Eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Politiek en beleid, Criminaliteit en rechtsstaat, Analyse maatschappelijk vraagstuk: Overlast van ratten.
Het centraal examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2 loopt tot vraag 41. Van 35 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over criminaliteit (16), parlementaire democratie (11) en rechtsstaat (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Criminaliteit | 10, 12-13, 15-16, 18-20, 22-29 | 16 |
| Parlementaire democratie | 1-3, 6-9, 11, 33-35 | 11 |
| Rechtsstaat | 4, 14, 17, 21 | 4 |
| Media | 5, 32, 36, 41 | 4 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 16 examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl sinds 2018: dit examen vroeg meer over criminaliteit (46% van de vragen, gemiddeld 32%). Minder over parlementaire democratie (31% van de vragen, gemiddeld 39%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2 op papier, net als het echte examen, of online als je docent het digitaal klaarzet. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift. Zodra je docent het resultaat vrijgeeft, zie je per vraag wat goed was en wat er ontbrak.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf.
Politiek en beleid
tekst 1
Scholen in Helsinki verruilen koemelk voor haverdrank
De Finse hoofdstad Helsinki trekt 100.000 euro uit om kinderen uit het basisonderwijs over te laten stappen op havermelk. Het besluit is het resultaat van een raadpleging onder de bevolking. Havermelk is een plantaardig alternatief voor melk van koeien. Wie dat wil kan overigens ook voor koemelk blijven kiezen.
naar: joop.bnnvara.nl van 30 augustus 2020
Lees tekst 1.
Vraag 1 1 punt
Van welke mogelijkheid om invloed uit te oefenen op de politiek is gebruik gemaakt in tekst 1?
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
[tabel 1: zie het originele examen]
drie bestuurslagen
het dagelijks bestuur de volksvertegenwoordiging
het Rijk het kabinet (1) de provincie (2) Provinciale Staten de gemeente het college van B en W (3)
Bekijk tabel 1.
Vraag 2 2 punten
Het Rijk, de provincies en de gemeentes vormen de drie bestuurslagen. In tabel 1 ontbreken de namen van drie instanties. Vul bij elk nummer de naam in van de instantie. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. 1=… 2=… 3=…
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- 1 = het parlement / de Eerste en Tweede Kamer / de Staten Generaal 2 = (het college van) Gedeputeerde Staten 3 = de gemeenteraad indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
tekst 2
Een akkoord op hoofdlijnen, veel gemeenten werken er al jaren mee
De gemeente Pijnacker-Nootdorp is zo’n gemeente waar ze het 7 jaar geleden al over een andere boeg gooiden en afscheid namen van dichtgetimmerde coalitieakkoorden1). Wethouder Ilona Jense van Haarts onderhandelde namens de lokale VVD-fractie over dat akkoord. “Je maakt alleen afspraken over de hoofdlijnen, de rest niet en dat is dus open voor debat.”
noot 1 een coalitieakkoord = een regeerakkoord op gemeentelijk niveau
naar: eenvandaag.avrotros.nl van 11 mei 2021
Lees tekst 2.
Vraag 3 1 punt
Waarmee kan worden begonnen na het bereiken van het coalitieakkoord?
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
tekst 3
Internationaal Strafhof begint officieel onderzoek naar Venezuela
Het Internationaal Strafhof vindt dat er voldoende aanwijzingen zijn dat Venezolaanse functionarissen misdaden tegen de menselijkheid hebben gepleegd, en opent daarom een officieel onderzoek. Hiermee begint een onderzoek naar mogelijke martelingen en buitengerechtelijke executies door veiligheidstroepen in Venezuela. Dat zou zijn gebeurd tijdens anti-regeringsprotesten in 2017.
naar: de Trouw van 4 november 2021
Lees tekst 3.
Vraag 4 1 punt
Welk kenmerk van de rechtsstaat is mogelijk geschonden in Venezuela volgens tekst 3?
