Eindexamen economie vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3: vragen en antwoorden

Vraag 1 1 punt

Leg uit dat de situatie op de wereldmarkt van avocado’s tot 2018 ertoe leidde dat meer boeren uit andere landen ook avocado’s zijn gaan produceren.

Vraag 2 1 punt

Uiteindelijk heeft de hoge wereldmarktprijs ervoor gezorgd dat Peruaanse boeren, zoals Pedro, een lager inkomen ontvangen. Hieronder staan vijf economische verschijnselen:

1 Tot 2018 is de wereldmarktprijs van avocado’s hoog.

2 De wereldmarktprijs van avocado’s daalt.

3 Wereldwijd gaan meer boeren zich toeleggen op avocadoproductie.

4 Het aanbod van avocado’s op de wereldmarkt stijgt.

5 De Peruaanse boeren ontvangen een lager inkomen. In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische gedachtegang ontstaat?

1. A 1→2→3→4→5
2. B 1→2→4→3→5
3. C 1→3→2→4→5
4. D 1→3→4→2→5
5. E 1→4→2→3→5
6. F 1→4→3→2→5

Vraag 3 1 punt

Welke van onderstaande grafieken geeft de juiste situatie weer over de vraag- en aanbodlijn op de markt van avocado’s als boeren de productie verhogen?

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Vraag 4 1 punt

Bereken hoeveel procent van de in 2018 geïmporteerde avocado’s uit Peru kwamen. Schrijf je berekening op.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Vraag 5 1 punt

Om een flesje van 200 ml. avocado-olie te maken, zijn 5 avocado’s nodig. Er gaan precies 5 avocado’s in 1 kilo. Een kilo avocado’s kost € 5 een flesje avocado-olie kost € 12,50. Bereken hoeveel een flesje avocado-olie duurder is dan een kilo avocado’s. Schrijf je berekening op.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Vraag 6 1 punt

In de EU bleven de verkoopprijzen van avocado’s gelijk, terwijl avocadoboeren in 2018 een lagere wereldmarktprijs kregen voor hun avocado’s. Welke conclusie is juist als de verkoopprijzen, ondanks de lage invoerprijzen, vrijwel gelijk bleven?

1. A De EU heeft de invoerrechten van avocado’s verlaagd.
2. B De bedrijven in de bedrijfskolom binnen de EU hebben hun brutowinstmarge verlaagd.
3. C De bedrijven in de bedrijfskolom binnen de EU hebben hun brutowinstmarge verhoogd.
4. D Peruaanse boeren hebben de inkoopprijzen verhoogd.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Vraag 7 2 punten

Mark: “In economisch mindere tijden stijgt de werkloosheid. Dit heeft gevolgen voor de uitgaven aan de sociale zekerheid.” Maak van onderstaande zin een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Ontslagen werknemers kunnen, als ze voldoen aan een aantal voorwaarden, een …(1)… (WIA-uitkering / WW-uitkering) ontvangen. Deze …(2)… (volksverzekering / werknemersverzekering) is een …(3)… (sociale verzekering / sociale voorziening).

Vraag 8 2 punten

Mark: “De btw-ontvangsten kunnen dalen door hogere werkloosheid.” Leg in twee stappen uit dat de btw-ontvangsten kunnen dalen als de werkloosheid stijgt.

Vraag 9 2 punten

De overheidsschuld van Nederland voldoet niet meer aan de EU-begrotingsregel. Voldoet het begrotingstekort van Nederland nog wel aan de EU-begrotingsregel? Licht je antwoord toe met een berekening.

Vraag 10 1 punt

Mark: “Door de extra overheidsuitgaven kan de economische crisis worden tegengegaan. Meer overheidsuitgaven die terechtkomen bij de burgers kunnen leiden tot een minder snelle stijging van de werkloosheid.” Hieronder staan drie economische verschijnselen:

1 De productie stijgt.

2 De vraag naar goederen en diensten stijgt.

3 De werkgelegenheid stijgt. In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische gedachtegang ontstaat?

1. A overheidsuitgaven stijgen → 1 → 2 → 3 → werkloosheid stijgt minder snel
2. B overheidsuitgaven stijgen → 1 → 3 → 2 → werkloosheid stijgt minder snel
3. C overheidsuitgaven stijgen → 2 → 1 → 3 → werkloosheid stijgt minder snel
4. D overheidsuitgaven stijgen → 2 → 3 → 1 → werkloosheid stijgt minder snel
5. E overheidsuitgaven stijgen → 3 → 1 → 2 → werkloosheid stijgt minder snel
6. F overheidsuitgaven stijgen → 3 → 2 → 1 → werkloosheid stijgt minder snel

