\eta = \frac{P_{nuttig}}{P_{in}}$ met $P_{nuttig} = 0{,}80$ kW (1p)
  • Gebruik van $P = UI$ en $U = IR$, of inzicht dat $P = \frac{U^2}{R}$ (1p)
  • Completeren van de berekening (1p)

Uitkomst: P_nuttig = 0,80 kW, P_in = 842 W, en met U = 230 V volgt R = 63 Ω.

Vraag 7 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Tekening van het verwarmingselement van de boiler: een staaf in spiraalvorm.

Vraag 8 4 punten

Het verwarmingselement in de boiler bestaat uit een staaf in spiraalvorm. Zie figuur 3. De staaf heeft een lengte van 0,60 m. De weerstand van het element is 63 Ω. Volgens Silvia is de staaf van massief nichroom waar de stroom doorheen loopt. Mara beweert dat de staaf een holle buis is met daarin een dunnere draad van nichroom. Geef aan wie er gelijk heeft. Licht je antwoord toe met een berekening van de diameter van de draad.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van $\rho = \frac{R \cdot A}{l}$ met het opzoeken van $\rho$ (1p)
  • Gebruik van $A = \pi r^2$ en $d = 2r$ (1p)
  • Completeren van de berekening (1p)
  • Consequente conclusie (1p)

Uitkomst: A = 1,05·10⁻⁸ m² en de diameter van de draad is ongeveer 1,2·10⁻⁴ m. De diameter van de staaf is duidelijk groter, dus Mara heeft gelijk. De soortelijke weerstand van nichroom is 1,10·10⁻⁶ Ω m; de waarde in ScienceData is foutief en mag niet worden gebruikt. Berekent de kandidaat alleen de oppervlakte A en niet de diameter d, dan kan het laatste scorepunt nog worden toegekend.

Vraag 8 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Geleidende klei

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Foto van een grijze kleirol op een houten ondergrond. Aan beide uiteinden zit een zwarte draad.

Bron 17

Figuur uit het examen

Uitwerkbijlage bij vraag 20: een spanningsbron met twee aansluitpunten, een stroommeter (A), een spanningsmeter (V) en de kleirol onderaan. De componenten staan los; de aansluitpunten zijn als stipjes getekend, zodat je de verbindingssnoeren kunt intekenen.

Vraag 20 2 punten

Op internet zijn instructies te vinden om geleidende 'klei' te maken. Dit is een deeg waaraan keukenzout is toegevoegd. Ameera en Noa onderzoeken diverse eigenschappen van deze geleidende klei. Daarvoor maken ze een kleirol zoals te zien is in figuur 1. Om de soortelijke weerstand te bepalen bouwen Ameera en Noa een schakeling met de kleirol, een gelijkspanningsbron van 12,0 V, een stroommeter en een spanningsmeter. Deze componenten staan schematisch weergegeven op de uitwerkbijlage.

Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de verbindingssnoeren die voor deze schakeling nodig zijn.

Bekijk het antwoord
  • Serieschakeling van spanningsbron, stroommeter en kleirol (1p)
  • Spanningsmeter parallel aan de kleirol (1p)

Een serieschakeling: de spanningsbron, de stroommeter (A) en de kleirol vormen één keten. De spanningsmeter (V) staat parallel over de kleirol.

Als door het tekenen van extra verbindingen een niet-werkende schakeling is ontstaan: maximaal 1 punt toekennen. Als de kandidaat de spanningsmeter parallel aan de spanningsbron heeft getekend, dit niet aanrekenen.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 5 punten

Ameera en Noa maken een kleirol zoals te zien is in figuur 1. Om de soortelijke weerstand te bepalen bouwen ze een schakeling met de kleirol, een gelijkspanningsbron, een stroommeter en een spanningsmeter. Ameera en Noa doen de volgende metingen:
− lengte van de kleirol: 21 cm
− diameter van de kleirol: 4 cm
− spanning over de kleirol: 12,0 V
− stroomsterkte door de kleirol: 0,186 A

Bereken de soortelijke weerstand van de klei. Noteer je antwoord in het juiste aantal significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van $U = I\cdot R$ om de weerstand te bepalen: $R = 64{,}5\ \Omega$ (1p)
  • Gebruik van $A = \frac{1}{4}\pi d^2$ (met $A = \pi r^2$ en $r = \frac{d}{2}$), met $A = 1{,}3 \cdot 10^{-3}$ m² (1p)
  • Gebruik van $\rho = \frac{R\cdot A}{\ell}$ (1p)
  • Completeren van de berekening: $\rho = 0{,}4\ \Omega\mathrm{m}$ (1p)
  • Significantie: de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers, $0{,}4\ \Omega\mathrm{m}$ (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 3 punten

Ameera en Noa maken een kleirol zoals te zien is in figuur 1. Ze bepalen de soortelijke weerstand van de klei met een schakeling met de kleirol, een gelijkspanningsbron, een stroommeter en een spanningsmeter.

Ameera en Noa rollen de kleirol uit totdat deze twee keer zo lang is geworden.

Beredeneer hoeveel keer zo groot of klein de weerstand van de kleirol is geworden.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat $R = \rho\frac{\ell}{A}$, dus de weerstand is evenredig met de lengte en omgekeerd evenredig met de oppervlakte (1p)
  • Inzicht dat het volume van de kleirol constant blijft, $V = A\cdot\ell$, zodat $A = \frac{V}{\ell}$ (1p)
  • Completeren van de redenering: $R = \frac{\rho\,\ell^2}{V}$, dus bij twee keer zo lang wordt de weerstand vier keer zo groot (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 2: ECG in MRI

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

ECG van een gezonde persoon, op ware grootte. De pen beweegt met een snelheid van 25 mm s-1 van links naar rechts. De afstand tussen de toppen is op de figuur af te meten.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Schets van een romp met drie elektroden: op de rechterarm (A), op de linkerarm (B) en op het linkerbeen (C). De spanningsmeters meten U_AB, U_AC en U_BC; hun plus- en minaansluitingen zijn aangegeven.

