Eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Politiek en beleid, Criminaliteit en rechtsstaat, Analyse maatschappelijk vraagstuk: online gokken.
Het centraal examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2 loopt tot vraag 41. Van 38 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over parlementaire democratie (15), criminaliteit (12) en rechtsstaat (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Parlementaire democratie | 1-5, 8, 10-17, 41 | 15 |
| Criminaliteit | 18-24, 26-28, 30-31 | 12 |
| Rechtsstaat | 7, 25, 29, 32-33 | 5 |
| Media | 9, 36-39 | 5 |
| Pluriforme samenleving | 6 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
De verdeling over de onderwerpen ligt dicht bij het gemiddelde van de andere 16 examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl sinds 2018. Geen enkel onderwerp wijkt meer dan zes procentpunten af.
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Politiek en beleid
tekst 1
Eigen verantwoordelijkheid in werken en leren
Als … geloven wij in eigen verantwoordelijkheid van onze inwoners. Dat vinden we belangrijk in alle aspecten van het leven, maar vooral bij werken en leren. Iedereen moet aan het werk. Waar dat niet vanzelf gaat verwachten we voldoende eigen inzet voor omscholing en re-integratie.
bron: de website van een politieke partij
Lees tekst 1.
Vraag 1 1 punt
Wat moet op de puntjes in tekst 1 worden ingevuld?
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
tekst 2
Wijziging in abortuswetgeving: vijf dagen bedenktijd vervalt
De eerste grote wijziging van de abortuswetgeving in veertig jaar is een feit. De Eerste Kamer stemt in met het schrappen van de verplichte vijf dagen bedenktijd1). Die bedenktijd was destijds het compromis tussen VVD en CDA waarmee abortus werd gelegaliseerd.
57 senatoren stemden voor, 17 tegen. Het gaat om een wetsvoorstel dat werd ingediend door oud-D66-Kamerlid Pia Dijkstra.
noot 1 De verplichte vijf dagen bedenktijd is een periode van vijf dagen die zwangere vrouwen na een gesprek met een arts verplicht moeten wachten, totdat ze een abortus mogen laten uitvoeren.
bron: volkskrant.nl van 21 juni 2022
Lees tekst 2.
Vraag 2 2 punten
Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van tekst 2.
1 76 senatoren waren tijdens de stemming afwezig of onthielden zich van stemming.
2 De Eerste Kamer heeft haar uitvoerende macht uitgeoefend.
3 De Tweede Kamer moet nog stemmen over het wetsvoorstel.
4 Kamerlid Pia Dijkstra zat tijdens het indienen van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer. Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Bekijk het antwoord
- 1 = onjuist 2 = onjuist 3 = onjuist 4 = juist indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Zie tekst 2.
Vraag 3 1 punt
Waarom is de aanpassing van de abortuswet progressief?
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Zie tekst 2.
Vraag 4 1 punt
Hieronder staan zes politieke partijen.
1 ChristenUnie
2 GroenLinks
3 Partij voor de Dieren
4 PvdA
5 SGP
6 Volt Welke twee politieke partijen zullen tegen het wetsvoorstel gestemd hebben? Kies twee nummers uit bovenstaand rijtje.
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen als beide partijen (als enige) genoemd zijn.
Zie tekst 2.
Vraag 5 1 punt
Het proces van politieke besluitvorming verloopt in een aantal fasen. Welke fase is net afgerond in tekst 2?
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
[afbeelding 1: zie het originele examen]
bron: Stichting Cito - Ipsos, 2023
Bekijk afbeelding 1.
Vraag 6 1 punt
Vergelijk het jaar 2023 met het jaar 2008. Waaraan geven in 2023 meer Nederlanders de voorkeur, in vergelijking met 2008? aan
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
tekst 3
Mogelijk tientallen doden in Kazachse stad Almaty
Militairen hebben opnieuw het vuur geopend op demonstranten in het centrum van Almaty, de grootste stad van Kazachstan, meldt het Russische persbureau TASS. Het leger riep met luidsprekers op dat het centrale plein moest worden verlaten en waarschuwde dat er geschoten zou worden. Volgens ooggetuigen zijn er nieuwe gewonden en doden gevallen.
Wat er zich precies in het land afspeelt, is moeilijk vast te stellen. Het internet is lang uitgeschakeld geweest. De site van het staatspersbureau Kazinform is weer bereikbaar.
bron: nos.nl van 6 januari 2022
Lees tekst 3.
Vraag 7 2 punten
Een dictatuur heeft een aantal kenmerken. Noem een kenmerk van een dictatuur dat te herkennen is in tekst 3. Noem ook een ander kenmerk van een dictatuur. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een kenmerk van een dictatuur uit de tekst: … Een ander kenmerk van een dictatuur: …
Tekst 3
Oud-voetballers en andere BN’ers voortaan uit gokreclames
Andy van der Meijde, Sjaak Swart, Ellie Lust en Dick Advocaat zijn voortaan niet meer te zien in gokreclames. Voor gokreclames mogen vanaf vandaag geen oud-voetballers of andere bekende Nederlanders meer worden ingezet. Die maatregel moet gokverslaving onder
5 jongvolwassenen en kwetsbare mensen tegengaan. Het is de eerste aanpassing van de reclameregels sinds de opening van de online gokmarkt in oktober van vorig jaar.
Minister Weerwind voor Rechtsbescherming werkt aan een verbod op ongerichte gokreclame op onder meer tv, maar zo’n verbod kost tijd. Om
10 al eerder iets te doen aan de reclames die op tv en online te zien zijn, heeft de minister de regels voor de inhoud van de reclames aangepast. Hij verwijst daarbij naar onderzoek uit 2015 waaruit onder meer blijkt dat het inzetten van bekende mensen uit de voetbalwereld het normaler maakt om mee te doen aan risicovolle kansspelen. Ook wordt daardoor
15 het inschatten van de risico’s ervan voor sommigen lastiger.