Vraag 11 2 punten

Mark: “Tijdens de vorige economische crisis koos de regering ervoor om meer te bezuinigen. Logisch, zeiden ze toen. Als er minder geld binnenkomt, kun je ook minder geld uitgeven.” Leg in twee stappen uit dat als de overheid gaat bezuinigen, tijdens een economische crisis, de economische crisis kan verergeren.

Vraag 12 2 punten

Bereken de prijs per kilometer van de elektrische scooter. Neem de letters a en b over op je antwoordblad en schrijf je berekening op.

Vraag 13 1 punt

Voor het onderhoud stort Kelly elke maand € 15 op een aparte spaarrekening. Noem een reden waarom het verstandig is om elke maand een vast bedrag voor onderhoud van de scooter te reserveren.

Vraag 14 2 punten

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Kelly rijdt straks misschien een scooter. Ze krijgt daardoor …(1)… (andere bestedingen / een ander inkomen) dan leerlingen zonder scooter. Op haar 18e wil ze graag autorijlessen nemen en de scooter inruilen. Ze houdt hier al rekening mee in haar overzicht. Om dit bedrag bij elkaar te sparen zal Kelly nu …(2)… (haar welvaart moeten verlagen / prioriteiten moeten stellen). Het spaarmotief van Kelly is dan …(3)… (uit voorzorg / voor de rente / voor een doel).

Vraag 15 1 punt

Kelly is het er niet mee eens dat ze geen ov-chipkaart krijgt om de reiskosten met de bus te betalen. De reden: ze ontvangt een inkomen van haar leerwerkbedrijf. Leerlingen die elke dag naar school gaan krijgen wel een ov-chipkaart, terwijl ze volgens haar vaak een bijbaantje hebben. Geef een argument waarom leerlingen die elke dag naar school gaan wel een ov-chipkaart krijgen.

Vraag 16 1 punt

Kelly bekijkt haar overzicht nog een keer: “De bus is de goedkoopste optie, maar ik kies toch liever voor een elektrische scooter.” Noem een reden voor Kelly om te kiezen voor een elektrische scooter in plaats van de bus.

Vraag 17 1 punt

De spanning op de arbeidsmarkt wordt door het CBS gemeten met behulp aantal vacatures van de vacaturegraad (vacaturegraad = ). aantal banen Als het aantal vacatures stijgt heeft dit invloed op de vacaturegraad en daarmee op de mogelijkheid voor werkgevers om geschikt personeel te vinden. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Door de toename van het aantal vacatures wordt de vacaturegraad …(1)… (hoger / lager). Hierdoor wordt het voor werkgevers ...(2)… (makkelijker / moeilijker) om de vacatures te vervullen.

Vraag 18 1 punt

Vaak is het zo dat in tijden van een toenemende spanning op de arbeidsmarkt, meer nieuwe werkzoekenden zich aanbieden op de arbeidsmarkt. Hoe heet de werkloosheid die afneemt doordat meer nieuwe werkzoekenden zich aanbieden op de arbeidsmarkt?

1. A frictiewerkloosheid
2. B geregistreerde werkloosheid
3. C structurele werkloosheid
4. D verborgen werkloosheid

Vraag 19 2 punten

Bereken in één decimaal hoeveel procent de werkloze beroepsbevolking in 2019 ten opzichte van 2018 is gedaald. Schrijf je berekening op.

Vraag 20 1 punt

Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt, zegt: “Dit soort krapte is slecht voor de arbeidsmarkt, de sectoren waarin de krapte het grootst is worden hard geraakt.” Hij spreekt van een vicieuze cirkel van krapte. Hieronder staan drie economische verschijnselen:

1 De arbeidsomstandigheden verslechteren.

2 Het personeelstekort stijgt.

3 De werkdruk per medewerker stijgt. In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische gedachtegang ontstaat?

1. A krapte → 1 → 2 → 3 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
2. B krapte → 1 → 3 → 2 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
3. C krapte → 2 → 1 → 3 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
4. D krapte → 2 → 3 → 1 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
5. E krapte → 3 → 1 → 2 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken
6. F krapte → 3 → 2 → 1 → de sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken

Vraag 21 1 punt

Het grootste probleem volgens Ton Wilthagen is dat bedrijven niet de geschikte werknemers voor het werk kunnen vinden. Welke oplossing past het best bij dit probleem?