Tekst 3
Stadsratten: vieze ziek- en bangmakers
Vijfentwintigduizend zwarte ratten in één gebouw. In het noorden van India staat de Karni Mata Tempel. Op deze plek vereert de Hindoestaanse gemeenschap de rat. De heilige dieren lopen er vrij rond en krijgen volop te eten en te drinken. Loop je een witte rat tegen het lijf? Dan heb je pas echt geluk. In Nederland ligt dat wel anders. Waarom hebben ratten hier zo’n slecht imago dat veel mensen ze willen uitroeien? Waarom spreken we hier van een rattenplaag? Beeldvorming in de maatschappij speelt hierin wellicht een rol. Van kinds af aan krijgen de meeste mensen mee dat ratten geen prettige dieren zijn. Ouders schrikken ervan en jagen ze weg. Ook in de beeldcultuur is de vriendelijke rat een uitzondering. De rat is eerder de bad guy1). Onderzoeker Maite van Gerwen zou hier graag onderzoek naar doen. Als we weten hoe het komt dat ratten bij velen walging opwekken, zou ze gericht kunnen proberen dat beeld te veranderen. We kunnen hier beter leren samenleven met de rat. Vereren, zoals dat in India gebeurt, zit misschien niet in de nuchtere Nederlander. Toch zou het goed zijn om na te denken hoe de stad eruit zou kunnen zien mét rat. Zou dat nou zo erg zijn?
noot 1 bad guy = de slechterik
naar: Studium Generale Universiteit Utrecht (sg.uu.nl) van 3 november 2021
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
tekst 4
CDA stelt vragen over de stijging van het aantal minderjarige influencers
Tweede Kamerlid Peters (CDA) is bezorgd over het toenemend aantal commerciële kinderaccounts op social media1). Hij wil weten hoe minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media) kinderen hiertegen gaat beschermen.
Steeds meer Nederlandse kinderen verdienen geld met bijvoorbeeld vloggen of het showen van kleding op platforms als YouTube en Instagram. Dat blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws. “Een letterlijk ongezonde ontwikkeling”, vindt Peters. Hij wil dat minister Slob een einde maakt aan deze praktijken.
noot 1 Peters is bezorgd dat geld verdienen via social media kan leiden tot kinderarbeid.
naar: tweedekamer.nl van 3 november 2020
Lees tekst 4.
Vraag 5 2 punten
Media kunnen een aantal functies vervullen voor de democratie, bijvoorbeeld de informatiefunctie. Leg uit welke andere functie voor de democratie RTL Nieuws heeft vervuld in tekst 4. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een andere functie die RTL Nieuws heeft vervuld is de ... , want ...
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- want (voorbeeld van een juiste uitleg) RTL nieuws heeft door het maken van het nieuwsitem een maatschappelijke kwestie op de politieke agenda gezet / door het nieuwsitem van RTL nieuws worden er vragen gesteld aan de minister (1p)
Zie tekst 4.
Vraag 6 2 punten
Het kabinet en het parlement hebben een aantal taken. Bij die taken horen rechten. Hieronder staan vier uitspraken over die taken en rechten naar aanleiding van tekst 4.
1 Kamerlid Peters maakt gebruik van het vragenrecht.
2 Kamerlid Peters oefent de wetgevende taak van het parlement uit.
3 Minister Slob kan vanuit zijn functie ambtenaren vragen om onderzoek te doen naar de werktijden van minderjarige influencers.
4 Minister Slob mag vanuit zijn functie een wetsvoorstel schrijven om de wetgeving over kinderaccounts te veranderen. Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist. 1=… 2=… 3=… 4=…
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- 1 = juist 2 = onjuist 3 = juist 4 = juist indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
afbeelding
bron: consilium.europa.eu/nl van oktober 2020
Vraag 7 1 punt
De afbeelding is een foto uit oktober 2020 van Charles Michel. Hij is dan voorzitter van de Europese Raad. Aan wie geeft Charles Michel daar leiding?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 8 1 punt
De Europese Unie maakt wetgeving. Soms is zo’n besluit een richtlijn. Wat betekent het als een besluit een richtlijn is?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 9 2 punten
Hieronder staan drie standpunten die afkomstig zijn van de websites van drie Nederlandse politieke partijen.
1 Nederlanders verdienen hun geld door hard te werken. Zij verdienen het ook om zelf te beslissen wat ze met dat geld doen.
2 Voor ons is solidariteit het belangrijkste uitgangspunt bij het heffen van belastingen: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten.
