Examenvragen magnetisme natuurkunde vwo

40 vragen over magnetisme uit 14 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Magnetisme komt in 14 van de 18 examens natuurkunde vwo voor, met 40 vragen (9% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 1 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over magnetisme

Per examen de vragen over magnetisme, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Linac

Opgavetekst

In ziekenhuizen past men uitwendige bestraling toe om tumoren te behandelen. Het apparaat dat hiervoor wordt gebruikt noemt men een Linac. Het bevat een lineaire deeltjesversneller waarin elektronen worden versneld. Daarna zijn er twee mogelijkheden:

  • de tumor wordt direct bestraald met de elektronenbundel;
  • met de elektronen worden röntgenfotonen geproduceerd waarmee vervolgens de bestraling wordt gedaan.

De eerste methode is niet voor alle tumoren geschikt.

Om een röntgenbundel te vormen, bevat de Linac behalve de versneller nog drie andere essentiële onderdelen:

  • een afbuigmagneet om de elektronenbundel te richten en te focusseren;
  • een trefplaatje waarin de energie van de elektronen wordt omgezet in röntgenfotonen;
  • een of meer filters om een gelijkmatige bestraling van de tumor mogelijk te maken.

Figuur 1 toont deze onderdelen in een schematische tekening. De elektronen moeten na het versnellen naar de behandeltafel worden afgebogen. Dit wordt gedaan met de afbuigmagneet. Figuur 2 toont de baan van een elektron dat met de gemiddelde snelheid in punt P het homogene magneetveld binnenkomt. Het doorloopt een deel van een cirkelbaan en verlaat het magneetveld weer bij Q. Het magneetveld staat loodrecht op het papier. Voor de baanstraal van een elektron in het magneetveld geldt:

r = \frac{mv}{Bq} \qquad (1)

Vraag 20 3 punten

Leid formule (1) af met behulp van formules uit het informatieboek.

Baan van een elektron met gemiddelde snelheid in punt P door een homogeen magneetveld naar Q (figuur 2). Bekijk in Opgaven, pagina 16

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Voor een geladen deeltje dat in een magneetveld beweegt geldt: Fmpz = FL, dus mv²/r = Bqv. Hieruit volgt r = mv/(Bq).

Vraag 20 in het hele examen

In de praktijk hebben de elektronen niet allemaal dezelfde snelheid en heeft de elektronenbundel een bepaalde breedte. Een evenwijdig invallende elektronenbundel blijkt daardoor na het afbuigen uit elkaar te lopen. Zie figuur 3. Op de uitwerkbijlage is figuur 2 nog twee keer weergegeven voor elektronen die op een andere hoogte in de bundel of met een andere beginsnelheid het magneetveld binnenkomen.

Vraag 21 3 punten

Teken in beide figuren op de uitwerkbijlage de baan die het elektron volgt door het magneetveld heen en na het verlaten van het magneetveld.

Een evenwijdige elektronenbundel die na het afbuigen door het magneetveld uiteenloopt (figuur 3). Bekijk in Opgaven, pagina 16

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

  • in de linker figuur buigt het elektron in het magneetveld over meer dan 90° af
  • in de rechter figuur buigt het elektron in het magneetveld over minder dan 90° af
  • buiten het magneetveld buigen de elektronen niet verder af

Vraag 21 in het hele examen

Om ervoor te zorgen dat de elektronenbundel na het afbuigen evenwijdig blijft, gebruikt men in de praktijk een ander magneetveld, dat inhomogeen is. De elektronen doorlopen hierin een bocht van 270 graden. In figuur 4 zijn de banen van een snel en een langzaam elektron in dit veld getekend.

In tekening I en II van figuur 5 is het magneetveld het papier in gericht, en in tekening III en IV het papier uit.

Vraag 22 3 punten

Leg uit welk magneetveld in figuur 5 (I, II, III of IV) geschikt is om de elektronen de banen van figuur 4 te laten volgen.

Vier tekeningen (I tot en met IV) van een magneetveld met de richting aangegeven door kruisjes en stippen (figuur 5). Bekijk in Opgaven, pagina 17

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Uit een richtingregel voor B, I en FL volgt dat het magneetveld loodrecht het papier uit komt. De straal van de elektronbaan wordt kleiner in de richting naar rechtsboven. Hieruit volgt dat het magneetveld daar groter is. Plaatje IV geeft een geschikt magneetveld weer.

Opmerking: Het derde scorepunt mag alleen worden toegekend als er zowel over de richting van het magneetveld als over de sterkte van het magneetveld een uitleg is gegeven.

Vraag 22 in het hele examen

De smalle elektronenbundel die uit de afbuigmagneet komt, valt op het trefplaatje. De grafiek van figuur 6 toont het röntgenspectrum dat ontstaat bij een elektronenbundel die versneld is tot 4,1 MeV. In figuur 6 is te zien dat er geen röntgenfotonen zijn met een golflengte kleiner dan 0,30 pm.

Vraag 23 3 punten

Verklaar dit met behulp van een berekening.

Röntgenspectrum van intensiteit tegen golflengte (pm) bij een elektronenbundel van 4,1 MeV; onder 0,30 pm geen fotonen. Bekijk in Opgaven, pagina 17

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Uit Ef = hc/λ volgt dat de golflengte van een röntgenfoton met een energie van 4,1 MeV gelijk is aan λ = hc/Ef = (6,63·10−34 · 3,00·108)/(4,1·106 · 1,60·10−19) = 3,0·10−13 m = 0,30 pm. Het röntgenfoton kan niet meer energie hebben dan de energie van een elektron. De golflengte van 0,30 pm is dus de kleinst mogelijke golflengte van de röntgenfotonen.

Vraag 23 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Munt krimpen

Opgavetekst

Een webshop verkoopt ‘gekrompen’ munten. Figuur 1 toont een munt voor het krimpen en een munt na het krimpen.

figuur 1
figuur 1

Na het krimpen is de diameter van de munt kleiner geworden en de dikte van de munt toegenomen.

Vraag 11 3 punten

Bepaal met behulp van figuur 1 hoeveel keer zo dik de munt is geworden. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.

Bekijk het antwoord

uitkomst: 1,9

voorbeeld van een antwoord:

Voor het krimpen is de diameter (op de foto in figuur 1) gelijk aan 3,0 cm, en na het krimpen is de diameter 2,2 cm. Het volume van de munt wordt gegeven door V = π r² h = 1 ₄π d² h , hierin komt h overeen met de dikte van de

munt. Het volume blijft gelijk, en d² neemt af met een factor 3,0/2,2 =² 1,9 .

De munt wordt dus 1,9 keer zo dik.

  • bepalen van beide diameters met een marge van 1 mm (1)
  • gebruik van V = π r² h met d = 2 r / inzicht dat h ∝ 1 (1)

d²

  • completeren van de bepaling en significantie (1)

Vraag 11 in het hele examen

Tijdens de ontlading loopt er een stroom I_spoel door de spoel en ontstaat er binnen de spoel een magnetisch veld loodrecht op het vooraanzicht van de munt. Figuur 6 toont het (I_spoel,t)-diagram.

figuur 6 figuur 7
figuur 6 figuur 7
figuur 7
figuur 7

Door elektromagnetische inductie gaan vrije elektronen langs de rand van de munt bewegen. Zie figuur 7. Dit leidt tot een elektrische stroom die we de inductiestroom noemen.

Vraag 13 3 punten

Geef aan op welk tijdstip in het (I_spoel,t)-diagram van figuur 6 de inductiestroom in de munt maximaal is. Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord

uitkomst: t = 11μs

voorbeeld van een antwoord:

De inductiestroom is maximaal op het tijdstip t = 11μs .

