Eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Politiek en beleid, Criminaliteit en rechtsstaat, Analyse maatschappelijk vraagstuk: Verkeersonveiligheid door de fatbike.
Het centraal examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1 loopt tot vraag 40. Van 37 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over parlementaire democratie (14), criminaliteit (14) en rechtsstaat (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Parlementaire democratie | 1-5, 7-10, 12-13, 25, 34, 38 | 14 |
| Criminaliteit | 15, 17-18, 21-24, 26-27, 29-33 | 14 |
| Rechtsstaat | 14, 16, 19-20, 28 | 5 |
| Media | 6, 35, 40 | 3 |
| Verzorgingsstaat | 11 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 16 examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl sinds 2018. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Politiek en beleid
tekst 1
tekst 1
Nieuwe cijfers fatbike-ongelukken schetsen schrikbarend beeld
(1) Het aantal ongelukken met fatbikes stijgt. Het letsel is vaak ernstig omdat de voertuigen soms wel 40 tot 50 kilometer per uur kunnen.
(2) Tessa Biesheuvel, hoofd Spoedeisende Hulp op het Amsterdam UMC, ziet steeds vaker jongeren met letsel op de spoedeisende hulp. "Vooral jonge kinderen, tussen de 10 en 14 met ernstige aangezichtsverwondingen en botbreuken. Jongeren hebben vaak niet door hoe hard zo'n ding kan gaan. We hebben een aantal keer per week jongeren met letsel hier op de afdeling."
(3) Ook neurochirurg Maarten Bot van het Amsterdam UMC ziet steeds vaker jonge patiënten met ernstig letsel. "Ik zie dagelijks op mijn werk dat er een toename is aan jonge mensen die hersenletsel hebben na een ongeluk en soms een hersenoperatie nodig hebben om te kunnen overleven.”
(4) Volgens Bot is de schade vaak ernstig en worden de risico's dan ook onderschat. "Mensen begrijpen vaak onvoldoende wat de hersenen nou precies zijn. Het is namelijk geen stevig materiaal, maar een soort zachte pudding. Bij een harde val ontstaan er scheuren en die kunnen maar gedeeltelijk herstellen, waardoor de kans op blijvende schade erg reëel is. De hersenen zijn echt heel kwetsbaar."
(5) Veiligheid NL, het kenniscentrum voor letselpreventie, ziet landelijk een sterke toename van het aantal behandelingen op de spoedeisende hulp na een verkeersongeval met een fatbike. In 2022 waren dit zeven gevallen, in 2023 nam dit toe tot 59. En in de eerste vier maanden van 2024 zijn er 33 gevallen geregistreerd. Dit waren alleen nog ongevallen waarbij de fatbiker zelf gewond raakte. Daarnaast werden in het onderzoek niet alle afdelingen van spoedeisende hulp onderzocht, dus het werkelijke aantal ligt nog hoger.
(6) Het kabinet gaat maatregelen nemen tegen het opvoeren van de fietsen. Zo wordt het bezit en het gebruik van de opvoersetjes verboden en houdt de politie sinds begin dit jaar controles op rollerbanken die speciaal voor elektrische fietsen zijn.
(7) Neurochirurg Bot pleit vooral voor het gebruik van een fietshelm. "Zo'n helm zorgt ervoor dat je hersenen minder schade oplopen tijdens een val. Een fietshelm beschermt niet tegen alles, maar wel tegen een groot deel van het letsel. Het verlaagt de kans op zwaar letsel behoorlijk."
bron: nhnieuws.nl van 6 juni 2024
Nieuw kabinet kijkt naar FvD voor meerderheid in Eerste Kamer
De nieuwe coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB heeft geen meerderheid in de Eerste Kamer en moet daarvoor aankloppen bij oppositiepartijen. Voor rechtse plannen is de steun van minstens vier kleine partijen nodig, waaronder Forum voor Democratie, JA21 en de SGP.
PVV, VVD en BBB hebben 30 zetels in de Eerste Kamer. NSC is niet vertegenwoordigd in de senaat.
bron: nos.nl van 30 mei 2024
Lees tekst 1.
Vraag 1 1 punt
Hoeveel zetels komen de coalitiepartijen tekort voor een meerderheid in de Eerste Kamer?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Zie tekst 1.
Vraag 2 1 punt
In het parlement zitten oppositiepartijen. Waarin kunnen oppositiepartijen nog meer zitten?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 3 2 punten
Hieronder staan vier uitspraken over gemeenteraadsleden en wethouders.
1 Zij stemmen over gemeentelijk beleid.
2 Zij worden volksvertegenwoordigers genoemd.
3 Zij zijn verantwoordelijk voor het gemeentelijk beleid.
4 Zij zitten in het dagelijks bestuur van de gemeente.
→ Geef van elke uitspraak aan of die over gemeenteraadsleden of wethouders gaat.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met gemeenteraadsleden of wethouders.