3 Onze partij is voorstander van een zoveel mogelijk tegengaan van prostitutie en de instelling en handhaving van een verbod op betaalde seksuele diensten. Eén van de bovenstaande standpunten is conservatief. Er is er één links, en één rechts. Geef per standpunt aan of dat standpunt conservatief, links of rechts is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. 1=… 2=… 3=…
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- 1 = rechts 2 = links 3 = conservatief indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
tekst 5
NCTV1) slaat alarm
“We zien een groep die wereldwijd als een zwerm functioneert. Ze delen filmpjes over de Tweede Wereldoorlog, verheerlijken geweld, willen chaos creëren en de zittende leiders omver werpen. Minstens tweehonderd Nederlandse jongens zijn actief in deze beweging, vaak alleen op hun zolderkamertje. Door algoritmes op sociale media worden ze er helemaal ingetrokken en dan radicaliseren ze volledig.”
noot 1 NCTV = de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
naar: telegraaf.nl van 28 oktober 2021
Lees tekst 5.
Vraag 10 1 punt
Welke begrip is van toepassing op de groep jongens uit tekst 5?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 11 1 punt
Waarom hebben beleidsambtenaren veel invloed op het proces van politieke besluitvorming?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Criminaliteit en rechtsstaat
tekst 6
Kabinet wil crimineel vermogen ook zonder veroordeling kunnen afpakken
Het kabinet wil crimineel geld en andere waardevolle spullen kunnen afpakken ook zonder dat de eigenaar ervan veroordeeld is. Nu kan dat alleen als er al een veroordeling ligt. Demissionair minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid kondigde het plan vorig jaar aan. Als het OM bij de rechter aannemelijk kan maken dat het verdachte geld, de dure auto’s of horloges het resultaat zijn van criminaliteit, dan kan al het geld of de spullen worden afgepakt. “Op die manier voorkomen we dat zwart geld in de samenleving blijft circuleren en wordt ingezet in de legale economie of wordt geherinvesteerd in criminele activiteiten.”
naar: tubantia.nl van 19 november 2021
Lees tekst 6.
Vraag 12 1 punt
Wat verandert er in het strafrecht als het wetsvoorstel in tekst 6 wordt aangenomen? Als het wetsvoorstel wordt aangenomen
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Zie tekst 6.
Vraag 13 2 punten
Als het wetsvoorstel wordt aangenomen, kan de wet zowel een repressieve als een preventieve werking hebben. Leg uit waarom de wet een repressieve werking en een preventieve werking kan hebben. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De wet kan een repressieve werking hebben, want … De wet kan een preventieve werking hebben, want …
Bekijk het antwoord
- De wet kan een repressieve werking hebben, want eigendom kan worden afgenomen zonder dat burgers veroordeeld zijn / er wordt gestraft nadat de criminaliteit gepleegd is / er wordt strenger opgetreden (1)
- De wet kan een preventieve werking hebben, want er wordt voorkomen dat het geld wordt gebruikt om nieuwe criminaliteit te plegen / mensen kunnen worden afgeschrikt om crimineel te worden (1)
Zie tekst 6.
Vraag 14 1 punt
Op welke manier is het legaliteitsbeginsel te herkennen in tekst 6? De overheid
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Zie tekst 6.
Vraag 15 1 punt
Welk soort beleid wil de minister uit tekst 6 veranderen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
tekst 7
OM moet in strafzaken meer oog hebben voor slachtoffers
Het OM kan voor veel voorkomende strafbare feiten zelf een straf opleggen, een zogenaamde strafbeschikking. Dat kan bijvoorbeeld een geldboete zijn, … of een schadevergoeding. Maar de slachtoffers worden hier niet of onvoldoende bij betrokken, waardoor ze slechter af zijn dan wanneer er wel een rechter aan te pas komt, aldus de Nationale ombudsman. “Bij strafzaken die voor de rechter komen is wél ruimte voor het slachtoffer. Die heeft letterlijk een stem in het strafproces. Dat kan bijdragen aan het herstel van emotionele schade.”
naar: nu.nl van 20 december 2021
Lees tekst 7.
Vraag 16 1 punt
Wat moet er op de puntjes in de tekst worden ingevuld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Zie tekst 7.
Vraag 17 2 punten
Slachtoffers hebben in het strafproces een aantal rechten. Over welk recht spreekt de Nationale ombudsman zijn zorgen uit in tekst 7? Noem nog een ander recht dat slachtoffers hebben tijdens het strafproces. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Het recht is … Een ander recht van slachtoffers is …
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Een ander recht van slachtoffers is (één van de volgende): (1p)
- het recht om te vragen om een schadevergoeding
- het recht op slachtofferhulp
- het recht op informatie over de voortgang van de rechtszaak
Opmerking Wanneer bij het eerste punt een ander recht dan spreekrecht wordt genoemd, mag bij het tweede punt het antwoord spreekrecht goed gerekend worden.