Elektromagnetische inductie ontstaat bij een veranderende flux. De flux door de munt verandert als het magnetisch veld in de spoel verandert ten gevolge van de veranderende I_spoel. In figuur 6 is te zien dat I_spoel direct na het inschakelen het sterkst verandert, dus dan is de inductiestroom in de munt maximaal.

  • noteren van het juiste tijdstip (1)
  • inzicht dat elektromagnetische inductie maximaal is wanneer de fluxverandering maximaal is (1)
  • inzicht dat de fluxverandering evenredig is met de verandering van I_spoel (1)

Vraag 13 in het hele examen

Ten gevolge van het magnetisch veld van figuur 8 de spoel ondervinden de elektronen die langs de rand van de munt bewegen een lorentzkracht. De lorentzkracht is naar het midden van de munt gericht. Hierdoor wordt de rand van de munt naar binnen geperst en krimpt de munt. In figuur 8 is de lorentzkracht aangegeven met pijlen. Ook is een winding van de spoel getekend.

figuur 8
figuur 8

Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de situatie in figuur 8.

Vraag 14 2 punten

Omcirkel in elke zin op de uitwerkbijlage het juiste alternatief.

Bekijk het antwoord
  • Het magnetisch veld wijst loodrecht het papier uit. (1)
  • De stroom door de winding loopt van B naar A. (1)

Opmerking

Bij de antwoordcombinatie ‘in’ en ‘van A naar B’: 1 scorepunt toekennen.

Vraag 14 in het hele examen

Om de munt te laten krimpen moet de hoogspanningsbron vermogen leveren. De spanning die wordt gebruikt is 7 kV. In figuur 9 staan een aantal voorbeelden van (gemiddelde) elektrische vermogens.

figuur 9
figuur 9

Vraag 15 3 punten

Bepaal met behulp van figuur 6 bij welk voorbeeld in figuur 9 het vermogen van dezelfde orde van grootte is als het maximale opgenomen vermogen tijdens het krimpen van de munt.

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

Voor het maximale vermogen geldt P = UI_max , en uit figuur 6 volgt dat

I_max = 52 kA . Dus P = 7 ⋅ 10³ ⋅ 52 ⋅ 10³ = 3,6 ⋅ 10⁸ W . Dit is van dezelfde orde van grootte als het vermogen van een energiecentrale.

  • gebruik van P = UI (1)
  • inzicht dat de maximale stroomsterkte moet worden bepaald (1)
  • completeren van de bepaling en consequente conclusie (1)

Vraag 15 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Opslag van energie

Opgavetekst

Karel en Bas doen voor hun profielwerkstuk een onderzoek naar alternatieve manieren van energieopslag. Ze vinden op internet een filmpje waarbij zwaarte-energie gebruikt wordt om energie op te slaan: er is een kabelbaan waaraan grote bakken hangen waarin grind vervoerd kan worden. Zie figuur 1.

Wanneer duurzame energiebronnen meer elektrische energie produceren dan nodig is, wordt deze overtollige energie gebruikt om grind naar boven te verplaatsen. Op de momenten dat er extra elektrische energie nodig is, wordt dit grind gebruikt om de kabelbaan aan te drijven. Deze laat weer een dynamo draaien waarmee elektrische energie wordt opgewekt.

Karel en Bas schatten dat de hoogte van de kabelbaan 65 m is en dat de maximale hoeveelheid grind die naar boven gebracht kan worden 1200 ton is. Ze willen de hoeveelheid energie die de kabelbaan kan opslaan vergelijken met een standaard AA-batterij (1,5 V) die een capaciteit van 2200 mAh heeft. De capaciteit geeft aan hoe lang de batterij een bepaalde stroomsterkte kan leveren.

Tenslotte willen Karel en Bas hun opstelling gebruiken voor de opslag van energie, dus om elektrische energie om te zetten in zwaarte-energie. De dynamo wordt dan een elektromotor. Ze sluiten een computer aan op de kabelbaan waarmee ze de spanning over de spoel kunnen regelen.

In figuur 6 staat het $(U,t)$-diagram weergegeven van de spanning waarmee Karel en Bas een stilstaande kabelbaan op gang brengen.

Vraag 16 2 punten

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Leg uit waarom er een wisselspanning nodig is.
  • Leg uit waarom de frequentie van de wisselspanning in het begin moet toenemen.

(U,t)-diagram van de spanning waarmee een stilstaande kabelbaan op gang wordt gebracht Bekijk in Opgaven, pagina 12

Bekijk het antwoord

voorbeeld van een antwoord:

In eerste instantie moet een magneet door de spoel aangetrokken worden. Na passage moet deze echter worden afgestoten. Het is dus noodzakelijk om een wisselspanning te gebruiken.

Omdat de magneet steeds sneller beweegt, duurt het naar de spoel toe en van de spoel af bewegen steeds korter. Het is dus noodzakelijk om de frequentie van de wisselspanning toe te laten nemen.

Vraag 16 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Batterijtrein

Opgavetekst

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Vergroting van de situatie uit figuur 2c: de batterij met de magneten aan beide kanten in de spoel. De spoel is een opgerolde draad met windingen. De posities van de batterijpolen zijn met stippellijnen aangegeven. Tussen de batterijpolen zijn 15 windingen te zien.

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Het magnetisch veld van een spoel waar een elektrische stroom doorheen loopt: veldlijnen rond en door de spoel. De punten P en Q zijn aangegeven op verschillende afstanden van de spoel. Op de uitwerkbijlage staat dezelfde figuur, om de stroomrichting in de windingen in te tekenen.

Vraag 11 1 punt

In figuur 4 is het magnetisch veld weergegeven dat ontstaat wanneer er een elektrische stroom door een spoel loopt. Geef aan hoe uit figuur 4 blijkt dat de sterkte van het magnetisch veld in punt P groter is dan in punt Q.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de veldlijnendichtheid in punt P hoger is dan in punt Q (1p)

Het antwoord noemt de veldlijnendichtheid: de veldlijnen lopen bij toenemende afstand tot de spoel steeds verder van elkaar, dus de veldlijnendichtheid in P is hoger dan in Q.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Figuur 4 staat ook op de uitwerkbijlage. Geef in de figuur op de uitwerkbijlage de richting van de elektrische stroom door de windingen van de spoel aan.

Bekijk het antwoord
  • Tekent de richting van de stroom in minimaal één winding (1p)

Een pijl in minimaal één winding van de spoel die de richting van de elektrische stroom aangeeft.

Vraag 12 in het hele examen

Figuur 5

Figuur 5
Figuur 5

De complete batterijtrein schematisch. De spoel heeft de aanduidingen noord en zuid bij zijn magnetische polen. Links en rechts staan de twee magneten L en R, met de punten 1 tot en met 4 op hun noord- en zuidpolen. De trein beweegt naar rechts.

Vraag 13 4 punten

In figuur 5 is de complete batterijtrein schematisch weergegeven. Met noord en zuid zijn de magnetische polen van de spoel aangegeven. L en R zijn de twee magneten. Hierop zijn de punten 1 tot en met 4 aangegeven. Deze punten stellen de noord- en zuidpolen voor van de magneten. Beide magneten ondervinden een kracht doordat ze zich in het magnetisch veld van de spoel bevinden. De trein beweegt hierdoor naar rechts. Op de uitwerkbijlage staan vijf afbeeldingen over deze situatie. In de bovenste afbeelding zijn de resulterende krachten op beide magneten, veroorzaakt door de spoel, aangegeven met pijlen. In de afbeeldingen eronder zijn de vier afzonderlijke magneetpolen weergegeven met de punten 1 tot en met 4. Ook de magnetische kracht in punt 1, veroorzaakt door de spoel, is weergegeven met een pijl. Alle pijlen zijn op dezelfde schaal getekend. Voer de volgende opdrachten uit: − Teken in de punten 2 tot en met 4 op de uitwerkbijlage zo nauwkeurig mogelijk de magnetische kracht die op het aangegeven punt werkt, veroorzaakt door het magnetisch veld van de spoel. − Geef, op basis van je tekening, in de tabel op de uitwerkbijlage bij elk van de vier punten aan of er sprake is van een noordpool of een zuidpool.