Vraag 9 2 punten

De spanningsmeters in figuur 2 meten respectievelijk de spanning $U_{AB}$ tussen A en B, de spanning $U_{AC}$ tussen A en C en de spanning $U_{BC}$ tussen B en C. Het ECG van figuur 1 is een meting van de spanning tussen A en C. Dit ECG kan ook verkregen worden door de spanning tussen A en B en de spanning tussen B en C te meten en deze spanningen voor ieder tijdstip bij elkaar op te tellen. Leg dit uit met behulp van de spanningswet van Kirchhoff.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat volgens de spanningswet van Kirchhoff $U_{AB} + U_{BC} + U_{CA} = 0$ geldt (1p)
  • Inzicht dat $U_{CA} = -U_{AC}$, zodat $U_{AC} = U_{AB} + U_{BC}$, en completeren van de uitleg (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Schakeling van LED’s

Opgavetekst

Bron 1

Figuur uit het examen

Uitwerkbijlage: een schakelschema zonder verbindingen, met een voeding (+ en -), een spanningsmeter (V), een stroommeter (A), een LED en een weerstand. De leerling tekent de verbindingen.

Vraag 1 3 punten

Twee leerlingen willen de stroom-spanning-karakteristiek van een (rode) LED opmeten. Daartoe maken ze een schakeling waarin opgenomen zijn: de LED, een weerstand die in serie staat met de LED, een spanningsbron, een spanningsmeter en een stroommeter. Deze zijn weergegeven op de uitwerkbijlage. Teken op de uitwerkbijlage de benodigde verbindingen.

Bekijk het antwoord
  • Stroommeter in serie met de LED en de weerstand, in een gesloten stroomkring (1p)
  • Spanningsmeter parallel aan de LED (1p)
  • LED in de geleidingsrichting aangesloten op de spanningsbron (1p)

De stroommeter staat in serie met de LED en de weerstand in een gesloten stroomkring. De spanningsmeter staat parallel aan de LED. De LED staat in de geleidingsrichting aangesloten op de spanningsbron.

Als door het tekenen van extra verbindingen een niet-werkende schakeling is ontstaan: maximaal 2 scorepunten toekennen.

Vraag 1 in het hele examen

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Stroom-spanningskarakteristiek van de rode LED. Horizontale as: U_LED (V), van 0 tot 2,5. Verticale as: I (mA), van 0 tot 14. De stroom stijgt steil zodra de spanning een bepaalde waarde bereikt.

Vraag 2 4 punten

In figuur 1 staat het resultaat van de metingen. Bij een stroom van 10 mA door de LED komen per seconde 4,2·10¹⁶ fotonen met een golflengte van 645 nm vrij. Bepaal het rendement waarmee de LED bij deze stroomsterkte elektrische energie omzet in lichtenergie. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de energie van één foton: $E = \frac{hc}{\lambda}$ (1p)
  • Gebruikt het elektrisch vermogen van de LED: $P = UI$ (1p)
  • Inzicht dat het rendement gelijk is aan $\eta = \frac{P_{licht}}{P_{elek}}$ (1p)
  • Completeert de berekening en de significantie: rendement 0,70 (70%), met een marge van 0,02 (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Schakeling: een spanningsbron van 9,0 V, een weerstand R en de LED’s rood, groen en blauw in serie.

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Stroom-spanningskarakteristieken van de rode, groene en blauwe LED. Horizontale as: U_LED (V), van 0 tot 3,5. Verticale as: I (mA), van 0 tot 14. Van links naar rechts liggen de curven van de rode, groene en blauwe LED.

Vraag 3 4 punten

De LED’s worden in serie geschakeld met een weerstand R en aangesloten op een spanningsbron van 9,0 V, zoals in figuur 2 is weergegeven. In figuur 3 staan de stroom-spanning-karakteristieken van de drie LED’s. De gewenste stroomsterkte door de LED’s bedraagt 10 mA. Bepaal de grootte die de weerstand R moet hebben zodat hieraan voldaan is. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de spanningsregel voor de serieschakeling: $U_{batt} = U_R + U_{rood} + U_{groen} + U_{blauw}$ (1p)
  • Leest de spanningen af bij 0,010 A: rood 1,85 V, groen 2,57 V, blauw 2,85 V (1p)
  • Gebruikt $R = \frac{U}{I}$ met I = 0,010 A (1p)
  • Completeert de berekening en de significantie: R = 1,7·10² Ω, met een marge van 0,1·10² Ω (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Uitwerkbijlage: de schakeling van figuur 2 (spanningsbron 9,0 V, weerstand R, LED’s rood, groen en blauw in serie). De leerling tekent de twee regelbare weerstanden erin.

Vraag 4 2 punten

Het kan voorkomen dat in het licht van deze LED’s samen te veel blauw zit. In dat geval willen de leerlingen de schakeling aanpassen zodat de stroomsterkte door de blauwe LED minder wordt, terwijl de stroomsterkte door de andere LED’s niet verandert. Ze doen dit door in de schakeling van figuur 2 twee (regelbare) weerstanden aan te brengen. Figuur 2 staat ook op de uitwerkbijlage. Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de twee (regelbare) weerstanden op de juiste plaatsen.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat een (regelbare) weerstand parallel staat aan de blauwe LED (1p)
  • Inzicht dat een andere (regelbare) weerstand in de seriekring geplaatst moet worden (1p)

Eén regelbare weerstand staat parallel aan de blauwe LED. Een tweede regelbare weerstand staat in de seriekring, dus in serie met de LED’s en R.