[figuur 1: zie het originele examen]
Slachtofferschap verder omlaag in 2019, …
Legenda: totaal (excl.cybercrime) Legenda: cybercriminaliteit totaal (excl.cybercrime) vermogensmisdrijven cybercriminaliteit vandalisme vermogensmisdrijven geweldsmisdrijven vandalisme geweldsmisdrijven
toelichting De gegevens uit deze figuur zijn afkomstig van slachtofferonderzoek. Aan de hand van slachtofferenquêtes krijgen we een beeld van de mate waarin burgers in Nederland met criminaliteit te maken krijgen.
naar: scp.nl van 9 september 2020
Bekijk figuur 1 en lees de toelichting.
Vraag 18 2 punten
Een deel van de titel van figuur 1 is vervangen door puntjes. Hieronder staan drie fragmenten.
1 aantal slachtoffers geweldsmisdrijven verdubbeld
2 behalve cybercriminaliteit
3 percentage slachtoffers vermogensmisdrijven daalt het hardst Geef per fragment aan of het fragment een titel vormt die de gegevens in figuur 1 juist beschrijft. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist. 1=… 2=… 3=…
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- 1 = onjuist 2 = juist 3 = juist indien drie antwoorden juist (2) indien twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Zie figuur 1 en de toelichting.
Vraag 19 1 punt
Elke manier van meten van criminaliteit heeft voor- en nadelen. De gegevens uit figuur 1 komen uit slachtofferonderzoek. Slachtofferonderzoek meet sommige delicten niet goed. Wat voor een soort delicten komt slecht naar voren in slachtofferonderzoek?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
tekst 8
Agent vrijgesproken van mishandeling bij arrestatie
Een politieagent die bij een aanhouding een trap en een knietje uitdeelde, is door de rechtbank vrijgesproken van mishandeling. De agent tegen wie het Openbaar Ministerie 24 uur werkstraf had geëist, heeft volgens de rechter geen disproportioneel1) geweld gebruikt.
Een agent mag volgens de wet onder bepaalde voorwaarden geweld gebruiken. Een rechter kan die beslissing achteraf wel toetsen, maar dient terughoudend te zijn in het beoordelen van de keuzes die de politie in stressvolle situaties maakt, aldus het vonnis.
noot 1 disproportioneel geweld = meer geweld dan nodig was in die situatie
naar: de Trouw van 13 januari 2022
Lees tekst 8.
Vraag 20 2 punten
Hieronder staan vier uitspraken over de rechtszaak tegen de agent uit tekst 8.
1 De politieagent kan volgens de wet niet schuldig zijn omdat hij agent is.
2 De politieagent stond terecht voor een delict uit de Opiumwet.
3 De politieagent werd verdacht van een misdrijf.
4 De rechter heeft de eis van het Openbaar Ministerie overgenomen. Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist. 1=… 2=… 3=… 4=…
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- 1 = onjuist 2 = onjuist 3 = juist 4 = onjuist indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Zie tekst 8.
Vraag 21 1 punt
Een kenmerk van een rechtsstaat is dat er sprake is van een machtenscheiding. Welke twee machten zijn te herkennen in tekst 8?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Zie tekst 8.
Vraag 22 1 punt
Rechters spreken een vonnis uit. Bij dat vonnis geven ze ook een toelichting. In de zaak in tekst 8 is de toelichting van de rechter te lezen in de tweede alinea. Geef een reden waarom een rechter een vonnis toelicht. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een rechter licht een vonnis toe, omdat …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Opmerking Antwoorden als ‘omdat dat moet’ zijn niet juist.
tekst 9
Als bijvoorbeeld arbeidsmigranten die het Nederlands niet goed beheersen, een zwaardere straf krijgen omdat met hen op de rechtszitting niet goed te praten valt, en ze een celstraf krijgen terwijl iemand anders in een soortgelijke zaak een taakstraf zou hebben gekregen.
naar: de Volkskrant van 24 juni 2021
Lees tekst 9.