Bekijk het antwoord
  • De grootte en richting van de kracht in punt 2 zijn zodanig dat de krachten in punt 1 en 2 samen de resulterende kracht op L leveren (1p)
  • Consequente keuze voor de polen in punt 1 (noordpool) en punt 2 (zuidpool) (1p)
  • Inzicht dat de kracht in punt 4 gelijk is aan die in punt 1, en de kracht in punt 3 gelijk is aan die in punt 2 (1p)
  • Consequente keuze voor de polen in punt 3 (zuidpool) en punt 4 (noordpool) (1p)

Een krachtpijl in elk van de punten 2 tot en met 4, op dezelfde schaal als de pijl in punt 1. De krachten in punt 1 en punt 2 leveren samen de resulterende kracht op magneet L (bovenste afbeelding). De kracht in punt 4 heeft dezelfde grootte en richting als die in punt 1, en de kracht in punt 3 dezelfde als die in punt 2. Punt 1 en punt 4 zijn noordpolen, punt 2 en punt 3 zijn zuidpolen.

Volgens het correctievoorschrift: punt 1 is een noordpool, punt 2 een zuidpool, punt 3 een zuidpool en punt 4 een noordpool. De kracht in punt 4 is gelijk aan die in punt 1, en de kracht in punt 3 is gelijk aan die in punt 2.

Vraag 13 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Lise Meitner

Opgavetekst

Figuur 1 Lise Meitner

Lise Meitner
Figuur 1 Bron: Österreichische Zentralbibliothek für Physik & Fachbereichsbibliothek Chemie

Foto van Lise Meitner.

Figuur 2 Vervalreeks van Th-232 naar Pb-208

Vervalreeks van Th-232 naar Pb-208
Figuur 2 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Schema van de vervalreeks, van Th-232 via een aantal vervalstappen naar Th-A. Daarna vervalt Th-A door β- naar X, X vervalt door α naar Th-B, en Th-B vervalt door β- naar Pb-208.

Figuur 5 (uitwerkbijlage) Magnetische spectrometer (vereenvoudigd)

Magnetische spectrometer (vereenvoudigd)
Figuur 5 (uitwerkbijlage) Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Vereenvoudigde tekening van de spectrometer: een spleet (II) aan de linkerkant, een fotogevoelige plaat (III) onderaan en een gestippelde halve cirkelbaan met punt P.

Vraag 13 3 punten

Voor haar onderzoek naar β-deeltjes ontwierp Meitner de magnetische spectrometer. Het thorium-preparaat is geplaatst bij I. De β-straling komt door een spleet (II) met hoge snelheid een halfronde ruimte in. Onder invloed van een sterk homogeen magnetisch veld voeren de β-deeltjes een eenparige cirkelbeweging uit, waarna ze bij III op een fotogevoelige plaat terechtkomen. Voer de volgende opdrachten uit op de uitwerkbijlage: geef met een pijl de richting aan van de Lorentzkracht die in punt P op het β-deeltje werkt, en geef de richting aan van het magnetisch veld in de spectrometer. Licht je keuze toe.

Bekijk het antwoord
  • Aangeven van de richting van de Lorentzkracht: naar het middelpunt van de baan (1p)
  • Inzicht in de lading van de β-deeltjes: negatief (1p)
  • Gebruik van een richtingsregel en consequent aangeven van de richting van B: het papier in (1p)

Een pijl in punt P, van P naar het middelpunt van de cirkelvormige baan. Het magnetisch veld staat loodrecht op het papier, het papier in (aangegeven met een kruis). Toelichting: het β-deeltje is negatief geladen, en met een richtingsregel volgt de richting van B.

Vraag 13 in het hele examen

Figuur 6 Fotogevoelige plaat van de spectrometer

Fotogevoelige plaat van de spectrometer
Figuur 6 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024

Fotogevoelige plaat met brede verkleurde gebieden in plaats van scherpe lijnen. De linkerkant van de plaat zat het dichtst bij de spleet (II in figuur 5).

Vraag 14 5 punten

Voor de straal van de cirkelbaan die een β-deeltje aflegt in de spectrometer geldt: $r = \frac{p}{B q}$ (1). Hierin is r de straal van de cirkelbaan, p de impuls van het β-deeltje, B de sterkte van het magnetisch veld in de spectrometer en q de lading van het β-deeltje. Voer de volgende opdrachten uit: leid formule (1) af met behulp van formules uit het informatieboek, en leg met behulp van formule (1) en figuur 6 uit welke β-straler, Th-A of Th-B, de meest energierijke β-deeltjes produceert.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de Lorentzkracht de middelpuntzoekende kracht is: F_L = F_mpz (1p)
  • Gebruik van F_L = B · q · v en F_mpz = m · v² / r (1p)
  • Gebruik van p = m · v en completeren van de afleiding tot r = p / (B · q) (1p)
  • Inzicht in het rechtevenredige verband tussen p en r, omdat B en q constant zijn (1p)
  • Inzicht dat een deeltje met meer energie een grotere impuls heeft, en consequente conclusie: Th-B produceert de meest energierijke β-deeltjes, want die hebben de grootste straal (1p)

Vraag 14 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Poollicht

Figuur 3 De aarde met haar magneetveld

De aarde met haar magneetveld
Figuur 3

De aarde als staafmagneet, met veldlijnen van het aardmagnetisch veld. De pijlen op de veldlijnen geven de richting van het veld aan: bovenaan de aarde wijzen de pijlen de aarde in, onderaan wijzen ze de aarde uit. De veldlijnen liggen het dichtst op elkaar bij de polen.

Vraag 11 1 punt

In figuur 3 is de aarde met haar magneetveld te zien. De aarde is op te vatten als een staafmagneet. Figuur 3 staat vergroot op de uitwerkbijlage. Geef in de figuur op de uitwerkbijlage met een N aan waar de magnetische noordpool van de aarde zich bevindt.

Bekijk het antwoord
  • Het N staat op de onderkant van de aarde, daar waar de veldlijnen de aarde verlaten (1p)

Een N bij de onderkant van de aarde, op het punt waar de veldlijnen van de aarde af lopen (de pijlen op de veldlijnen wijzen daar van de aarde weg).

Vraag 11 in het hele examen

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

De aarde met een schroefvormige baan van een geladen deeltje rond een veldlijn van het aardmagnetisch veld (pijlen B). De baan loopt van bovenaan de afbeelding naar de pool. De cirkels van de baan worden kleiner naarmate het deeltje dichter bij de pool komt. In het rechthoekige kader is één omloop van het deeltje te zien.

Omloop van het deeltje om een veldlijn (uitwerkbijlage)

Omloop van het deeltje om een veldlijn (uitwerkbijlage)

Vereenvoudigde weergave van één omloop, gezien in de richting van het magnetisch veld. Het magnetisch veld B wijst het papier in (aangegeven met een kruis in een cirkel). Het deeltje zit linksboven op de cirkel, met de snelheidscomponent loodrecht op de veldlijn, v⊥, naar rechts.

