Eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Criminaliteit en rechtsstaat, Politiek en beleid, Analyse maatschappelijk vraagstuk: dakloze jongeren.
Het centraal examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3 telt 40 vragen. De meeste vragen gaan over parlementaire democratie (17), criminaliteit (12) en media (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Parlementaire democratie | 16-19, 21-31, 37-38 | 17 |
| Criminaliteit | 1-2, 4-5, 7-14 | 12 |
| Media | 20, 33-34, 36, 39 | 5 |
| Rechtsstaat | 3, 6, 15 | 3 |
| Verzorgingsstaat | 32, 35, 40 | 3 |
Vergeleken met andere jaren
De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 16 examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl sinds 2018. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Criminaliteit en rechtsstaat
tekst 1
“De sfeer in de nacht van zaterdag op zondag tijdens de uitloop van de horeca in Nunspeet was broeierig”, meldt wijkagent Peter van Essen op Twitter. Er waren veel opstootjes waarbij de politie moest ingrijpen. Drie jongeren zijn aangemeld bij Halt.
naar: www.nunspeet.nu van 15 juli 2018
Lees tekst 1.
Vraag 1 1 punt
De politie bestrijdt criminaliteit en heeft verschillende taken, waaronder de taak opsporing van strafbare feiten. Welke andere taak van de politie is te herkennen in tekst 1?
Tekst 1
Steeds meer jongeren dakloos: ‘Te vroeg aan ons lot overgelaten’
Het aantal daklozen is de afgelopen jaren flink gestegen, zo bleek vandaag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook onder jongeren is dat een groot probleem: in de afgelopen drie jaar verdrievoudigde het aantal daklozen tussen de 18 en 30 jaar, tot ruim
5 12.000. Een groot probleem, zeggen hulporganisaties, dat volgens hen vooral te wijten is aan het gebrek aan geschikte woningen. “Pas met een woning krijg je rust”, zegt Hella Masuger van Stichting Zwerfjongeren. “En kun je gaan nadenken over hoe je je schulden kunt aflossen en je leven kunt
10 oppakken. Zonder vast huis blijf je aanmodderen.” Dat je zomaar op straat kunt belanden, weet ook de 27-jarige Mohini. Op haar 18de werd ze dakloos, toen ze officieel meerderjarig was en daardoor niet meer in aanmerking kwam voor jeugdzorg. “Eerst kreeg ik onderdak bij een instantie. Maar na mijn verjaardag stopte dat en kwam ik
15 op straat te staan.” Mohini volgde een studie, maar kon door een lange wachttijd alsnog geen huis vinden. Ze was een ‘economisch dakloze’, iemand die ondanks een studie of baan alsnog geen huis kan vinden. Volgens staatssecretaris Blokhuis wordt de toename van het aantal daklozen in toenemende mate
20 door die groep veroorzaakt. “Pas na twee jaar wachten en rondzwerven vond ik een studio”, vertelt Mohini. “Maar daar moet ik binnenkort uit, omdat ik ben afgestudeerd.”
naar: www.nos.nl van 23 augustus 2019
Bekijk het antwoord
- (de taak) handhaving van de openbare orde (1)
tekst 2
‘Ex-gedetineerden nog te vaak opnieuw in de fout’
Gevangenen vallen veel te vaak in herhaling na hun vrijlating. Bijna de helft van de ex-gedetineerden, 45 procent, gaat binnen twee jaar opnieuw in de fout. Dat zegt de nieuwe hoofddirecteur van de Dienst Justitiële Inrichtingen. “Een ... van 45 procent kan geen maatschappij zich veroorloven.”
naar: www.telegraaf.nl van 28 augustus 2018
Vraag 2 1 punt
Wat moet er op de puntjes in tekst 2 worden ingevuld?
Tekst 2
‘Dakloze jongere heeft vanaf het eerste moment pech’
In tien jaar tijd is het aantal daklozen in Nederland meer dan verdubbeld. Het aantal jonge daklozen
- 18- tot 30-jarigen
- is zelfs verdriedubbeld. Ongeveer 12,6 duizend jongeren zwerven rond op straat, zonder veilige thuisbasis om naartoe te gaan. Volgens Marleen van der Kolk van
5 Stichting Zwerfjongeren Nederland is dat een zeer ernstige zaak, maar is er, door middel van een actieplan, ook sprake van een inhaalslag1). “We zijn jarenlang bezig geweest voor een actieplan, dat sinds januari in volle gang is. Alle aandacht voor het onderwerp is in ieder geval positief, nu moeten we ervoor zorgen dat het aantal daklozen afneemt”, legt Van
10 der Kolk uit. Voor het driejarig actieplan werkt staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) samen met Stichting Zwerfjongeren Nederland en de ministeries van onder meer onderwijs, werk en inkomen en justitie. “De overheid heeft steken laten vallen en deze jongeren laten zwemmen”,
15 zei Blokhuis op een conferentie 2) over dak- en thuisloze jongeren3) . “Ga die jongeren helpen.” Dat is precies wat het doel is van het actieplan. Uiteindelijk worden zoveel mogelijk dak- en thuisloze jongeren geholpen om een zo zelfstandig mogelijk bestaan met een eigen thuis te bereiken. Daarnaast moet het plan een nieuwe instroom van dak- en thuisloze
20 jongeren voorkomen.
“Een dakloze jongere heeft vanaf moment nul pech. Vaak zijn er binnen het gezin problemen en zijn jongeren bezig met dingen waar ze helemaal niet mee bezig zouden moeten zijn”, vertelt Van der Kolk. Ze legt uit dat er bij zwerfjongeren vaak sprake is van een vicieuze cirkel, die erg lastig
25 te doorbreken is. Problemen stapelen zich op en ze raken verstrikt in hun eigen situatie. Vaak zijn er ideeën over daklozen, dat ze verslaafd zijn of uit probleemgezinnen komen. Dat is volgens Van der Kolk slechts deels waar. “Niet iedereen heeft kans om dakloos te worden, maar in deze
30 ingewikkelde maatschappij is de kans wel groter. In veel gevallen krijgen deze jongeren geen (financiële) steun van hun ouders, die schieten niet even iets voor of geven wat zakgeld. Als het dan ook nog fout gaat op school en ze krijgen bijvoorbeeld geldproblemen en verkeerde vrienden, stapelt alles zich op.”
noot 1 inhaalslag = gezamenlijke inspanning om een achterstand in te halen noot 2 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken noot 3 dak- en thuisloze wordt soms door elkaar gebruikt, maar er is een verschil tussen een dakloze en een thuisloze. Iemand die dakloos is heeft geen dak boven zijn hoofd en geen warme, veilige plek om te slapen. Een thuisloze is iemand die geen thuis heeft, geen eigen huis, maar die wel terecht kan bij vrienden, familie of kennissen.
naar: www.metronieuws.nl van 23 augustus 2019
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
tekst 3
OM wil af van briefgeheim op pakketjes
Het Openbaar Ministerie (OM) wil verdachte postpakketten direct kunnen openen. Het gaat om pakketten die zijn verstuurd via PostNL, waar mogelijk drugs of andere illegale goederen in zitten. Het briefgeheim maakt het openen van postpakketten en de opsporing van de daders lastig en tijdrovend. Het briefgeheim moet daarom worden opgeheven, zegt een officier van justitie in het tv-programma Nieuwsuur. Het briefgeheim staat in de Grondwet.
naar: www.destentor.nl van 3 december 2018
Lees tekst 3.
