Examenvragen astrofysica natuurkunde havo
39 vragen over astrofysica uit 13 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Astrofysica komt in 13 van de 18 examens natuurkunde havo voor, met 39 vragen (8% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 3 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over astrofysica
Per examen de vragen over astrofysica, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Solar Orbiter
Opgavetekst
In februari 2020 werd de satelliet Solar Orbiter gelanceerd. Zie figuur 1.
Deze satelliet gaat op relatief kleine afstand van de zon metingen doen aan het oppervlak van de zon. Als Solar Orbiter dichter bij de zon komt, zal hij door de zon fors worden opgewarmd.
De kleinste afstand tussen Solar Orbiter en de zon is $43 \cdot 10^6$ km.
Vraag 9 3 punten
Bereken de versnelling die Solar Orbiter op deze afstand ondervindt als gevolg van de gravitatiekracht van de zon.
Bekijk het antwoord
uitkomst: $a = 7,2 \cdot 10^{-2}$ m s$^{-2}$
voorbeeld van een antwoord:
De gravitatiekracht van de zon op Solar Orbiter is $F_g = G \frac{m_{\text{SO}} m_{\text{zon}}}{r^2}$.
De versnelling van Solar Orbiter is $a = \frac{F_{\text{res}}}{m} = \frac{F_g}{m_{\text{SO}}} = G \frac{m_{\text{zon}}}{r^2} = 6,67 \cdot 10^{-11} \cdot \frac{1,99 \cdot 10^{30}}{(43 \cdot 10^9)^2} = 7,2 \cdot 10^{-2}$ m s$^{-2}$.
Op 18 november 2020 maakte Solar Orbiter een foto. Zie figuur 5. Hierop zijn Venus, Mars en de aarde (Earth) te zien.
In figuur 6 zijn schematisch de posities van de zon, Mercurius, Venus, Mars en Solar Orbiter op deze datum te zien.
In figuur 6 is ook de baan van de aarde getekend. Er zijn vier posities (I t/m IV) aangegeven.
Vraag 10 1 punt
Welke positie in figuur 6 komt overeen met de positie van de aarde op het tijdstip van de foto in figuur 5?
- A positie I
- B positie II
- C positie III
- D positie IV
Figuur 6 toont schematisch de posities van de zon, Mercurius, Venus, Mars, Solar Orbiter en de aarde (I t/m IV). Bekijk in Opgaven, pagina 8
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Net zoals de maan vanaf de aarde gezien maanfasen heeft, heeft Venus vanaf Solar Orbiter gezien ook fasen. In figuur 7 zijn drie mogelijke fasen van Venus afgebeeld.
Vraag 11 2 punten
Leg met behulp van figuur 6 uit welke fase (1, 2 of 3) het best overeenkomt met de fase zoals gezien vanaf Solar Orbiter op 18 november 2020.
Figuur 7 toont drie fasen van Venus (1, 2 en 3), met het donkere en lichte deel aangegeven. Bekijk in Opgaven, pagina 9
Bekijk het antwoord
voorbeeld van een antwoord:
Vanuit Solar Orbiter gezien valt het zonlicht vanaf rechts op Venus. De rechterkant van Venus wordt dus belicht. Fase 1 komt het best overeen met de waarneming vanaf Solar Orbiter op 18 november 2020.
2025, tijdvak 1: Coconuts
Opgavetekst
Exoplaneten zijn planeten die rond een andere ster dan de zon draaien. In 2020 werd de exoplaneet COCONUTS-2b ontdekt met behulp van een foto. Deze exoplaneet draait rond de ster COCONUTS-2a. Zie figuur 1.
De exoplaneet heeft een hoge oppervlaktetemperatuur van 160 °C. De straling die de exoplaneet bij deze temperatuur uitzendt is door de onderzoekers vastgelegd met behulp van een camera.
COCONUTS-2b beweegt in een cirkelvormige baan rond de ster COCONUTS-2a. De massa van de ster is 0,35 keer die van de zon. De baansnelheid van COCONUTS-2b is gelijk aan $2{,}2 \cdot 10^2\ \text{m s}^{-1}$.
Vraag 12 4 punten
Toon dat aan met een berekening.
Bekijk het antwoord
De massa van COCONUTS-2a is gelijk aan $0{,}35 \cdot 1{,}99 \cdot 10^{30} = 6{,}97 \cdot 10^{29}\ \text{kg}$.
Voor de baansnelheid geldt:
F_{\text{mpz}} = F_G \rightarrow \frac{mv^2}{r} = G\frac{mM}{r^2} \rightarrow v = \sqrt{\frac{GM}{r}} = \sqrt{\frac{6{,}67 \cdot 10^{-11} \cdot 6{,}97 \cdot 10^{29}}{9{,}65 \cdot 10^{14}}} = 2{,}2 \cdot 10^2\ \text{m s}^{-1}.
Er zijn al duizenden exoplaneten in andere sterrenstelsels ontdekt. Meestal worden deze ontdekt met de transitmethode. Bij deze methode wordt de verandering in waargenomen lichtintensiteit van de ster gemeten. Deze waargenomen lichtintensiteit neemt tijdelijk af wanneer een planeet voor de ster langs beweegt. Zie figuur 3.
De transitmethode was geen geschikte methode om COCONUTS-2b te detecteren.
Vraag 13 4 punten
Voer de volgende opdrachten uit:
- Bereken hoelang een jaar op COCONUTS-2b duurt, uitgedrukt in aardse jaren. Noteer je antwoord in het juiste aantal significante cijfers.
- Geef aan waarom de transitmethode geen geschikte methode is om COCONUTS-2b te detecteren.
Lichtintensiteit van de ster tegen de tijd tijdens een transit: een tijdelijke daling wanneer de planeet voor de ster langs beweegt. Bekijk in Opgaven, pagina 9
Bekijk het antwoord
Uitkomst: $T = 8{,}7 \cdot 10^5$ (jaren)
Er geldt:
T = \frac{2\pi r}{v} = \frac{2\pi \cdot 9{,}65 \cdot 10^{14}}{2{,}2 \cdot 10^2} = 2{,}76 \cdot 10^{13}\ \text{s}.
Dit komt overeen met:
\frac{2{,}76 \cdot 10^{13}}{365 \cdot 24 \cdot 3600} = 8{,}7 \cdot 10^5\ \text{aardse jaren}.
De kans om een overgang waar te nemen is zeer klein door de lange omlooptijd. (De transitmethode is dus niet geschikt om COCONUTS-2b waar te nemen.)
2025, tijdvak 2: Vloeibare telescoop
Opgavetekst
Figuur 3