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Zonnepanelen

Opgavetekst

Figuur 2 Zonnepanelen

Zonnepanelen
Figuur 2

Schakeling met één zonnecel bovenaan, een ampèremeter (A) links en onderaan een variabele weerstand en een voltmeter (V) die parallel aan elkaar staan.

Figuur 3 Zonnepanelen

Zonnepanelen
Figuur 3

Grafiek van het vermogen P (W) tegen de spanning U (V), van 0 tot 0,6 V. Het vermogen stijgt bijna recht naar een maximum van ongeveer 1,35 W bij een spanning van 0,50 V en daalt daarna snel naar nul bij ongeveer 0,6 V.

Vraag 21 3 punten

Femke en Lotta onderzoeken hoe het vermogen dat een zonnecel levert, afhangt van de grootte van de weerstand die erop is aangesloten. Ze leggen één zonnecel in de zon. Op de zonnecel schijnt de zon met een constante intensiteit. Ze sluiten een variabele weerstand op de zonnecel aan en meten dan de stroom door en de spanning over de zonnecel. Zie figuur 2. Ze berekenen het vermogen dat de zonnecel levert en zetten hun resultaten in een grafiek, zie figuur 3. Bij een spanning van 0,50 V is het vermogen dat de zonnecel levert maximaal. De stroomsterkte is dan 2,7 A. Toon dat aan.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van P = U·I (1p)
  • Aflezen van het vermogen in figuur 3 bij 0,50 V (P = 1,35 W, met een marge van 0,02 W) (1p)
  • Completeren van de berekening: I = 2,7 A (1p)

Uitkomst: bij U = 0,50 V is P = 1,35 W (aflezen in figuur 3, met een marge van 0,02 W), en I = P/U = 2,7 A.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 24

Figuur uit het examen

Vereenvoudigd symbool van één zonnepaneel op de uitwerkbijlage: een rechthoek met links een minteken (-) en rechts een plusteken (+). Hierin tekent de leerling de zonnepanelen.

Vraag 22 5 punten

Eén zonnepaneel bestaat uit 24 zonnecellen die in serie geschakeld zijn. De spanning van elke zonnecel wordt stabiel op 0,50 V gehouden. In het onderzoek van Femke en Lotta is bij een spanning van 0,50 V het vermogen van een zonnecel maximaal, en is de stroomsterkte dan 2,7 A. Op de uitwerkbijlage staat een vereenvoudigd symbool van één zonnepaneel getekend. Voer de volgende opdrachten uit: − Toon aan dat de spanning over één zonnepaneel 12 V is. − Teken op de uitwerkbijlage nog 5 zonnepanelen en verbind de 6 zonnepanelen zodat ze gezamenlijk een spanning van 36 V leveren. − Bereken de stroomsterkte die deze schakeling levert als elk paneel belicht wordt met dezelfde zonne-intensiteit als in het onderzoek van Femke en Lotta.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de spanningsregel bij serieschakeling: 24 × 0,50 V = 12 V (1p)
  • Inzicht dat drie (groepen van) panelen in serie staan om 36 V te leveren (1p)
  • Inzicht dat de stroomsterkte door elk paneel gelijk moet zijn (1p)
  • Consequent gebruik van de stroomregels (1p)
  • Completeren van de berekeningen (1p)

Zes zonnepanelen met het symbool van de uitwerkbijlage. Drie panelen staan achter elkaar in serie (3 keer 12 V is 36 V). Twee van zulke series van drie panelen staan parallel aan elkaar. De stroomsterkte is dan 2 keer 2,7 A, dus 5,4 A.

Uitkomst: I = 5,4 A. Als een niet naar behoren werkende schakeling is getekend, bijvoorbeeld door extra verbindingen, maximaal 4 scorepunten toekennen.

Vraag 22 in het hele examen

Bron 25

Figuur uit het examen

Dwarsdoorsnede van een zonnecel op de uitwerkbijlage. Bovenaan zonlicht: vier golvende pijlen die naar beneden wijzen. Daaronder drie lege lagen, en onderaan het laagje silicium.

Vraag 25 4 punten

Zonlicht bestaat uit fotonen van verschillende energieën. Fotonen met meer energie dan nodig is om de bandgap te overbruggen, geven het overschot van hun energie af in de vorm van warmte. Hiermee daalt het rendement van een zonnecel. Om het rendement te verhogen worden dunne laagjes van andere halfgeleiders op het silicium aangebracht. Deze laagjes zijn zo dun dat fotonen erdoorheen kunnen gaan. Op de uitwerkbijlage staat schematisch een dwarsdoorsnede van een zonnecel getekend, met drie dunne laagjes op het silicium. Ieder laagje is gemaakt van een ander materiaal uit figuur 5. Voer de volgende opdrachten uit: − Geef op de uitwerkbijlage in iedere laag aan van welk materiaal uit figuur 5 deze laag gemaakt is. − Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord
  • Keuze van de juiste stoffen: ZnS, ZnSe en CdTe (1p)
  • Keuze van de juiste volgorde: ZnS bovenaan, dan ZnSe, dan CdTe (1p)
  • Inzicht dat bij een grote bandgap fotonen met veel energie geabsorbeerd worden (1p)
  • Inzicht dat fotonen met de meeste energie het eerst geabsorbeerd moeten worden, om rendementsverlies in lager liggende lagen te voorkomen (1p)

Van boven naar beneden: in de bovenste laag ZnS, in de middelste laag ZnSe, en in de onderste laag CdTe, direct op het silicium. Het materiaal met de grootste bandgap staat bovenaan, en de bandgap wordt van boven naar beneden steeds kleiner tot die van silicium (1,10 eV).

Als de kandidaat alleen de eerste deelstreep beantwoordt en geen toelichting geeft, maximaal 2 scorepunten toekennen.