Vraag 3 2 punten
In een rechtsstaat heeft de overheid twee taken, die met elkaar kunnen botsen. Een van deze taken is rechtshandhaving. In tekst 3 staat dat het OM verdachte postpakketten direct wil kunnen openen en daarom het briefgeheim wil afschaffen. Leg uit met welke andere taak van de overheid deze wens van het OM kan botsen. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Deze wens van het OM kan botsen met de taak …, want …
Tekst 3
Staatssecretaris Blokhuis neemt Zwerfsteen in ontvangst uit handen van dak- en thuisloze jongeren
Samen met jongeren uit Den Haag, Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven en Leeuwarden start Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) de campagne Zwerfsteen. Hiermee willen zij bij het Rijk en gemeenten aandacht vragen voor de last die je dag in dag uit bij je draagt als je dak- en/of thuisloos bent. Op 8 oktober 2018 namen Staatssecretaris Paul Blokhuis en Victor Everhardt, wethouder Jeugd van Utrecht, ieder de eerste steen in ontvangst. De jongeren roepen andere jongeren die hetzelfde ervaren op, om in hun eigen gemeentes ook de steen aan te bieden aan ambtenaren en wethouders om aandacht te vragen voor hun situatie en met oplossingen te komen.
Eerder, in juni 2018, organiseerde SZN samen met Kansfonds de conferentie1) ‘Breng de basis op orde’. Tijdens deze conferentie nodigde Staatssecretaris Blokhuis de jongeren uit om met hem in gesprek te gaan over oplossingen. De jongeren stelden een top 3 samen met onderwerpen die wat hun betreft prioriteit hebben als het gaat om verbeteringen in beleid, wet en regelgeving: wonen, inkomen en toegang tot adequate ondersteuning en begeleiding.
noot 1 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken
naar: www.zwerfjongeren.nl
GT-1127-a-b 4/4 lees verdereinde ►►► ν
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- want (voorbeelden van een juist antwoord): (1p)
- het briefgeheim is een recht dat in de Grondwet staat en de overheid moet dit grondrecht van de burger beschermen.
- het opheffen/afschaffen van het briefgeheim gaat ten koste van de privacy van de verzender en de ontvanger van de pakketten.
Vraag 4 2 punten
Hieronder staan vier beweringen over de Halt-straf.
1 Jongeren die een Halt-straf uitvoeren, hoeven niet voor de rechter te verschijnen.
2 Jongeren die een Halt-straf uitvoeren, krijgen een strafblad.
3 Jongeren kunnen als Halt-straf een werkstraf krijgen.
4 Jongeren tussen de 19 en 23 jaar kunnen een Halt-straf krijgen. Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul juist of onjuist in. 1=… 2=… 3=… 4=…
Tekst 3
Staatssecretaris Blokhuis neemt Zwerfsteen in ontvangst uit handen van dak- en thuisloze jongeren
Samen met jongeren uit Den Haag, Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven en Leeuwarden start Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) de campagne Zwerfsteen. Hiermee willen zij bij het Rijk en gemeenten aandacht vragen voor de last die je dag in dag uit bij je draagt als je dak- en/of thuisloos bent. Op 8 oktober 2018 namen Staatssecretaris Paul Blokhuis en Victor Everhardt, wethouder Jeugd van Utrecht, ieder de eerste steen in ontvangst. De jongeren roepen andere jongeren die hetzelfde ervaren op, om in hun eigen gemeentes ook de steen aan te bieden aan ambtenaren en wethouders om aandacht te vragen voor hun situatie en met oplossingen te komen.
Eerder, in juni 2018, organiseerde SZN samen met Kansfonds de conferentie1) ‘Breng de basis op orde’. Tijdens deze conferentie nodigde Staatssecretaris Blokhuis de jongeren uit om met hem in gesprek te gaan over oplossingen. De jongeren stelden een top 3 samen met onderwerpen die wat hun betreft prioriteit hebben als het gaat om verbeteringen in beleid, wet en regelgeving: wonen, inkomen en toegang tot adequate ondersteuning en begeleiding.
noot 1 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken
naar: www.zwerfjongeren.nl
GT-1127-a-b 4/4 lees verdereinde ►►► ν
Bekijk het antwoord
- 1 = juist 2 = onjuist 3 = juist 4 = onjuist indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
tekst 4
Vijftig meter lange wheelie1) kost Katwijker 300 euro
Een wheelie van vijftig meter in Katwijk komt een motorrijder duur te staan. Hij werd veroordeeld tot 300 euro boete en een voorwaardelijke rijontzegging van twee maanden wegens gevaarlijk rijden.
noot 1 wheelie = het rijden op een motor, brommer of fiets met het voorwiel in de lucht
naar: www.omroepwest.nl van 26 augustus 2019
een wheelie
Lees tekst 4.
Vraag 5 1 punt
Strafrechtelijke sancties kun je indelen in hoofdstraffen, bijkomende straffen en maatregelen. Waaronder vallen de sancties die de rechter heeft opgelegd aan de motorrijder?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
tekst 5
Bankovervaller
Een Duitse bankovervaller heeft gebruikgemaakt van zijn juridische recht in de rechtbank voor een vijf dagen lang durende speech. Zijn betoog haalt de internationale media. Veel hielp de speech overigens niet: de bankovervaller verdwijnt voor 12,5 jaar achter de tralies, bepaalde de rechtbank.
naar: www.telegraaf.nl van 10 oktober 2019
Vraag 6 1 punt
Over welk onderdeel van een rechtszitting gaat tekst 5?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
tekst 6
Mag dat: geweld gebruiken als je een inbreker op heterdaad betrapt?
Als je een inbreker op heterdaad betrapt, mag je hem aanhouden. Maar je mag daarbij geen onnodig geweld of wapens gebruiken.
naar: www.indebuurt.nl van 18 juli 2019
Lees tekst 6.
Vraag 7 1 punt
Waaraan maak je je schuldig als je wel bewust onnodig geweld gebruikt tegen de inbreker?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
tekst 7
Voorkomen dat jongeren uit Dordrecht terugvallen in criminele circuit
Jongeren uit Dordrecht in de cel die veroordeeld zijn voor inbraak, overval of straatroof krijgen voortaan hulp om een normaal leven op te bouwen. Daarom gaat uit naam van de burgemeester op 1 maart een re-integratie- officier aan de slag. Die moet ervoor zorgen dat vrijkomende jongeren niet terugvallen in hun oude gewoontes en in plaats daarvan weer naar school gaan en een baan of onderdak krijgen. Nu gaat meer dan de helft van de jongeren die hun straf hebben uitgezeten weer in de fout als ze op vrije voeten komen. Het gaat om een proef die duurt tot het einde van het jaar, maar de burgemeester gaat ervan uit dat de re-integratie-officier een blijvertje is. “Iedereen heeft er baat bij als dit slaagt. Niet alleen de jongeren waar het om gaat, maar vooral ook de maatschappij. Deze vorm van criminaliteit richt immers veel emotionele schade aan. De gevolgen voor de slachtoffers zijn vaak enorm.”
naar: www.ad.nl van 5 februari 2019
Lees tekst 7.
Vraag 8 1 punt
Wat is het doel van de hulp van de re-integratie-officier aan de jongeren in de cel?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Zie tekst 7.
Vraag 9 2 punten
Er zijn verschillende maatschappelijke oorzaken van crimineel gedrag, bijvoorbeeld dat de samenleving steeds anoniemer wordt. Uit tekst 7 blijkt dat met de hulp die de re-integratie-officier de jongeren wil bieden, een van de oorzaken van crimineel gedrag aangepakt kan worden. Leg uit welke maatschappelijke oorzaak van crimineel gedrag aangepakt kan worden met de hulp van de re-integratie-officier. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De oorzaak die kan worden aangepakt, is … want in tekst 7 staat …
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- De oorzaak die kan worden aangepakt, is slechte levensomstandigheden/armoede en werkloosheid (1p)
Vraag 10 1 punt
Uit tekst 7 blijkt dat het criminele gedrag van de jongeren uit Dordrecht immateriële gevolgen heeft. Citeer een zin uit tekst 7 waaruit blijkt dat er immateriële gevolgen zijn.