De SP gaat de aanpassing niet ver genoeg. De partij dient volgende week een motie in om ook sponsoring van sportverenigingen voortaan te verbieden. Ook Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut, ziet
20 graag meer beperkingen. Het verbieden van bekende Nederlanders in de reclames is volgens hem een goede eerste stap. “Het zou iets kunnen helpen. We weten dat het inzetten van beroemdheden in campagnes mensen meer kan aanzetten tot bepaald gedrag.”
bron: nos.nl van 30 juni 2022
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Een kenmerk van een dictatuur uit de tekst (een van de volgende): (1p)
- Grondrechten gelden niet (of nauwelijks) / demonstreren is niet toegestaan.
- Er is geen sprake van (vrijheid van meningsuiting en) persvrijheid / er is censuur.
- Enkel de partij van de dictator heeft toegang tot de massamedia.
- Een ander kenmerk van een dictatuur (een van de volgende): (1p)
- Een persoon / een aantal personen / een partij heeft alle macht.
- Er is geen onafhankelijke rechterlijke macht.
- Er is geen onafhankelijke volksvertegenwoordiging.
- Er worden schijnverkiezingen / geen (eerlijke) verkiezingen gehouden (als er verkiezingen worden gehouden).
Opmerking Als de kandidaat bij het tweede deel van de vraag (een ander kenmerk van een dictatuur) een kenmerk noemt dat bij het eerste deel van de vraag (kenmerk uit de tekst) juist is, mag een scorepunt worden toegekend, mits dat kenmerk niet al bij het eerste deel van de vraag is genoemd.
tekst 4
Klacht indienen bij …
Als er sprake is van een probleem tussen u en de overheid en u vindt dat u onbehoorlijk behandeld bent door een overheidsinstantie, heeft u het recht … te vragen om een onderzoek in te stellen naar het gedrag van de betreffende overheidsinstantie.
bron: brabant.nl van mei 2023
Lees tekst 4.
Vraag 8 1 punt
Op de puntjes in tekst 4 moet een officiële onafhankelijke organisatie worden ingevuld die burgers helpt als zij problemen hebben met de overheid. Wat moet er op de puntjes in tekst 4 worden ingevuld?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
tekst 5
Partijen willen stevig optreden tegen misstanden
Partijen in de Tweede Kamer roepen landbouwminister Piet Adema op te voorkomen dat er nieuwe misstanden plaatsvinden in slachterijen en bij veetransporten. Tijdens het vragenuurtje moest de minister reageren op de uitzending hierover van EenVandaag.
In die uitzending van EenVandaag van vorige week kwam naar voren dat dierenartsen en inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) actief worden tegengewerkt als ze misstanden proberen aan te pakken. Ondanks eerdere beloftes van voorgangers van Adema komt dit nog steeds voor.
bron: nieuweoogst.nl van 11 april 2023
Lees tekst 5.
Vraag 9 2 punten
EenVandaag is een televisieprogramma dat zich bezighoudt met achtergronden van het nieuws. Media zoals EenVandaag hebben een aantal functies die van belang zijn voor een democratie. Een zo’n functie is de informatiefunctie. Noem een andere functie voor de democratie die EenVandaag volgens tekst 5 heeft vervuld. Leg vervolgens uit hoe uit de tekst blijkt dat EenVandaag deze functie heeft vervuld. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De functie die EenVandaag heeft vervuld, is de … , want uit tekst 5 blijkt … .
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- want uit tekst 5 blijkt dat (het beleid van) minister Adema gecontroleerd is door EenVandaag / dat minister Adema zich in de Kamer moet verantwoorden door berichtgeving van EenVandaag / dat in de uitzending van EenVandaag misstanden in slachterijen worden getoond. (1p)
Opmerking Alleen een scorepunt toekennen voor een juiste uitleg als deze past bij de juiste functie voor de democratie.
tekst 6
Wetsvoorstel vaste huurcontracten
De Kamerleden Nijboer (PvdA) en Grinwis (ChristenUnie) willen tijdelijke huurcontracten voor zelfstandige woonruimte afschaffen. In hun wetsvoorstel zijn zulke contracten alleen in specifieke gevallen nog toegestaan. De uitbreiding van de mogelijkheden voor tijdelijke huurcontracten in 2016 heeft niet de bedoelde effecten gehad volgens Nijboer. Zo is het aanbod van huurwoningen niet gegroeid en leven huurders met tijdelijke contracten in grote onzekerheid. Daarnaast krijgen nieuwe huurders vaak een forse huurverhoging. “Bestaanszekerheid bieden is een opdracht van sociaaldemocraten”, zegt Kamerlid Bushoff (PvdA), “en een dak boven je hoofd is een belangrijk aspect daarvan”.
bron: tweedekamer.nl van 11 april 2023
Lees tekst 6.
Vraag 10 1 punt
Van welk recht maken de Kamerleden Nijboer en Grinwis gebruik?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Zie tekst 6.
Vraag 11 2 punten
Leg uit dat het wetsvoorstel uit tekst 6 past bij een uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Het wetsvoorstel past bij het volgende uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming: … (vul uitgangspunt in) Het wetsvoorstel past hierbij, want …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Het wetsvoorstel past bij het volgende uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming (een van de volgende): (1p)
- opkomen voor de zwakkeren in de samenleving
- relatief grote rol van de overheid om nadelen van de vrijemarkteconomie te verminderen
- streven naar (sociaaleconomische) gelijkheid
Opmerking Alleen als bij de eerste deelvraag een juist uitgangspunt wordt gegeven, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende uitleg.
tekst 7
Grondwetswijziging
Bij een grondwetswijziging geldt een extra zware procedure. Het parlement moet er twee keer een beslissing over nemen, in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. In de tweede ronde, moet bovendien een tweederde-meerderheid instemmen met de wijziging.
bron: tweedekamer.nl van 30 maart 2022
Lees tekst 7.