1 = … 2 = … 3 = … 4 = …
Bekijk het antwoord
1 = gemeenteraadsleden 2 = gemeenteraadsleden 3 = wethouders 4 = wethouders
indien vier antwoorden juist (2)
indien drie of twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Vraag 4 2 punten
Hieronder staan vier standpunten van verschillende politieke partijen en vier begrippen.
Bekijk het antwoord
a = 4 (progressief) of 2 (liberaal)
b = 1 (populistisch)
c = 2 (liberaal)
d = 3 (nationalistisch) of 1 (populistisch)
indien vier antwoorden juist (2)
indien drie of twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Opmerking
Let op: elk begrip mag maar één keer worden gebruikt.
bron: websites van verschillende politieke partijen, geraadpleegd januari 2025
→ Welk begrip hoort bij welk standpunt? Let op: elk begrip mag maar één keer worden gebruikt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met het juiste cijfer.
a = …
b = …
c = …
d = …
tekst 2
tekst 2
Minister: helmplicht voor jonge fatbike-rijders is misschien goed idee
(1) Minister Madlener van Infrastructuur en Waterstaat voelt wel iets voor een helmplicht voor jonge gebruikers van elektrische fietsen, waaronder fatbikes. Zo'n plicht tot een bepaalde leeftijd bestaat al in Zweden en hij wil kijken of dat ook in Nederland kan.
(2) "Dat is misschien een goed idee. Ik denk dat het wel kan helpen. Het is veiliger en zal de fatbike een stuk minder aantrekkelijker maken", zei Madlener in het Vragenuurtje. Overigens vindt hij het ook verstandig als ouderen een helm dragen als ze op een elektrische fiets rijden, want ook die krijgen nog weleens een ongeluk.
(3) Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer wil een minimumleeftijd of helmplicht voor de populaire tweewielers. Ze kunnen makkelijk opgevoerd worden en er vinden steeds meer ongelukken plaats waarbij fatbikes betrokken zijn. "Ze terroriseren onze straten", zei D66-Kamerlid Bamenga.
(4) Madlener is naar eigen zeggen niet tegen maatregelen, maar vindt dat de Kamer wel moet accepteren dat dat bredere consequenties heeft. "Het is heel moeilijk, zo niet onmogelijk, om een onderscheid te maken tussen een fatbike en een gewone elektrische fiets. Een minimumleeftijd of een helmplicht zal dan ook moeten gelden voor gebruikers van een e-bike."
(5) Op 1 januari vorig jaar werd een helm ook verplicht op snorfietsen en - scooters. Sinds die tijd is de verkoop van die vervoersmiddelen sterk gedaald.
(6) Veilig Verkeer Nederland is blij om te horen dat de minister luistert naar de kritiek en de zorgen over de fatbike, maar vindt dat er nog meer moet gebeuren. Zo hoopt de organisatie dat de minister een leeftijdsgrens wel wil onderzoeken. "Wij zouden zeggen: vanaf 16 jaar pas op de fatbike, omdat kinderen die jonger zijn de gevaren nog helemaal niet goed kunnen inschatten."
(7) Madlener maakte bekend dat er aanstaande donderdag een campagne begint die wijst op de gevaren van het opvoeren van fatbikes en andere elektrische fietsen. Dat is vaak erg makkelijk, maar de tweewielers gaan dan wel veel harder dan de toegestane 25 kilometer per uur. Bovendien ben je niet verzekerd als je een ongeluk veroorzaakt met een opgevoerde e-bike.
bron: nos.nl van 3 september 2024
Debat over verzamelen van inlichtingen door de politie
Het Team Openbare Orde Inlichtingen van de politie zou onwettig informatie verzamelen over burgers. De Tweede Kamer debatteert hierover op woensdag 24 januari. Aanleiding is een mediabericht van mei 2023.
Het debat is op 16 mei 2023 aangevraagd door Kamerlid Stephan van Baarle (DENK). Aanleiding vormde het bericht ‘Inlichtingendienst van politie bespioneert illegaal onschuldige burgers’ van RTL Nieuws. Hierin staat dat de politie op een onwettige manier informatie verzamelt over onschuldige Nederlanders. Dit gebeurt al vele jaren en op grote schaal door een inlichtingendienst van de politie, die door geen enkele instantie wordt gecontroleerd, aldus de onderzoeksredactie van RTL Nieuws. Demissionair minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) komt voor het debat naar de Kamer.
bron: tweedekamer.nl van 23 januari 2024
Lees tekst 2.
Vraag 5 1 punt
Welke taak van het parlement heeft Kamerlid Stephan van Baarle vervuld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
Zie tekst 2.
Vraag 6 2 punten
Media vervullen verschillende functies die van belang zijn voor een democratie.