1. A Bedrijven zoeken toekomstige werknemers via sociale media.
2. B Bedrijven gaan nieuwe medewerkers zelf opleiden.
3. C Bedrijven bieden hogere lonen.
4. D Bedrijven verbeteren de arbeidsomstandigheden.

Vraag 22 1 punt

Op de langere termijn heeft de hele maatschappij er voordeel van als het personeelstekort wordt opgelost. Een krappe arbeidsmarkt is voordelig voor werkzoekenden en nadelig voor werkgevers. Volgens economen kan aanhoudende krapte op de lange termijn leiden tot afnemende welvaart in een land. Hieronder staan vijf economische verschijnselen:

1 Werkgevers kunnen geen werknemers vinden.

2 De productie in een land neemt af.

3 Er is een tekort aan personeel.

4 Het nationaal inkomen in een land daalt.

5 De welvaart in een land neemt af. In welke regel staan de verschijnselen in de juiste volgorde?

1. A 1→2→3→4→5
2. B 1→2→4→3→5
3. C 1→3→2→4→5
4. D 1→3→4→2→5
5. E 1→4→2→3→5
6. F 1→4→3→2→5

Vraag 23 1 punt

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. De suikerbelasting die Polen heft op ongezonde dranken is een voorbeeld van …(1)… (accijns / houderschapsbelasting). Deze suikerbelasting op ongezonde dranken is een …(2)… (directe / indirecte) belasting.

Vraag 24 1 punt

In welke grafiek wordt de juiste verandering van de aanbodlijn van ongezonde dranken weergegeven als door de suikerbelasting het doel wordt bereikt?

1. A grafiek a
2. B grafiek b
3. C grafiek c
4. D grafiek d

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage

Vraag 25 2 punten

De suikerbelasting heeft gevolgen voor de vennootschapsbelasting die de Poolse overheid ontvangt van de frisdrankindustrie. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Door de suikerbelasting …(1)… (daalt / stijgt) de afzet van de frisdrankindustrie, wordt hun winst lager en betalen zij …(2)…(meer / minder) vennootschapsbelasting.

Vraag 26 1 punt

Bereken de geschatte opbrengsten van de suikerbelasting voor de Poolse overheid. Schrijf je berekening op.

Vraag 27 2 punten

In 2021 bestaat de totale belasting op frisdranken van categorie 1 en 2 uit de btw en de suikerbelasting. De verwachting was dat de totale belastingopbrengst zou stijgen. In werkelijkheid daalde echter de totale belastingopbrengst. Leg in twee stappen uit waardoor de totale belastingopbrengst in werkelijkheid daalde na de invoering van de suikerbelasting.

Vraag 28 1 punt

De Poolse overheid is nu op zoek naar andere manieren om de bevolking te stimuleren minder suiker te gebruiken. Noem een voorbeeld van een manier waarop de Poolse overheid de bevolking kan stimuleren minder suiker te gebruiken.

Vraag 29 1 punt

Lidmaatschap van de EU heeft een aantal gevolgen voor Albanië. Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Als Albanië lid is van de EU, mag Albanië zich beschermen tegen concurrentie uit …(1)… (andere EU-landen / niet-EU-landen). Een voorbeeld van een beschermende maatregel tegen buitenlandse concurrentie is …(2)… (contingentering / een grondstoffenovereenkomst / een monocultuur).

Vraag 30 2 punten

Er is een groot verschil tussen het inkomen per hoofd van de bevolking in de EU-landen en dat van Albanië. Het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking van de EU-landen is € 30.000. Bereken hoeveel keer groter het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking van de EU-landen is vergeleken met Albanië. Schrijf je berekening op.

Vraag 31 2 punten

Bereken voor 2017 het tekort op de betalingsbalans van Albanië in euro’s. Schrijf je berekening op.

Vraag 32 2 punten

Door het lidmaatschap van de EU kan de werkloosheid in Albanië gaan dalen. Leg in twee stappen uit dat door het lidmaatschap van de EU de werkloosheid in Albanië kan gaan dalen.