Foto van een smalle, doorzichtige waterbak met een gekromd wateroppervlak. De punten I en II zijn gemarkeerd; punt I ligt dichter bij de draaias.
Figuur 4

Bovenaanzicht van de smalle waterbak als dwarsdoorsnede, met twee stippellijncirkels rond de draaias. Punt I ligt op de binnenste cirkel en punt II op de buitenste. De pijl v geeft de baansnelheid aan.
Vraag 19 2 punten
De NASA heeft deze telescoop nooit gebouwd, maar studenten doen er wel onderzoek naar. De studenten experimenteren met een draaiende waterbak. Zie figuur 3 en het bovenaanzicht in figuur 4. Deze doorzichtige waterbak is heel smal en laat zo een dwarsdoorsnede van de vloeistof zien. Op de waterbak zijn twee punten I en II gemarkeerd. Punt II zit twee keer zo ver van de draaias als punt I. Omcirkel op de uitwerkbijlage in iedere tabel het juiste antwoord.
De baansnelheid v van het water is op plek I ten opzichte van plek II:
- vier keer zo groot
- twee keer zo groot
- gelijk
- twee keer zo klein
- vier keer zo klein
De benodigde middelpuntzoekende kracht is op plek I ten opzichte van plek II:
- vier keer zo groot
- twee keer zo groot
- gelijk
- twee keer zo klein
- vier keer zo klein
Bekijk het antwoord
- Baansnelheid v op plek I ten opzichte van plek II: twee keer zo klein (1p)
- Benodigde middelpuntzoekende kracht op plek I ten opzichte van plek II: twee keer zo klein (1p)
Omcirkeld in de eerste tabel: twee keer zo klein. Omcirkeld in de tweede tabel: twee keer zo klein.
Figuur 5

Doorsnede van het wateroppervlak in de bak: een schuine lijn met de hoek α ten opzichte van de horizontale lijn, en punt I op het oppervlak.
Figuur 6

Puntendiagram: de omlooptijd T in s op de horizontale as (0 tot 7) en de hoek α in graden op de verticale as (0 tot 40). De punten dalen snel: de grootste hoeken horen bij de kortste omlooptijden, de kleinste hoeken bij de langste.
Vraag 20 4 punten
De studenten onderzoeken het verband tussen de baansnelheid v (zie figuur 4) en de hoek α die het water maakt met de horizontaal tijdens het draaien. Ze kijken daarbij naar het wateroppervlak in punt I en ze variëren de omlooptijd T van de bak. Ze meten de waarde van hoek α bij verschillende T. Zie figuur 5. Punt I staat hierin aangegeven. In figuur 6 staan alle resultaten van de studenten. Punt I bevindt zich op 6,0 cm afstand van de draai-as. Figuren 5 en 6 staan ook op de uitwerkbijlage. Bepaal met behulp van de figuren op de uitwerkbijlage bij welke baansnelheid v figuur 5 is gemaakt. Noteer je antwoord in twee significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Bepalen van hoek α: 30 graden (met een marge van 2 graden) (1p)
- Consequent bepalen van de omlooptijd T: 0,90 s (met een marge van 0,1 s) (1p)
- Gebruik van $v = \frac{2\pi r}{T}$ (1p)
- Completeren van de bepaling en significantie: $v = 0{,}42$ m s-1 (1p)
Uitkomst $v = 0{,}42$ m s-1, met $r = 6{,}0 \cdot 10^{-2}$ m. Hoek α is 30 graden (marge 2 graden) en de omlooptijd is 0,90 s (marge 0,1 s).
Vraag 21 2 punten
In het NASA-plan lezen de studenten over het volgende verband tussen hoek α en de baansnelheid v: $\tan \alpha = \frac{v^2}{r g}$ (1). Hierin is: v de baansnelheid van de vloeistof in een deel van de spiegel (in m s-1); r de baanstraal van het punt op de spiegel (in m); g de valversnelling (in m s-2).
Om op de maan dezelfde spiegel te maken als op de aarde is een andere baansnelheid nodig voor punt I op de spiegel. Bob denkt dat er op de maan een kleinere baansnelheid nodig is. Roel denkt dat er op de maan juist een grotere baansnelheid nodig is.
Leg uit met behulp van formule (1) wie er gelijk heeft.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de valversnelling op de maan kleiner is (1p)
- Consequente conclusie: hoek α en straal r blijven gelijk, dus uit formule (1) volgt dat v kleiner moet zijn; Bob heeft gelijk (1p)
2024, tijdvak 1: Falcon heavy
Opgavetekst
Figuur 1

Foto van de Falcon 9 heavy-raket.
Figuur 2

Schematisch bovenaanzicht van het testtraject, niet op schaal. Lancering (I), parkeerbaan (II) en het traject richting Mars (III).
Vraag 11 4 punten
In februari 2018 is de Falcon 9 heavy (kortweg F9h) getest. Dit is een raket die naar Mars moet reizen. Zie figuur 1. Het bovenaanzicht van het testtraject is schematisch en niet op schaal weergegeven in figuur 2. F9h werd gelanceerd (I) richting een baan om de aarde. Daar aangekomen werd de raket tijdelijk ‘geparkeerd’ in deze baan om de aarde, de zogenaamde parkeerbaan (II). Daarna vervolgde hij zijn weg verder richting Mars (III). Om in de parkeerbaan te komen, moest de raket brandstof verbranden om voldoende kinetische energie en zwaarte-energie te krijgen. De benodigde zwaarte-energie is niet afhankelijk van de plek waar de raket vanaf aarde gelanceerd werd. De benodigde kinetische energie is wel afhankelijk van de plek van lancering. Omdat de aarde om de aardas draait, heeft het lanceerplatform zelf een snelheid vL. Hierdoor had de raket al voor de lancering kinetische energie. Voer de volgende opdrachten uit: Leg met behulp van een formule uit het informatieboek uit dat de snelheid vL bij de evenaar het grootst is. Leg met behulp van een formule uit het informatieboek uit dat er minder brandstof nodig is als de lanceerplek dicht bij de evenaar ligt.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van v = 2πr/T (of v = s/t) (1p)
- Inzicht dat T constant is (24 uur) en dat r op de evenaar het grootst is, dus ook de baansnelheid v (1p)
- Gebruik van Ek = ½mv² (1p)
- Inzicht dat bij een start vanaf de evenaar meer kinetische energie aanwezig is, zodat er minder brandstof verbrand hoeft te worden (1p)
Figuur 4