→ Leg uit dat RTL Nieuws zowel de waakhondfunctie als de agendafunctie heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. RTL Nieuws heeft de waakhondfunctie vervuld, want uit tekst 2 blijkt … RTL Nieuws heeft de agendafunctie vervuld, want uit tekst 2 blijkt …
Bekijk het antwoord
- RTL Nieuws heeft de waakhondfunctie vervuld, want uit tekst 2 blijkt (voorbeeld van een juist antwoord) dat het beleid van (demissionair) minister Yeşilgöz-Zegerius gecontroleerd is door RTL Nieuws / door onderzoek van RTL Nieuws misstanden bij de inlichtingendienst van de politie worden getoond. (1)
- RTL Nieuws heeft de agendafunctie vervuld, want uit tekst 2 blijkt (voorbeeld van een juist antwoord) dat naar aanleiding van een bericht van RTL Nieuws Kamerlid Van Baarle een debat heeft aangevraagd / door een bericht van RTL Nieuws het onderwerp op de politieke agenda is gekomen. (1)
Opmerking
Alleen een scorepunt toekennen voor een juiste uitleg als deze past bij de juiste functie voor de democratie.
tekst 3
Recht op reparatie
De richtlijnen voor het recht op reparatie zijn definitief goedgekeurd door de ministers van de EU-landen die over het beleidsterrein gaan.
Onder de right to repair-richtlijnen moeten fabrikanten Europese burgers verder ondersteunen in het aanvragen en uitvoeren van reparaties aan producten. Zo moeten fabrikanten ook na de wettelijke garantieperiode 'tegen een redelijke prijs en binnen een redelijke termijn' reparatieservices en reserveonderdelen aanbieden. De richtlijnen hebben betrekking op onder meer smartphones, wasmachines en stofzuigers.
bron: tweakers.net van 30 mei 2024
Lees tekst 3.
Vraag 7 1 punt
Welke Europese instantie heeft in tekst 3 de richtlijnen voor het recht op reparatie definitief goedgekeurd?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Zie tekst 3.
Vraag 8 1 punt
Onder welk beleidsterrein vallen de richtlijnen uit tekst 3?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
Vraag 9 2 punten
Hieronder staan zes uitgangspunten van verschillende politieke stromingen.
1 ruimte voor de vrije markt 2 grote rol van de overheid 3 gespreide verantwoordelijkheid 4 volledig zelfbestuur 5 eigen verantwoordelijkheid 6 rentmeesterschap → Welke twee uitgangspunten horen bij de christendemocratische stroming? Kies twee nummers uit het rijtje.
Bekijk het antwoord
- nummer = 3 (1)
- nummer = 6 (1)
tekst 4
Eindhovense politici verdeeld over monarchie
Eindhoven maakt zich op voor Koningsdag. Een goed moment om te vragen hoe lokale politici kijken naar de monarchie. Uit een rondvraag onder Eindhovense fractievoorzitters blijken de ideeën daarover uiteen te lopen.
Dré Rennenberg van Ouderen Appèl:
“Het Koninklijk Huis doet volgens mij op een democratische wijze hun werk en laat het landsbelang voorop staan tegenover het eigenbelang. Ik zie Koningsdag dan ook als een feestdag die aangeeft dat het Koningshuis bij ons hoort, het is een goede traditie.”
Rudy Reker van de LPF:
“Uit betrouwbare verhalen weet ik dat een monarch in het buitenland meer aandacht krijgt dan een president. Handelsreizen waar de koning bij aanwezig is, scoren voor de ondernemers die meereizen altijd beter dan wanneer een minister of president alléén het hoogste orgaan is.”
Virginia Jonkers van de PvdD:
“De koning en de andere leden van het Koningshuis zouden net als andere Nederlandse burgers belasting moeten betalen.”
Eva de Bruijn van GroenLinks:
“Wij vinden het niet meer van deze tijd dat iemand enkel omwille van diens familie, staatshoofd wordt.”
bron: studio040.nl van 26 april 2024
Lees tekst 4.
Vraag 10 2 punten
Hieronder staan vier beweringen over de uitspraken van de fractievoorzitters uit tekst 4.
1 De uitspraak van Dré Rennenberg gaat over de onschendbaarheid van de koning.
2 De uitspraak van Rudy Reker gaat over de vertegenwoordigende rol van de koning.
3 De uitspraak van Virginia Jonkers gaat over het Geheim van Noordeinde.
4 De uitspraak van Eva de Bruijn gaat over erfopvolging. → Geef van elke bewering aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist.
1 = … 2 = … 3 = … 4 = …
Bekijk het antwoord
1 = onjuist 2 = juist 3 = onjuist 4 = juist
indien vier antwoorden juist (2)
indien drie of twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Vraag 11 1 punt
Welke uitspraak over de verzorgingsstaat is juist?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
tekst 5
Wetsvoorstel moet schoolverzuim terugdringen
Scholen moeten meer doen om langdurige schooluitval te voorkomen. Betere registratie van afwezigheid moet hierbij helpen. Dat staat in het wetsvoorstel ‘Terugdringen Schoolverzuim’ dat door staatssecretaris Mariëlle Paul van Onderwijs naar de Tweede Kamer is gestuurd.
Het wetsvoorstel moet ervoor zorgen dat scholen een betere en preventieve aanpak ontwikkelen als het gaat om schoolverzuim. Hierbij hoort een goede registratie en monitoring van de aan- en afwezigheid van kinderen en jongeren tot 18 jaar die nog onder de leerplicht vallen.
bron: nji.nl van 2 december 2024
Lees tekst 5.