Vraag 12 3 punten

Als het plasma het aardmagnetisch veld binnenkomt, gaan geladen deeltjes van het plasma een schroefvormige beweging maken om de magnetische veldlijnen. In figuur 4 is de baan van één geladen deeltje weergegeven. In het rechthoekige kader in figuur 4 is één omloop van het geladen deeltje om een veldlijn van het aardmagnetisch veld te zien. Op de uitwerkbijlage is deze omloop vereenvoudigd weergegeven, zoals je deze ziet als je in de richting van het magnetisch veld kijkt. De richting van de veldlijn en de component van de snelheid loodrecht op de veldlijn zijn ook weergegeven. Voer de volgende opdrachten uit: Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de richting van de lorentzkracht op het deeltje. Leg uit of het deeltje positief of negatief geladen is.

Bekijk het antwoord
  • Tekenen van de richting van $F_L$ (1p)
  • Bepalen van de richting van $I$ met een relevante richtingsregel (1p)
  • Consequente conclusie: het deeltje is negatief geladen (1p)

Een pijl op het deeltje, loodrecht op de snelheid v⊥ en naar het middelpunt van de cirkel toe gericht (naar binnen).

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

Het deeltje beweegt langs de veldlijn naar de magnetische noordpool of zuidpool. Deze beweging langs de veldlijn levert in combinatie met de cirkelbeweging om de veldlijn de schroefvormige baan in figuur 4 op. Leg met behulp van figuur 4 uit waarom de straal van de cirkelbeweging steeds kleiner wordt naarmate het deeltje dichter bij de pool komt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de magnetische veldsterkte bij de polen groter is (1p)
  • Inzicht dat de lorentzkracht, en dus de middelpuntzoekende kracht, groter wordt (1p)

Dichter bij de pool liggen de veldlijnen dichter op elkaar, dus de magnetische veldsterkte is groter. Daardoor wordt de lorentzkracht groter, en dus de middelpuntzoekende kracht, en wordt de straal kleiner.

Vraag 13 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Wervelstroomrem

Opgavetekst

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Tekening van een wervelstroomrem: een draaiende metalen schijf op de as, tussen de polen ZUID (links) en NOORD (rechts) van een U-vormige elektromagneet. Om de kern is een spoel gewikkeld; de draad van de spoel loopt bij punt K omhoog. Op de schijf zijn twee ovale lussen getekend, de linker met de letter M. Een gebogen pijl op de schijf geeft de draairichting aan.

Bron 14

Figuur uit het examen

Uitwerkbijlage bij vraag 17: de wervelstroomrem uit figuur 4, groter, met de spoel en de draad bij punt K en een gebogen pijl op de schijf voor de draairichting. Hier kun je de stroomrichting in K intekenen.

Vraag 17 1 punt

Voor het remmen zijn sommige treinen uitgerust met wervelstroomremmen. Hierin wordt een draaiende metalen schijf afgeremd met behulp van een magneetveld. In figuur 4 is een wervelstroomrem geschetst. De metalen schijf zit vast aan de as en draait mee met de wielen. Met een elektromagneet wordt een magneetveld loodrecht op de draaiende schijf opgewekt. De elektromagneet bestaat uit een weekijzeren kern die gemagnetiseerd wordt door het magnetisch veld van een spoel die eromheen gewikkeld is. Figuur 4 staat vergroot op de uitwerkbijlage.

Geef in de figuur op de uitwerkbijlage de stroomrichting in punt K weer.

Bekijk het antwoord
  • De stroomrichting in punt K is omhoog (van de spoel af) aangegeven (1p)

Een pijl bij punt K die omhoog wijst, van de spoel af: de stroom loopt in de draad bij K naar boven, weg van de spoel.

Vraag 17 in het hele examen

Bron 15

Figuur uit het examen

Uitwerkbijlage bij vraag 18: links de wervelstroomrem uit figuur 4. Rechts het vooraanzicht van de schijf met de twee ovale lussen, de letter M bij de linker lus, de punten P en Q aan de onderkant van de lussen, de lorentzkracht F_L op het schijfdeel M als pijl naar rechts, en een gebogen pijl voor de draairichting van de schijf.

Vraag 18 1 punt

Door het draaien van de schijf beweegt steeds een gedeelte van de schijf het magneetveld in. De elektronen in de schijf ondervinden dan een lorentzkracht waardoor de elektronen in de schijf gaan bewegen. Op deze manier ontstaan zogenaamde wervelstromen in de metalen schijf. Vier voorbeelden van deze stromen zijn schematisch weergegeven in figuur 4. De wervelstromen zorgen op hun beurt weer voor een lorentzkracht die de schijf, en daarmee ook het wiel, afremt. Figuur 4 staat nogmaals op de uitwerkbijlage met daarnaast een vooraanzicht van de schijf. Hierin is de lorentzkracht op het schijfdeel M weergegeven.

Geef in de figuur op de uitwerkbijlage de richting aan van de wervelstromen in de punten P en Q.

Bekijk het antwoord
  • De richting van de wervelstromen in P (naar rechts) en in Q (naar links) is aangegeven (1p)

Bij P een pijl die naar rechts wijst en bij Q een pijl die naar links wijst, beide langs de onderkant van de ovale wervelstroomlus rond het schijfdeel M.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 3 punten

Door het draaien van de schijf beweegt steeds een gedeelte van de schijf het magneetveld in. De elektronen in de schijf ondervinden dan een lorentzkracht waardoor de elektronen in de schijf gaan bewegen. Op deze manier ontstaan wervelstromen in de metalen schijf. De wervelstromen zorgen op hun beurt weer voor een lorentzkracht die de schijf, en daarmee ook het wiel, afremt.

De snelheid van de trein heeft invloed op de remkracht van de wervelstroomrem. Om bij elke snelheid toch dezelfde remkracht te krijgen kan de magneetveldsterkte worden aangepast.

Leg uit of de magneetveldsterkte bij lage snelheid groter of kleiner moet zijn dan bij hoge snelheid.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht in het verband tussen de snelheid en de sterkte van de geïnduceerde wervelstromen (1p)
  • Inzicht in het verband tussen de sterkte van de wervelstromen en de afremmende kracht (1p)
  • Inzicht in het verband tussen de magneetveldsterkte en de afremmende kracht, en consequente conclusie: bij lage snelheid moet de magneetveldsterkte groter zijn (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Om het hoekje

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Hoefijzermagneet met twee magneetpolen. De linker pool is gemarkeerd met een L, de rechter pool met een R. Tussen de polen ligt de bron, een ronde schijf met een gat in het midden. De stippellijn 'baan van een bètadeeltje' loopt vanaf de bron omhoog en buigt af richting de GM-sensor, die bovenaan rechts staat.