Vraag 33 1 punt

Door het lidmaatschap van de EU kan de werkloosheid in Albanië ook stijgen. Hieronder staan vijf economische verschijnselen:

1 Albanië wordt lid van de EU.

2 De concurrentie vanuit het buitenland neemt toe.

3 De productie in Albanië daalt.

4 De vraag naar werknemers in Albanië daalt.

5 De werkloosheid in Albanië neemt toe. In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische gedachtegang ontstaat?

1. A 1→2→3→4→5
2. B 1→2→4→3→5
3. C 1→3→2→4→5
4. D 1→3→4→2→5
5. E 1→4→2→3→5
6. F 1→4→3→2→5

Vraag 34 1 punt

Waardoor kan het Albanese lidmaatschap van de EU het mogelijk maken dat werknemers uit Albanië de Nederlandse werknemers gaan verdringen op de Nederlandse arbeidsmarkt?

1. A Door het lidmaatschap hoeven Albanezen die in Nederland werken geen belasting te betalen.
2. B Door het lidmaatschap hoeven Nederlandse werkgevers de Albanezen minder loon te betalen.
3. C Door het lidmaatschap mag Nederland Albanese werknemers niet meer weigeren.
4. D Door het lidmaatschap moet een werkgever evenveel Albanese als Nederlandse werknemers in dienst nemen.

Vraag 35 1 punt

De klanten wisselen hun euro’s in voor de Alkie. De Alkie is een digitale munt. De Alkie is …

1. A chartaal geld
2. B giraal geld
3. C chartaal en giraal geld
4. D geen geld

Vraag 36 1 punt

Is er bij het gebruik van de Alkie sprake van directe ruil of van indirecte ruil en om welke reden?

1. A directe ruil, want er wordt een ruilmiddel gebruikt
2. B directe ruil, want goederen worden tegen goederen geruild
3. C indirecte ruil, want er wordt een ruilmiddel gebruikt
4. D indirecte ruil, want goederen worden tegen goederen geruild

Vraag 37 1 punt

De Alkie stimuleert de lokale economie in het dorp. Leg uit waardoor de Alkie de lokale economie in het dorp stimuleert.

Vraag 38 1 punt

Op dit moment zijn er 15 winkeliers waar met de Alkie betaald kan worden. De winkeliers uit omliggende dorpen zijn ook geïnteresseerd in de Alkie. De initiatiefnemers verwachten dat 90% van alle 70 winkels in de regio Alkemeren zich aansluit bij hun initiatief. Bereken hoeveel winkels zich dan nog moeten aansluiten bij het Alkie-initiatief.

Vraag 39 2 punten

Om de Alkie nog interessanter voor de klanten te maken, doneren de winkeliers van iedere aankoop 2,5% aan een lokaal goed doel. Deze maand werd de opbrengst gedoneerd aan de speeltuinvereniging. Bereken de totale donatie in Alkie van 2,5% aan de speeltuinvereniging, door de huidige 15 winkeliers die ieder een omzet hebben van 10.000 Alkie in deze maand. Schrijf je berekening op.

Vraag 40 1 punt

Welke gegevens hebben Patricia en Yamina nodig om te beoordelen hoeveel de verschillende producten bijdragen aan de totale winst?

1. A afzet, inkoopprijs en kostprijs van de verschillende producten
2. B afzet, verkoopprijs en kostprijs van de verschillende producten
3. C btw, inkoopprijs en kostprijs van de verschillende producten
4. D btw, kostprijs en verkoopprijs van de verschillende producten

Vraag 41 1 punt

Bereken de arbeidsproductiviteit per dag bij de productie van Crispy hondenvoer. Schrijf je berekening op.

Vraag 42 2 punten

Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen. Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan. Patricia vervolgt: “De arbeidsproductiviteit is …(1)… (meer gedaald / minder gestegen) dan de loonkosten. Hierdoor stijgen de loonkosten per product. De winstmarge moet dan …(2)… (dalen / gelijk blijven / stijgen) als we de verkoopprijs gelijk willen houden.”

Vraag 43 2 punten

Bereken na hoeveel maanden de aanschaf van de machine wordt terugverdiend. Schrijf je berekening op.

Vraag 44 1 punt

Yamina zegt: “De arbeidsproductiviteit kan worden verhoogd door de aanschaf van een nieuwe machine, maar er zijn ook nog andere manieren.” Noem nog een andere manier om de arbeidsproductiviteit te verhogen.