Vraag 23 1 punt
Welk begrip past bij het voorbeeld dat staat beschreven in tekst 9?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Zie tekst 9.
Vraag 24 1 punt
Welke soorten sancties worden genoemd in tekst 9?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
tekst 10
Omroep Zeeland rechtbank @ozrechtbank
Het OM eist voor de vier aanwezige verdachten 5 jaar cel. Voor een vijfde verdachte is de eis van 4,5 jaar alleen voor betrokkenheid bij de overval. Het OM vraagt bij de zesde verdachte om vrijspraak. #ozrb
naar: twitter.com/ozrechtbank van 20 oktober 2021
Lees tekst 10.
Vraag 25 1 punt
Tekst 10 is een bericht van Omroep Zeeland op Twitter. Welk onderdeel van de rechtszaak wordt in tekst 10 beschreven?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
tekst 11
Amsterdam wil door met proef preventief fouilleren1)
De driehoek in Amsterdam, die bestaat uit de burgemeester, de … en de politiechef, wil een proef met preventief fouilleren in de stad verlengen.
Dat schrijft burgemeester Halsema in een brief aan de gemeenteraad.
Volgens de driehoek heeft de proef niet lang genoeg geduurd om te kunnen zeggen of de controles het wapenbezit omlaag kunnen krijgen. De proef moet daarom worden verlengd om een beter beeld te krijgen van het effect van de controles, aldus Halsema.
noot 1 preventief fouilleren = het fouilleren van personen die zich in een gebied bevinden dat de burgemeester aanwijst als risicogebied
naar: nos.nl van 25 november 2021
Lees tekst 11.
Vraag 26 1 punt
Welke functie moet er op de puntjes worden ingevuld?
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Zie tekst 11.
Vraag 27 1 punt
Vanwege welke taak zit de burgemeester in de driehoek? De burgemeester
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Zie tekst 11.
Vraag 28 2 punten
Sommige Amsterdamse gemeenteraadsleden denken dat preventief fouilleren in een wijk ervoor zorgt dat een wijk een bepaald etiket krijgt opgeplakt. Een theorie over het ontstaan van criminaliteit is de etikettentheorie. Leg uit wat er volgens de etikettentheorie met de criminaliteit in een wijk gebeurt als de wijk zo’n etiket krijgt. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Volgens de etikettentheorie zal de criminaliteit in zo’n wijk … (vul in: gelijk blijven / stijgen / dalen), want …
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- Volgens de etikettentheorie zal de criminaliteit in zo’n wijk stijgen (1)
- want (voorbeeld van een juiste uitleg) de theorie zegt dat de wijk een slechte naam kan krijgen door het preventief fouilleren, waardoor mensen zich slecht zullen gaan gedragen (1)
tekst 12
200 uur taakstraf voor vrouw die supermarkt overviel
Een 21-jarige vrouw die een supermarkt overviel, is veroordeeld tot 200 uur taakstraf. Opmerkelijk: ze overviel de supermarkt waar ze zelf werkte.
De officier van justitie eiste jeugddetentie van 18 maanden voor de vrouw, waarvan 6 voorwaardelijk. Daarin ging de rechter niet mee. De jonge vrouw is kwetsbaar en getraumatiseerd door haar verleden, stelt de rechter. Om die reden heeft de rechtbank besloten tot een taakstraf van
200 uur, met 2 maanden voorwaardelijke jeugddetentie binnen een proeftijd van 2 jaar.
naar: ad.nl van 13 november 2020
Lees tekst 12.
Vraag 29 2 punten
Hieronder staan vier uitspraken over het vonnis uit tekst 12.
1 Als de vrouw zich de komende twee jaar aan de voorwaarden houdt, hoeft ze niet in jeugddetentie.
2 De rechter heeft rekening gehouden met de persoonlijke omstandigheden van de vrouw.
3 De vrouw moet volgens volwassenenstrafrecht veroordeeld zijn want ze is ouder dan 18 jaar.
4 De rechter mag afwijken van een eis van een officier van justitie. Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist. 1=… 2=… 3=… 4=…
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Bijlage
Bekijk het antwoord
- 1 = juist 2 = juist 3 = onjuist 4 = juist indien vier antwoorden juist (2) indien drie of twee antwoorden juist (1) indien minder dan twee antwoorden juist (0) (2)
Analyse maatschappelijk vraagstuk: Overlast van ratten
Bij de beantwoording van de vragen 30 tot en met 41 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 3 en afbeeldingen 1 en 2 in het bronnenboekje.