Vraag 25 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Joystick met Hall-sensor

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Tekening van de joystick, op schaal. Links de asjes met de beugels voor de x-richting en de y-richting. Rechts een vergroting van de weerstandsdraad als boog met de punten A, B en C, en het metalen lipje dat contact maakt in punt C.

Vraag 18 3 punten

Een joystick kan worden gebruikt bij het gamen. De onderkant van de joystick bevat twee beugels die draaibaar zijn: een voor de beweging in de x-richting (naar links en rechts) en een voor de beweging in de y-richting (naar voren en achteren). Als de joystick wordt bewogen, draaien de asjes waaraan de beugels bevestigd zijn. Op deze asjes zit een metalen lipje dat contact maakt met een weerstandsdraad in punt C. Zie figuur 2, deze figuur is op schaal. De weerstandsdraad heeft een weerstand van 100 kΩ, een lengte van 14 cm en een soortelijke weerstand van 0,54 Ω m. Bereken de diameter van de weerstandsdraad.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt $\rho = \frac{R \cdot A}{l}$. (1p)
  • Gebruikt $A = \pi r^2$ met $r = \frac{d}{2}$. (1p)
  • Completeert de berekening van de diameter: d = 9,8·10⁻⁴ m. (1p)

Uitkomst: d = 9,8·10⁻⁴ m (met A = 7,56·10⁻⁷ m²).

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

De spanning tussen A en B is 5,0 V. De spanning tussen A en C wordt gemeten. Op deze manier is de stand van de joystick in de x-richting te bepalen. Bepaal met behulp van figuur 2 de spanning tussen A en C.

Bekijk het antwoord
  • Heeft het inzicht in de spanningswet van een serieschakeling. (1p)
  • Completeert de bepaling van de spanning tussen A en C: 3,3 V. (1p)

Uitkomst: U_AC = 3,3 V (met een marge van 0,2 V). Punt C ligt op tweederde van de booglengte AB.

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 3: AA-Batterijen

Opgavetekst

AA-Batterijen

Batterijen zijn er in allerlei soorten en maten. Veel gebruikt is de AA-batterij (ook bekend onder de naam penlite) met opschrift ‘spanning 1,5 volt’. AA-batterijen zijn te koop in verschillende prijsklassen en met verschillende levensduur.

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schakelschema: een batterij (boven) en een weerstand R (onder), verbonden door draden tot een rechthoekige stroomkring. Er zijn geen meters in het schema getekend.

Uitwerkbijlage

Op de uitwerkbijlage staan losse onderdelen om zelf te verbinden: een batterij (met + en − aan de uiteinden), een weerstand (een rechthoek met een draad aan elk uiteinde), een stroommeter met een display en de letter A, en een spanningsmeter met een display en de letter V.

Vraag 8 2 punten

John en Philippe vragen zich af of er een verband bestaat tussen de hoeveelheid elektrische energie in een AA-batterij en de prijs. Ze zetten een onderzoek op waarin ze een batterij in een paar uur ‘leeg laten lopen’. Hiervoor bouwen ze een schakeling volgens het schema van figuur 1. Ze willen daarbij zowel de stroom door als de spanning over de weerstand meten. De middelen die John en Philippe gebruiken staan weergegeven op de uitwerkbijlage. Teken op de uitwerkbijlage de benodigde verbindingen.

Bekijk het antwoord
  • Stroommeter in serie met de weerstand in een gesloten stroomkring (1p)
  • Spanningsmeter parallel aan de batterij (of weerstand) (1p)

Op de uitwerkbijlage zijn een batterij, een weerstand, een stroommeter (A) en een spanningsmeter (V) getekend. In een goede tekening staat de stroommeter in serie met de weerstand, in een gesloten stroomkring met de batterij. De spanningsmeter staat parallel aan de batterij (of parallel aan de weerstand).

Als door extra verbindingen een niet-werkende schakeling ontstaat, maximaal 1 punt toekennen.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

John en Philippe laten een AA-batterij leeglopen via de weerstand R in de schakeling van figuur 1. Om het leeglopen van de batterij niet erg lang te laten duren, is het belangrijk dat de weerstand een niet al te grote waarde heeft. Leg uit waarom.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat een kleine weerstand een grote stroomsterkte veroorzaakt (1p)
  • Inzicht dat de batterij dan meer vermogen levert, dus sneller zijn energie afgeeft (1p)

Als het antwoord alleen gebaseerd is op de stroomsterkte, maximaal 1 punt toekennen. Een kleine weerstand geeft een grote stroomsterkte, dus een groot vermogen; de batterij raakt dan sneller zijn energie kwijt.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 4 punten

De batterijspanning is via een interface direct te meten. De stroomsterkte berekent de computer. De weerstand R in de schakeling van figuur 1 heeft een waarde van 2,4 Ω. De verbindingssnoeren van de batterij naar de weerstand hebben elk een lengte van 40 cm. De aders in de snoeren zijn van koper met een diameter van 1,00 mm. John en Philippe verwaarlozen de weerstand van deze verbindingssnoeren. Dit is acceptabel als de weerstand van de verbindingssnoeren minder dan 1% van de weerstand R is. Toon met behulp van een berekening aan dat de weerstand van de verbindingssnoeren verwaarloosd mag worden.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van $R = \rho \frac{l}{A}$ en opzoeken van de soortelijke weerstand van koper (1p)
  • Inzicht dat $A = \frac{1}{4}\pi d^2$ (1p)
  • Inzicht dat de twee snoeren in serie staan (1p)
  • Completeren van de berekening (1p)

De soortelijke weerstand van koper is ongeveer 1,7·10⁻⁸ Ω m (op te zoeken in een tabellenboek). De twee snoeren staan in serie, samen 0,80 m. Uitkomst: de weerstand van de snoeren is ongeveer 0,017 Ω, dat is 0,72% van R, dus mag verwaarloosd worden. Bij deze vraag significantie niet aanrekenen.