(h,t)-diagram van de hoogte h van F9h boven het aardoppervlak. Horizontale as: t in s, van 0 tot 600 s. Verticale as: h in km, van 0 tot 200 km. Rond 500 s bereikt de hoogte ongeveer 180 km en daarna blijft die constant.
Vraag 13 5 punten
In figuur 4 is in een (h,t)-diagram de hoogte van F9h boven het aardoppervlak uitgezet tegen de tijd. Ongeveer acht minuten na de lancering bereikte F9h de cirkelvormige parkeerbaan. Bepaal met behulp van figuur 4 en een berekening de baansnelheid van F9h in de parkeerbaan. Noteer je antwoord in drie significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat voor een satellietbaan op constante hoogte geldt: mv²/r = G·mM/r² (1p)
- Opzoeken van de waarden van G en M (1p)
- Bepalen van de hoogte h uit figuur 4 (1p)
- Inzicht dat r = RA + h, met het opzoeken van de straal van de aarde RA (1p)
- Completeren van de bepaling en significantie: v = 7,80·10^3 m s−1 (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: als gebruik is gemaakt van RA = 6,378·10^6 m, dit goed rekenen. De hoogte h is bij figuur 4 afgelezen met een marge van 5 km (h ≈ 1,80·10^5 m). Uitkomst: v = 7,80·10^3 m s−1.
Figuur 5

Schematisch zijaanzicht van de baan naar Mars, niet op schaal. Waarnemer W kijkt naar punt 1 en punt 2 op de baan. Het horizontale verschil is Δh, het verticale verschil Δx en de afgelegde weg tussen de punten is s.
Vraag 14 3 punten
Na een tijd verliet F9h de parkeerbaan en vervolgde de raket de reis naar Mars. Aangenomen wordt dat de snelheid van F9h in dit traject constant was en anders dan de snelheid van F9h in de parkeerbaan. Tijdens een deel van de vlucht werd F9h door een waarnemer W twee keer gefotografeerd. Het zijaanzicht van de baan is schematisch en niet op schaal weergegeven in figuur 5. F9h legde tussen de tijdstippen van foto 1 en foto 2 een afstand s af. Deze afstand kan bepaald worden uit: het hoogteverschil Δh van $9{,}21 \cdot 10^{6}$ m; de afstand Δx, die door de waarnemer is bepaald op $4{,}38 \cdot 10^{6}$ m. Tussen het maken van foto 1 en foto 2 zat een tijd van 20,0 minuten. Voer de volgende opdrachten uit: Bereken de afstand s. Bereken de snelheid van F9h op het traject richting Mars.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat s² = Δh² + Δx² (stelling van Pythagoras) (1p)
- Gebruik van v = s/t, met t = 20,0 min = 1,20·10^3 s (1p)
- Completeren van de berekeningen: s = 1,02·10^7 m en v = 8,50·10^3 m s−1 (1p)
Uitkomsten: s = 1,02·10^7 m en v = 8,50·10^3 m s−1.
2024, tijdvak 2: Kunstmatige meteoroïden
Opgavetekst
figuur 1

Foto van een sterrenhemel boven een meer met bossen op de achtergrond. Een lichtspoor van een meteoroïde loopt schuin omlaag naar rechts.
Vraag 1 4 punten
Meteoroïden komen de aardatmosfeer binnen met een snelheid tussen $3{,}5 · 10^4$ km/h en $2{,}5 · 10^5$ km/h. De meteoroïde in figuur 1 was gedurende 1,22 s zichtbaar aan de hemel. Bereken de maximale lengte van het spoor van deze meteoroïde. Noteer je antwoord in het juiste aantal significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de maximale snelheid gebruikt moet worden (1p)
- Gebruik van $s = v · t$ (1p)
- Completeren van de berekening (1p)
- Significantie (1p)
Uitkomst: s_max = 85 km, met de maximale snelheid 2,5·10^5 km/h en t = 1,22 s.
Vraag 3 4 punten
De satelliet van het bedrijf draait op een hoogte van $4{,}0 · 10^2$ km boven het aardoppervlak in een cirkelbaan. Bereken de snelheid van de satelliet in deze baan.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de middelpuntzoekende kracht gelijk is aan de gravitatiekracht (1p)
- Gebruik van F = mv²/r en F = GMm/r² (1p)
- Inzicht dat r = R_aarde + h (1p)
- Completeren van de berekening (1p)
Uitkomst: v = 7,7·10^3 m/s, met r = R_aarde + h, R_aarde = 6,371·10^6 m en h = 4,0·10^5 m.
Vraag 4 1 punt
Max en Lara hebben ieder een verklaring waarom een bolletje niet in een cirkelbaan om de aarde blijft draaien, maar naar de aarde toe valt. Volgens Max valt een bolletje naar de aarde omdat het een lagere snelheid heeft dan de benodigde baansnelheid. Volgens Lara valt een bolletje naar de aarde omdat de gravitatiekracht groter is dan de middelpuntzoekende kracht die nodig is voor de cirkelbaan. Wie heeft er gelijk?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
figuur 2

Schematische tekening, niet op schaal, over een foto van de aarde vanuit de ruimte. Een kegel met hoogte h en tophoek α; het grondvlak van de kegel is een cirkel met middellijn d op het aardoppervlak.
figuur 3

Vier kaarten met een opschrift en een orde van grootte voor d: I op loopafstand, d = 10^0 km; II op fietsafstand, d = 10^1 km; III op auto-afstand, d = 10^2 km; IV op vliegafstand, d = 10^3 km.
Vraag 6 3 punten
In figuur 2 is een kegel met hoogte $h = 1{,}0 · 10^2$ km en een tophoek α van 77 graden getekend. De basis van de kegel is het cirkelvormige gebied waarbinnen het kosmisch vuurwerk overal zichtbaar is. In figuur 3 zijn vier gebieden (I, II, III en IV) met bijbehorende orde van grootte weergegeven. Leg met behulp van een berekening uit welk gebied (I, II, III of IV) het grootste gebied is waarbinnen het kosmisch vuurwerk van de meteoroïden nog overal zichtbaar is.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat tan(α/2) = r/h (1p)
- Completeren van de berekening (1p)
- Consequente conclusie: gebied III (1p)
Uitkomst: de straal van het gebied is ongeveer 80 km, de diameter ongeveer 1,6·10^2 km. Dat komt overeen met de orde van grootte 10^2 km: gebied III (op auto-afstand).
2023, tijdvak 1: Kosmische explosie
Opgavetekst
Figuur 1