Inleiding In steeds meer gemeenten klagen burgers over overlast van ratten. De ratten worden aangetrokken door etensresten op straat en planten zich snel voort. Hoe kan die overlast van ratten worden aangepakt en wie moet dat doen?
Lees tekst 1.
Vraag 30 4 punten
Overlast van ratten kan worden gezien als een maatschappelijk vraagstuk. We spreken van een maatschappelijk vraagstuk als het voldoet aan een aantal kenmerken. Een kenmerk is dat het vraagstuk aandacht krijgt van de media. Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die te herkennen zijn in tekst 1. Citeer voor elk kenmerk een zin uit tekst 1. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Kenmerk 1: … Citaat bij kenmerk 1: … Kenmerk 2: … Citaat bij kenmerk 2: …
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Juiste combinaties van kenmerk met bijpassend citaat (twee van de volgende): Kenmerk: Veel mensen vinden de situatie onwenselijk. Citaat bij het kenmerk (één van de volgende): − “Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.” − “Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast.” − “Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors.” − “Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam.” Kenmerk: Het probleem kan worden aangepakt door de overheid. Citaat bij het kenmerk (één van de volgende): − “‘De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand’, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD).” − “‘Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.’” − “Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak.” − “‘Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.’” Kenmerk: Er zijn verschillende opvattingen over de oplossing van het probleem. Citaat bij het kenmerk (één van de volgende): − “‘De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand’, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD).” − “Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak.” per juist kenmerk (1) per juist bijpassend citaat (1) (4)
Zie tekst 1.
Vraag 31 1 punt
In tekst 1 zeggen experts dat iemand minder snel een rat bij de gemeente zal melden wanneer diegene al vaker ratten heeft gezien. Met welk begrip is dat te verklaren?
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Zie tekst 1.
Vraag 32 2 punten
Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria. Een criterium is het toepassen van hoor en wederhoor. Noem een ander criterium. Geef met een voorbeeld uit tekst 1 aan of in de tekst aan dat criterium is voldaan. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een ander criterium is … In tekst 1 wordt aan dat criterium … (vul in: wel/niet) voldaan, want …
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Een ander criterium is het scheiden van feit en mening (1p)
- In tekst 1 wordt aan dat criterium wel voldaan, want dat de overheid volgens Bastiaan van Meerburg het probleem niet in de hand heeft, staat tussen aanhalingstekens (en is dus niet de mening van de schrijver) (1) of
- Een ander criterium is het scheiden van feit en mening (1p)
- In tekst 1 wordt aan dat criterium niet voldaan, want er blijkt uit ‘je moet er niet aan denken’ dat de schrijver het naar vindt als er ratten in huis zijn. (Dat is een mening van de schrijver) (1p)
Lees tekst 2.
Vraag 33 4 punten
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht volgens tekst 2 al jaren tegen de rattenoverlast. Hierbij zet de actiegroep machtsmiddelen in. Leg uit welk machtsmiddel de actiegroep al heeft ingezet volgens tekst 2. Leg uit welk ander machtsmiddel de actiegroep nog wil inzetten volgens tekst 2. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een machtsmiddel dat de actiegroep al heeft ingezet is ... , want in tekst 2 staat dat … Een ander machtsmiddel dat de actiegroep nog wil inzetten is ... , want in tekst 2 staat dat …
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- Een machtsmiddel dat de actiegroep al heeft ingezet is (een van de volgende): • toegang tot de media, (1) • want in tekst 2 staat dat (voorbeeld van een juist antwoord) Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM verklaart dat gemeente zich aan de nagekomen afspraken moet houden (1) of • toegang tot politici, (1) • want in tekst 2 staat dat (voorbeeld van een juist antwoord) er afspraken zijn gemaakt met de gemeente / ze spreken de gemeente aan op het leveren van een bijdrage (1) • Een ander machtsmiddel dat de actiegroep nog wil inzetten is aantal / de omvang van de groep, (1) • want in tekst 2 staat dat (een van de volgende): (1) − actiegroep Rattenprobleem Moerwijk samenwerking in andere wijken zoekt − Conny Ligtvoet vindt dat de actiegroep met meer buurten moet samenwerken / actievoeren, zodat zij een vuist kunnen maken tegen de ratten (4)
Zie tekst 2.