Vraag 18 3 punten

Niels bouwt een opstelling waarin een loden blok is geplaatst, zodat straling niet in een rechte lijn van de bron naar de GM-sensor kan bewegen. Verwaarloos bij het vervolg van deze opgave de eventuele invloed van de gammastraling op de metingen. Met behulp van een sterke hoefijzermagneet wil Niels bètadeeltjes om het blok heen afbuigen richting de GM-sensor. Dit is weergegeven in figuur 2. Leg uit aan welke kant (L of R) van de hoefijzermagneet zich de noordpool bevindt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de richting van de stroom tegengesteld is aan die van de deeltjes, of inzicht dat de deeltjes een negatieve lading hebben (1p)
  • Inzicht in de richting van de lorentzkracht (1p)
  • Benoemen van een richtingsregel, of inzicht in de richting van de magnetische veldlijnen, en een consequente conclusie: de noordpool ligt bij R (1p)

Uitkomst: de noordpool bevindt zich op plaats R.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 3 punten

Niels wil de snelheid van de bètadeeltjes bepalen. Hij neemt aan dat de zwaartekracht op de bètadeeltjes verwaarloosd mag worden, dat het magneetveld homogeen is en dat de bètadeeltjes een cirkelbeweging uitvoeren. Met behulp van formules uit het informatieboek leidt Niels de volgende formule af voor de snelheid v van een bètadeeltje: $v = \frac{B\,q\,r}{m}$ (1). Hierin is B de sterkte van het magnetisch veld, q de lading van het bètadeeltje, r de straal van de cirkelbaan en m de massa van het bètadeeltje. Leid formule (1) af met behulp van formules uit het informatieboek.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de magnetische kracht gelijk is aan de lorentzkracht (Fmpz = FL) (1p)
  • Gebruik van Fmpz = m·v²/r en FL = B·q·v (1p)
  • Completeren van de afleiding (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 3 punten

Wanneer de snelheid van een deeltje groter is dan 10% van de lichtsnelheid, moet er rekening gehouden worden met relativistische effecten. Het magnetisch veld tussen de polen is 0,1 T. Niels bepaalt de gemiddelde straal van de cirkelbaan van de bètadeeltjes die op de GM-sensor vallen en vindt 0,20 m. Leg uit of er in deze situatie rekening gehouden moet worden met relativistische effecten. Bereken daartoe eerst de snelheid van de bètadeeltjes volgens de methode van Niels. Die methode gebruikt de formule: $v = \frac{B\,q\,r}{m}$ (1).

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van v = B·q·r/m, met opzoeken van q en m (1p)
  • Completeren van de berekening (1p)
  • Vergelijken met de lichtsnelheid en een consequente conclusie: rekening houden met relativistische effecten (1p)

Uitkomst: v ongeveer 3,5·10⁹ m/s, veel groter dan de lichtsnelheid, dus er moet rekening gehouden worden met relativistische effecten.

Vraag 20 in het hele examen

2022, tijdvak 2: ECG in MRI

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

ECG van een gezonde persoon, op ware grootte. De pen beweegt met een snelheid van 25 mm s-1 van links naar rechts. De afstand tussen de toppen is op de figuur af te meten.

Vraag 10 1 punt

Voor het plaatsen van een pacemaker wordt een dun slangetje, een katheter, in het hart aangebracht. Om tijdens het inbrengen de katheter te volgen wordt een CT-scan gemaakt. In plaats daarvan zou het voor de patiënt beter zijn als het inbrengen van de katheter gevolgd zou worden met een MRI-scan. Geef een natuurkundige reden waarom dit beter is voor de patiënt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat bij een MRI-scan geen ioniserende straling wordt gebruikt (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Schematische doorsnede van de borstkas in zijaanzicht, met de aorta (overdreven groot). Het uitwendige magneetveld B0 is aangegeven met pijlen die van onder naar boven lopen. De horizontale pijlen in de aorta geven de stroomsnelheid v van het bloed aan. De cirkel op de uitwerkbijlage is bedoeld voor de richting van de lorentzkracht.

Vraag 11 3 punten

In figuur 4 is schematisch een doorsnede van de borstkas in zijaanzicht weergegeven, met de aorta. Het uitwendige magnetisch veld $B_0$ is aangegeven met pijlen die van onder naar boven lopen. De horizontale pijlen in de aorta geven de stroomsnelheid $v$ van het bloed aan. In het bovenste deel van de aorta staan de stromingsrichting van het bloed en de richting van het magneetveld loodrecht op elkaar. Voer de volgende opdrachten uit: geef in de cirkel in de figuur op de uitwerkbijlage de richting aan van de lorentzkracht op de positieve ionen; leg uit dat er in de aorta ladingsscheiding optreedt; leg hiermee uit op welke spanning ($U_{AB}$, $U_{BC}$ of $U_{AC}$) de invloed van deze ladingsscheiding het grootst is.

Bekijk het antwoord
  • Tekenen van de lorentzkracht op de positieve ionen: het papier uit (1p)
  • Inzicht dat de richting van de elektrische stroom van de negatieve ionen tegengesteld is aan die van de positieve ionen, of dat de lorentzkrachten op de negatieve en positieve ionen tegengesteld zijn (1p)
  • Inzicht dat de ladingsscheiding in de aorta in de richting van de werklijn van de lorentzkracht ontstaat, en de consequente conclusie dat $U_{AB}$ het meest wordt beïnvloed (1p)

Een pijl in de cirkel die uit het vlak van de tekening naar de lezer wijst, aangegeven met een stip.

Aanvulling op het correctievoorschrift bij vraag 11: als de lorentzkracht niet in de cirkel is ingetekend, maar de juiste richting blijkt eenduidig uit het antwoord van de kandidaat, dan kan het eerste scorepunt worden toegekend.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 4 punten

Samira en Fatima leiden een formule af voor de spanning die ontstaat als gevolg van de ladingsscheiding in de aorta: $U_{ls} = v \cdot B_0 \cdot d$ (1), met $U_{ls}$ de spanning in V, $v$ de stroomsnelheid van het bloed in m s-1, $B_0$ de sterkte van het magneetveld in T en $d$ de gemiddelde afstand tussen de positieve en negatieve lading in m. Bij een magnetische veldsterkte van 3,0 T is de toename van de spanning in het ECG 1 mV ten opzichte van de situatie bij 0 T. Er stroomt op dat moment per seconde 600 mL bloed door de aorta en de diameter van de aorta is 3 cm. Voor de stroomsnelheid geldt: $v = \frac{Q}{A}$ (2), met $Q$ de hoeveelheid bloed die per seconde door de aorta stroomt in m3 s-1 en $A$ de oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de aorta in m2. Samira en Fatima realiseren zich dat de verklaring alleen kan kloppen als $d$ kleiner is dan de diameter van de aorta. Leg met behulp van een berekening uit of de verandering van het ECG verklaard zou kunnen worden door ladingsscheiding in de aorta.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van formule (2) en $A = \frac{1}{4}\pi d^2 = \pi r^2$ met $d = 2r$ (1p)
  • Omrekenen van mL s-1 naar m3 s-1 (600 mL s-1 is $6 \cdot 10^{-4}$ m3 s-1) (1p)
  • Gebruik van formule (1) en completeren van de berekening: $v \approx 0{,}85$ m s-1 en $d \approx 4 \cdot 10^{-4}$ m (1p)
  • Vergelijken van de berekende afstand $d$ met de diameter van de aorta (3 cm): de verklaring kan dus kloppen (1p)

Vraag 12 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Joystick met Hall-sensor

Opgavetekst

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Tekening van de joystick, op schaal. Links de asjes met de beugels voor de x-richting en de y-richting. Rechts een vergroting van de weerstandsdraad als boog met de punten A, B en C, en het metalen lipje dat contact maakt in punt C.

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

De Hall-strip met de stroom I van links naar rechts. Het magneetveld B staat loodrecht op de strip en is van boven naar beneden getekend. De breedte b van de strip en de Hall-spanning U_Hall zijn aangegeven.

Figuur 5 (uitwerkbijlage)

Figuur 5 (uitwerkbijlage)
Figuur 5 (uitwerkbijlage)

Bovenaanzicht van de strip, op de uitwerkbijlage bij vraag 20. De stroom I loopt van links naar rechts, het magneetveld B gaat het vlak in (het ⊗-symbool), en de breedte b is aangegeven. Langs de boven- en onderrand staan witte cirkels om de ladingen aan te geven.