Vraag 12 1 punt
Hoeveel Tweede Kamerleden moeten in de tweede ronde minimaal met een grondwetswijziging instemmen om de wijziging door te laten gaan?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
tekst 8
God zette Adam in het paradijs met de opdracht om deze mooie hof te bouwen en te bewaren (Genesis 2). Duizenden jaren later geldt deze opdracht nog steeds. Iedereen moet duurzaam en verantwoord omgaan met schaarse grondstoffen, energie, gezonde lucht, schoon water en vruchtbare bodem. SGP-jongeren vindt het belangrijk dat het bedrijfsleven, de overheid en de burgers samen optrekken om dit ideaal te verwezenlijken.
bron: sgpj.nl
Lees tekst 8.
Vraag 13 1 punt
Welk uitgangspunt van de christendemocratische stroming is te herkennen in de opdracht in tekst 8?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
tekst 9
NCV1) pleit voor meer vergoeding dieetkosten
Maar liefst 21.000 mensen ondertekenden de in december gestarte petitie van de NCV voor een vergoeding van de kosten van het glutenvrij dieet. Het is de NCV al jaren een doorn in het oog dat mensen met coeliakie voor een groot deel de extra kosten voor hun ziekte moeten opbrengen. Het is onrechtvaardig en niet uit te leggen, vindt de NCV, dat mensen die levenslang noodzakelijkerwijs een strikt dieet moeten volgen zoveel extra moeten betalen. “Met de ruim 20.000 handtekeningen gaan we bij het verantwoordelijke ministerie pleiten voor een rechtvaardige vergoeding”, aldus NCV-directeur Floris van Overveld.
noot 1 De NCV is een belangengroep voor mensen met coeliakie, een medische aandoening waardoor men ziek wordt van het eten van gluten.
bron: Glutenvrij Magazine van maart 2023
Lees tekst 9.
Vraag 14 2 punten
De NCV is een belangengroep. Een kenmerk van belangengroepen is dat ze bepaalde belangen nastreven. Noem een ander kenmerk van belangengroepen en geef aan dat uit tekst 9 blijkt dat de NCV daaraan voldoet. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Ander kenmerk: … De NCV voldoet daaraan, want uit tekst 9 blijkt …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Ander kenmerk: een belangengroep probeert de politieke besluitvorming te beïnvloeden / oefent druk uit op de politieke besluitvorming. (1)
- De NCV voldoet daaraan, want uit tekst 9 blijkt (voorbeeld van een juist antwoord) dat de NCV een petitie met 21.000 handtekeningen eronder gaat aanbieden (om een minister/ministerie te overtuigen om de kosten van een glutenvrij dieet te vergoeden). (1)
tekst 10
Akkoord EU-ministers over wet tegen wereldwijde ontbossing
De EU-klimaatministers hebben in Luxemburg een akkoord bereikt over een eerste Europese bossenwet. Doel van de wet is het minimaliseren van ontbossing in de wereld en van de verschraling1) van bosgebieden
noot 1 verschraling = verdroging, achteruitgang
bron: europa-nu.nl van 28 juni 2022
Lees tekst 10.
Vraag 15 2 punten
Hieronder staan drie Europese instellingen:
1 de Europese Commissie
2 de Raad van de Europese Unie
3 het Europees Parlement Welke instelling van de Europese Unie heeft een akkoord bereikt over een eerste Europese bossenwet? Welke instelling is verantwoordelijk geweest voor het opstellen van het wetsvoorstel uit tekst 10? Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. akkoord bereikt over de bossenwet: … (vul nummer in) wetsvoorstel opgesteld: … (vul nummer in)
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- akkoord bereikt over de bossenwet: (nummer) 2 (1)
- wetsvoorstel opgesteld: (nummer) 1 (1)
Vraag 16 2 punten
Hieronder staan vier uitspraken over de gemeente.
1 De burgemeester is de voorzitter van de gemeenteraad.
2 De gemeente geeft paspoorten uit aan de inwoners.
3 De gemeente kan de inwoners verplichten belasting te betalen.
4 Het college van B en W moet de gemeenteraad controleren. Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. 1=… 2=… 3=… 4=…
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- 1 = juist 2 = juist 3 = juist 4 = onjuist indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Vraag 17 1 punt
In een gemeenteraad zitten coalitiepartijen. Wat zijn coalitiepartijen in een gemeenteraad?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Criminaliteit en rechtsstaat
tekst 11
Aangiften blijven steeds langer liggen
De aangiften van slachtoffers van misdrijven en kleinere overtredingen blijven steeds langer op de plank liggen. Bij misdrijven duurt het in de eerste plaats te lang voordat er een beslissing wordt genomen over wat er met de zaak wordt gedaan. En als er een verdachte is, duurt het lang voordat deze voor een rechter wordt gebracht.
bron: ad.nl van 4 juni 2022
Lees tekst 11.
Vraag 18 1 punt
In welk soort onderzoek of statistieken worden de delicten uit tekst 11 in ieder geval opgenomen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Zie tekst 11.
Vraag 19 1 punt
Als het lang duurt voordat besloten wordt of een verdachte voor een rechter wordt gebracht, is er een gevaar voor eigenrichting. Geef aan wat gevaar voor eigenrichting inhoudt.
Bekijk het antwoord
- Gevaar voor eigenrichting houdt in dat mensen het heft in eigen handen gaan nemen / dat mensen zelf actie ondernemen / voor eigen rechter spelen (in plaats van het over te laten aan de politie en de rechterlijke macht). (1)
tekst 12
Gemeente Haarlemmermeer kampt met een recordaantal meldingen van jeugdoverlast
De cijfers liegen er niet om: Haarlemmermeer was afgelopen jaar, na Amsterdam, de regio met de meeste meldingen van jeugdoverlast in Noord-Holland.
Aan voorbeelden geen gebrek. Zo werden afgelopen weekend nog vier jongeren aangehouden voor het vernielen van een bus. In de gemeente worden regelmatig ontmoetingsplekken voor jongeren vernield of bezaaid met lachgasballonnen achtergelaten.