Bekijk het antwoord
- “Deze vorm van criminaliteit richt immers veel emotionele schade aan.” (1)
tekst 8
Bewoners centrum durven Kronenburgerpark niet meer in
De politie in Nijmegen gaat extra toezicht houden in het centrum en in het Kronenburgerpark. Bij de politie kwam afgelopen week een aantal meldingen van overlast binnen, zegt een woordvoerder. “Daarom gaan we de komende week extra surveilleren.” Verschillende inwoners van het centrum zeggen dat zij ‘s ochtends en ‘s avonds niet meer door het Kronenburgerpark lopen met hun hond, sinds ze worden lastiggevallen door mannen.
naar: De Gelderlander van 2 november 2019
Lees tekst 8.
Vraag 11 1 punt
Onder welke soorten beleid valt het besluit van de politie om extra toezicht te houden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
tekst 9
Twee weken cel voor fietsendief Moerkapelle
Een 34-jarige man is op een snelrechtzitting in Den Haag veroordeeld tot twee weken gevangenisstraf voor een poging een fiets te stelen. Bewoners in Moerkapelle zagen de man aan een fiets rommelen. Toen ze hem daar op aanspraken, zette de man het op een lopen. De buurtbewoners waren echter sneller en zodoende kon hij worden overmeesterd. Kort daarna werd hij overgedragen aan de politie. Volgens de politie moet de man echt van plan zijn geweest de fiets te stelen, gelet op het gereedschap dat hij bij zich had. Er hing de man nog een voorwaardelijke gevangenisstraf boven het hoofd van een eerdere veroordeling voor een soortgelijk misdrijf.
naar: www.ad.nl van 28 september 2019
Vraag 12 2 punten
Hieronder staan vier beweringen naar aanleiding van tekst 9.
1 Als de man de poging om de fiets te stelen binnen zijn proeftijd heeft gedaan, dan moet de man mogelijk nog langer dan twee weken de gevangenis in.
2 Bij de veroordeling van de man is lik-op-stukbeleid toegepast.
3 De man is veroordeeld voor een poging tot een vermogensmisdrijf.
4 In de tekst is een gebrek aan sociale controle te herkennen. Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul juist of onjuist in. 1=… 2=… 3=… 4=…
Bekijk het antwoord
- 1 = juist 2 = juist 3 = juist 4 = onjuist indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
[tabel 1: zie het originele examen]
geregistreerde misdrijven in Nederland soort misdrijf 2017 2018 rijden tijdens rijverbod 70 85 joyriding 250 255 weigeren blaastest / bloedonderzoek 340 515 handelen in harddrugs 6.580 7.045 handelen in softdrugs 5.750 6.025 drugsmisdrijf (overig) 220 190 naar: CBS
Bekijk tabel 1.
Vraag 13 1 punt
Om een beeld te krijgen van de omvang van criminaliteit in Nederland wordt gebruikgemaakt van verschillende soorten onderzoek en statistieken. Van welk soort onderzoek of statistieken zijn de cijfers in tabel 1 afkomstig?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 14 1 punt
Strafbare feiten staan in verschillende wetten of wetboeken, bijvoorbeeld in het Wetboek van Strafrecht. In welke twee andere wetten staan de misdrijven in tabel 1?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- in de Wegenverkeerswet en in de Opiumwet (1)
Vraag 15 2 punten
Hieronder staan vier beweringen over de rechter.
1 De rechter bepaalt hoe hoog de maximumstraffen in het Wetboek van Strafrecht zijn.
2 De rechter mag in zijn uitspraak rekening houden met de achtergrond van de verdachte.
3 De rechter opent een rechtszitting door de tenlastelegging voor te lezen.
4 De rechter spreekt het vonnis uit. Geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul juist of onjuist in. 1=… 2=… 3=… 4=…
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- 1 = onjuist 2 = juist 3 = onjuist 4 = juist indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Politiek en beleid
tekst 10
CDA Brabant wil drugshandel bij evenementen verminderen
De provincie moet eisen stellen aan festivals in Brabant als het gaat om drugspreventie en handhaving. En de provincie moet onderzoeken hoe het gebruik van drugs en de handel erin verminderd kan worden. Dat stelt Statenlid Marcel Deryckere (CDA) in schriftelijke vragen aan … .
naar: www.dtvnieuws.nl van 16 juli 2019
Vraag 16 1 punt
Wat moet er op de puntjes in tekst 10 worden ingevuld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
[afbeelding 1: zie het originele examen]
Heeft u een probleem met de overheid? De … staat voor u klaar.
bron: www.beklijf.nu
Bekijk afbeelding 1 en lees de zin onder de afbeelding.
Vraag 17 1 punt
Wat moet er op de puntjes onder afbeelding 1 worden ingevuld?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
tekst 11
Over wijn bij de kapper
In de zomer van 2018 diende VVD-Kamerlid Ziengs een wetsvoorstel in om ‘blurring’, het vermengen van horeca en detailhandel, mogelijk te maken. Een glas wijn bij de kapper zou dus moeten kunnen.
naar: www.wijnwijs.eu van 16 juli 2019
Vraag 18 1 punt
Kun je uit tekst 11 afleiden of VVD-Kamerlid Ziengs in de zomer van 2018 lid is van de Eerste Kamer of van de Tweede Kamer? Geef een verklaring voor je antwoord. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul je antwoord aan. Ja, Kamerlid Ziengs is lid van de … (kies uit: Eerste/Tweede) Kamer, want ... of Nee, dat kun je niet weten, want …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als beide antwoordelementen juist zijn.
tekst 12
Bar sluit per direct
Tijdens een zaterdagnacht vond een ernstig geweldsincident plaats in een horecagelegenheid in Arnhem. Dit was niet de eerste keer dat zich misstanden en geweldsincidenten bij de bar voordeden. De … vindt dat deze aaneenschakeling van ernstige incidenten de openbare orde en veiligheid aantasten. Daarom heeft hij de bar per direct gesloten.
naar: www.arnhemsekoerier.nl van 12 april 2019
Vraag 19 1 punt
Wat moet er op de puntjes in tekst 12 worden ingevuld?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
tekst 13
Bewijs voor machtsmisbruik
Topambtenaren van de Belastingdienst hebben opzettelijk toeslagen voor kinderopvang stop laten zetten, zelfs in zaken waarin al vaststond dat ouders er wel gewoon recht op hadden. De onrechtmatige1) stopzettingen werden tot op het hoogste niveau bij de Belastingdienst besproken. Dit bewijs voor machtsmisbruik door de Belastingdienst duikt op in documenten die de staatssecretaris van Financiën openbaar maakte na een verzoek van RTL Nieuws en Trouw. noot 1 onrechtmatig = in strijd met de wet
naar: www.rtlnieuws.nl van 18 november 2019
Lees tekst 13.
Vraag 20 2 punten
De massamedia hebben verschillende functies voor democratische besluitvorming, bijvoorbeeld de functie meningsvorming en de functie aandragen van onderwerpen voor de politieke agenda. Leg uit welke andere functie voor democratische besluitvorming RTL Nieuws en het dagblad Trouw vervuld hebben. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De functie … (vul functie van de massamedia voor democratische besluitvorming in), want uit tekst 13 blijkt …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking De functie ‘informatie / informatieve functie’ mag niet goed gerekend worden.
Zie tekst 13.