Vraag 20 3 punten

De Hall-sensor bevat een geleidende strip waar geleidingselektronen vrij doorheen kunnen bewegen. Er loopt een stroom I door de Hall-sensor. Zie figuur 4. De bron die deze stroom levert, staat niet aangegeven in de tekening. Het homogene magneetveld staat in deze figuur loodrecht op de strip in de aangegeven richting. Door de lorentzkracht op de elektronen bewegen de elektronen naar de zijkant van de strip. Daardoor ontstaat aan de ene kant een negatieve lading en aan de andere kant een positieve lading. Deze ladingsverdeling veroorzaakt een elektrisch veld $E_{Hall}$ in de strip. Dit geeft over de breedte van de strip een spanning die de Hall-spanning $U_{Hall}$ genoemd wordt. Voer de volgende opdrachten uit in de figuur op de uitwerkbijlage: − Leg uit waar de negatieve lading ontstaat en waar de positieve lading ontstaat en geef dit aan in de witte cirkels. − Geef met een pijl de richting van het elektrisch veld $E_{Hall}$ aan.

Bekijk het antwoord
  • Heeft het inzicht dat de lorentzkracht op de elektronen omhoog wijst. (1p)
  • Duidt de negatieve lading aan de zijde waar de lorentzkracht naartoe werkt aan, en de positieve lading aan de andere zijde. (1p)
  • Tekent de richting van het elektrisch veld van plus naar min, dus omhoog. (1p)

De lorentzkracht op de elektronen wijst omhoog, dus de elektronen hopen zich op aan de bovenkant van de strip: daar staat de negatieve lading, in de witte cirkels langs de bovenrand. De positieve lading zit aan de onderkant, in de witte cirkels langs de onderrand. Het elektrisch veld E_Hall gaat van plus naar min, dus de pijl wijst omhoog, van de onderkant naar de bovenkant.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 4 punten

De Hall-sensor bevat een geleidende strip waar geleidingselektronen vrij doorheen kunnen bewegen. Er loopt een stroom I door de Hall-sensor. Zie figuur 4. De bron die deze stroom levert, staat niet aangegeven in de tekening. Het homogene magneetveld staat in deze figuur loodrecht op de strip in de aangegeven richting. Door de lorentzkracht op de elektronen bewegen de elektronen naar de zijkant van de strip. Daardoor ontstaat aan de ene kant een negatieve lading en aan de andere kant een positieve lading. Deze ladingsverdeling veroorzaakt een elektrisch veld $E_{Hall}$ in de strip. Dit geeft over de breedte van de strip een spanning die de Hall-spanning $U_{Hall}$ genoemd wordt. Op een gegeven moment is de elektrische kracht op de elektronen als gevolg van het elektrisch veld $E_{Hall}$ even groot als de lorentzkracht op de elektronen. Voor de Hall-spanning geldt dan: $U_{Hall} = Bbv$ (1). Voor een elektrisch veld geldt: $E = \frac{U}{\Delta x}$ (2). Hierin is: $U_{Hall}$ de Hall-spanning in V; $B$ de grootte van het magneetveld in T; $b$ de breedte van de strip in m; $v$ de driftsnelheid (gemiddelde snelheid in de lengterichting van de strip) van de elektronen in m/s; $E$ de elektrische veldsterkte in V/m; $U$ de spanning in V; $\Delta x$ de afstand waarover de spanning staat in m. Leid formule (1) voor de Hall-spanning af met behulp van formule (2) en formules uit een tabellenboek.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt $F_L = Bqv$ en $F_{el} = qE$. (1p)
  • Gebruikt $E = \frac{U}{\Delta x}$. (1p)
  • Heeft het inzicht dat $\Delta x = b$ en $U = U_{Hall}$. (1p)
  • Completeert de afleiding van $U_{Hall} = Bbv$. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Figuur 6

Figuur 6
Figuur 6

Schematische tekening van de hoefijzermagneet met de noordpool (links) en de zuidpool (rechts). De Hall-sensor staat tussen de polen, het asje van de joystick staat erboven. Dit is de stand 0°.

Figuur 7

Vier grafieken van U_Hall (μV, verticale as) als functie van de hoek (horizontale as, van −90° tot 90°), genummerd I tot en met IV. Grafiek I: een S-vormige lijn van ongeveer −2,5 μV bij −90° tot ongeveer +2,5 μV bij 90°, met U_Hall = 0 rond −10°. Grafiek II: een driehoek, van 0 bij −90° naar ongeveer 5 μV rond 0° en weer 0 bij 90°. Grafiek III: een rechte lijn van ongeveer −2,5 μV bij −90° naar ongeveer +2,5 μV bij 90°. Grafiek IV: een boog, van 0 bij −90° naar ongeveer 5 μV rond 0° en weer 0 bij 90°.

Vraag 22 3 punten

Als de joystick met het asje draait, staat het magneetveld niet meer loodrecht op de Hall-sensor. Daardoor verandert U_Hall. In figuur 6 is schematisch de stand van de magneet ten opzichte van de Hall-sensor getekend wanneer de joystick recht omhoog staat. We noemen deze stand 0°. Als de joystick naar links beweegt, kan hij tot −90° draaien. Als hij naar rechts beweegt, kan hij tot 90° draaien. In figuur 7 staan vier grafieken van U_Hall als functie van de stand van de joystick. Leg uit welke grafiek (I, II, III of IV) U_Hall als functie van de hoek juist weergeeft.

Bekijk het antwoord
  • Heeft het inzicht dat de Hall-spanning bij −90° en 90° het grootst is, of het inzicht dat bij 0° geldt dat $F_L = 0$ en dus $U_{Hall} = 0$. (1p)
  • Heeft het inzicht dat alleen (de component van) de lorentzkracht evenwijdig aan het Hall-plaatje bijdraagt aan de Hall-spanning. (1p)
  • Trekt de consequente conclusie: grafiek I. (1p)

Als de kandidaat redeneert vanuit de loodrechte component van het B-veld en concludeert dat deze component niet lineair verloopt, dit goed rekenen (aanvulling op het correctievoorschrift).

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 3 punten

Voor de Hall-spanning geldt: $U_{Hall} = Bbv$ (1). De sterkte van de gebruikte magneet is ongeveer 0,1 T. Kies de beste schatting van de orde van grootte van de driftsnelheid zoals gebruikt in formule (1). Licht je antwoord toe. a 10⁻³ m s⁻¹ b 10 m s⁻¹ c 10³ m s⁻¹ d de lichtsnelheid

Bekijk het antwoord
  • Schat de orde van grootte van de breedte b op 10⁻³ of 10⁻² m. (1p)
  • Leest de orde van grootte van de Hall-spanning af: 10⁻⁶ V. (1p)
  • Gebruikt $U_{Hall} = Bbv$ en maakt een consequente keuze: antwoord a, 10⁻³ m s⁻¹. (1p)

Orde van grootte: B ≈ 10⁻¹ T, U_Hall ≈ 10⁻⁶ V, b ≈ 10⁻² m, dus v ≈ 10⁻³ m/s: antwoord a. Als de kandidaat de groottes van de verschillende grootheden heeft bepaald of geschat in plaats van de ordes van grootte, kan dit beoordeeld worden aan de hand van de algemene regel 3.3 (aanvulling op het correctievoorschrift).

Vraag 23 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Aardlekschakelaar

Opgavetekst

Figuur 2

Schema van een wasdroger die op het lichtnet van 230 V is aangesloten. De stroom Ifasedraad loopt via de fasedraad naar de wasdroger en de stroom Inuldraad loopt via de nuldraad terug.

Figuur 4 Vooraanzicht van de ring

Vooraanzicht van de ring
Figuur 4 Magnetische veldlijn fasedraad (stippellijn) en magnetische veldlijn nuldraad (volle lijn).