Vraag 12 1 punt
Welke taak van het kabinet heeft staatssecretaris Mariëlle Paul vervuld in tekst 5?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Vraag 13 1 punt
Welke uitspraak over beleidsambtenaren is juist?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
tekst 6
Dochter president Kameroen deelt 'illegale' foto waarin ze zoent met vrouw
In Kameroen is ophef ontstaan nadat de dochter van president Biya een foto op sociale media had geplaatst waarin ze een vrouw zoent. In het Afrikaanse land zijn relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht verboden.
De 26-jarige Brenda Biya zoent op de foto met het Braziliaanse model Layyons Valença. In een Instagram-bericht schrijft ze onder de foto: "Ik ben helemaal weg van jou en ik wil dat de wereld het weet." Ook deelt ze een artikel van de Franse krant Le Monde waarin staat dat ze uit de kast is gekomen.
Personen die in Kameroen homoseksuele handelingen uitvoeren of een relatie hebben met iemand van hetzelfde geslacht, riskeren een gevangenisstraf van maximaal vijf jaar. President Biya heeft nog niet officieel gereageerd.
Veel grote landelijke media berichten niet over de foto omdat omroepen sancties opgelegd krijgen voor het delen van afbeeldingen van homoseksualiteit.
De 91-jarige Biya werd in 1982 president van Kameroen en is een van de langst regerende leiders van Afrika.
bron: nos.nl van 4 juli 2024
Lees tekst 6.
Vraag 14 2 punten
Uit tekst 6 blijkt dat bepaalde grondrechten die gelden in de Nederlandse parlementaire democratie niet gelden in Kameroen.
→ Welke twee grondrechten gelden volgens tekst 6 niet in Kameroen?
Bekijk het antwoord
Juiste antwoorden zijn (twee van de volgende): − artikel 1 van de grondwet / gelijkheidsbeginsel − persvrijheid
− vrijheid van meningsuiting
per juist antwoord (1)
Criminaliteit en rechtsstaat
Zie tekst 6.
Vraag 15 1 punt
Leg met behulp van tekst 6 uit dat criminaliteit een relatief begrip is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Criminaliteit is een relatief begrip, want uit tekst 6 blijkt …
Bekijk het antwoord
Criminaliteit is een relatief begrip, want uit tekst 6 blijkt (voorbeeld van een juist antwoord) in Kameroen zijn relaties tussen mensen met hetzelfde geslacht verboden, in Nederland zijn die niet verboden.
tekst 7
Dader en slachtoffer roofoverval zien elkaar in de rechtbank
(1) De nachtelijke rooftocht van de 19-jarige vrouw op een scooter heeft nog steeds flinke impact op haar slachtoffers. In de vroege ochtend van 15 juni van 2023 pleegt de vrouw, met een medeverdachte, maar liefst drie overvallen in Bussum en Hilversum.
(2) De eerste overval vindt plaats in Bussum. De vrouwen op de scooter stappen af bij het slachtoffer. De twee overvallers gaan voor en achter de jonge vrouw staan, de voorste haalt het wapen tevoorschijn en richt het op het slachtoffer. Ze dwingen haar tot het geven van haar mobiele telefoon.
(3) Dan rijdt het duo door naar Hilversum om opnieuw twee jonge vrouwen te overvallen. De overvallers maken tijdens hun tocht onder andere mobiele telefoons, tassen en identiteitskaarten buit.
(4) De slachtoffers voelen nog steeds de gevolgen van de overval op hun dagelijkse leven. Een van de slachtoffers zit in de zaal en besluit toch gebruik te maken van het …. "Ze hebben geen idee wat ze mij en de andere slachtoffers hebben aangedaan. Het is echt niet niks." Vooral het gemak waarmee het verdachte duo besloot de overvallen te plegen, verbaast het slachtoffer.
(5) De advocaat van een ander slachtoffer leest een tekst voor, afkomstig van de moeder van het slachtoffer. Hieruit blijkt dat de impact van de overval langzaam maar zeker duidelijk werd bij haar dochter. "Wat blijft zijn de paniekaanvallen bij de sociale gelegenheden, misselijkheid en blokkeren terwijl je wilt meedoen."
(6) De verdachte heeft een erg zware en traumatische jeugd gehad, die uitvoerig wordt besproken in de rechtszaal. Deskundigen adviseren onder andere een PIJ-maatregel vanwege de gedragsstoornissen die hun oorzaak vinden in de jeugd van de verdachte. Door deze stoornissen wordt ze ook minder toerekeningsvatbaar geacht.
(7) De reclassering sluit zich aan bij dit advies, maar adviseert ook het jeugdstrafrecht toe te passen.
(8) De officier van justitie acht alle verdenkingen bewezen en gaat mee in het advies voor jeugdstrafrecht. Daarom eist de officier vijf maanden jeugddetentie met jeugd-tbs. De rechtbank doet over twee weken uitspraak.
bron: nhnieuws.nl van 26 maart 2024
Lees tekst 7.