Vraag 21 1 punt
Leg uit wie in het parlement uitleg moet geven over het handelen van de topambtenaren in tekst 13. Kies uit de:
1 directeur van de Belastingdienst,
2 staatssecretaris van Financiën,
3 topambtenaren van de Belastingdienst. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De … (vul nummer in), want …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- De (nummer) 2 (staatssecretaris van Financiën), want hij is (politiek) verantwoordelijk (voor het handelen van de ambtenaren) / er is sprake van ministeriële verantwoordelijkheid. (1)
Vraag 22 1 punt
De sociaaldemocratische en de liberale stroming verschillen op verschillende terreinen van mening. Op het gebied van sommige kwesties zijn ze het echter ook vaak met elkaar eens. Op het gebied van welke kwesties zullen de standpunten van de sociaaldemocratische en de liberale stroming het meest overeenkomen?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
tekst 14
Tweede Kamer wil statiegeld op blikje
Wie een blikje frisdrank koopt, moet daarover straks statiegeld betalen. Een Kamermeerderheid wil de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat dwingen om een systeem op te zetten voor statiegeld op blik. Op initiatief van regeringspartij ChristenUnie komt er een … te liggen met deze wens, die mede is ondertekend door coalitiepartners CDA en D66. Ook het linkse blok van SP, GroenLinks en PvdA is groot voorstander van statiegeld op blik, waarmee een meerderheid ontstaat.
naar: www.ad.nl van 10 oktober 2019
Vraag 23 1 punt
Wat moet er op de puntjes in tekst 14 worden ingevuld?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
tekst 15
Minister: interessant idee om op je 16e al te mogen stemmen
De leeftijd waarop je mag stemmen, moet omlaag van 18 naar 16 jaar. Dat zegt een belangrijke adviesraad van de regering. Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken) noemt het een interessant idee. “We hebben een mooie uitdrukking: jong geleerd is oud gedaan. Daar zit wat in.” VVD-fractievoorzitter Dijkhoff is geen voorstander van verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd. Dijkhoff moet het rapport nog lezen, maar denkt niet dat het hem op andere gedachten zal brengen.
naar: www.rtlnieuws.nl van 24 juni 2019
Lees tekst 15.
Vraag 24 1 punt
Ollongren is minister namens de politieke partij D66. Bij welk uitgangspunt van D66 past het advies uit tekst 15?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Juiste antwoorden zijn (een van de volgende): − democratisering van de politiek (en samenleving) / Burgers moeten meer inspraak hebben op de politieke besluitvorming. − bestuurlijke vernieuwing (1)
Zie tekst 15.
Vraag 25 1 punt
De parlementaire democratie heeft een aantal kenmerken. Op welk kenmerk van de parlementaire democratie heeft tekst 15 betrekking?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 26 2 punten
Stemmen is een manier waarop burgers invloed kunnen uitoefenen op de politieke besluitvorming, net zoals demonstreren of het verzamelen van handtekeningen en die aanbieden aan politici. Noem nog drie andere manieren waarop burgers invloed kunnen uitoefenen op de politieke besluitvorming.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste manieren zijn (drie van de volgende): − oprichten van politieke partijen − lidmaatschap van een politieke partij en meedoen in een politieke partij − inschakelen van politieke partijen − oprichten van actie- of belangengroepen − beïnvloeding via lidmaatschap van en deelname aan actie- of pressiegroepen − indienen van een klacht of bezwaarschrift bij de regering, het parlement, het college van B en W, de gemeenteraad − persoonlijk contact opnemen met politici (minister, lid Tweede Kamer, lid B en W, raadslid) en ambtenaren − inschakelen van de media, de openbaarheid zoeken − klachten over het gedrag van bestuursorganen, van ambtenaren van de Rijksoverheid en van de politie deponeren bij de Nationale ombudsman − gebruikmaken van officiële inspraakmogelijkheden tijdens het besluitvormingsproces, bijvoorbeeld tijdens hoorzittingen in de Tweede Kamer en gebruikmaken van spreekrecht tijdens de vergadering van de gemeenteraad − bij onenigheid met de overheid/gemeente de rechter inschakelen − verzoek indienen om een referendum te houden in de gemeente indien drie manieren juist (2) indien twee manieren juist (1) indien minder dan twee manieren juist (0) (2)
tekst 16
Eén ‘reserveminister’ afwezig bij Prinsjesdag
Eén minister zal afwezig zijn bij de ceremonie op Prinsjesdag dit jaar. Diegene houdt zich als de ‘aangewezen overlevende’ schuil op een geheime locatie tijdens de troonrede. Hij of zij moet het landsbestuur overnemen als de Ridderzaal getroffen zou worden door een terreuraanslag of een andere ramp waarbij de kabinetsleden omkomen.
naar: NRC Handelsblad van 31 augustus 2019
Lees tekst 16.
Vraag 27 1 punt
Waarbij zal die aangewezen minister afwezig zijn?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
[tabel 2: zie het originele examen]
De fracties van de regeringspartijen in de Eerste Kamer na de verkiezingen op 27 mei 2019
partij aantal zetels VVD 12 CDA 9 D66 7 ChristenUnie 4 naar: www.eerstekamer.nl/fracties
Vraag 28 1 punt
Tabel 2 laat de fracties van de regeringspartijen in de Eerste Kamer zien na de verkiezingen in mei 2019. Hoeveel zetels komt de regering in de Eerste Kamer tekort voor een meerderheid?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
tekst 17
Europese ministers van Financiën wijzen nieuwe lijst van witwaslanden af
Een nieuwe zwarte lijst die Europese lidstaten moet helpen witwassen aan te pakken, is unaniem afgewezen door de ministers van Financiën. Doordat er onlangs nieuwe richtlijnen zijn opgesteld om witwassen en terrorismefinanciering tegen te gaan, dreigen meer landen op de zwarte lijst te komen.
naar: www.nos.nl van 7 maart 2019
Lees tekst 17.
Vraag 29 1 punt
Welke Europese instelling heeft tegen de nieuwe lijst gestemd?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 30 1 punt
Welke instelling van de Europese Unie mag als enige wetsvoorstellen indienen?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 31 2 punten
Hieronder staat een aantal uitgangspunten van verschillende politieke stromingen in Nederland. Wat zijn twee uitgangspunten van de sociaaldemocratische stroming? Kies twee nummers uit onderstaand rijtje.
1 deregulering
2 internationale solidariteit
3 nationalisme
4 rentmeesterschap
5 veel ruimte voor de vrije markt
6 verkleinen van verschillen in macht en welvaart
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- (nummer) 2 (1)
- (nummer) 6 (1)
Analyse maatschappelijk vraagstuk: dakloze jongeren
Bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 40 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 3 van het bronnenboekje.
Lees tekst 1.
Vraag 32 2 punten
Een maatschappelijk vraagstuk als dakloze jongeren kun je vanuit vier verschillende invalshoeken bekijken, bijvoorbeeld vanuit de sociaal- culturele invalshoek. Leg uit welke twee andere invalshoeken naar voren komen in de regels 1-10 van tekst 1. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 De … invalshoek komt naar voren, want …
2 De … invalshoek komt naar voren, want …
Tekst 1
Steeds meer jongeren dakloos: ‘Te vroeg aan ons lot overgelaten’
Het aantal daklozen is de afgelopen jaren flink gestegen, zo bleek vandaag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook onder jongeren is dat een groot probleem: in de afgelopen drie jaar verdrievoudigde het aantal daklozen tussen de 18 en 30 jaar, tot ruim
5 12.000. Een groot probleem, zeggen hulporganisaties, dat volgens hen vooral te wijten is aan het gebrek aan geschikte woningen. “Pas met een woning krijg je rust”, zegt Hella Masuger van Stichting Zwerfjongeren. “En kun je gaan nadenken over hoe je je schulden kunt aflossen en je leven kunt
10 oppakken. Zonder vast huis blijf je aanmodderen.” Dat je zomaar op straat kunt belanden, weet ook de 27-jarige Mohini. Op haar 18de werd ze dakloos, toen ze officieel meerderjarig was en daardoor niet meer in aanmerking kwam voor jeugdzorg. “Eerst kreeg ik onderdak bij een instantie. Maar na mijn verjaardag stopte dat en kwam ik
15 op straat te staan.” Mohini volgde een studie, maar kon door een lange wachttijd alsnog geen huis vinden. Ze was een ‘economisch dakloze’, iemand die ondanks een studie of baan alsnog geen huis kan vinden. Volgens staatssecretaris Blokhuis wordt de toename van het aantal daklozen in toenemende mate
20 door die groep veroorzaakt. “Pas na twee jaar wachten en rondzwerven vond ik een studio”, vertelt Mohini. “Maar daar moet ik binnenkort uit, omdat ik ben afgestudeerd.”
naar: www.nos.nl van 23 augustus 2019
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- De sociaaleconomische invalshoek komt naar voren, want (voorbeelden van een juist antwoord): (1p)
- de maatschappelijke/sociaaleconomische/financiële positie van dakloze jongeren komt aan de orde (r. 6-10).