Vooraanzicht van de ijzeren ring met de fasedraad en de nuldraad in het middelpunt. Links in het midden staat Inuldraad (⊗, stroom het vlak in) en rechts Ifasedraad (⊙, stroom het vlak uit). Teken op de uitwerkbijlage met pijlen de richting van het magnetisch veld in de ring.

Vraag 27 3 punten

In de aardlekschakelaar lopen de fasedraad en de nuldraad door een (week)ijzeren ring. In de figuur op de uitwerkbijlage is een vooraanzicht getekend van de situatie uit figuur 4. We nemen aan dat de fasedraad en de nuldraad allebei in het middelpunt van de ring liggen. Voer de volgende opdrachten uit: teken met pijlen in de ring de richting van het magnetisch veld voor de fasedraad en voor de nuldraad in de figuur op de uitwerkbijlage; geef de reden dat er geen netto magnetisch veld in de ring zal ontstaan als de stroomsterkten door de fasedraad en de nuldraad gelijk zijn; geef de reden dat er wel een netto magnetisch veld in de ring ontstaat als er sprake is van een lekstroom. Een grotere lekstroom heeft een groter netto magnetisch veld tot gevolg.

Bekijk het antwoord
  • Tekent de juiste richtingen van de magnetische veldlijnen van de fasedraad en de nuldraad in de ijzeren ring (1p)
  • Legt uit dat bij gelijke stroomsterkten de twee magneetvelden in de ring elkaar opheffen (1p)
  • Legt uit dat bij een lekstroom de stroomsterkten verschillen, zodat de magneetvelden niet meer gelijk zijn en er een netto magneetveld ontstaat (1p)

In de ijzeren ring een stippellijn (veldlijn van de fasedraad) die tegen de klok in loopt, en een volle lijn (veldlijn van de nuldraad) die met de klok mee loopt. Op het linkerpunt van de ring wijst de veldlijn van de fasedraad naar beneden en die van de nuldraad naar boven.

Richtingen op de uitwerkbijlage: de veldlijn van de fasedraad (stippellijn) loopt tegen de klok in, de veldlijn van de nuldraad (volle lijn) met de klok mee, omdat de stroom in de fasedraad het vlak uit gaat (⊙) en in de nuldraad het vlak in (⊗). Op het linkerpunt van de ring wijst de veldlijn van de fasedraad naar beneden en die van de nuldraad naar boven.

Vraag 27 in het hele examen

Figuur 5

Figuur 5
Figuur 5 circuitonderbreker, detectiespoel

Circuitonderbreker (links) met de detectiespoel: een ring rond de fasedraad en de nuldraad. De detectiespoel is verbonden met de circuitonderbreker.

Vraag 28 3 punten

Als er aan de circuitonderbreker een te hoge spanningspiek wordt aangeboden, verbreekt de circuitonderbreker de verbinding in de fasedraad en de nuldraad. Dit gebeurt op het moment dat er een te groot verschil ontstaat tussen de stroomsterkte in de fasedraad en de stroomsterkte in de nuldraad. Een aardlekschakelaar noemen we gevoeliger als hij de stroom uitschakelt bij een kleinere lekstroom. Voer de volgende opdrachten uit: geef aan door welk natuurkundig principe de spanningspiek ontstaat; leg uit welke aanpassing men moet doen aan de detectiespoel om de aardlekschakelaar gevoeliger te maken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt (elektromagnetische) inductie als het natuurkundig principe (1p)
  • Legt uit dat een kleinere verandering van het magneetveld (en dus een kleinere fluxverandering) toch een even grote inductiespanning geeft (1p)
  • Legt uit dat de inductiespanning toeneemt met het aantal windingen, dus meer windingen van de detectiespoel geven het gewenste resultaat (1p)

Gevoeliger: een kleinere verandering van het magneetveld moet toch een even grote inductiespanning geven. Dat kan met meer windingen, want de inductiespanning is evenredig met het aantal windingen N en met de verandering van de flux (U_ind ∝ N en ∝ dΦ/dt).

Vraag 28 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Elektrische gitaar

Opgavetekst

Snaar (uitwerkbijlage)

Snaar (uitwerkbijlage)

Strook met het opschrift snaar. Langs de bovenzijde van de strook staan drie lege cirkeltjes en langs de onderzijde (dicht bij de magneet) nog drie lege cirkeltjes.

Magneet (uitwerkbijlage)

Magneet (uitwerkbijlage)

Strook met het opschrift magneet aan de rechterkant. Het linkerdeel van de strook is grijs en heeft aan de bovenkant de letter N (noordpool), aan de kant van de snaar.

Vraag 8 2 punten

In de situatie van figuur 2 zal de snaar gemagnetiseerd worden. Op de uitwerkbijlage zijn de snaar en de magneet uit figuur 2 schematisch en sterk vergroot weergegeven. Geef in de figuur op de uitwerkbijlage in elk cirkeltje aan of er op die plaats sprake is van een noordpool (N) of een zuidpool (Z).

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat aan de onderkant van de snaar zuidpolen ontstaan (1p)
  • Inzicht dat aan de bovenzijde van de snaar polen ontstaan die tegengesteld zijn aan de polen aan de onderzijde (1p)

Zes cirkeltjes bij de snaar. De drie cirkeltjes aan de onderkant van de snaar, dicht bij de magneet, zijn zuidpolen (Z). De drie cirkeltjes aan de bovenzijde zijn tegengesteld aan de onderzijde, dus noordpolen (N).

Uitkomst: aan de onderkant van de snaar, dicht bij de magneet, ontstaan zuidpolen (Z); aan de bovenzijde ontstaan polen die tegengesteld zijn aan de onderzijde (N). Als de kandidaat in plaats van de letter Z de letter S gebruikt, dit niet aanrekenen.

Vraag 8 in het hele examen

2018, tijdvak 1: MRI (Magnetic Resonance Imaging)

Vraag 18 2 punten

Voor het energieverschil tussen de waterstofkernen die parallel aan B_MRI staan en de waterstofkernen die antiparallel aan B_MRI staan, geldt: $\Delta E = \gamma h B_{MRI}$. Hierin is γ een constante die voor waterstof gelijk is aan 42,57 MHz T−1, h de constante van Planck in J s en B_MRI de sterkte van het magnetisch veld in T. Er wordt een RF-puls naar de patiënt gezonden met fotonen die precies de energie ΔE hebben. Bereken de frequentie die de RF-puls moet hebben bij een magnetisch veld van 5,0 T.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat ΔE = h · f (1p)
  • Completeren van de berekening: f = γ · B = 42,57 · 10⁶ · 5,0 = 2,1 · 10⁸ Hz (1p)

Uitkomst: f = 2,1 · 10⁸ Hz (212,9 MHz).

Vraag 18 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Schematische weergave van de MRI-scanner met twee gradiëntspoelen rond de patiënt. Het magneetveld B0 is aangegeven. De aansluitingen van de spoelen zijn P, Q, R en S.

Vraag 19 3 punten

Het totale magnetisch veld is B_MRI = B0 + B_g, met B0 het constante veld en B_g het gradiëntveld. Het gradiëntveld wordt opgewekt door stroom te sturen door twee gradiëntspoelen (zie figuur 3). Op een bepaald moment stelt men het gradiëntveld zodanig in dat het totale magnetisch veld B_MRI bij het hoofd van de patiënt minder sterk is dan B0 en bij de voeten sterker is dan B0. Geef in de figuur op de uitwerkbijlage voor elke gradiëntspoel aan: − de richting van het magnetisch veld dat het gradiëntveld levert; − de richting van de stroom; − de polariteit van de aansluitingen (plus of min bij P, Q, R en S).