Foto van de Hubble-ruimtetelescoop.
Figuur 3
| Periode | Kenmerkende gebeurtenis |
|---|---|
| 1 | rond het jaar 0 begin Europese jaartelling |
| 2 | rond het jaar 220 tijd van de Romeinen in Nederland |
| 3 | rond het jaar 1800 ontstaan Koninkrijk der Nederlanden |
| 4 | rond het jaar 2020 jouw middelbareschooltijd |
Vraag 16 4 punten
Als sterren steeds dichter naar elkaar toe bewegen, kunnen ze uiteindelijk samensmelten in een kosmische explosie. Door de energie die bij zo'n samensmelting vrijkomt, wordt de helderheid van het zichtbare licht van de sterren tijdelijk veel groter. In 2017 werd voorspeld dat in het jaar 2023 de kosmische explosie van dubbelster KIC op aarde te zien zou zijn. Dubbelster KIC staat op 1,70·10¹⁹ m afstand van de aarde. In figuur 3 staat een tabel met vier periodes. Leg met behulp van een berekening uit in welke periode (1, 2, 3 of 4) de kosmische explosie volgens de voorspelling zou hebben plaatsgevonden.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt $s = v \cdot t$ met v = c (of inzicht dat de afstand in lichtjaren is uit te drukken en dat licht in een jaar één lichtjaar aflegt) (1p)
- Rekent de looptijd van het licht om naar jaren: Δt = 5,67·10¹⁰ s, ongeveer 1798 jaar (1p)
- Inzicht dat het jaartal van de samensmelting gelijk is aan 2023 − de looptijd van het licht (1p)
- Completeert de berekening en trekt de consequente conclusie: periode 2 (1p)
Uitkomst: periode 2. De samensmelting zou rond het jaar 225 hebben plaatsgevonden (2023 − 1798 = 225). Methode 2 (1797 lichtjaar, 2023 − 1797 = 226) is eveneens goed.
2022, tijdvak 1: New Horizons
Opgavetekst
figuur 1 New Horizons

Schematische tekening van de banen van de planeten. De baan van Jupiter is genummerd met de posities 1 tot en met 12 en een pijl geeft de bewegingsrichting aan. In het midden van de binnenste cirkels staat het label aarde. Een lijn geeft het traject van NH, van de baan van Jupiter naar Pluto.
Vraag 6 1 punt
In figuur 1 is het traject van de ruimtesonde NH langs banen van planeten in het zonnestelsel weergegeven. Eén jaar na de lancering kruiste NH de baan van Jupiter. De afstand tussen NH en Jupiter was op dat moment heel klein. Door de aantrekkingskracht van Jupiter boog NH af richting Pluto. Jupiter heeft een omlooptijd van 12 jaar en beweegt in de richting van de pijl. De baan van Jupiter mag als cirkelvormig beschouwd worden. Op de baan zijn 12 posities van Jupiter aangegeven. Zie figuur 1. Geef aan op welke positie Jupiter zich bevond op het moment dat NH vanaf de aarde gelanceerd werd.
Bekijk het antwoord
- Geeft positie 1 aan als positie van Jupiter op het moment van lancering (1p)
Enkel positie 1 is goed.
Vraag 7 4 punten
In juli 2015 was NH in de buurt van Pluto aangekomen. NH had toen een snelheid van $1{,}2\cdot 10^{4}$ m s−1. De snelheid van Pluto wordt in deze opgave verwaarloosd. De ontwerpers van de missie hadden de keuze uit drie opties: 1 NH wordt in een cirkelbaan om Pluto gebracht. 2 NH stort neer op Pluto. 3 NH passeert Pluto en gaat verder de ruimte in. De ontwerpers hebben berekend welke snelheid nodig was om NH (massa 465 kg) in een baan met een straal van $12{,}5\cdot 10^{6}$ m om Pluto te laten cirkelen. Deze snelheid is $2{,}6\cdot 10^{2}$ m s−1. Toon dat met een berekening aan.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de gravitatiekracht op NH gelijk is aan de middelpuntzoekende kracht: $F_g = F_{mpz}$ (1p)
- Gebruikt $F_g = G\frac{mM}{r^{2}}$ met opzoeken van G en de massa van Pluto (1p)
- Gebruikt $F_{mpz} = \frac{mv^{2}}{r}$ (1p)
- Completeert de berekening en laat zien dat de snelheid ongeveer $2{,}6\cdot 10^{2}$ m s−1 is (1p)
Uitkomst: v ≈ 2,6·10^2 m/s (Binas: 2,64·10^2 m/s; Sciencedata: 2,63·10^2 m/s). Wanneer de eenheid niet vermeld is, reken dit niet aan (opmerking in het correctievoorschrift). Zie de opmerking bij de eerste deelscore in het correctievoorschrift (pagina 9).
2022, tijdvak 2: Ruimtepuin
Vraag 5 5 punten
Versleten satellieten en brokstukken van gebotste satellieten vliegen als ruimtepuin rond de aarde. Een kunstenaar heeft met lasers vanaf de grond de positie van ruimtepuin op hoogtes tussen $2{,}0\cdot10^{5}\ \mathrm{m}$ en $2{,}0\cdot10^{7}\ \mathrm{m}$ aangeduid. In 2009 vond de eerste botsing tussen twee satellieten plaats. De baansnelheid van een van de satellieten in zijn cirkelbaan voor de botsing was $7{,}75\cdot10^{3}\ \mathrm{m\,s^{-1}}$.
Toon met een berekening aan of deze botsing plaatsvond op een hoogte die de kunstenaar met de lichten heeft aangeduid.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de middelpuntzoekende kracht gelijk is aan de gravitatiekracht: $F_{pz} = F_g$ (1p)
- Gebruik van $F_{pz} = \frac{m v^2}{r}$ (1p)
- Gebruik van $F_g = G\frac{M m}{r^2}$ met het opzoeken van $G$ en de massa van de aarde (1p)
- Inzicht dat $h = r - R_A$, met het opzoeken van de straal van de aarde $R_A$ (1p)
- Completeren van de berekening: $r \approx 6{,}64\cdot10^{6}$ m en $h \approx 2{,}65\cdot10^{5}$ m, en de consequente conclusie dat dit binnen het gebied van de kunstenaar ligt (1p)
Opzoekwaarden: G = 6,674·10^-11 N m² kg^-2, massa van de aarde 5,972·10^24 kg, straal van de aarde R_A = 6,371·10^6 m. Tussentijds afronden mag.
Figuur 2