Burgemeester Marianne Schuurmans sprak zich uit over de overlastgevende jeugd: “Wat mij betreft is er een grens overschreden. Drugs- en alcoholgebruik, gooien met eieren en fruit naar bussen, huizen en mensen, intimiderend gedrag naar andere, vaak oudere inwoners, of naar winkelpersoneel is gewoon crimineel gedrag.”
bron: nhnieuws.nl van 10 maart 2022
Lees tekst 12.
Vraag 20 2 punten
De jeugdoverlast in de gemeente Haarlemmermeer voldoet aan een aantal kenmerken van veelvoorkomende criminaliteit. Een kenmerk van veelvoorkomende criminaliteit is dat het gaat om massaal voorkomende strafbaar gestelde gedragingen. Noem een ander kenmerk van veelvoorkomende criminaliteit dat in tekst 12 te herkennen is. Leg vervolgens uit dat de jeugdoverlast in de Haarlemmermeer aan dit kenmerk voldoet. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Kenmerk: ... De jeugdoverlast in de Haarlemmermeer voldoet aan dit kenmerk, want …
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- De jeugdoverlast in de Haarlemmermeer voldoet aan dit kenmerk, want (voorbeeld van een juiste uitleg): (1p)
- het vernielen van een bus veroorzaakt veel schade.
- het vernielen van ontmoetingsplekken voor jongeren veroorzaakt veel schade. of
- Kenmerk: de strafbaar gestelde gedragingen zijn hinderlijk en bevorderen gevoelens van onveiligheid. (1p)
- De jeugdoverlast in de Haarlemmermeer voldoet aan dit kenmerk, want (voorbeeld van een juiste uitleg): (1p)
- jongeren die (in het openbaar) drugs en alcohol gebruiken, kunnen gevoelens van onveiligheid bij mensen vergroten / kunnen hinderlijk zijn.
- het gooien met eieren en fruit naar bussen/huizen/mensen is hinderlijk / kan gevoelens van onveiligheid bij mensen vergroten.
- intimiderend gedrag naar andere, vaak oudere inwoners, of naar winkelpersoneel vergroot gevoelens van onveiligheid bij mensen / is hinderlijk gedrag.
- een bus die vernield wordt / ontmoetingsplekken die vernield worden, kunnen de gevoelens van onveiligheid bij mensen vergroten.
- plekken die bezaaid met lachgasballonnen worden achtergelaten, zijn hinderlijk voor mensen.
Zie tekst 12.
Vraag 21 1 punt
De kans op het plegen van strafbare feiten neemt toe als er sprake is van één of meerdere risicofactoren. Eén zo’n risicofactor is groepsdruk. Noem een andere risicofactor voor het plegen van strafbare feiten, die te herkennen is in tekst 12.
Bekijk het antwoord
- (problematisch) drugs- en/of alcoholgebruik (1)
tekst 13
Werkstraffen om hanengevechten in schuur
1 Boy de M. uit Zwammerdam en Joseph S. uit Bodegraven zijn veroordeeld tot werkstraffen van 80 en 40 uur voor het laten vechten van hanen in een schuur in Bodegraven.
2 Volgens de rechter is er sprake van dierenmishandeling.
3 Als de twee opnieuw de fout ingaan, moeten zij de cel in.
4 Bovendien mogen de mannen de komende twee jaar geen kippen of hanen houden.
5 Hanengevechten zijn illegaal in Nederland. Bij een hanengevecht nemen twee dieren het tegen elkaar op tot er eentje doodgaat of niet meer verder kan vechten. De hanen vechten met elkaar omdat ze hun territorium beschermen.
6 De hanen in Bodegraven werden volgens de politie vermoedelijk gefokt voor gevechten in Frankrijk. Daar is het in sommige gebieden legaal om hanengevechten te houden.
bron: omroepwest.nl van 6 juli 2022
Lees tekst 13.
Vraag 22 2 punten
Tekst 13 is opgedeeld in zes tekstfragmenten. Hieronder staan drie soorten straffen: a bijkomende straf b hoofdstraf c voorwaardelijke straf Koppel de soorten straffen a, b en c aan het tekstfragment waarin zij te herkennen zijn. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. a bijkomende straf = … (vul één nummer tekstfragment in) b hoofdstraf = … (vul één nummer tekstfragment in) c voorwaardelijke straf = … (vul één nummer tekstfragment in)
Bekijk het antwoord
- a bijkomende straf = 4 b hoofdstraf = 1 of 3 c voorwaardelijke straf = 3 indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Zie tekst 13.
Vraag 23 2 punten
Criminaliteit is een relatief begrip. In tekst 13 staat hiervan een voorbeeld. Geef een voorbeeld uit tekst 13 waaruit blijkt dat criminaliteit een relatief begrip is. Leg uit waarom uit dit voorbeeld blijkt dat criminaliteit een relatief begrip is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Voorbeeld uit tekst 13: … Hieruit blijkt dat criminaliteit een relatief begrip is, omdat …
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Voorbeeld uit tekst 13 (een van de volgende): (1p)
- in tekst 13 staat dat in Nederland hanengevechten (vallen onder dierenmishandeling en dus) verboden zijn en dat hanengevechten in Frankrijk in sommige gebieden niet verboden zijn / legaal zijn / nummer 5 en 6.
- In tekst 13 staat dat hanengevechten in Frankrijk in sommige gebieden legaal zijn (en dus in andere gebieden verboden zijn) / nummer 6.
tekst 14
Rechter wordt kritischer op overheid
In september 2019 sloot de burgemeester van Harderwijk een drugspand waar een vader met zes van zijn zeven deels minderjarige kinderen woonde. De oudste zoon handelde in drugs en bij een andere zoon werd hennep in de auto gevonden. De burgemeester sloot de woning op grond van … .