Vraag 16 1 punt
Welk recht van slachtoffers moet worden ingevuld op de puntjes in de vierde alinea van tekst 7?
Bekijk het antwoord
spreekrecht
Zie tekst 7.
Vraag 17 2 punten
Criminaliteit kan materiële en immateriële gevolgen hebben. → Noem een materieel en een immaterieel gevolg van de delicten uit tekst 7 waarvoor de vrouw terechtstaat.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. materieel gevolg: … immaterieel gevolg: …
Bekijk het antwoord
- materieel gevolg: financiële kosten voor het vervangen van telefoon / tas / identiteitskaart (1)
- immaterieel gevolg: paniekaanvallen / misselijkheid / blokkeren (1)
Zie tekst 7.
Vraag 18 1 punt
In tekst 7 is een taak van de reclassering te herkennen. Wat is een andere taak van de reclassering?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Zie tekst 7.
Vraag 19 1 punt
Over welk onderdeel van de rechtszitting gaat de laatste alinea van tekst 7?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Zie tekst 7.
Vraag 20 1 punt
Voor welke rechter of rechters staat de verdachte?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Zie tekst 7.
Vraag 21 1 punt
Hieronder staan twee uitspraken over de PIJ-maatregel.
1 Een PIJ-maatregel kan worden omgezet in tbs.
2 Het doel van een PIJ-maatregel is het voorkomen van recidive. → Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul aan met juist of onjuist. 1 = … 2 = …
Bekijk het antwoord
1 = juist 2 = juist
Opmerking
Het scorepunt alleen toekennen als beide antwoorden juist zijn.
tekst 8
Telefoon en fietsen
We weten dat het gevaarlijk is om tijdens het fietsen je telefoon te gebruiken. Sinds 2019 is er daarom een verbod op het vasthouden van je telefoon op de fiets en kun je een boete krijgen. Toch gebruiken nog steeds veel jongeren hun telefoon tijdens het fietsen.
Uit gesprekken met scholieren komt naar voren dat jongeren niet bang zijn om een boete te krijgen voor telefoongebruik op de fiets. Door de lage pakkans is een boete voor deze groep jongeren niet reden genoeg om hun telefoon niet meer te gebruiken tijdens het fietsen. “Ik word toch niet gepakt”, zeggen scholieren. “Ze controleren nooit.”
bron: regiobodeonline.nl van 9 januari 2024
Lees tekst 8.
Vraag 22 1 punt
Beleidsmaatregelen kunnen worden beoordeeld op effectiviteit en wenselijkheid.
De maatregel in tekst 8 is niet effectief.
→ Waarom is de maatregel niet effectief?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De maatregel is niet effectief, want in tekst 8 staat dat …
Bekijk het antwoord
De maatregel is niet effectief, want in tekst 8 staat dat (voorbeeld van een juist antwoord) veel jongeren hun telefoon nog steeds gebruiken tijdens het fietsen.
Zie tekst 8.
Vraag 23 1 punt
Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag proberen te verklaren. Welke theorie is te herkennen in de uitspraken van de scholieren?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Zie tekst 8.
Vraag 24 1 punt
In welke wet staat het verbod uit tekst 8?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
tekst 9
Bizar dat we minder geweld tegen agenten als goed nieuws bestempelen. Agenten, boa’s maar ook winkelpersoneel hebben té vaak te maken met hufters die hen aanvallen. Blijkbaar lukt het niet om normaal te doen. Dus ja, dan zwaarder straffen: taakstrafverbod!
bron: x.com/ingridmichon van 15 april 2024
Lees tekst 9.
Vraag 25 1 punt
Ingrid Michon is Tweede Kamerlid. In het bericht noemt ze een oplossing voor het geweld tegen agenten.
→ Past de oplossing van Ingrid Michon bij de visie van de liberale stroming of bij de visie van de sociaaldemocratische stroming ten aanzien van de bestrijding van criminaliteit? Leg je antwoord uit. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De oplossing past bij de … (vul in: liberale stroming of sociaaldemocratische stroming), want …
Bekijk het antwoord
De oplossing past bij de liberale stroming, want haar oplossing is gericht op zwaarder straffen / repressie.
Opmerking
Alleen een scorepunt toekennen als beide antwoordelementen juist zijn.
Vraag 26 2 punten
Slachtofferenquêtes zijn een manier om de omvang van criminaliteit te meten. Deze manier van meten heeft voordelen en nadelen. → Noem een voordeel en een nadeel van deze manier van meten. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. voordeel: … nadeel: …
Bekijk het antwoord
- voordeel (voorbeeld van een juist antwoord): (1)
Ook niet-aangegeven misdrijven komen in de cijfers naar voren.
- nadeel (voorbeelden van een juist antwoord): (1)
− Er kan een emotionele drempel bestaan voor het beantwoorden van de vragenlijsten.