Schematische tekening, niet op schaal. In het midden de aarde. Daaromheen de geostationaire baan (een cirkel). Buiten die baan ligt de kerkhofbaan (een grotere cirkel). Een gestippelde boog met een pijl loopt van de geostationaire baan naar de kerkhofbaan.
Vraag 6 5 punten
Voor de overgang van de geostationaire baan naar de kerkhofbaan moet 7,0 MJ arbeid worden verricht. Zie figuur 2 voor de kerkhofbaan. Deze arbeid wordt geleverd door een stuwraket die brandstof verbrandt met een rendement van 64%. De brandstof die wordt gebruikt, heeft een stookwaarde van $19{,}4\cdot10^{6}\ \mathrm{J\,kg^{-1}}$. De orde van grootte van de massa van een kleine satelliet is 100 kg.
Voer de volgende opdrachten uit:
- Bereken hoeveel kilogram brandstof nodig is om de satelliet in de kerkhofbaan te krijgen.
- Leg uit op basis van deze hoeveelheid of dit een haalbare mogelijkheid is.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van $\eta = \frac{E_{nuttig}}{E_{in}}$ (1p)
- Gebruik van $E_{in} = r\cdot m$, met $r$ de stookwaarde en $m$ de massa van de brandstof (1p)
- Completeren van de berekening: $m \approx 0{,}56$ kg (1p)
- Inzicht dat de massa van de brandstof vergeleken moet worden met de massa van de satelliet (1p)
- Consequente conclusie over de haalbaarheid: de brandstof is klein ten opzichte van de satelliet, dus het is haalbaar (1p)
Uitkomst: m = 0,56 kg brandstof (E_in = 7,0·10^6 / 0,64 = 1,09·10^7 J). Een foute of ontbrekende eenheid laat het completeren-punt vervallen.
2022, tijdvak 3: Superaarde?
Opgavetekst
Figuur 1

Schematische tekening van een planeet die voor een ster langs beweegt, met de standen 1, 2 en 3. Daaronder een grafiek van de lichtsterkte tegen de tijd: de lichtsterkte daalt tussen stand 1 en 2 en stijgt weer bij stand 3. De figuur is niet op schaal.
Vraag 1 3 punten
De temperatuur aan het oppervlak van de ster is te bepalen door te meten aan het uitgezonden licht van de ster. Uit deze metingen blijkt dat de golflengte met de grootste intensiteit ($\lambda_{max}$) ligt tussen $9{,}2 \cdot 10^{-7}$ m en $9{,}9 \cdot 10^{-7}$ m. Bereken de hoogste temperatuur die het oppervlak van ster GJ1214 kan hebben volgens deze metingen.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de hoogste temperatuur volgt uit de kleinste gemeten waarde voor $\lambda_{max}$ (1p)
- Gebruik van $\lambda_{max} \cdot T = k_w$ (1p)
- Completeren van de berekening: $T = 3{,}2 \cdot 10^{3}$ K (1p)
Figuur 3

Lichtsterkte van de ster tegen de tijd. Op de verticale as staan 100% en 98,5%. De grafiek heeft twee dalen. Er zijn vier pijlen: A loopt van het eind van het eerste dal tot het begin van het tweede dal; B loopt over het eerste dal; C loopt van het begin van het eerste dal tot het begin van het tweede dal; D loopt van het begin van het eerste dal tot het eind van het tweede dal.
Vraag 2 1 punt
Door het deels afdekken van het zichtbare oppervlak van de ster neemt de waargenomen lichtsterkte af. In figuur 3 is de gemeten lichtsterkte van de ster uitgezet tegen de tijd. Met behulp van deze figuur is de omlooptijd van de exoplaneet rond de ster te bepalen. In de figuur staan vier pijlen. Welke pijl komt overeen met de omlooptijd van de planeet om de ster?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 3 3 punten
De oppervlakte van het cirkelvormige aanzicht van de ster is $6{,}487 \cdot 10^{16}$ m². Uit de diepte van het dal in de lichtsterkte-metingen blijkt dat 1,50% hiervan is afgedekt door het cirkelvormige aanzicht van de planeet. Hiermee konden astronomen berekenen dat de straal van deze planeet 2,76 keer zo groot is als de straal van de aarde ($r_{aarde} = 6{,}371 \cdot 10^{6}$ m). Toon dit met een berekening aan.
Bekijk het antwoord
- Juist gebruik van de factor 0,0150 (1p)
- Gebruik van $A = \pi r^2$ (1p)
- Inzicht dat $\frac{r_{GJ1214b}}{r_{aarde}}$ de verhouding van de stralen is, en completeren van de berekening (verhouding 2,76) (1p)
Vraag 4 4 punten
Om een exoplaneet te kunnen vergelijken met de aarde wordt onder andere de valversnelling g aan het oppervlak van die planeet bepaald. Deze valversnelling hangt af van de massa (M) en de straal (r) van de planeet. Voer de volgende opdrachten uit: leid af dat geldt: $g = \frac{GM}{r^2}$. Bereken de grootte van g voor de planeet GJ1214b. Geef je antwoord in drie significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat $mg = G\frac{mM}{r^2}$ (1p)
- Inzicht dat $g = \frac{GM}{r^2}$ volgt (1p)
- Opzoeken van de waarden van G en $M_{aarde}$, of inzicht dat $g_{GJ1214b} = \frac{6{,}50}{2{,}76^2} g_{aarde}$ (1p)
- Completeren van de afleiding en de berekening en de significantie: g = 8,38 m s⁻² (1p)
Afhankelijk van de gekozen methode volgt voor de uitkomst g = 8,37 m s⁻² of g = 8,38 m s⁻²; beide zijn goed.
Vraag 6 3 punten
Astronomen proberen exoplaneten in te delen op basis van hun kenmerken. Uit de bepaling van de dichtheid volgde dat planeet GJ1214b een rotsachtige samenstelling heeft. Een rotsachtige planeet krijgt de indeling superaarde als de massa groter is dan de massa van de aarde, maar kleiner dan de massa van de planeet Uranus. Leg met behulp van een berekening, figuur 2 en het informatieboek uit of planeet GJ1214b een superaarde is.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de factor $\frac{M_{Uranus}}{M_{aarde}}$ berekend moet worden (of de massa van GJ1214b in kg) (1p)
- Opzoeken van de massa van Uranus (86,8 ∙ 10²⁴ kg) (1p)
- Completeren van de berekening en een consequente conclusie: GJ1214b valt binnen de kwalificatie superaarde (1p)
Methode 2 (de massa van GJ1214b in kg berekenen en die vergelijken met de massa van Uranus) levert dezelfde punten op. Gebruikt de kandidaat dezelfde foutieve waarde voor M_aarde als bij vraag 4, reken die dan niet opnieuw aan.
2021, tijdvak 1: De maan Europa
Opgavetekst
Figuur 1 Jupiter en zijn manen