- in r. 6-10 wordt er een verband gelegd tussen de belangen van dakloze jongeren / het belang van geschikte woningen en de maatschappelijke positie van dakloze jongeren.
- in r. 6-10 wordt ingegaan op de factoren die de maatschappelijke positie van dakloze jongeren (mede) bepalen / op het feit dat schulden/een gebrek aan geschikte woningen de maatschappelijke positie van dakloze jongeren (mede) bepalen.
Zie tekst 1.
Vraag 33 2 punten
Tekst 1 is verschenen op de website van de NOS. Niet alles wat er gebeurt, verschijnt in een krant, op een website, of wordt uitgezonden door een televisiezender. Bij de selectie van nieuws spelen een aantal criteria een rol. Noem twee selectiecriteria die een rol gespeeld kunnen hebben bij de beslissing van de NOS-redactie om tekst 1 te plaatsen op de website van de NOS. Geef bij beide selectiecriteria een verklaring waarom het criterium een rol gespeeld kan hebben. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Selectiecriterium 1: … want … Selectiecriterium 2: … want …
Tekst 1
Steeds meer jongeren dakloos: ‘Te vroeg aan ons lot overgelaten’
Het aantal daklozen is de afgelopen jaren flink gestegen, zo bleek vandaag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook onder jongeren is dat een groot probleem: in de afgelopen drie jaar verdrievoudigde het aantal daklozen tussen de 18 en 30 jaar, tot ruim
5 12.000. Een groot probleem, zeggen hulporganisaties, dat volgens hen vooral te wijten is aan het gebrek aan geschikte woningen. “Pas met een woning krijg je rust”, zegt Hella Masuger van Stichting Zwerfjongeren. “En kun je gaan nadenken over hoe je je schulden kunt aflossen en je leven kunt
10 oppakken. Zonder vast huis blijf je aanmodderen.” Dat je zomaar op straat kunt belanden, weet ook de 27-jarige Mohini. Op haar 18de werd ze dakloos, toen ze officieel meerderjarig was en daardoor niet meer in aanmerking kwam voor jeugdzorg. “Eerst kreeg ik onderdak bij een instantie. Maar na mijn verjaardag stopte dat en kwam ik
15 op straat te staan.” Mohini volgde een studie, maar kon door een lange wachttijd alsnog geen huis vinden. Ze was een ‘economisch dakloze’, iemand die ondanks een studie of baan alsnog geen huis kan vinden. Volgens staatssecretaris Blokhuis wordt de toename van het aantal daklozen in toenemende mate
20 door die groep veroorzaakt. “Pas na twee jaar wachten en rondzwerven vond ik een studio”, vertelt Mohini. “Maar daar moet ik binnenkort uit, omdat ik ben afgestudeerd.”
naar: www.nos.nl van 23 augustus 2019
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van juiste selectiecriteria met juiste verklaringen (twee van de volgende): − actualiteit, want de cijfers over het aantal daklozen zijn de dag dat het bericht geplaatst is (‘vandaag’) bekendgemaakt door het CBS − de nabijheid, want het gaat om cijfers over het aantal daklozen / dakloze jongeren in Nederland − de belangstelling van het (grote) publiek, want de NOS kan verwachten dat een onderwerp als dakloze jongeren veel belangstelling trekt − het is opmerkelijk/uitzonderlijk/schokkend, want de stijging van het aantal daklozen tussen de 18-30 jaar kan opmerkelijk genoemd worden − ‘human interest’, want het verhaal van Mohini geeft de cijfers een menselijk/persoonlijk gezicht / emotie per juist selectiecriterium met bijbehorende verklaring (1) (2)
Zie tekst 1.
Vraag 34 1 punt
Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria. Een criterium is het scheiden van feiten en meningen. Leg uit of in tekst 1 wel of niet aan het criterium ‘scheiden van feiten en meningen’ is voldaan. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. In tekst 1 is … (wel/niet) aan het criterium voldaan, want …
Tekst 1
Steeds meer jongeren dakloos: ‘Te vroeg aan ons lot overgelaten’
Het aantal daklozen is de afgelopen jaren flink gestegen, zo bleek vandaag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook onder jongeren is dat een groot probleem: in de afgelopen drie jaar verdrievoudigde het aantal daklozen tussen de 18 en 30 jaar, tot ruim
5 12.000. Een groot probleem, zeggen hulporganisaties, dat volgens hen vooral te wijten is aan het gebrek aan geschikte woningen. “Pas met een woning krijg je rust”, zegt Hella Masuger van Stichting Zwerfjongeren. “En kun je gaan nadenken over hoe je je schulden kunt aflossen en je leven kunt
10 oppakken. Zonder vast huis blijf je aanmodderen.” Dat je zomaar op straat kunt belanden, weet ook de 27-jarige Mohini. Op haar 18de werd ze dakloos, toen ze officieel meerderjarig was en daardoor niet meer in aanmerking kwam voor jeugdzorg. “Eerst kreeg ik onderdak bij een instantie. Maar na mijn verjaardag stopte dat en kwam ik
15 op straat te staan.” Mohini volgde een studie, maar kon door een lange wachttijd alsnog geen huis vinden. Ze was een ‘economisch dakloze’, iemand die ondanks een studie of baan alsnog geen huis kan vinden. Volgens staatssecretaris Blokhuis wordt de toename van het aantal daklozen in toenemende mate
20 door die groep veroorzaakt. “Pas na twee jaar wachten en rondzwerven vond ik een studio”, vertelt Mohini. “Maar daar moet ik binnenkort uit, omdat ik ben afgestudeerd.”
naar: www.nos.nl van 23 augustus 2019
Bekijk het antwoord
Opmerking Het antwoord dat niet (voldoende) aan het criterium ‘scheiden van feiten en meningen’ is voldaan met als uitleg dat woorden als ‘flink’ en ‘een groot’ niet feitelijk / niet objectief zijn, mag ook goed gerekend worden.
Lees tekst 2.