− Voor sommige vormen van criminaliteit zijn niet altijd aanwijsbare slachtoffers waardoor die niet gemeten worden.
tekst 10
Burgemeester zint op extra maatregelen naar aanleiding van schietpartijen
Burgemeester Van den Tillaar wil meer grip krijgen op wapenbezit in de stad. Dit naar aanleiding van de schietpartijen die afgelopen zaterdag en gisteren plaatsvonden in de gemeente Vlissingen. Bij dit laatste incident viel een dode, het onderzoek naar dit geweldsincident is nog volop bezig.
“Zeer ernstig, schokkend” aldus Van den Tillaar. “Ik overweeg een veiligheidsrisicogebied te gaan aanwijzen waarbij men preventief gefouilleerd kan worden. Dat betekent dat ik op die manier meer grip kan krijgen op wapenbezit in de stad. Dat is een vergaande maatregel want het tast ook de vrijheid en privacy van mensen aan. Maar ik denk dat we op dat punt gekomen zijn. Ik laat op dit moment uitzoeken wat de consequenties zijn, welk gebied het zou moeten zijn en op welke termijn. Daarover heb ik overleg met …. Maar ik heb echt serieus in mijn hoofd om deze maatregel in te gaan zetten de komende periode om daarmee de rust en veiligheid terug te brengen in Vlissingen.”
bron: 112vlissingen-souburg.nl van 6 september 2024
Lees tekst 10.
Vraag 27 1 punt
Welke andere leden van de driehoek moeten op de puntjes in tekst 10 worden ingevuld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Zie tekst 10.
Vraag 28 2 punten
In de rechtsstaat heeft de overheid twee taken die met elkaar kunnen botsen. Dit noemen we ook wel het dilemma van de rechtsstaat. → Leg uit welk dilemma van de rechtsstaat in tekst 10 te herkennen is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. In tekst 10 is het dilemma tussen … en … te herkennen, want uit tekst 10 blijkt …
Bekijk het antwoord
- In tekst 10 is het dilemma tussen rechtshandhaving en rechtsbescherming te herkennen, (1)
- want uit tekst 10 blijkt dat de burgemeester de maatregel preventief fouilleren wil invoeren (rechtshandhaving), maar dat daardoor de (burger)rechten (van verdachten) beperkt worden (rechtsbescherming) (1)
of
- In tekst 10 is het dilemma tussen veiligheid en privacy te herkennen, (1)
- want uit tekst 10 blijkt dat de burgemeester de maatregel preventief fouilleren wil invoeren (veiligheid), maar dat daardoor de (burger)rechten (van verdachten) beperkt worden (privacy) (1)
tekst 11
Geen straf voor doodslag
De rechtbank Noord-Holland heeft een 53-jarige man ontslagen van rechtsvervolging en legt hem dus geen straf op voor de doodslag op een man. De doodslag vond plaats in een vechtpartij in Den Helder, waarbij het slachtoffer door een nekklem is overleden. De rechtbank acht doodslag bewezen, maar ontslaat de verdachte van rechtsvervolging omdat hij uit zelfverdediging handelde.
bron: rechtspraak.nl van 2 april 2024
Lees tekst 11.
Vraag 29 1 punt
Waarom heeft de 53-jarige man uit tekst 11 geen straf van de rechtbank gekregen?
Omdat er volgens de rechtbank sprake is van
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
tekst 12
… is het geheel van rechterlijke uitspraken en is tevens een rechtsbron, die niet in de wet te vinden is.
bron: hvbjuristen.nl, geraadpleegd 1 november 2024
Lees tekst 12.
Vraag 30 1 punt
Welk begrip moet op de puntjes in tekst 12 worden ingevuld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
tekst 13
Veroordeeld
Een 18-jarige man uit Utrecht is vandaag veroordeeld tot een celstraf van 180 dagen, waarvan 45 dagen voorwaardelijk, voor brandstichting, vernieling en een poging tot diefstal.
De man stond de afgelopen twee jaar herhaaldelijk voor de rechter. Nadat hij in juni werd veroordeeld voor mishandeling, bedreiging en een poging tot beroving, stond hij in juli terecht voor twee brandstichtingen, vernieling en bankhelpdeskfraude.
bron: rtvutrecht.nl van 6 augustus 2024
Lees tekst 13.
Vraag 31 1 punt
Welke conclusie kun je op basis van tekst 13 trekken? De 18 jarige man
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Zie tekst 13.
Vraag 32 1 punt
Hoelang moet de 18-jarige man in de cel zitten?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Vraag 33 2 punten
Sancties kunnen worden onderverdeeld in hoofdstraffen, bijkomende straffen en maatregelen.
Hieronder staan vier sancties.
1 betalen van een schadevergoeding aan het slachtoffer 2 twee weken hechtenis 3 het afpakken van winst die een verdachte met zijn misdrijven heeft gemaakt 4 een winkelverbod → Geef van elke sanctie aan of het een hoofdstraf, een bijkomende straf of een maatregel is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul aan met hoofdstraf, bijkomende straf of maatregel.