De vader en de vier andere kinderen waren niet bij de drugshandel betrokken. Toch werden ook zij op straat gezet. De rechtbank stelde de burgemeester in het ongelijk, omdat door de arrestatie van de twee broers er een verminderde noodzaak was tot sluiting van de woning.
bron: nu.nl van 10 februari 2022
Lees tekst 14.
Vraag 24 1 punt
Welke wet of welk wetboek is op de puntjes in tekst 14 weggelaten?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Zie tekst 14.
Vraag 25 2 punten
Nederland is een rechtsstaat. Een kenmerk van een rechtsstaat is dat er grondrechten zijn. Leg uit welk ander kenmerk van de rechtsstaat te herkennen is in tekst 14. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Het kenmerk dat te herkennen is: … , want uit tekst 14 blijkt dat … .
Bekijk het antwoord
- Het kenmerk dat te herkennen is: er is sprake van machtenscheiding / de rechter is onpartijdig en onafhankelijk (van de uitvoerende en wetgevende macht), (1)
- want uit tekst 14 blijkt dat de kwestie van de sluiting van de woning en het op straat zetten van het gezin door de burgemeester door de rechter beoordeeld is. De overheid moest zich dus voor een onafhankelijke rechtbank verantwoorden. / want uit tekst 14 blijkt dat de rechtbank de burgemeester/overheid in het ongelijk stelde. (De rechtbank heeft dus een onafhankelijk standpunt ingenomen.) (1)
tekst 15
Gevangenismedewerkers klagen
In gevangenissen is te weinig aandacht voor het voorbereiden van gedetineerden op hun terugkeer in de samenleving. Zo krijgen ze onvoldoende begeleiding tijdens hun proefverlof en worden ze niet altijd goed opgevangen als ze vrijkomen. Dat die gevangenen niet goed worden voorbereid op terugkeer, pakt niet alleen slecht uit voor henzelf. Het draagt volgens de gevangenismedewerkers ook niet bij aan een veiligere samenleving.
bron: nos.nl van 13 juni 2022
Lees tekst 15.
Vraag 26 1 punt
Aan welk doel van straffen wordt volgens de gevangenismedewerkers te weinig aandacht besteed?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 27 1 punt
Wat is een onderdeel van een requisitoir?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
tekst 16
Kritiek op ‘te slappe’ aanpak geweld tegen hulpverleners door justitie
Ambulancemedewerkers die te maken krijgen met agressie en geweld hebben geen zin meer om nog aangifte te doen. Het Openbaar Ministerie Oost-Nederland springt veel te laks1) met hun zaken om waarin zij als hulpverlener slachtoffer zijn geworden. Geweldszaken worden niet eens voor de rechter gebracht. Met die harde kritiek komt de regionale ambulancezorg van de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid. Drie ambulancemedewerkers kregen bij twee ritten te maken met zeer heftige incidenten. Het Openbaar Ministerie (OM) deed de zaken zelf af, buiten de rechter om.
Het OM zegt begrip te hebben voor de teleurstelling. Behandeling door de rechtbank is uitgangspunt bij geweld tegen hulpverleners, stelt het OM.
noot 1 laks = makkelijk, onverschillig
bron: ad.nl van 27 december 2021
Lees tekst 16.
Vraag 28 1 punt
Op welke taak van de officier van justitie is er kritiek in tekst 16?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Zie tekst 16.
Vraag 29 1 punt
Slachtoffers van ernstige misdrijven hebben verschillende rechten. Aan welk recht dat slachtoffers hebben, kan niet worden voldaan als het OM de geweldszaken zelf afdoet?
Bekijk het antwoord
- (aan het) spreekrecht / recht om op de zitting te kunnen spreken (1)
Vraag 30 2 punten
Er zijn verschillende theorieën over crimineel gedrag, zoals: a de aangeleerd gedragstheorie b de anomietheorie c de bindingstheorie d de rationele-keuze-theorie
Bekijk het antwoord
- 1 = a/de aangeleerd gedragstheorie 2 = c/de bindingstheorie 3 = b/de anomietheorie 4 = d/de rationele-keuze-theorie indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Hieronder staan vier situaties:
1 Een dief heeft vrienden die ook stelen.
2 Een dief heeft weinig familie en vrienden en spijbelt erg veel.
3 Een dief heeft weinig geld omdat hij geen goed betaalde baan kon vinden, maar wilde ook die dure merkschoenen hebben.
4 Een dief zag dat er geen bewakingscamera’s in de winkel hingen en dacht dat hij niet gepakt zou worden. Geef voor elke situatie aan met welke theorie over crimineel gedrag de situatie het best verklaard kan worden. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = … (vul de theorie in)
2 = … (vul de theorie in)
3 = … (vul de theorie in)
4 = … (vul de theorie in)
tekst 17
Femke Halsema gaat de strijd aan met drillrappers
Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam, is helemaal klaar met het geweld dat drillrappers veroorzaken. Regelmatig zijn er in Amsterdam steekpartijen die voortkomen uit ruzies tussen rappers die agressieve strijdmuziek maken. Ze wil daarom gaan experimenteren met online gebiedsverboden. Een online gebiedsverbod houdt in dat ‘iemand een bericht moet verwijderen of op bepaalde internetomgevingen (tijdelijk) geen toegang meer krijgt’. Het idee is dus dat risicovol online gedrag op tijd wordt gespot en aangepakt. Dit met als doel om fysiek geweld in de stad te voorkomen.
bron: soundflow.nl van 14 oktober 2022
Lees tekst 17.