Vraag 35 4 punten
Het onderwerp dakloze jongeren is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is dat het vraagstuk de aandacht krijgt van de media. Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk en geef voor elk kenmerk aan waarom uit tekst 2 blijkt dat dit kenmerk van toepassing is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Kenmerk 1: … Dit blijkt uit tekst 2, want … Kenmerk 2: … Dit blijkt uit tekst 2, want …
Tekst 1
Steeds meer jongeren dakloos: ‘Te vroeg aan ons lot overgelaten’
Het aantal daklozen is de afgelopen jaren flink gestegen, zo bleek vandaag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook onder jongeren is dat een groot probleem: in de afgelopen drie jaar verdrievoudigde het aantal daklozen tussen de 18 en 30 jaar, tot ruim
5 12.000. Een groot probleem, zeggen hulporganisaties, dat volgens hen vooral te wijten is aan het gebrek aan geschikte woningen. “Pas met een woning krijg je rust”, zegt Hella Masuger van Stichting Zwerfjongeren. “En kun je gaan nadenken over hoe je je schulden kunt aflossen en je leven kunt
10 oppakken. Zonder vast huis blijf je aanmodderen.” Dat je zomaar op straat kunt belanden, weet ook de 27-jarige Mohini. Op haar 18de werd ze dakloos, toen ze officieel meerderjarig was en daardoor niet meer in aanmerking kwam voor jeugdzorg. “Eerst kreeg ik onderdak bij een instantie. Maar na mijn verjaardag stopte dat en kwam ik
15 op straat te staan.” Mohini volgde een studie, maar kon door een lange wachttijd alsnog geen huis vinden. Ze was een ‘economisch dakloze’, iemand die ondanks een studie of baan alsnog geen huis kan vinden. Volgens staatssecretaris Blokhuis wordt de toename van het aantal daklozen in toenemende mate
20 door die groep veroorzaakt. “Pas na twee jaar wachten en rondzwerven vond ik een studio”, vertelt Mohini. “Maar daar moet ik binnenkort uit, omdat ik ben afgestudeerd.”
naar: www.nos.nl van 23 augustus 2019
Tekst 2
‘Dakloze jongere heeft vanaf het eerste moment pech’
In tien jaar tijd is het aantal daklozen in Nederland meer dan verdubbeld. Het aantal jonge daklozen
- 18- tot 30-jarigen
- is zelfs verdriedubbeld. Ongeveer 12,6 duizend jongeren zwerven rond op straat, zonder veilige thuisbasis om naartoe te gaan. Volgens Marleen van der Kolk van
5 Stichting Zwerfjongeren Nederland is dat een zeer ernstige zaak, maar is er, door middel van een actieplan, ook sprake van een inhaalslag1). “We zijn jarenlang bezig geweest voor een actieplan, dat sinds januari in volle gang is. Alle aandacht voor het onderwerp is in ieder geval positief, nu moeten we ervoor zorgen dat het aantal daklozen afneemt”, legt Van
10 der Kolk uit. Voor het driejarig actieplan werkt staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) samen met Stichting Zwerfjongeren Nederland en de ministeries van onder meer onderwijs, werk en inkomen en justitie. “De overheid heeft steken laten vallen en deze jongeren laten zwemmen”,
15 zei Blokhuis op een conferentie 2) over dak- en thuisloze jongeren3) . “Ga die jongeren helpen.” Dat is precies wat het doel is van het actieplan. Uiteindelijk worden zoveel mogelijk dak- en thuisloze jongeren geholpen om een zo zelfstandig mogelijk bestaan met een eigen thuis te bereiken. Daarnaast moet het plan een nieuwe instroom van dak- en thuisloze
20 jongeren voorkomen.
“Een dakloze jongere heeft vanaf moment nul pech. Vaak zijn er binnen het gezin problemen en zijn jongeren bezig met dingen waar ze helemaal niet mee bezig zouden moeten zijn”, vertelt Van der Kolk. Ze legt uit dat er bij zwerfjongeren vaak sprake is van een vicieuze cirkel, die erg lastig
25 te doorbreken is. Problemen stapelen zich op en ze raken verstrikt in hun eigen situatie. Vaak zijn er ideeën over daklozen, dat ze verslaafd zijn of uit probleemgezinnen komen. Dat is volgens Van der Kolk slechts deels waar. “Niet iedereen heeft kans om dakloos te worden, maar in deze
30 ingewikkelde maatschappij is de kans wel groter. In veel gevallen krijgen deze jongeren geen (financiële) steun van hun ouders, die schieten niet even iets voor of geven wat zakgeld. Als het dan ook nog fout gaat op school en ze krijgen bijvoorbeeld geldproblemen en verkeerde vrienden, stapelt alles zich op.”
noot 1 inhaalslag = gezamenlijke inspanning om een achterstand in te halen noot 2 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken noot 3 dak- en thuisloze wordt soms door elkaar gebruikt, maar er is een verschil tussen een dakloze en een thuisloze. Iemand die dakloos is heeft geen dak boven zijn hoofd en geen warme, veilige plek om te slapen. Een thuisloze is iemand die geen thuis heeft, geen eigen huis, maar die wel terecht kan bij vrienden, familie of kennissen.
naar: www.metronieuws.nl van 23 augustus 2019
Bekijk het antwoord
- Kenmerk: Het gaat om een probleem dat door gezamenlijke actie of door de politiek kan worden opgelost. Dit blijkt uit tekst 2, want er is een actieplan om de dak- en thuisloze jongeren te helpen / om een nieuwe instroom van dak- en thuisloze jongeren te voorkomen waarvoor de overheid samenwerkt met Stichting Zwerfjongeren Nederland / waarvoor staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) samenwerkt met Stichting Zwerfjongeren Nederland en andere ministeries. Kenmerk: Er is sprake van een situatie die veel mensen onwenselijk vinden / die veel mensen in strijd vinden met bepaalde waarden en/of normen. Dit blijkt uit tekst 2, want (een van de volgende): − het aantal jonge daklozen van 18-30 jaar is de afgelopen tien jaar verdriedubbeld. − ongeveer 12,6 duizend jongeren zwerven rond op straat, zonder veilige thuisbasis om naartoe te gaan. − Marleen van der Kolk van Stichting Zwerfjongeren Nederland geeft aan (namens Stichting Zwerfjongeren Nederland) de vele dakloze jongeren in Nederland een ernstige zaak te vinden. − dat er zoveel jongeren op straat rondzwerven zonder veilige thuisbasis om naar toe te gaan, is in strijd met (de waarde) veiligheid. per juist kenmerk (1) per juiste bijpassende uitleg (1) (4)
Zie tekst 2.
Vraag 36 1 punt
In welke zin van tekst 2 komen vooroordelen over daklozen naar voren?
A “Alle aandacht voor het onderwerp is in ieder geval positief, nu moeten we ervoor zorgen dat het aantal daklozen afneemt”, legt Van der Kolk
Tekst 1
Steeds meer jongeren dakloos: ‘Te vroeg aan ons lot overgelaten’
Het aantal daklozen is de afgelopen jaren flink gestegen, zo bleek vandaag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook onder jongeren is dat een groot probleem: in de afgelopen drie jaar verdrievoudigde het aantal daklozen tussen de 18 en 30 jaar, tot ruim
5 12.000. Een groot probleem, zeggen hulporganisaties, dat volgens hen vooral te wijten is aan het gebrek aan geschikte woningen. “Pas met een woning krijg je rust”, zegt Hella Masuger van Stichting Zwerfjongeren. “En kun je gaan nadenken over hoe je je schulden kunt aflossen en je leven kunt
10 oppakken. Zonder vast huis blijf je aanmodderen.” Dat je zomaar op straat kunt belanden, weet ook de 27-jarige Mohini. Op haar 18de werd ze dakloos, toen ze officieel meerderjarig was en daardoor niet meer in aanmerking kwam voor jeugdzorg. “Eerst kreeg ik onderdak bij een instantie. Maar na mijn verjaardag stopte dat en kwam ik
15 op straat te staan.” Mohini volgde een studie, maar kon door een lange wachttijd alsnog geen huis vinden. Ze was een ‘economisch dakloze’, iemand die ondanks een studie of baan alsnog geen huis kan vinden. Volgens staatssecretaris Blokhuis wordt de toename van het aantal daklozen in toenemende mate
20 door die groep veroorzaakt. “Pas na twee jaar wachten en rondzwerven vond ik een studio”, vertelt Mohini. “Maar daar moet ik binnenkort uit, omdat ik ben afgestudeerd.”