Vraag 34 1 punt
Het politieke besluitvormingsproces bestaat uit verschillende fasen. Op welke fase van de politieke besluitvorming in de gemeente Den Haag heeft Conny Ligtvoet kritiek?
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Zie tekst 2.
Vraag 35 3 punten
Wethouder Bredemeijer maakt namens het CDA deel uit van het college van B en W in Den Haag. Noem de politieke stroming waartoe het CDA behoort. Leg uit welk uitgangspunt van die politieke stroming te herkennen is in tekst 2. Citeer een zin van wethouder Bredemeijer waaruit dat uitgangspunt blijkt. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Het CDA behoort tot de ... stroming. Dat uitgangspunt van die stroming is ... Een citaat van wethouder Bredemeijer waarin dat uitgangspunt te herkennen is: ...
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Dat uitgangspunt van die stroming is (één van de volgende): (1p)
- harmonie en samenwerking tussen diverse groepen binnen de samenleving
- faciliterende rol van de overheid
- gespreide verantwoordelijkheid
- Bijbelse waarden / christelijk geloof als inspiratiebron
Bekijk afbeelding 1.
Vraag 36 1 punt
Media kunnen verschillende functies vervullen. Leg uit of het doel van de afbeelding beter past bij de informerende of de socialiserende functie van de media. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Het doel van de afbeelding past beter bij de ... (vul in: informerende of socialiserende) functie, want ...
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt alleen toekennen bij een juiste combinatie van functie met uitleg.
Bekijk afbeelding 2.
Vraag 37 1 punt
Welk van de volgende beweringen is van toepassing op afbeelding 2? Op het bord
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Lees tekst 3.
Vraag 38 1 punt
Maatschappelijke vraagstukken zijn te bekijken vanuit verschillende invalshoeken. Eén van de invalshoeken is de veranderings- en vergelijkende invalshoek. Formuleer vanuit de veranderings- en vergelijkende invalshoek een vraag waarop het antwoord in tekst 3 staat.
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Tekst 3
Stadsratten: vieze ziek- en bangmakers
Vijfentwintigduizend zwarte ratten in één gebouw. In het noorden van India staat de Karni Mata Tempel. Op deze plek vereert de Hindoestaanse gemeenschap de rat. De heilige dieren lopen er vrij rond en krijgen volop te eten en te drinken. Loop je een witte rat tegen het lijf? Dan heb je pas echt geluk. In Nederland ligt dat wel anders. Waarom hebben ratten hier zo’n slecht imago dat veel mensen ze willen uitroeien? Waarom spreken we hier van een rattenplaag? Beeldvorming in de maatschappij speelt hierin wellicht een rol. Van kinds af aan krijgen de meeste mensen mee dat ratten geen prettige dieren zijn. Ouders schrikken ervan en jagen ze weg. Ook in de beeldcultuur is de vriendelijke rat een uitzondering. De rat is eerder de bad guy1). Onderzoeker Maite van Gerwen zou hier graag onderzoek naar doen. Als we weten hoe het komt dat ratten bij velen walging opwekken, zou ze gericht kunnen proberen dat beeld te veranderen. We kunnen hier beter leren samenleven met de rat. Vereren, zoals dat in India gebeurt, zit misschien niet in de nuchtere Nederlander. Toch zou het goed zijn om na te denken hoe de stad eruit zou kunnen zien mét rat. Zou dat nou zo erg zijn?
noot 1 bad guy = de slechterik
naar: Studium Generale Universiteit Utrecht (sg.uu.nl) van 3 november 2021
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Het scorepunt mag toegekend worden wanneer de geformuleerde vraag een vergelijking bevat met een ander gebied, of een andere periode.
Zie tekst 3.
Vraag 39 1 punt
In de tekst staat informatie die te gebruiken is voor de veranderings- en vergelijkende invalshoek. Vanuit welke andere invalshoek wil Van Gerwen graag onderzoek doen volgens tekst 3?