Vraag 10 in het hele examen

Figuur 2

Grafiek van de gemeten batterijspanning U (V) tegen de tijd t (uur). Verticale as: U (V), van 0 tot 1,6. Horizontale as: t (uur), van 0 tot 5.

t (uur)Spanning
01,40
11,17
21,07
31,00
40,88
4,40,78
4,60,25
50,15

Vraag 11 2 punten

De gemeten spanning als functie van de tijd is weergegeven in figuur 2. Bepaal met behulp van figuur 2 het vermogen dat de batterij levert op het tijdstip t = 2,0 uur.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van $P = UI$ en $I = \frac{U}{R}$, of $P = \frac{U^2}{R}$ (1p)
  • Completeren van de bepaling (P = 0,47 W) (1p)

Afgelezen: U = 1,07 V op t = 2,0 uur. Met R = 2,4 Ω is I = 0,44 A, en P = 0,47 W (met een marge van 0,02 W).

Vraag 11 in het hele examen

Figuur 3

Twee (P,t)-grafieken naast elkaar, links merk A en rechts merk B. Verticale as: P (W), van 0 tot 0,9. Horizontale as: t (uur), van 0 tot 5.
Grafiek A: begint bij ongeveer 0,85 W, daalt geleidelijk tot ongeveer 0,3 W rond 4 uur en valt rond 4,5 uur naar 0 W.
Grafiek B: begint bij ongeveer 0,8 W, daalt tot ongeveer 0,3 W rond 3 uur en valt daar naar 0 W.

Vraag 12 2 punten

John en Philippe maken een (P,t)-diagram van twee andere merken batterijen (A en B). Het resultaat staat weergegeven in figuur 3. Merk A heeft een winkelprijs van € 0,62 en merk B van € 0,31. Met behulp van figuur 3 is te bepalen welke batterij, A of B, de meeste energie per euro bevat. Leg uit welke stappen je daartoe moet zetten (de bepaling hoeft niet uitgevoerd te worden).

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de oppervlakte onder de (P,t)-grafiek gelijk is aan de totale energie (1p)
  • Inzicht dat de oppervlakteverhouding vergeleken moet worden met de prijsverhouding (1p)

De oppervlakte onder de (P,t)-grafiek is de totale energie. Vergelijk de verhouding van de oppervlakten met de verhouding van de prijzen.

Vraag 12 in het hele examen

2019, tijdvak 1: PET samen met CLI

Opgavetekst

PET samen met CLI

Bij een PET-scan wordt een positron uitgezonden door een radioactieve isotoop. Na korte tijd annihileert zo’n positron met een elektron, waarbij in twee tegenovergestelde richtingen fotonen vrijkomen, die geregistreerd worden. Zie figuur 1 voor een PET-scan-apparaat.

Vóórdat de annihilatie plaatsvindt, bewegen de positronen met hoge snelheid door het lichaam van de patiënt. In stoffen zoals water en lichaamsweefsel is de lichtsnelheid kleiner dan de lichtsnelheid in vacuüm.

Als de snelheid van een positron groter is dan de lichtsnelheid in het lichaam (0,70 c met c de lichtsnelheid) dan produceert het een blauwachtig licht, Cerenkov-straling genoemd (ook wel gespeld als Cherenkov-straling of Tjerenkov-straling) dat door gevoelige camera’s wordt gedetecteerd. Deze recente techniek wordt CLI (Cerenkov Luminescence Imaging) genoemd. De technieken PET en CLI kunnen gecombineerd worden tot één nieuw systeem van medische beeldvorming: PET samen met CLI.

Kankercellen nemen meer glucose op dan gewone cellen. Om een beeld van kankercellen te vormen, worden radioactieve isotopen ingebouwd in moleculen die sterk op glucose lijken. Een veelgebruikte isotoop is F-18, dat vervalt onder uitzending van een positron.

Figuur 2a

Figuur 2a
Figuur 2a v < 0,70c

Gerichte watermoleculen rond een geladen deeltje dat met een snelheid lager dan 0,70c beweegt. De punt geeft de plaats van het deeltje aan, de pijl de bewegingsrichting.

Figuur 2b

Figuur 2b
Figuur 2b v > 0,70c

Gerichte watermoleculen rond een geladen deeltje dat met een snelheid hoger dan 0,70c beweegt. De punt geeft de plaats van het deeltje aan, de pijl de bewegingsrichting.

Cerenkov-straling

Als een geladen deeltje met een snelheid door lichaamsvocht beweegt, richten de omringende watermoleculen zich ten gevolge van de lading. Dit is weergegeven in de figuren 2a en 2b. De punt geeft de plaats van het deeltje aan. De pijl geeft de bewegingsrichting aan.

Het effect van de bewegende lading op de omringende watermoleculen wordt doorgegeven met de snelheid van het licht in weefsel, dus met 0,70c.

Een netto elektrisch veld ontstaat door alle gerichte watermoleculen samen. Een veranderend netto elektrisch veld produceert elektromagnetische straling.

Alleen als een geladen deeltje met een grotere snelheid dan 0,70c door het weefsel beweegt, is er sprake van een veranderend netto elektrisch veld en wordt er straling uitgezonden, de zogenaamde Cerenkov-straling.

Vraag 8 1 punt

Hoe blijkt uit figuur 2 dat het geladen deeltje een positron is en geen elektron?