naar: www.nos.nl van 23 augustus 2019
Tekst 2
‘Dakloze jongere heeft vanaf het eerste moment pech’
In tien jaar tijd is het aantal daklozen in Nederland meer dan verdubbeld. Het aantal jonge daklozen
- 18- tot 30-jarigen
- is zelfs verdriedubbeld. Ongeveer 12,6 duizend jongeren zwerven rond op straat, zonder veilige thuisbasis om naartoe te gaan. Volgens Marleen van der Kolk van
5 Stichting Zwerfjongeren Nederland is dat een zeer ernstige zaak, maar is er, door middel van een actieplan, ook sprake van een inhaalslag1). “We zijn jarenlang bezig geweest voor een actieplan, dat sinds januari in volle gang is. Alle aandacht voor het onderwerp is in ieder geval positief, nu moeten we ervoor zorgen dat het aantal daklozen afneemt”, legt Van
10 der Kolk uit. Voor het driejarig actieplan werkt staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) samen met Stichting Zwerfjongeren Nederland en de ministeries van onder meer onderwijs, werk en inkomen en justitie. “De overheid heeft steken laten vallen en deze jongeren laten zwemmen”,
15 zei Blokhuis op een conferentie 2) over dak- en thuisloze jongeren3) . “Ga die jongeren helpen.” Dat is precies wat het doel is van het actieplan. Uiteindelijk worden zoveel mogelijk dak- en thuisloze jongeren geholpen om een zo zelfstandig mogelijk bestaan met een eigen thuis te bereiken. Daarnaast moet het plan een nieuwe instroom van dak- en thuisloze
20 jongeren voorkomen.
“Een dakloze jongere heeft vanaf moment nul pech. Vaak zijn er binnen het gezin problemen en zijn jongeren bezig met dingen waar ze helemaal niet mee bezig zouden moeten zijn”, vertelt Van der Kolk. Ze legt uit dat er bij zwerfjongeren vaak sprake is van een vicieuze cirkel, die erg lastig
25 te doorbreken is. Problemen stapelen zich op en ze raken verstrikt in hun eigen situatie. Vaak zijn er ideeën over daklozen, dat ze verslaafd zijn of uit probleemgezinnen komen. Dat is volgens Van der Kolk slechts deels waar. “Niet iedereen heeft kans om dakloos te worden, maar in deze
30 ingewikkelde maatschappij is de kans wel groter. In veel gevallen krijgen deze jongeren geen (financiële) steun van hun ouders, die schieten niet even iets voor of geven wat zakgeld. Als het dan ook nog fout gaat op school en ze krijgen bijvoorbeeld geldproblemen en verkeerde vrienden, stapelt alles zich op.”
noot 1 inhaalslag = gezamenlijke inspanning om een achterstand in te halen noot 2 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken noot 3 dak- en thuisloze wordt soms door elkaar gebruikt, maar er is een verschil tussen een dakloze en een thuisloze. Iemand die dakloos is heeft geen dak boven zijn hoofd en geen warme, veilige plek om te slapen. Een thuisloze is iemand die geen thuis heeft, geen eigen huis, maar die wel terecht kan bij vrienden, familie of kennissen.
naar: www.metronieuws.nl van 23 augustus 2019
Bekijk het antwoord
- Antwoord: D (1)
uit.
B “De overheid heeft steken laten vallen en deze jongeren laten zwemmen”, zei Blokhuis op een conferentie over dak- en thuisloze jongeren.
C In tien jaar tijd is het aantal daklozen in Nederland meer dan verdubbeld.
D Vaak zijn er ideeën over daklozen, dat ze verslaafd zijn of uit probleemgezinnen komen.
Lees tekst 3.
Vraag 37 2 punten
Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) is een belangengroep van dak- en thuisloze jongeren. Een kenmerk van belangengroepen is dat ze bepaalde belangen nastreven. Noem een ander kenmerk van belangengroepen en geef aan waarom uit tekst 3 blijkt dat Stichting Zwerfjongeren Nederland daaraan voldoet. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Kenmerk: … SZN voldoet daaraan, want uit tekst 3 blijkt …
Tekst 3
Staatssecretaris Blokhuis neemt Zwerfsteen in ontvangst uit handen van dak- en thuisloze jongeren
Samen met jongeren uit Den Haag, Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven en Leeuwarden start Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) de campagne Zwerfsteen. Hiermee willen zij bij het Rijk en gemeenten aandacht vragen voor de last die je dag in dag uit bij je draagt als je dak- en/of thuisloos bent. Op 8 oktober 2018 namen Staatssecretaris Paul Blokhuis en Victor Everhardt, wethouder Jeugd van Utrecht, ieder de eerste steen in ontvangst. De jongeren roepen andere jongeren die hetzelfde ervaren op, om in hun eigen gemeentes ook de steen aan te bieden aan ambtenaren en wethouders om aandacht te vragen voor hun situatie en met oplossingen te komen.
Eerder, in juni 2018, organiseerde SZN samen met Kansfonds de conferentie1) ‘Breng de basis op orde’. Tijdens deze conferentie nodigde Staatssecretaris Blokhuis de jongeren uit om met hem in gesprek te gaan over oplossingen. De jongeren stelden een top 3 samen met onderwerpen die wat hun betreft prioriteit hebben als het gaat om verbeteringen in beleid, wet en regelgeving: wonen, inkomen en toegang tot adequate ondersteuning en begeleiding.
noot 1 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken
naar: www.zwerfjongeren.nl
GT-1127-a-b 4/4 lees verdereinde ►►► ν
Bekijk het antwoord
Opmerking Een antwoord dat SZN voldoet aan het kenmerk van belangengroepen omdat uit tekst 3 blijkt dat zij bij Rijk / gemeenten / politici aandacht vraagt voor de situatie van dak- en thuisloze jongeren mag goed gerekend worden mits een juist verband wordt gelegd met het beïnvloeden van de politieke besluitvorming.
Zie tekst 3.
Vraag 38 2 punten
Stichting Zwerfjongeren Nederland kan verschillende machtsmiddelen inzetten om voor de belangen van dak- en thuisloze jongeren op te komen. Leg uit welk machtsmiddel te herkennen is in tekst 3. Noem nog een ander machtsmiddel dat een belangengroep kan inzetten om voor haar belangen op te komen. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een machtsmiddel dat te herkennen is in tekst 3 is …, want … Een ander machtsmiddel: …
Tekst 3
Staatssecretaris Blokhuis neemt Zwerfsteen in ontvangst uit handen van dak- en thuisloze jongeren
Samen met jongeren uit Den Haag, Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven en Leeuwarden start Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) de campagne Zwerfsteen. Hiermee willen zij bij het Rijk en gemeenten aandacht vragen voor de last die je dag in dag uit bij je draagt als je dak- en/of thuisloos bent. Op 8 oktober 2018 namen Staatssecretaris Paul Blokhuis en Victor Everhardt, wethouder Jeugd van Utrecht, ieder de eerste steen in ontvangst. De jongeren roepen andere jongeren die hetzelfde ervaren op, om in hun eigen gemeentes ook de steen aan te bieden aan ambtenaren en wethouders om aandacht te vragen voor hun situatie en met oplossingen te komen.
Eerder, in juni 2018, organiseerde SZN samen met Kansfonds de conferentie1) ‘Breng de basis op orde’. Tijdens deze conferentie nodigde Staatssecretaris Blokhuis de jongeren uit om met hem in gesprek te gaan over oplossingen. De jongeren stelden een top 3 samen met onderwerpen die wat hun betreft prioriteit hebben als het gaat om verbeteringen in beleid, wet en regelgeving: wonen, inkomen en toegang tot adequate ondersteuning en begeleiding.
noot 1 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken
naar: www.zwerfjongeren.nl
GT-1127-a-b 4/4 lees verdereinde ►►► ν
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Een machtsmiddel dat te herkennen is in tekst 3 is (een van de volgende): (1p)
- toegang tot belangrijke politici / invloedrijke personen want uit tekst 3 blijkt dat SZN toegang heeft tot staatssecretaris Blokhuis en de wethouder Jeugd van Utrecht.
- bezit van vaardigheden / goed kunnen organiseren van campagnes/conferenties, want uit tekst 3 blijkt dat SZN (samen met anderen) een conferentie startte/organiseerde.