Vraag 31 2 punten
Leg uit dat uit tekst 17 blijkt dat een online gebiedsverbod zowel een repressieve maatregel als een preventieve maatregel is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een online gebiedsverbod is een repressieve maatregel, want uit tekst 17 blijkt … Een online gebiedsverbod is een preventieve maatregel, want uit tekst 17 blijkt …
Bekijk het antwoord
- Een online gebiedsverbod is een repressieve maatregel, want uit tekst 17 blijkt dat het verbod wordt opgelegd na het risicovolle online gedrag / dat het verbod de vrijheid inperkt van hen die risicovol online gedrag laten zien / dat met het opleggen van online gebiedsverboden er harder wordt gestraft. (1)
- Een online gebiedsverbod is een preventieve maatregel, want uit tekst 17 blijkt dat het doel van het verbod is om fysiek geweld in de stad te voorkomen. (1)
tekst 18
Stiekem condoom afdoen wordt opgenomen in zedenwet
Stealthing, het stiekem afdoen van een condoom tijdens de seks, wordt in de nieuwe zedenwet, net zoals in het buitenland, strafbaar gesteld. Het stiekem afdoen van een condoom tijdens de seks wordt in de nieuwe zedenwet opgenomen als een voorbeeld van misleiding die kan leiden tot vervolging voor verkrachting.
bron: de Volkskrant van 1 maart 2023
Lees tekst 18.
Vraag 32 1 punt
Wie bepaalt of bepalen uiteindelijk dat stealthing strafbaar wordt gesteld in de wet?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 33 2 punten
Hieronder staan vier soorten rechtszaken en vijf soorten strafrechters.
Bekijk het antwoord
- a = 4/rechter gerechtshof b = 1/kantonrechter c = 2/politierechter d = 5/ rechter Hoge Raad indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Analyse maatschappelijk vraagstuk: online gokken
Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 41 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 3 van het bronnenboekje.
Lees tekst 1.
Vraag 34 4 punten
Online gokken is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is dat het vraagstuk de aandacht krijgt van de media. Dat er verschillende meningen over de oplossing van het probleem bestaan, is ook een kenmerk. Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die in tekst 1 naar voren komen en geef bij elk kenmerk aan dat uit tekst 1 blijkt dat dit kenmerk van toepassing is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Kenmerk 1: … Dit blijkt uit tekst 1, want … Kenmerk 2: … Dit blijkt uit tekst 1, want …
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Bekijk het antwoord
Opmerking Voor een uitleg mag alleen een scorepunt worden toegekend als het gekoppeld is aan het juiste kenmerk.
Zie regel 9 tot en met 23 van tekst 1.
Vraag 35 2 punten
In tekst 1 worden verschillende betrokkenen bij het vraagstuk online gokken genoemd, zoals de jongeren die gokken. Noem twee andere betrokkenen uit regel 9 tot en met 23 van tekst 1 die tegengestelde belangen kunnen hebben. Geef bij deze betrokkenen ook de belangen die tegengesteld kunnen zijn, die blijken uit regel 9 tot en met 23 van tekst 1. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Betrokkene(n) 1: … Belang van deze betrokkene(n) dat uit tekst 1 blijkt: … Betrokkene(n) 2: … Mogelijk tegengesteld belang van deze betrokkene(n) dat uit tekst 1 blijkt: …
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Bekijk het antwoord
Opmerking Het tweede scorepunt alleen toekennen als zowel de betrokkene(n) als het tegengestelde belang juist is.
Lees tekst 2.
Vraag 36 2 punten
Een van de criteria voor objectieve berichtgeving is het scheiden van feiten en meningen. Leg uit of er in tekst 2 wel of niet aan het criterium ‘scheiden van feiten en meningen’ is voldaan. Geef nog een ander criterium voor objectieve berichtgeving. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. In tekst 2 is … (wel/niet) aan het criterium voldaan, want … Een ander criterium is …
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- In tekst 2 is wel aan het criterium voldaan, want (een van de volgende): (1p)
- wat Edwin Groothuis zegt / de mening van Edwin Groothuis staat in tekst 2 telkens tussen aanhalingstekens en is daarmee duidelijk gescheiden van de feiten in tekst 2.
- in tekst 2 staan geen meningen zonder dat duidelijk is gemaakt (bijvoorbeeld door aanhalingstekens) dat het geen feit is (maar een mening).
- Een ander criterium is (een van de volgende): (1p)
- hoor en wederhoor toepassen
- controleren van feiten via een andere bron/bronvermelding
Opmerking Het antwoord dat in tekst 2 niet (voldoende) aan het criterium ‘scheiden van feiten en meningen’ is voldaan met als uitleg dat woorden als ‘grote’ of ‘nog helemaal niet zo oud’ niet feitelijk / niet objectief zijn, mag ook goed gerekend worden.
Zie tekst 2.
Vraag 37 1 punt
In tekst 2 is te lezen dat Edwin Groothuis voorlichting geeft, onder andere aan vmbo-klassen. Leg uit dat de voorlichting die Edwin Groothuis geeft een socialiserende werking kan hebben.
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de voorlichting een socialiserende werking kan hebben, omdat Edwin Groothuis in de voorlichting zijn (negatieve) ervaring met gokken en gokverslaving / normen en waarden overbrengt aan leerlingen of omdat leerlingen door de voorlichting van Edwin Groothuis het gevaar van gokken inzien / niet (snel/veel) zullen gaan gokken. (1)
Lees tekst 3.
Vraag 38 2 punten
Tekst 3 is verschenen op de website van de NOS. Media kunnen niet alle nieuwsberichten plaatsen of uitzenden. Ze moeten een keuze maken tussen heel veel verschillende berichten. Hiervoor hebben de media een aantal criteria, bijvoorbeeld of een bericht past bij de identiteit en de doelgroep van het medium. Ook kunnen de eigen waarden of normen van de journalist een rol spelen. Noem twee andere selectiecriteria die een rol gespeeld kunnen hebben bij de beslissing van de NOS-redactie om tekst 3 te plaatsen op de website van de NOS. Geef bij beide selectiecriteria een verklaring waarom het criterium een rol gespeeld kan hebben bij het plaatsen van deze tekst. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Selectiecriterium 1: … want … Selectiecriterium 2: … want …
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Tekst 3
Oud-voetballers en andere BN’ers voortaan uit gokreclames
Andy van der Meijde, Sjaak Swart, Ellie Lust en Dick Advocaat zijn voortaan niet meer te zien in gokreclames. Voor gokreclames mogen vanaf vandaag geen oud-voetballers of andere bekende Nederlanders meer worden ingezet. Die maatregel moet gokverslaving onder
5 jongvolwassenen en kwetsbare mensen tegengaan. Het is de eerste aanpassing van de reclameregels sinds de opening van de online gokmarkt in oktober van vorig jaar.