Bekijk het antwoord
  • Het geladen deeltje is positief (een positron), want de watermoleculen richten hun negatieve kant naar de bewegende lading (1p)

Het deeltje is positief, want de watermoleculen richten hun negatieve kant naar de bewegende lading.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 3 punten

Beantwoord de volgende vragen: geef aan hoe uit figuur 2a blijkt dat hier het netto elektrisch veld gelijk is aan nul; geef aan hoe uit figuur 2b blijkt dat hier het netto elektrisch veld ongelijk is aan nul; geef aan hoe het komt dat het netto elektrisch veld in de situatie van figuur 2b zich verplaatst.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat in figuur 2a de gerichte watermoleculen symmetrisch verdeeld zijn, zodat het netto elektrisch veld nul is (1p)
  • Inzicht dat in figuur 2b de gerichte watermoleculen asymmetrisch verdeeld zijn, zodat het netto elektrisch veld ongelijk aan nul is (1p)
  • Inzicht dat het (netto) elektrisch veld met het bewegende deeltje meebeweegt (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Aardlekschakelaar

Opgavetekst

Figuur 2

Schema van een wasdroger die op het lichtnet van 230 V is aangesloten. De stroom Ifasedraad loopt via de fasedraad naar de wasdroger en de stroom Inuldraad loopt via de nuldraad terug.

Vraag 25 4 punten

Een wasdroger is aangesloten op het lichtnet van 230 V. Het verwarmingselement dat in de wasdroger is opgenomen, is gemaakt van 42 m koperdraad met een diameter van 0,20 mm. Bereken de stroomsterkte door het verwarmingselement.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt R = ρ·l/A met de lengte 42 m en de soortelijke weerstand van koper (ρ = 17·10^-9 Ω m) (1p)
  • Gebruikt A = ¼πd² met d = 0,20 mm (1p)
  • Gebruikt U = I·R (1p)
  • Completeert de berekening: I = 10 A (1p)

Uitkomst: I = 10 A. Doorsnede A = ¼πd² ≈ 3,14·10^-8 m²; R = ρ·l/A = 17·10^-9 × 42 / 3,14·10^-8 ≈ 22,7 Ω (ρ van koper is 17·10^-9 Ω m); I = U/R = 230 / 22,7 ≈ 10 A. Een acceptabel tussentijds afronden wordt niet aangerekend.

Vraag 25 in het hele examen

Figuur 3

Schema van een defecte wasdroger. Ifasedraad gaat de wasdroger in en Inuldraad komt eruit. Via het lichaam van een persoon die de metalen buitenkant aanraakt loopt een lekstroom Ilek naar aarde. Het lichaam is in het schema als weerstand getekend.

Vraag 26 3 punten

Door een defect in de wasdroger kan de metalen buitenkant onder spanning komen te staan en kan er een lekstroom optreden als een persoon de metalen buitenkant van de wasdroger aanraakt. De aardlekschakelaar reageert als er tussen de nuldraad en de fasedraad een verschil van meer dan 30 mA is. Voer de volgende opdrachten uit: bereken de grootte van de lichaamsweerstand bij een lekstroom van 30 mA; geef aan of de aardlekschakelaar reageert bij waarden voor de lichaamsweerstand die groter zijn of juist kleiner dan de berekende waarde.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt U = I·R (1p)
  • Completeert de berekening: R = 7,7·10^3 Ω (1p)
  • Inzicht dat de aardlekschakelaar reageert bij weerstanden kleiner dan de berekende waarde (1p)

Uitkomst: R_lek = U/I = 230 / 0,030 = 7,7·10^3 Ω. De aardlekschakelaar moet werken bij stroomsterktes groter dan 30 mA, dus bij weerstanden kleiner dan de berekende waarde.

Vraag 26 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Elektrische gitaar

Opgavetekst

Snaar (uitwerkbijlage)

Snaar (uitwerkbijlage)

Strook met het opschrift snaar. Langs de bovenzijde van de strook staan drie lege cirkeltjes en langs de onderzijde (dicht bij de magneet) nog drie lege cirkeltjes.

Magneet (uitwerkbijlage)

Magneet (uitwerkbijlage)

Strook met het opschrift magneet aan de rechterkant. Het linkerdeel van de strook is grijs en heeft aan de bovenkant de letter N (noordpool), aan de kant van de snaar.

Figuur 3a

Figuur 3a
Figuur 3a

Foto van een potmeter met draaiknop: het onderdeel onder de volumeknop van de elektrische gitaar.

Figuur 3b Schakeling

Schakeling
Figuur 3b

Schema van een schakeling met een ringvormige weerstand (opschrift weerstand) en een draaiknop. Aan de rechterkant staan de aansluitingen uitgangspanning element en naar versterker. Links staan de richtingen L (linksom) en R (rechtsom) van de knop.

Vraag 9 3 punten

Een van de draaiknoppen op de gitaar is de volumeknop. Onder die draaiknop zit een onderdeel, weergegeven in figuur 3a. Dit onderdeel is opgenomen in een schakeling zoals weergegeven in figuur 3b. Door aan de knop te draaien kan de gitarist de grootte van de spanning regelen die naar de versterker gaat. Leg uit in welke richting, linksom (L) of rechtsom (R), de knop gedraaid moet worden, zodat een kleinere spanning naar de versterker gaat.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat er sprake is van spanningsdeling (1p)
  • Inzicht dat de weerstand parallel aan de versterker kleiner moet worden (1p)
  • Consequente conclusie over de draairichting (1p)

Uitkomst: linksom (L). Voorbeeld: de schakeling is een spanningsdeling. Om een kleinere spanning naar de versterker te sturen moet de weerstand parallel aan de versterker kleiner worden; dus moet de knop linksom gedraaid worden.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 5 punten