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat het magneetveld bij het hoofd tegengesteld is aan B0 en bij de voeten gelijk gericht is aan B0 (1p)
  • Consequent de stroomrichting in de spoelen aangegeven, volgend uit de richtingsregel (1p)
  • Consequente tekens (plus of min) bij de polen P, Q, R en S (1p)

Bij het hoofd is het magneetveld tegengesteld aan B0 en bij de voeten is het magneetveld gelijk gericht aan B0. Per spoel hoort daarbij de stroomrichting volgens de richtingsregel, en de plus- en minpolen bij P, Q, R en S volgen consequent uit die stroomrichting.

Vraag 19 in het hele examen

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4

Grafiek van het totale magnetisch veld B_MRI (T) tegen de plaats x (m) in het lichaam. De waarde B0 is als horizontale lijn aangegeven. Het gebiedje ΔB en het plakje Δx zijn op de as aangegeven.

Vraag 20 2 punten

In figuur 4 staat het verloop op een bepaald moment van het totale magnetisch veld B_MRI schematisch weergegeven. De RF-puls heeft een vaste frequentie en een vaste bandbreedte. Door deze vaste bandbreedte worden waterstofkernen in een gebiedje ΔB naar het hoge energieniveau gebracht. Men verandert het gradiëntveld zodat het plakje Δx dunner wordt en bij het hoofd van de patiënt komt te liggen. Het veld B0 blijft daarbij constant. Teken in de figuur op de uitwerkbijlage hoe B_MRI daartoe nu verloopt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat het magnetisch veld steiler moet lopen (1p)
  • Inzicht dat de waarde van het magnetisch veld bij het hoofd groter moet zijn (1p)

De lijn van B_MRI tegen x loopt steiler dan in de oorspronkelijke figuur. De waarde van B_MRI bij het hoofd, waar het plakje moet komen, ligt hoger dan in de oorspronkelijke figuur.

Vraag 20 in het hele examen

Figuur 5

Figuur 5
Figuur 5

MRI-beeld met een pijl die naar een gebied wijst. Het gebied bij de pijl is wit en geeft dus een signaal met een hoge intensiteit.

Vraag 21 2 punten

Na het uitschakelen van de RF-puls zenden de waterstofkernen gedurende een aantal milliseconden een signaal uit. Weefsels met veel waterstofkernen geven een signaal met een hoge intensiteit en zijn het witst op een MRI-beeld. Zie figuur 5. Hersenweefsel heeft ongeveer 80% van de waterstofkernendichtheid van water. Andere weefsels hebben een kleinere waterstofkernendichtheid. Leg uit of er bij de pijl in figuur 5 hersenweefsel zit of ander weefsel.

Bekijk het antwoord
  • Constateren dat het aangegeven gebied het witst is en dat het signaal een hoge intensiteit heeft (1p)
  • Constateren dat in dat gebied veel waterstofkernen zitten en dat het dus hersenweefsel is (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift (CvTE, bij vraag 21): deze vraag krijgt altijd 2 scorepunten, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord. Toelichting CvTE: ‘witst’ gaat om grijstinten.

Vraag 21 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Mechanische doping

Opgavetekst

Figuur 2 Accu

Accu
Spanning per cel (V)3,6-3,7
Energiedichtheid (Wh kg−1)190
Dichtheid (10³ kg m−3)3,0

Vraag 4 1 punt

In de buizen van het frame (zie figuur 4) zijn de spoelen K en L verborgen. Spoel K vangt het magneetveld op van de elektromagneten. Op grond van het signaal van spoel K zorgt het computertje ervoor dat spoel L iedere keer op het juiste moment een stroomstoot krijgt, zodat de elektromagneet in de velg bij spoel L een zetje krijgt. Hoe heet het verschijnsel waardoor in spoel K een signaal opgewekt wordt?

Bekijk het antwoord
  • Noemt (elektromagnetische) inductie (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Figuur 5

Twee elektromagneten uit de velg, één boven en één onder, elk met de N-pool boven en de Z-pool onder. Links staat spoel L horizontaal. Met de letters A (bij de bovenste magneet), B (bij de onderste magneet) en C (tussen spoel L en de magneten) zijn drie punten aangegeven. Rechts staat een verticale pijl naar beneden: de bewegingsrichting van de spoelen in het wiel. Dezelfde figuur staat op de uitwerkbijlage.

Vraag 5 4 punten

In figuur 5 staan twee elektromagneten uit de velg samen met spoel L afgebeeld met de veldlijnen van de elektromagneten. De pijl rechts geeft de bewegingsrichting van de spoelen in het wiel aan. Figuur 5 staat ook op de uitwerkbijlage. Voer de volgende opdrachten uit: geef in de figuur op de uitwerkbijlage in de punten A, B en C met een pijl de richting van de magnetische veldlijnen aan, en geef in de figuur op de uitwerkbijlage met een pijl de stroomrichting in spoel L aan.

Bekijk het antwoord
  • Juiste richting van de pijl in punt A (omhoog) (1p)
  • Juiste richting van de pijl in punt B (omhoog) (1p)
  • Juiste richting van de pijl in punt C (naar rechts, richting de magneten) (1p)
  • Stroomrichting in spoel L is consequent met de richting van het veld in punt C (1p)

In punt A wijst de pijl omhoog. In punt B wijst de pijl ook omhoog. In punt C wijst de pijl naar rechts, van spoel L richting de magneten. De stroomrichting in spoel L is consequent met de richting van het veld in punt C.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Spoel K vangt het magneetveld op van de elektromagneten. Op grond van het signaal van spoel K zorgt het computertje ervoor dat spoel L iedere keer op het juiste moment een stroomstoot krijgt, zodat de elektromagneet in de velg bij spoel L een zetje krijgt. Leg uit waarom de frequentie waarmee spoel L stroomstoten krijgt aangepast moet kunnen worden.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat spoel L alleen een magneetveld moet geven op het moment dat de tussenruimte ter hoogte van de spoel is, en op andere momenten niet (1p)
  • Inzicht dat bij een grotere (kleinere) snelheid de stroom in spoel L sneller (langzamer) aan en uit moet gaan (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Hoe vaak magnetisme in het examen komt

Vragen over magnetisme per centraal examen natuurkunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 120-23416%
2026, tijdvak 211, 13-15415%
2025, tijdvak 11614%
2024, tijdvak 111-13313%
2024, tijdvak 213-1427%
2023, tijdvak 111-13312%
2023, tijdvak 217-19311%
2022, tijdvak 118-20312%
2022, tijdvak 210-12312%
2021, tijdvak 220-23417%
2019, tijdvak 127-2829%
2019, tijdvak 2814%
2018, tijdvak 118-21415%
2018, tijdvak 24-6313%

In 14 van de 18 ingedeelde examens natuurkunde vwo staat een vraag over magnetisme, samen 40 vragen (9% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 1: 4 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 9% van de vragen over magnetisme, daarvoor 9%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met magnetisme

Maak de 15 nieuwste examenvragen over magnetisme online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over magnetisme

Andere onderwerpen natuurkunde vwo

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuurkunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker natuurkunde per vraagtype nakijkt, lees je op natuurkunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt magnetisme voor in het eindexamen natuurkunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 40 vragen over magnetisme, 9% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 14 van die examens.

In welk examen natuurkunde vwo stonden de meeste vragen over magnetisme?

In het examen van 2026, tijdvak 1, met 4 vragen: 20-23.

Hoe oefen ik examenvragen over magnetisme?

Op deze pagina staan alle vragen over magnetisme met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.