- de omvang van de groep die een organisatie vertegenwoordigt, want uit tekst 3 blijkt dat SZN samen met jongeren uit verschillende steden de campagne Zwerfsteen startte, waaruit blijkt dat SZN veel jongeren vertegenwoordigt.
- Een ander machtsmiddel (voorbeelden van juiste antwoorden): (1p)
- toegang tot de media
- (gebruik van) kennis/deskundigheid (over het onderwerp)
- bezit van geld/vermogen
- gebruikmaken van je positie/relaties
- het inzetten van personen met gezag/charisma
- zitting hebben in of deel uitmaken van adviesorganen van het bestuur/de regering
Opmerking Wanneer als ‘ander machtsmiddel’ een machtsmiddel wordt genoemd dat in tekst 3 te herkennen is, mag dit goed gerekend worden als dit niet al als antwoord op de eerste deelvraag is gegeven.
Vraag 39 3 punten
Stel dat je de beeldvorming over dakloze jongeren of daklozen in het algemeen wilt beïnvloeden via de media. Je wilt dat mensen een positiever en meer divers beeld van daklozen krijgen. Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de massamedia. Een daarvan is de multi-step-flow-theorie. Leg uit hoe de beïnvloeding van mensen volgens de drie stappen van de multi-step-flow-theorie verloopt. Beschrijf vervolgens een manier waarop jij de beeldvorming van mensen over daklozen zou proberen te veranderen als je uitgaat van de multi-step-flow-theorie. Let op: Je hoeft alleen de eerste stap te beschrijven.
Tekst 3
Staatssecretaris Blokhuis neemt Zwerfsteen in ontvangst uit handen van dak- en thuisloze jongeren
Samen met jongeren uit Den Haag, Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven en Leeuwarden start Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) de campagne Zwerfsteen. Hiermee willen zij bij het Rijk en gemeenten aandacht vragen voor de last die je dag in dag uit bij je draagt als je dak- en/of thuisloos bent. Op 8 oktober 2018 namen Staatssecretaris Paul Blokhuis en Victor Everhardt, wethouder Jeugd van Utrecht, ieder de eerste steen in ontvangst. De jongeren roepen andere jongeren die hetzelfde ervaren op, om in hun eigen gemeentes ook de steen aan te bieden aan ambtenaren en wethouders om aandacht te vragen voor hun situatie en met oplossingen te komen.
Eerder, in juni 2018, organiseerde SZN samen met Kansfonds de conferentie1) ‘Breng de basis op orde’. Tijdens deze conferentie nodigde Staatssecretaris Blokhuis de jongeren uit om met hem in gesprek te gaan over oplossingen. De jongeren stelden een top 3 samen met onderwerpen die wat hun betreft prioriteit hebben als het gaat om verbeteringen in beleid, wet en regelgeving: wonen, inkomen en toegang tot adequate ondersteuning en begeleiding.
noot 1 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken
naar: www.zwerfjongeren.nl
GT-1127-a-b 4/4 lees verdereinde ►►► ν
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Voor een beschrijving van een manier om de beeldvorming van mensen over daklozen te veranderen uitgaande van de eerste stap van de multi-step-flow-theorie (voorbeeld van een juiste beschrijving): (1p)
- Ik zou een campagne starten / een reclamespotje maken waarin een of meer bekende Nederlanders vertellen dat daklozen niet per se verslaafden zijn die dakloos zijn geraakt door hun eigen schuld, maar dat veel daklozen gewoon pech hebben gehad door omstandigheden. (Met de bedoeling dat deze informatie uiteindelijk wordt overgenomen door het grote publiek.)
Opmerking In de beschrijving van de manier waarop de kandidaat de beeldvorming van mensen over daklozen zou proberen te veranderen uitgaande van de eerste stap van de multi-step-flow theorie, moet naar voren komen dat de kleine groep gezaghebbende/belangrijke opinieleiders/personen een (positieve) mening of informatie uitdraagt over daklozen (die kan worden overgenomen).
Vraag 40 3 punten
Nederland is een verzorgingsstaat. In een verzorgingsstaat heeft de overheid de taak om voor bepaalde zaken te zorgen. Zo heeft de overheid bijvoorbeeld tot taak om te zorgen voor voldoende werkgelegenheid. Noem een andere taak die de overheid in een verzorgingsstaat heeft, waarbij een maatregel past die de overheid volgens jou zou kunnen of moeten nemen om dakloze jongeren te helpen. Noem een maatregel die de overheid volgens jou zou kunnen of moeten nemen om dakloze jongeren te helpen, die past bij de door jou genoemde taak van de overheid in een verzorgingsstaat. Leg vervolgens met behulp van informatie uit het bronnenboekje uit waarom deze maatregel dakloze jongeren kan helpen. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een andere taak die de overheid in een verzorgingsstaat heeft: … Een hierbij passende maatregel die de overheid zou kunnen of moeten nemen om dakloze jongeren te helpen is … Dit kan dakloze jongeren helpen omdat in tekst … (vul nummer van de tekst in) staat …
Tekst 3
Staatssecretaris Blokhuis neemt Zwerfsteen in ontvangst uit handen van dak- en thuisloze jongeren
Samen met jongeren uit Den Haag, Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven en Leeuwarden start Stichting Zwerfjongeren Nederland (SZN) de campagne Zwerfsteen. Hiermee willen zij bij het Rijk en gemeenten aandacht vragen voor de last die je dag in dag uit bij je draagt als je dak- en/of thuisloos bent. Op 8 oktober 2018 namen Staatssecretaris Paul Blokhuis en Victor Everhardt, wethouder Jeugd van Utrecht, ieder de eerste steen in ontvangst. De jongeren roepen andere jongeren die hetzelfde ervaren op, om in hun eigen gemeentes ook de steen aan te bieden aan ambtenaren en wethouders om aandacht te vragen voor hun situatie en met oplossingen te komen.
Eerder, in juni 2018, organiseerde SZN samen met Kansfonds de conferentie1) ‘Breng de basis op orde’. Tijdens deze conferentie nodigde Staatssecretaris Blokhuis de jongeren uit om met hem in gesprek te gaan over oplossingen. De jongeren stelden een top 3 samen met onderwerpen die wat hun betreft prioriteit hebben als het gaat om verbeteringen in beleid, wet en regelgeving: wonen, inkomen en toegang tot adequate ondersteuning en begeleiding.
noot 1 conferentie = bijeenkomst, bijvoorbeeld om een vraagstuk te bespreken
naar: www.zwerfjongeren.nl
GT-1127-a-b 4/4 lees verdereinde ►►► ν
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Dit kan dakloze jongeren helpen omdat in tekst 2 staat dat dakloze jongeren vaak problemen hebben en verstrikt raken in hun eigen situatie (r. 21-26). Begeleiding/ondersteuning (ook op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg) kan de jongeren helpen hier uit te komen (1) of
- Een andere taak die de overheid in een verzorgingsstaat heeft: de overheid is verantwoordelijk voor een minimumniveau van bestaanszekerheid van alle burgers (1p)
- Dit kan dakloze jongeren helpen omdat in tekst 2 staat dat de (dakloze) jongeren in veel gevallen geen (financiële) steun van hun ouders kregen/krijgen en het mis kan gaan als ze geldproblemen krijgen (r. 30-35) (1p)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vmbo-gl/tl Maatschappijkunde 2022, tijdvak 3. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2022/vmbo-gl/documenten/cse-3/gt-1127-a-22-3-o
Andere examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1 (op examenblad.nl)
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3?
Het centraal examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3 telt 40 vragen. De meeste vragen gaan over parlementaire democratie (17), criminaliteit (12) en media (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/vmbo-gl/documenten/cse-3/gt-1127-a-22-3-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2022, tijdvak 3 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.