Het verband tussen de golfsnelheid en de spankracht in een snaar wordt gegeven door $v = \sqrt{\frac{F}{\mu}}$ met $\mu = \frac{m}{\ell}$. Hierin is v de golfsnelheid (in m s-1), F de spankracht (in N), μ de massa per lengte-eenheid (in kg m-1), m de massa (in kg) en ℓ de lengte van de snaar (in m). De lengte van de laagst klinkende gitaarsnaar (de E-snaar) is 64,5 cm. De snaar is cilindervormig en massief en heeft een diameter van 1,42 mm. De spankracht in de snaar is 1,5·10^2 N. De frequentie van de grondtoon van de E-snaar van deze gitaar is 85 Hz. Toon dit aan.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van m = ρ·V (1p)
  • Gebruik van V = ¼·π·d²·ℓ (1p)
  • Inzicht dat voor de grondtoon geldt dat de golflengte in de snaar gelijk is aan 2ℓ (1p)
  • Gebruik van v = λ·f (1p)
  • Completeren van de berekening (1p)

Uitkomst: f = 85 Hz. Voorbeeld: m = ρ·V = 7,8·10^3 kg m-3 · ¼·π·(1,42·10^-3 m)²·0,645 m = 7,97·10^-3 kg; v = √(F·ℓ/m) = 110 m s-1; λ = 2ℓ = 1,29 m; f = v/λ = 85 Hz. Opmerkingen: bij een andere staalsoort voor de dichtheid niet aanrekenen; de dichtheid 7,9·10^3 kg m-3 voor roestvrij staal goed rekenen; een ontbrekende eenheid niet aanrekenen; geen rekening houden met significantie.

Vraag 10 in het hele examen

Figuur 5 Spanning van het element in de z-richting

Spanning van het element in de z-richting
Figuur 5

Lijndiagram van de spanning U (mV) tegen t (s). Verticale as: U van -200 tot 200 mV (stappen van 100). Horizontale as: t van 0 tot 0,05 s (stappen van 0,01 s). Sinusvormig verloop; in 0,050 s zijn ruim vier trillingen te zien.

Vraag 11 2 punten

Luc bouwt een opstelling waarmee hij een snaar kan laten trillen in alleen de z-richting of alleen de y-richting. Allereerst laat hij de E-snaar alleen in de z-richting trillen en meet hij de spanning die het element levert. Het resultaat van de meting in de z-richting is weergegeven in figuur 5. De frequentie van de spanning als de E-snaar trilt in de z-richting, komt overeen met de frequentie van de grondtoon van de E-snaar. Toon dit aan.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van f = 1/T en aflezen van de trillingstijd (1p)
  • Completeren van de bepaling (1p)

Uitkomst: f = 85 Hz (met een marge van 1 Hz). Voorbeeld: in 0,050 s zijn 4,25 trillingen te herkennen, dus T = 0,050 / 4,25 = 0,0118 s en f = 1/T = 85 Hz. Dit komt overeen met de frequentie van de grondtoon van de E-snaar.

Vraag 11 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Energievoorziening voor een weerstation

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schakeling van het weerstation: een 12,0 V accu, een zonnepaneel met spanning Uzp, parallel aan de accu, en de weerstand R3 die de installatie van het weerstation voorstelt. In de tak van het zonnepaneel staat R1 = 2,6 Ω en de stroom daardoor is 0,71 A. In de tak van de accu staat R2 = 1,8 Ω en de stroom daardoor is 0,25 A. De knooppunten zijn aangegeven met de letters A tot en met F.

Vraag 23 4 punten

De installatie van het weerstation is weergegeven door een gewone weerstand, aangegeven met R3. Overwogen wordt om naast de accu een zonnepaneel in de schakeling op te nemen. Hiertoe wordt een proefopstelling gebouwd, zie figuur 1. Het zonnepaneel staat in de schakeling parallel aan de accu. Bij een bepaalde lichtsterkte op het zonnepaneel leveren beide spanningsbronnen stroom aan de weerstand R3 en worden de in figuur 1 weergegeven stroomsterktes gemeten. Bereken het vermogen dat in dat geval aan weerstand R3 geleverd wordt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat I_R3 = I_R1 + I_R2 (1p)
  • Inzicht dat U_R3 = 12,0 − 0,25 · 1,8 V (de spanning over R3 via de accutak) (1p)
  • Gebruik van P = U · I (1p)
  • Completeren van de berekening: I_R3 = 0,96 A, U_R3 = 11,55 V en P_R3 = 11 W (1p)

Uitkomst: P = 11 W. Als de kandidaat het tweede scorepunt niet behaalt, mag het vierde scorepunt niet toegekend worden.

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 3 punten

Overwogen wordt om naast de accu een zonnepaneel in de schakeling op te nemen (zie figuur 1). Het zonnepaneel staat parallel aan de accu. Bij een bepaalde lichtsterkte leveren beide spanningsbronnen stroom aan de weerstand R3, met de stroomsterktes uit figuur 1. Bereken de spanning Uzp van het zonnepaneel bij deze lichtsterkte. Gebruik hierbij de spanningswet van Kirchhoff.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de spanningswet van Kirchhoff toegepast moet worden op kring ABEF (1p)
  • Gebruik van de juiste tekens in de spanningswet (1p)
  • Completeren van de berekening: Uzp = 13,4 V (1p)

Uitkomst: Uzp = 13,4 V. Het eerste inzicht mag ook impliciet gegeven worden. De spanningswet van Kirchhoff mag ook op de kring ACDF toegepast worden. Als in vraag 23 een fout is gemaakt met de richtingen en/of de tekens, dezelfde fout hier niet opnieuw aanrekenen.

Vraag 24 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Grafiek van de stroomsterkte I (A) tegen de spanning Uzp (V), van 10 tot 17 V. Verticale as: I van −0,4 tot 1,4 A. Twee reeksen: de stroom van het zonnepaneel en de stroom van de accu.