Schematische tekening van Jupiter met de banen van Io, Europa en Ganymedes. De figuur is niet op schaal.
Vraag 8 3 punten
De planeet Jupiter heeft meerdere manen. Zie figuur 1. Deze figuur is niet op schaal. Een van deze manen heet Europa. Gegevens over de maan Europa zijn te vinden in Binas-tabel 31 of Sciencedata-tabel 3.3a. De straal van de baan van Europa is 670,9·10⁶ m. Bereken de baansnelheid van Europa rond Jupiter.
Bekijk het antwoord
- Zoekt de omlooptijd van Europa op: 3,551 d = 3,551 · 24 · 3600 s = 3,0681·10⁵ s. (1p)
- Gebruikt de formule $v = \frac{2\pi r}{T}$. (1p)
- Completeert de berekening: v = 1,374·10⁴ m s⁻¹. (1p)
Figuur 2 Jupiter en Europa

Schematische tekening van Jupiter en Europa. Op Europa zijn de punten a en b gemarkeerd. De figuur is niet op schaal.
Figuur 3 Vervorming van Europa

Twee schematische tekeningen, figuur I en figuur II, van de maan Europa.
Vraag 10 2 punten
Sommige wetenschappers denken dat de temperatuur onder het oppervlak van Europa veel hoger is dan 173 K. Hun verklaring hiervoor is de voortdurende verandering van de gravitatiekracht op de maan Europa. In figuur 2 zijn Jupiter en Europa getekend. Deze figuur is niet op schaal. Op de maan Europa zijn twee punten gemarkeerd met 'a' en 'b'. De gravitatiekracht die Jupiter op Europa uitoefent is in punt a niet even groot als in punt b. Hierdoor wordt Europa een beetje vervormd. Dit is schematisch weergegeven in figuur 3. Beredeneer met behulp van de formule voor de gravitatiekracht $F_g = G\frac{Mm}{r^2}$ welke figuur (I of II) de vervorming van Europa het best weergeeft.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de gravitatiekracht F_g kleiner wordt als de afstand r groter wordt (of omgekeerd). (1p)
- Consequente keuze voor figuur II. (1p)
Figuur 4 Stand van de manen op t = 0

Stand van Europa, Io en Ganymedes om Jupiter op t = 0. De manen bewegen in cirkelbanen in de aangegeven richting. De figuur is niet op schaal.
Figuur 5 Stand van de manen op t = 3,55 d

Stand van de drie manen om Jupiter op t = 3,55 d, toen Io 2,0 omwentelingen had gemaakt. De figuur is niet op schaal.
Vraag 11 1 punt
Behalve Jupiter oefenen ook de manen Ganymedes en Io een (kleine) gravitatiekracht uit op Europa. Omdat deze drie manen ten opzichte van elkaar in beweging zijn, veranderen deze gravitatiekrachten steeds. In figuur 4 is de stand van de drie manen op een bepaald moment t = 0 weergegeven. Neem aan dat Jupiter stilstaat en dat de drie manen in een cirkelbaan in de aangegeven richting bewegen. Op t = 3,55 d heeft de maan Io 2,0 omwentelingen om Jupiter gemaakt en is de stand zoals in figuur 5. Figuur 4 en 5 zijn niet op schaal. Vergelijk de resulterende kracht op (het zwaartepunt van) Europa in figuur 5 met die in figuur 4. Welke uitspraak is waar?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A en B
Antwoord A en B zijn beide juist (aanvulling op het correctievoorschrift, pagina 8).
Vraag 12 4 punten
Behalve Jupiter oefenen ook de manen Ganymedes en Io een (kleine) gravitatiekracht uit op Europa. Op t = 3,55 d heeft de maan Io 2,0 omwentelingen om Jupiter gemaakt en is de stand zoals in figuur 5. Figuur 4 en 5 zijn niet op schaal. De omlooptijden van de manen van Jupiter hebben een vaste verhouding tot elkaar: T_Io : T_Europa : T_Ganymedes = 1 : 2 : 4. Figuur 4 en figuur 5 staan ook op de uitwerkbijlage. Teken in de derde figuur op de uitwerkbijlage de stand van de manen op t = 5,32 d. Leg je antwoord uit met behulp van een berekening.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de omlooptijd van Io 1,78 d is (3,55 d / 2,0) en dat de omlooptijden van Europa en Ganymedes daarmee 3,55 d en 7,10 d zijn. (1p)
- Inzicht dat het aantal omwentelingen van een maan gelijk is aan t / T. (1p)
- Completeert de berekening: aantal omwentelingen Io 3,0, Europa 1,5 en Ganymedes 0,75. (1p)
- De standen van de drie manen op t = 5,32 d zijn consequent en tegen de klok in getekend. (1p)
Tegen de klok in getekend, vanaf de stand van figuur 4 (t = 0). Io heeft op t = 5,32 d 3,0 omwentelingen gemaakt en staat weer op zijn beginstand. Europa heeft 1,5 omwenteling gemaakt en staat dus tegenover zijn beginstand. Ganymedes heeft 0,75 omwenteling gemaakt en staat driekwart omwenteling tegen de klok in vanaf zijn beginstand. Io: T = 1,78 d (3,55 d / 2,0); Europa: T = 3,55 d; Ganymedes: T = 7,10 d.
Gebruikt de kandidaat de verhouding van de omloopfrequenties (f_Io : f_Europa : f_Ganymedes) in plaats van de omlooptijden, dan maximaal 2 scorepunten. Er hoeft geen rekening gehouden te worden met significantie. Is bij vraag 8 een verkeerde omlooptijd van Europa gebruikt en is daarmee verder gerekend, dan niet opnieuw aanrekenen.
2021, tijdvak 2: Sirius
Opgavetekst
Figuur 1

Schematische tekening van een dubbelstersysteem. De sterren P en Q bewegen in eigen cirkelbanen om het gemeenschappelijke middelpunt M. Ster P ligt op de binnenste cirkel, ster Q op de buitenste.
Vraag 5 2 punten
Sterren P en Q (zie figuur 1) hebben dezelfde omlooptijd.
Zet in de tabel op de uitwerkbijlage in elke rij een kruisje in de juiste kolom.
Kolommen: van ster P het grootst / van ster Q het grootst / voor ster P en Q gelijk.
Rijen: baanstraal, baansnelheid.
Bekijk het antwoord
- De eerste regel (baanstraal) is correct: kruisje bij 'van ster Q het grootst' (1p)
- De tweede regel (baansnelheid) is consequent met de eerste regel: kruisje bij 'van ster Q het grootst' (1p)
Baanstraal: kruisje in de kolom 'van ster Q het grootst'. Baansnelheid: kruisje in dezelfde kolom. De andere kolommen blijven leeg.
Beide rijen: het kruisje staat in de kolom 'van ster Q het grootst'. Ster Q heeft de grootste baan en bij gelijke omlooptijd dan ook de grootste baansnelheid.
Figuur 3