Minister Weerwind voor Rechtsbescherming werkt aan een verbod op ongerichte gokreclame op onder meer tv, maar zo’n verbod kost tijd. Om
10 al eerder iets te doen aan de reclames die op tv en online te zien zijn, heeft de minister de regels voor de inhoud van de reclames aangepast. Hij verwijst daarbij naar onderzoek uit 2015 waaruit onder meer blijkt dat het inzetten van bekende mensen uit de voetbalwereld het normaler maakt om mee te doen aan risicovolle kansspelen. Ook wordt daardoor
15 het inschatten van de risico’s ervan voor sommigen lastiger.
De SP gaat de aanpassing niet ver genoeg. De partij dient volgende week een motie in om ook sponsoring van sportverenigingen voortaan te verbieden. Ook Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut, ziet
20 graag meer beperkingen. Het verbieden van bekende Nederlanders in de reclames is volgens hem een goede eerste stap. “Het zou iets kunnen helpen. We weten dat het inzetten van beroemdheden in campagnes mensen meer kan aanzetten tot bepaald gedrag.”
bron: nos.nl van 30 juni 2022
►►► ν
Bekijk het antwoord
- Juiste selectiecriteria met juiste verklaringen (twee van de volgende): − Selectiecriterium: actualiteit, want het artikel is verschenen op de dag dat er geen oud-voetballers of andere bekende Nederlanders meer in reclames mogen worden ingezet. − Selectiecriterium: de uitzonderlijkheid/hoe opvallend het is, want het is bijzonder/uitzonderlijk / komt niet vaak voor dat een bepaalde inhoud van reclame (van tevoren) verboden wordt. − Selectiecriterium: nabijheid, want het gaat over een reclameverbod in Nederland / het gaat over een onderwerp dat veel Nederlanders van dichtbij meemaken. − Selectiecriterium: de belangstelling van een (groot) publiek, want de NOS kan verwachten dat veel mensen geïnteresseerd zijn in een artikel over dat bekende Nederlanders en oud-voetballers niet meer in gokreclames mogen verschijnen. − Selectiecriterium: commerciële belangen, want de NOS kan verwachten dat het plaatsen van een artikel over het verbod van bekende Nederlanders en oud-voetballers in gokreclames geld zal opleveren (omdat het veel gelezen zal worden). per selectiecriterium met bijpassende uitleg (1) (2)
Zie tekst 3.
Vraag 39 2 punten
Uit tekst 3 blijkt dat het besluit dat er in reclames geen bekende Nederlanders meer mogen worden ingezet, onder andere gebaseerd is op een onderzoek uit 2015. Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de massamedia. Een daarvan is de framingtheorie. Framing gebeurt ook in reclames. Leg uit hoe de beïnvloeding van mensen volgens de framingtheorie verloopt. Leg vervolgens aan de hand van de framingtheorie en het onderzoek uit 2015 uit, dat gokreclames met bekende Nederlanders erin mensen kunnen beïnvloeden om te gaan gokken. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Volgens de framingtheorie kunnen de media … waardoor de ontvangers … Uit het onderzoek uit 2015 blijkt … . Gokreclames met bekende Nederlanders erin kunnen mensen beïnvloeden om te gaan gokken, want … (gebruik in je uitleg de framingtheorie)
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Tekst 3
Oud-voetballers en andere BN’ers voortaan uit gokreclames
Andy van der Meijde, Sjaak Swart, Ellie Lust en Dick Advocaat zijn voortaan niet meer te zien in gokreclames. Voor gokreclames mogen vanaf vandaag geen oud-voetballers of andere bekende Nederlanders meer worden ingezet. Die maatregel moet gokverslaving onder
5 jongvolwassenen en kwetsbare mensen tegengaan. Het is de eerste aanpassing van de reclameregels sinds de opening van de online gokmarkt in oktober van vorig jaar.
Minister Weerwind voor Rechtsbescherming werkt aan een verbod op ongerichte gokreclame op onder meer tv, maar zo’n verbod kost tijd. Om
10 al eerder iets te doen aan de reclames die op tv en online te zien zijn, heeft de minister de regels voor de inhoud van de reclames aangepast. Hij verwijst daarbij naar onderzoek uit 2015 waaruit onder meer blijkt dat het inzetten van bekende mensen uit de voetbalwereld het normaler maakt om mee te doen aan risicovolle kansspelen. Ook wordt daardoor
15 het inschatten van de risico’s ervan voor sommigen lastiger.
De SP gaat de aanpassing niet ver genoeg. De partij dient volgende week een motie in om ook sponsoring van sportverenigingen voortaan te verbieden. Ook Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut, ziet
20 graag meer beperkingen. Het verbieden van bekende Nederlanders in de reclames is volgens hem een goede eerste stap. “Het zou iets kunnen helpen. We weten dat het inzetten van beroemdheden in campagnes mensen meer kan aanzetten tot bepaald gedrag.”
bron: nos.nl van 30 juni 2022
►►► ν
Bekijk het antwoord
- Volgens de framingtheorie kunnen de media een onderwerp op een bepaalde manier belichten waardoor de ontvangers van die boodschap op een bepaalde wijze over het onderwerp gaan nadenken en praten. (1)
- Uit het onderzoek uit 2015 blijkt dat het inzetten van bekende mensen uit de voetbalwereld het normaler maakt om mee te doen aan risicovolle kansspelen. Gokreclames met bekende Nederlanders erin kunnen mensen beïnvloeden om te gaan gokken, want deze reclames ‘framen’ het gokken als een normaal (of zelfs cool) iets om te doen (want ook/zelfs voetbalhelden blijken te gokken). (Jongvolwassenen en kwetsbare) mensen kunnen als ze veel van deze reclames zien ook zo over gokken gaan denken en daarom ook zelf gaan gokken (met het risico verslaafd aan gokken te raken). (1)
Zie tekst 3.