Vraag 25 3 punten

De spanning van het zonnepaneel hangt af van de hoeveelheid (zon)licht. Als de hoeveelheid licht toeneemt, neemt Uzp toe. Als Uzp verandert, blijken zowel de stroom die het zonnepaneel levert als de stroom die de accu levert te veranderen. Dit is weergegeven in figuur 2. Beantwoord de volgende vragen: − Voor welke waarden van Uzp wordt de accu opgeladen? − Voor welke waarden van Uzp levert de accu stroom aan het zonnepaneel?

Bekijk het antwoord
  • Aflezen van de waarde 14,6 V (met een marge van 0,2 V) (1p)
  • Aflezen van de waarde 10,4 V (met een marge van 0,2 V) (1p)
  • Inzicht dat de accu oplaadt als Uzp groter is dan de grootste afgelezen waarde, en dat de accu stroom levert aan het zonnepaneel als Uzp kleiner is dan de laagste afgelezen waarde (1p)

Uitkomst: de accu wordt opgeladen bij Uzp groter dan 14,6 V (met een marge van 0,2 V), en levert stroom aan het zonnepaneel bij Uzp kleiner dan 10,4 V (met een marge van 0,2 V). Bij het beantwoorden hoeft de eenheid V niet vermeld te zijn.

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Het is ongewenst dat de accu stroom levert aan het zonnepaneel. Dit kan men verhinderen door een diode in de schakeling op te nemen. Op de uitwerkbijlage staat de schakeling van figuur 1 weergegeven. Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de diode op een juiste plaats en in de juiste richting.

Bekijk het antwoord
  • Plaatsen van de diode in de tak van het zonnepaneel (1p)
  • Richting van de diode: de doorlaatrichting volgt de richting van de stroom die het zonnepaneel levert (1p)

De diode staat in de tak van het zonnepaneel, in serie met het zonnepaneel. De doorlaatrichting van de diode is de richting waarin het zonnepaneel stroom levert, zodat de accu daar geen stroom aan het zonnepaneel kan leveren.

Als niet het juiste symbool voor de diode gebruikt is, maar de richting wel juist aangegeven wordt: niet aanrekenen.

Vraag 26 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Mechanische doping

Opgavetekst

Figuur 2 Accu

Accu
Spanning per cel (V)3,6-3,7
Energiedichtheid (Wh kg−1)190
Dichtheid (10³ kg m−3)3,0

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Tekening van het achterwiel van een racefiets met de elektromagneten in de velg, de batterij in de velg, de accu's in het frame, het computertje, spoel K en spoel L. Bij de tekening staan de aanduidingen elektromagneten, spoel K, computertje, accu's, batterij in velg en spoel L.

Vraag 3 5 punten

Een andere manier om sneller vooruit te komen is met behulp van elektromagneten. In de velg van een kunststof achterwiel zijn 24 elektromagneten weggewerkt. Zie figuur 4. De elektromagneten staan in serie en zijn aangesloten op de batterij in de velg, die een spanning van 1,5 V levert. De batterij heeft een capaciteit van 2,3 Ah. (Dit houdt in dat de volledig opgeladen batterij gedurende 1,0 uur een stroom van 2,3 A kan leveren, of gedurende 2,0 uur een stroom van 1,15 A, enzovoort.) De elektromagneten bestaan uit koperdraad met een diameter van 0,50 mm. In elke elektromagneet is 3,0 m koperdraad gebruikt. Bereken hoe lang de elektromagneten werken op de batterij als die in het begin volledig opgeladen is. (Verwaarloos de lengte van de draden tussen de elektromagneten.)

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van R = ρ·ℓ/A met ρ = 16,8·10⁻⁹ Ω m voor de weerstand van één elektromagneet (1p)
  • Gebruik van A = π·d²/4 of van A = π·r² met r = d/2 (1p)
  • Gebruik van I = U/R (1p)
  • Inzicht dat t = C/I (1p)
  • Completeren van de berekening: de totale weerstand is 24 × 0,257 Ω = 6,16 Ω, I = 0,243 A, dus t = 9,4 h (1p)

Gebruikt de kandidaat in plaats van 16,8·10⁻⁹ Ω m de waarde 17·10⁻⁹ Ω m uit Binas, dan goed rekenen.

Vraag 3 in het hele examen

Hoe vaak elektriciteit in het examen komt

Vragen over elektriciteit per centraal examen natuurkunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 18-10312%
2026, tijdvak 212, 16-18415%
2025, tijdvak 110, 14-15313%
2025, tijdvak 21-4, 13, 15-17835%
2024, tijdvak 110, 1428%
2024, tijdvak 21-227%
2023, tijdvak 15, 7-8312%
2023, tijdvak 220-22311%
2022, tijdvak 2914%
2022, tijdvak 31-4416%
2021, tijdvak 121-22, 25312%
2021, tijdvak 218-1929%
2021, tijdvak 38-12521%
2019, tijdvak 18-9, 25-26418%
2019, tijdvak 29-11312%
2018, tijdvak 123-26415%
2018, tijdvak 2314%

In 17 van de 18 ingedeelde examens natuurkunde vwo staat een vraag over elektriciteit, samen 55 vragen (12% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 2: 8 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 15% van de vragen over elektriciteit, daarvoor 11%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.

Oefenen met elektriciteit

Maak de 15 nieuwste examenvragen over elektriciteit online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over elektriciteit

Andere onderwerpen natuurkunde vwo

Elektriciteit op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuurkunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker natuurkunde per vraagtype nakijkt, lees je op natuurkunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt elektriciteit voor in het eindexamen natuurkunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 55 vragen over elektriciteit, 12% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.

In welk examen natuurkunde vwo stonden de meeste vragen over elektriciteit?

In het examen van 2025, tijdvak 2, met 8 vragen: 1-4, 13, 15-17.

Hoe oefen ik examenvragen over elektriciteit?

Op deze pagina staan alle vragen over elektriciteit met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.