Ellipsvormige baan van Sirius B om Sirius A. Sirius B beweegt met de wijzers van de klok mee.
Vraag 7 4 punten
Sirius B beschrijft een baan om Sirius A met de wijzers van de klok mee. Deze baan is een ellips (zie figuur 3).
Voer de volgende opdrachten uit:
- Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de gravitatiekracht die Sirius B op Sirius A uitoefent als een pijl met een lengte van 3 cm.
- Teken de gravitatiekracht die Sirius A op Sirius B uitoefent.
- Leg uit of de snelheid van Sirius B ten opzichte van Sirius A in deze situatie toeneemt, afneemt of gelijk blijft.
Bekijk het antwoord
- Bovenste figuur: vector van 3 cm van Sirius A richting Sirius B (1p)
- Onderste figuur: even lange vector van Sirius B richting Sirius A (1p)
- Inzicht dat de gravitatiekracht (deels) meewerkt met de bewegingsrichting van Sirius B (1p)
- Consequente conclusie: de snelheid van Sirius B neemt toe (1p)
Bovenste figuur: een pijl van 3 cm van Sirius A naar Sirius B, de gravitatiekracht die Sirius B op Sirius A uitoefent. Onderste figuur: een even lange pijl van Sirius B naar Sirius A. Conclusie: de gravitatiekracht werkt (deels) mee met de bewegingsrichting van Sirius B, dus de snelheid van Sirius B neemt toe.
Als in de bovenste figuur een vector van Sirius B naar Sirius A is getekend en in de onderste figuur een even lange vector van Sirius A naar Sirius B, kan de tweede deelscore nog wel behaald worden. Als de vector niet in het midden van de ster aangrijpt, wordt dat niet aangerekend.
Figuur 4
| eigenschap | Sirius A | Sirius B |
|---|---|---|
| massa | 2,063·Mzon | 1,018·Mzon |
| straal | 1,8·Rzon | 0,022·Rzon |
| λmax | 293·10−9 m | 117·10−9 m |
Vraag 8 3 punten
Uit de waarnemingen zijn gegevens over Sirius A en Sirius B bepaald (zie figuur 4). Gegevens van sterren worden vaak uitgedrukt in vergelijking met onze zon. Een van de eigenschappen waarmee sterren onderling vergeleken worden is de dichtheid.
Beredeneer met behulp van figuur 4 welke van de sterren (Sirius A of Sirius B) de grootste dichtheid heeft.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat ρ = m/V en dat V toeneemt met de straal r (1p)
- Inzicht dat de massa's van Sirius A en B vergelijkbaar zijn, terwijl de straal van Sirius A veel groter is dan die van Sirius B (1p)
- Consequente conclusie: Sirius B heeft de grootste dichtheid (1p)
Dichtheid ρ = m/V met V = 4/3·π·r³. De massa's van Sirius A en B zijn vergelijkbaar, maar de straal van Sirius A is veel groter, dus de dichtheid van Sirius B is (veel) groter. Bij een rekenfout in de redenering maximaal twee scorepunten.
Figuur 5
| categorie | massa Mster | temperatuur Tster |
|---|---|---|
| bruine dwerg | 0,01∙Mzon < Mster < 0,08∙Mzon | Tster < 1,6∙10³ K |
| rode dwerg | 0,08∙Mzon < Mster < 0,5∙Mzon | 2,3∙10³ K < Tster < 3,5∙10³ K |
| witte dwerg | 0,5∙Mzon < Mster < 1,4∙Mzon | 3,5∙10³ K < Tster |
| rode reus | 0,3∙Mzon < Mster < 8∙Mzon | Tster < 4,75∙10³ K |
| blauwe reus | 8∙Mzon < Mster | 1,0∙10⁴ K < Tster < 6,0∙10⁴ K |
Vraag 9 4 punten
Sirius B heeft een massa van 1,018·Mzon en een λmax van 117·10⁻⁹ m (zie figuur 4). Figuur 5 geeft de categorieën sterren met hun massa en temperatuur.
Toon met een berekening aan in welke categorie Sirius B valt. Gebruik daarbij figuren 4 en 5.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de massa van Sirius B vergeleken moet worden met de massa per categorie in figuur 5 (1p)
- Gebruikt λmax = k_W/T (Wet van Wien, k_W = 2,898·10⁻³ m K) (1p)
- Completeert de berekening: T ≈ 2,48·10⁴ K (1p)
- Consequente conclusie: Sirius B valt in de categorie witte dwerg (1p)
Wet van Wien: λmax = k_W/T met k_W = 2,898·10⁻³ m K. T = 2,898·10⁻³ / 117·10⁻⁹ ≈ 2,48·10⁴ K. Sirius B heeft een massa van 1,018·Mzon en valt daarmee in de categorie witte dwerg (0,5 tot 1,4 Mzon, Tster boven 3,5·10³ K). Er hoeft geen rekening gehouden te worden met significantie.
2019, tijdvak 2: Proxima b
Opgavetekst
Figuur 1

Grafiek: horizontaal de dagen na 1 januari 2016 (20 tot 65 dagen), verticaal de schommeling u van de ster Proxima Centauri.
Vraag 23 2 punten
Een exoplaneet is een planeet die draait om een andere ster dan de zon. Een nieuw ontdekte exoplaneet draait om de ster Proxima Centauri. Deze exoplaneet is Proxima b genoemd. Proxima b is door onderzoekers ontdekt aan de hand van de beweging van de ster Proxima Centauri. Vanaf de aarde gezien lijkt deze ster heen en weer te bewegen. Figuur 1 geeft deze schommeling in de tijd weer.
Bepaal de periode van deze schommeling.
Bekijk het antwoord
- Bepalen van de benodigde tijd voor een of meer trillingen (1p)
- Completeren van de bepaling (T = 12 dagen, met een marge van 1 dag) (1p)
Figuur 2