1 = … 2 = … 3 = … 4 = …
Bekijk het antwoord
1 = maatregel 2 = hoofdstraf 3 = maatregel 4 = bijkomende straf
indien vier antwoorden juist (2)
indien drie of twee antwoorden juist (1)
indien minder dan twee antwoorden juist (0)
Analyse maatschappelijk vraagstuk: Verkeersonveiligheid door de fatbike
Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 41 maak je gebruik van de teksten 1 en 2 in het bronnenboekje.
Inleiding
De fatbike is populair, vooral onder jongeren. De fatbike is een elektrische fiets met dikke banden die normaal rond de 25 kilometer per uur gaat. Het is makkelijk om de fatbike op te voeren en met een opgevoerde fatbike worden snelheden van wel 45 kilometer per uur gehaald, net zoals bij een scooter. Alleen bij een fatbike is er geen leeftijdsgrens, hoef je geen helm op en heb je geen rijbewijs nodig om er op te rijden. De fatbike zorgt voor een toename van overlast en ongelukken op de wegen.
Lees tekst 1.
Vraag 34 2 punten
Het politieke besluitvormingsproces verloopt in een aantal fasen. → Over welke fase van het politieke besluitvormingsproces gaat alinea 6 van tekst 1? Leg je keuze uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Alinea 6 gaat over de fase …, want …
Bekijk het antwoord
- Alinea 6 gaat over de fase beleidsvoorbereiding / fase 2 (1)
- want (voorbeelden van een juist antwoord) (1)
− het kabinet is van plan maatregelen te nemen.
− er moeten nog maatregelen en wetsvoorstellen worden bedacht.
of
- Alinea 6 gaat over de fase beleidsuitvoering / fase 4 (1)
- want (voorbeeld van een juist antwoord) de politie houdt controles op rollerbanken (die speciaal voor elektrische fietsen zijn). (1)
Zie tekst 1.
Vraag 35 2 punten
De objectiviteit van informatiebronnen is te beoordelen aan de hand van een aantal criteria. Een voorbeeld van zo’n criterium is het scheiden van feit en mening.
→ Leg uit aan welk ander criterium voor objectiviteit tekst 1 ook voldoet. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Tekst 1 voldoet ook aan het criterium ..., want ...
Bekijk het antwoord
- Tekst 1 voldoet ook aan het criterium controleren van feiten via een andere bron, (1)
- want (voorbeelden van een juist antwoord) (1)
− uitspraken van een hoofd Spoedeisende Hulp en een neurochirurg worden in het artikel opgevoerd naast cijfers van kenniscentrum Veiligheid NL.
− uitspraken van een hoofd Spoedeisende Hulp worden opgevoerd naast uitspraken van een neurochirurg.
Zie tekst 1.
Vraag 36 2 punten
Neurochirurg Maarten Bot pleit in tekst 1 voor het gebruik van een fietshelm.
De mening die iemand over een bepaald onderwerp heeft, hangt onder andere af van het referentiekader van die persoon.
→ Leg uit wat het begrip referentiekader betekent.
→ Leg ook uit wat het verband is tussen het referentiekader van de neurochirurg en zijn mening over het gebruik van een fietshelm. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Referentiekader betekent …
Het verband tussen het referentiekader van de neurochirurg en zijn mening over een fietshelm is …
Bekijk het antwoord
- Referentiekader betekent het geheel van iemands persoonlijke normen, waarden, kennis en ervaringen. (1)
- Het verband tussen het referentiekader van de neurochirurg en zijn mening over een fietshelm is (voorbeelden van een juist antwoord) (1)
− Bots persoonlijke ervaring is dat hij in zijn werk als neurochirurg een toename ziet van het aantal jongeren die een hersenoperatie nodig hebben als gevolg van een ongeluk met een fatbike. Het gebruik van een fietshelm zal het aantal ongelukken met fatbikes dat hersenschade tot gevolg heeft verminderen.
− Bots kennis over de hersenen en de risico’s van een harde val zorgen ervoor dat hij weet dat een fietshelm de hersenen beschermt / veel ernstig letsel kan voorkomen.
Lees tekst 2.
Vraag 37 4 punten
Onveiligheid als gevolg van de toename van fatbikes in het verkeer is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Kenmerken zijn bijvoorbeeld dat veel mensen de situatie onwenselijk vinden en dat het vraagstuk aandacht krijgt van de media.
→ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die te herkennen zijn in tekst 2 en geef aan waarom uit tekst 2 blijkt dat het kenmerk te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Kenmerk: … en dit is te herkennen in tekst 2, want … Kenmerk: … en dit is te herkennen in tekst 2, want …
Bekijk het antwoord
- Kenmerk: Het probleem kan door middel van gezamenlijke actie of door optreden van de overheid worden opgelost/aangepakt (1)
- en dit is te herkennen in tekst 2, want (voorbeeld van een juist antwoord) de politieke partijen doen een oproep aan de minister / de minister is een campagne gestart. (1)
- Kenmerk: Er bestaan verschillende meningen over de oplossing van het probleem (1)
- en dit is te herkennen in tekst 2, want (voorbeeld van een juist antwoord) de minister ziet een helmplicht als oplossing, terwijl verschillende politieke partijen en Veilig Verkeer Nederland (ook) een leeftijdsgrens als oplossing zien voor het probleem. (1)
Zie tekst 2.