Vraag 40 2 punten
Een maatschappelijk vraagstuk kun je vanuit vier verschillende invalshoeken bekijken. Welke twee invalshoeken zijn te herkennen in regel 8 tot en met 15 van tekst 3?
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Tekst 3
Oud-voetballers en andere BN’ers voortaan uit gokreclames
Andy van der Meijde, Sjaak Swart, Ellie Lust en Dick Advocaat zijn voortaan niet meer te zien in gokreclames. Voor gokreclames mogen vanaf vandaag geen oud-voetballers of andere bekende Nederlanders meer worden ingezet. Die maatregel moet gokverslaving onder
5 jongvolwassenen en kwetsbare mensen tegengaan. Het is de eerste aanpassing van de reclameregels sinds de opening van de online gokmarkt in oktober van vorig jaar.
Minister Weerwind voor Rechtsbescherming werkt aan een verbod op ongerichte gokreclame op onder meer tv, maar zo’n verbod kost tijd. Om
10 al eerder iets te doen aan de reclames die op tv en online te zien zijn, heeft de minister de regels voor de inhoud van de reclames aangepast. Hij verwijst daarbij naar onderzoek uit 2015 waaruit onder meer blijkt dat het inzetten van bekende mensen uit de voetbalwereld het normaler maakt om mee te doen aan risicovolle kansspelen. Ook wordt daardoor
15 het inschatten van de risico’s ervan voor sommigen lastiger.
De SP gaat de aanpassing niet ver genoeg. De partij dient volgende week een motie in om ook sponsoring van sportverenigingen voortaan te verbieden. Ook Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut, ziet
20 graag meer beperkingen. Het verbieden van bekende Nederlanders in de reclames is volgens hem een goede eerste stap. “Het zou iets kunnen helpen. We weten dat het inzetten van beroemdheden in campagnes mensen meer kan aanzetten tot bepaald gedrag.”
bron: nos.nl van 30 juni 2022
►►► ν
Bekijk het antwoord
- politiek-juridische invalshoek (1)
- sociaal-culturele invalshoek (1)
Zie tekst 3.
Vraag 41 2 punten
In tekst 3 staat dat de SP wil dat sponsoring van sportverenigingen door gokbedrijven ook verboden wordt. In de Tweede Kamer is hierover gestemd en vanaf 2025 is sponsoring van sportverenigingen door gokbedrijven inderdaad verboden. Voetbalspelers zullen dan bijvoorbeeld niet meer de naam van een gokbedrijf op hun shirt mogen dragen. Niet alle partijen in de Tweede Kamer waren voor een verbod. Een maatschappelijk vraagstuk kun je vanuit verschillende invalshoeken bekijken. Ben jij voor of tegen een verbod op sponsoring van sportclubs door gokbedrijven? Geef een argument voor je mening vanuit de sociaaleconomische invalshoek. Leg uit dat dit argument past bij de sociaaleconomische invalshoek. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Ik ben … (voor/tegen) een verbod, want … Dit argument past bij de sociaaleconomische invalshoek, want …
Tekst 1
Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos- instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’
5 Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit.
Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online
10 gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s.” Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld
15 inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote
20 gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.”
“Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor
25 van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Tekst 2
Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.” Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.” Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Tekst 3
Oud-voetballers en andere BN’ers voortaan uit gokreclames
Andy van der Meijde, Sjaak Swart, Ellie Lust en Dick Advocaat zijn voortaan niet meer te zien in gokreclames. Voor gokreclames mogen vanaf vandaag geen oud-voetballers of andere bekende Nederlanders meer worden ingezet. Die maatregel moet gokverslaving onder
5 jongvolwassenen en kwetsbare mensen tegengaan. Het is de eerste aanpassing van de reclameregels sinds de opening van de online gokmarkt in oktober van vorig jaar.
Minister Weerwind voor Rechtsbescherming werkt aan een verbod op ongerichte gokreclame op onder meer tv, maar zo’n verbod kost tijd. Om
10 al eerder iets te doen aan de reclames die op tv en online te zien zijn, heeft de minister de regels voor de inhoud van de reclames aangepast. Hij verwijst daarbij naar onderzoek uit 2015 waaruit onder meer blijkt dat het inzetten van bekende mensen uit de voetbalwereld het normaler maakt om mee te doen aan risicovolle kansspelen. Ook wordt daardoor
15 het inschatten van de risico’s ervan voor sommigen lastiger.
De SP gaat de aanpassing niet ver genoeg. De partij dient volgende week een motie in om ook sponsoring van sportverenigingen voortaan te verbieden. Ook Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut, ziet
20 graag meer beperkingen. Het verbieden van bekende Nederlanders in de reclames is volgens hem een goede eerste stap. “Het zou iets kunnen helpen. We weten dat het inzetten van beroemdheden in campagnes mensen meer kan aanzetten tot bepaald gedrag.”
bron: nos.nl van 30 juni 2022
►►► ν
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Ik ben voor een verbod, want (shirt)sponsoring van sportclubs door gokbedrijven kan mensen die naar een sportwedstrijd kijken ertoe aanzetten om te gaan gokken en dit is niet in het belang van met name kwetsbare mensen. (1p)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vmbo-gl/tl Maatschappijkunde 2024, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2024/vmbo-gl/documenten/cse-2/gt-1127-a-24-2-o
Andere examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1 (op examenblad.nl)
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2?
Het centraal examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2 loopt tot vraag 41. Van 38 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over parlementaire democratie (15), criminaliteit (12) en rechtsstaat (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/vmbo-gl/documenten/cse-2/gt-1127-a-24-2-c).
Hoe oefen ik met het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2024, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.