Vier schematische afbeeldingen (I tot en met IV) met de ster s, de planeet p en het zwaartepunt Z, met verschillende banen en posities.
Vraag 24 1 punt
Proxima Centauri en de planeet draaien allebei om hun gezamenlijke zwaartepunt Z, waardoor de schommelbeweging ontstaat. In figuur 2 staan vier schematische afbeeldingen waarin mogelijke banen en posities van de ster s en de planeet p ten opzichte van elkaar zijn weergegeven.
In welke afbeelding zijn de banen en posities goed ten opzichte van elkaar en ten opzichte van zwaartepunt Z weergegeven?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Figuur 3
| Gegeven | ster Proxima Centauri | planeet Proxima b |
|---|---|---|
| massa | M_Centauri = 0,123·M_zon | M_b = 1,3·M_aarde |
| straal van het hemellichaam | r_Centauri = 0,141·r_zon | r_b = 1,2·r_aarde |
| temperatuur aan het oppervlak | 3042 K ± 117 K | |
| afstand tot de aarde | 4,22 lichtjaar | |
| afstand tot de ster | 7,0·10^6 km |
Vraag 25 4 punten
De kans op leven op een exoplaneet is groter als de valversnelling aan het oppervlak vergelijkbaar is met de valversnelling op aarde (g_aarde). Zie de tabel in figuur 3.
Bereken de valversnelling op Proxima b uitgedrukt in g_aarde.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat F_z = F_g (1p)
- Gebruik van F_g = G·M·m/r² en F_z = m·g (1p)
- Opzoeken van waarden voor G, M_aarde en r_aarde (1p)
- Completeren van de berekening (1p)
Uitkomst: g_b = 0,90 g_aarde. Methode 2 uit het correctievoorschrift (met de verhouding van de gravitatiekrachten en M_b = 1,3·M_aarde, r_b = 1,2·r_aarde) is ook goed.
Figuur 4

Diagram van de intensiteit van de uitgezonden straling tegen de golflengte (500 tot 3000 nm), met de kleuren blauw en rood en de λmax aangegeven.
Figuur 5

Diagram van de intensiteit van de uitgezonden straling tegen de golflengte (500 tot 3000 nm), met de kleuren blauw en rood en de λmax aangegeven.
Vraag 26 4 punten
De kleur van een ster hangt af van zijn temperatuur. Een ster zendt straling met veel golflengtes uit. In figuren 4 en 5 zijn twee diagrammen weergegeven; één voor de zon en één voor Proxima Centauri. In ieder diagram is de intensiteit van de uitgezonden straling uitgezet tegen de golflengte van die straling. De verticale schaalverdeling is niet gelijk in beide figuren.
Voer de volgende opdrachten uit:
- Leg uit welke figuur bij Proxima Centauri hoort. Vergelijk hiertoe de temperaturen aan het oppervlak van de zon en Proxima Centauri.
- Leg uit of Proxima Centauri roder of blauwer is dan de zon.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat bij een hogere waarde voor λmax een lagere temperatuur T hoort, of andersom (1p)
- Vergelijken van T zon met T Centauri en consequente conclusie dat figuur 5 bij Proxima Centauri hoort (1p)
- Inzicht dat de ster uit figuur 5 relatief veel rood licht uitzendt (1p)
- Consequente conclusie: Proxima Centauri is roder dan de zon (1p)
De temperatuur van de zon is 5,8·10^3 K (Binas tabel 32B of Sciencedata 3.3d). De temperatuur van Proxima Centauri is 3042 K (zie figuur 3). Figuur 5 hoort bij Proxima Centauri.
2018, tijdvak 2: Rosetta
Opgavetekst
Figuur 1

Bovenaanzicht van de baan van de komeet om de zon, vergroot op de uitwerkbijlage. De zon en de komeet zijn aangegeven, en een pijl geeft de bewegingsrichting van de komeet.
Vraag 13 1 punt
Wetenschappers hebben een eerste schatting kunnen maken van de massa en de dichtheid van de komeet. De massa ligt tussen 0,9·10¹³ kg en 1,1·10¹³ kg. De dichtheid ligt tussen 500 kg m−3 en 550 kg m−3. Zij willen berekenen wat de grootste waarde is die het volume van de komeet zou kunnen hebben. Welke waarden moeten zij dan in hun berekening gebruiken?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 15 4 punten
Rosetta draait in een cirkelvormige baan rondom de komeet. De baan heeft een straal van 20·10³ m. De komeet heeft een massa van M = 1,0·10¹³ kg. Bereken de baansnelheid van Rosetta.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat Fg = Fpz (1p)
- Gebruikt Fpz = m · v² / r (1p)
- Gebruikt Fg = G · m · M / r² met de correcte waarde voor G (1p)
- Completeren van de berekening (1p)
Uitkomst: v = 0,18 m s−1. Opmerking CvTE: onder de correcte waarde van G wordt de waarde uit een tabellenboek verstaan. Fouten in de significantie vallen onder de vierde deelscore.
Hoe vaak astrofysica in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 9-11 | 3 | 12% |
| 2025, tijdvak 1 | 12-13 | 2 | 9% |
| 2025, tijdvak 2 | 19-21 | 3 | 13% |
| 2024, tijdvak 1 | 11, 13-14 | 3 | 13% |
| 2024, tijdvak 2 | 1, 3-4, 6 | 4 | 17% |
| 2023, tijdvak 1 | 16 | 1 | 4% |
| 2022, tijdvak 1 | 6-7 | 2 | 8% |
| 2022, tijdvak 2 | 5-6 | 2 | 8% |
| 2022, tijdvak 3 | 1-4, 6 | 5 | 18% |
| 2021, tijdvak 1 | 8, 10-12 | 4 | 13% |
| 2021, tijdvak 2 | 5, 7-9 | 4 | 15% |
| 2019, tijdvak 2 | 23-26 | 4 | 15% |
| 2018, tijdvak 2 | 13, 15 | 2 | 7% |
In 13 van de 18 ingedeelde examens natuurkunde havo staat een vraag over astrofysica, samen 39 vragen (8% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 3: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 10% van de vragen over astrofysica, daarvoor 7%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met astrofysica
Maak de 15 nieuwste examenvragen over astrofysica online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over astrofysica
Andere onderwerpen natuurkunde havo
- Straling
- Geluid en trillingen
- Elektriciteit
- Krachten
- Energie en arbeid
- Beweging
- Warmte
- Golven
- Grootheden en eenheden
Astrofysica op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuurkunde havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker natuurkunde per vraagtype nakijkt, lees je op natuurkunde toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt astrofysica voor in het eindexamen natuurkunde havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 39 vragen over astrofysica, 8% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 13 van die examens.
In welk examen natuurkunde havo stonden de meeste vragen over astrofysica?
In het examen van 2022, tijdvak 3, met 5 vragen: 1-4, 6.
Hoe oefen ik examenvragen over astrofysica?
Op deze pagina staan alle vragen over astrofysica met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.