Vraag 38 2 punten
Veilig Verkeer Nederland wil graag een leeftijdsgrens van 16 jaar voor de fatbike.
Veilig Verkeer Nederland is een belangengroep.
→ Noem twee mogelijkheden die Veilig Verkeer Nederland heeft om invloed uit te oefenen op de besluitvorming rondom de leeftijdsgrens voor fatbikes.
Bekijk het antwoord
Juiste antwoorden zijn (twee van de volgende):
− allerlei vormen van openlijke actie − politieke partijen inschakelen of persoonlijk contact opnemen met politici
− een klacht of bezwaarschrift indienen bij de volksvertegenwoordiging of het dagelijks bestuur
− een petitie indienen
− de openbaarheid zoeken door inschakelen van media − een politieke partij oprichten − een burgerinitiatief indienen − van officiële inspraakmogelijkheden gebruikmaken − lobbyen
− overleg in adviesorganen
per juist antwoord (1)
Zie tekst 2.
Vraag 39 1 punt
Welke invalshoeken zijn te herkennen in alinea 1 van tekst 2?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
Zie tekst 2.
Vraag 40 2 punten
Minister Madlener van Infrastructuur en Waterstaat is een campagne begonnen tegen opgevoerde fatbikes en andere elektrische fietsen. De campagne ‘’t kan hard gaan’ is gericht op jongeren en hun ouders. Hun wordt via radiospotjes, sociale media en posters verteld welke risico’s ze lopen als ze de regels niet volgen.
Media kunnen verschillende functies hebben voor de samenleving en het individu.
→ Leg uit dat de mediacampagne zowel een informerende als een socialiserende functie kan hebben.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De campagne kan een informerende functie hebben, want ... De campagne kan een socialiserende functie hebben, want …
Bekijk het antwoord
- De campagne kan een informerende functie hebben, want (voorbeeld van een juist antwoord) kinderen/jongeren en ouders worden geïnformeerd over de gevolgen van opgevoerde fatbikes/elektrische fietsen in het verkeer. (1)
- De campagne kan een socialiserende functie hebben, want (voorbeeld van een juist antwoord) in de campagne wordt kennis overgebracht met als doel om mensen hun gedrag te laten aanpassen (bijvoorbeeld dat mensen fatbikes/elektrische fietsen niet opvoeren) / de campagne is gericht op het overdragen van normen en waarden / de campagne heeft een opvoedkundige functie. (1)
Vraag 41 2 punten
In de teksten wordt er gesproken over het invoeren van een leeftijdsgrens en een helmplicht.
→ Welke maatregel vind jij geschikter om het aantal ongelukken of ernstig letsel te verminderen en het verkeer veiliger te maken? Geef een argument voor je mening en gebruik daarvoor een gegeven uit de tekst.
→ Leg ook uit waarom de andere maatregel minder geschikt is volgens jou.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Ik vind een … (kies uit: leeftijdsgrens of helmplicht) geschikter, want in tekst … staat … .
De andere maatregel vind ik minder geschikt, omdat …
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat:
- een argument uit de tekst dat aansluit bij de gekozen maatregel van de kandidaat. (1)
- een beargumenteerde afweging tussen de twee maatregelen die aansluit bij de eerder gemaakte keuze van de kandidaat. (1)
voorbeelden van juiste antwoorden:
Ik vind een leeftijdsgrens geschikter, want in tekst 1 staat dat vooral kinderen tussen de 10 en 14 met ernstige verwondingen en botbreuken op de Spoedeisende Hulp terechtkomen / want in tekst 2 staat dat kinderen die jonger zijn dan 16 de gevaren nog helemaal niet goed kunnen inschatten.
De andere maatregel vind ik minder geschikt, omdat (voorbeeld van een juist antwoord) een helm de jonge bestuurders van een fatbike het gevoel kan geven nog snel(ler) te kunnen rijden waardoor er nog meer ongelukken kunnen gebeuren / een helm alleen maar tegen hoofdletsel beschermt, niet tegen letsel aan andere delen van het lichaam / een helm de andere deelnemers van het verkeer niet beschermt.
of
Ik vind een helmplicht geschikter, want in tekst 1 staat dat het gebruik van een helm de kans op zwaar letsel verlaagt / in tekst 2 staat dat de minister zegt dat een helm veiliger is en dat het de fatbike minder aantrekkelijk zal maken.
De andere maatregel vind ik minder geschikt, omdat (voorbeeld van een juist antwoord) een leeftijdsgrens er alleen voor zorgt dat jongeren beschermd worden en niet mensen die ouder zijn.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vmbo-gt Maatschappijkunde 2026, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Andere examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1 (op examenblad.nl)
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1?
Het centraal examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1 loopt tot vraag 40. Van 37 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over parlementaire democratie (14), criminaliteit (14) en rechtsstaat (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2026/vmbo-gl/documenten/cse-1/gt-1127-a-26-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.
Hoe oefen ik met het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2026, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.