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Tekst 3
Stadsratten: vieze ziek- en bangmakers
Vijfentwintigduizend zwarte ratten in één gebouw. In het noorden van India staat de Karni Mata Tempel. Op deze plek vereert de Hindoestaanse gemeenschap de rat. De heilige dieren lopen er vrij rond en krijgen volop te eten en te drinken. Loop je een witte rat tegen het lijf? Dan heb je pas echt geluk. In Nederland ligt dat wel anders. Waarom hebben ratten hier zo’n slecht imago dat veel mensen ze willen uitroeien? Waarom spreken we hier van een rattenplaag? Beeldvorming in de maatschappij speelt hierin wellicht een rol. Van kinds af aan krijgen de meeste mensen mee dat ratten geen prettige dieren zijn. Ouders schrikken ervan en jagen ze weg. Ook in de beeldcultuur is de vriendelijke rat een uitzondering. De rat is eerder de bad guy1). Onderzoeker Maite van Gerwen zou hier graag onderzoek naar doen. Als we weten hoe het komt dat ratten bij velen walging opwekken, zou ze gericht kunnen proberen dat beeld te veranderen. We kunnen hier beter leren samenleven met de rat. Vereren, zoals dat in India gebeurt, zit misschien niet in de nuchtere Nederlander. Toch zou het goed zijn om na te denken hoe de stad eruit zou kunnen zien mét rat. Zou dat nou zo erg zijn?
noot 1 bad guy = de slechterik
naar: Studium Generale Universiteit Utrecht (sg.uu.nl) van 3 november 2021
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
- de sociaal-culturele invalshoek (1)
Zie tekst 3.
Vraag 40 1 punt
In tekst 3 staat: “Van kinds af aan krijgen de meeste mensen mee dat ratten geen prettige dieren zijn.” Welk begrip past daarbij?
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Tekst 3
Stadsratten: vieze ziek- en bangmakers
Vijfentwintigduizend zwarte ratten in één gebouw. In het noorden van India staat de Karni Mata Tempel. Op deze plek vereert de Hindoestaanse gemeenschap de rat. De heilige dieren lopen er vrij rond en krijgen volop te eten en te drinken. Loop je een witte rat tegen het lijf? Dan heb je pas echt geluk. In Nederland ligt dat wel anders. Waarom hebben ratten hier zo’n slecht imago dat veel mensen ze willen uitroeien? Waarom spreken we hier van een rattenplaag? Beeldvorming in de maatschappij speelt hierin wellicht een rol. Van kinds af aan krijgen de meeste mensen mee dat ratten geen prettige dieren zijn. Ouders schrikken ervan en jagen ze weg. Ook in de beeldcultuur is de vriendelijke rat een uitzondering. De rat is eerder de bad guy1). Onderzoeker Maite van Gerwen zou hier graag onderzoek naar doen. Als we weten hoe het komt dat ratten bij velen walging opwekken, zou ze gericht kunnen proberen dat beeld te veranderen. We kunnen hier beter leren samenleven met de rat. Vereren, zoals dat in India gebeurt, zit misschien niet in de nuchtere Nederlander. Toch zou het goed zijn om na te denken hoe de stad eruit zou kunnen zien mét rat. Zou dat nou zo erg zijn?
noot 1 bad guy = de slechterik
naar: Studium Generale Universiteit Utrecht (sg.uu.nl) van 3 november 2021
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Zie tekst 3.
Vraag 41 3 punten
In tekst 3 staat dat onderzoeker Van Gerwen zou kunnen proberen het beeld dat Nederlanders hebben van ratten te veranderen. Mediabeïnvloedingstheorieën verschillen van mening of het mogelijk is om dat beeld via media te veranderen. Eén van die theorieën is de injectienaaldtheorie. Leg vanuit een andere theorie uit of jij denkt dat het mogelijk is om het beeld dat Nederlanders hebben van ratten te veranderen via de media. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Ik denk dat het … (vul in: wel of niet) mogelijk is het beeld te veranderen. Dat past het best bij de … theorie, want die theorie zegt: …
Tekst 1
”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit. Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Tekst 2
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk zoekt samenwerking in andere wijken
Als het gaat schemeren komen ze te voorschijn: de ratten in Moerwijk1). “Ze lopen hier ‘s avonds van de plantsoenen zo de straat over”, vertelt een buurtbewoner. “Sommige zijn zo groot als een kat, maar er zijn nu ook kleintjes bij.”
Actiegroep Rattenprobleem Moerwijk vecht al jaren tegen de rattenoverlast en wil dat de gemeente Den Haag nu eens echt tot actie overgaat. “Wij willen dat de afspraken nagekomen worden, de belangrijkste zijn handhaving en boetes uitdelen voor strooien en dumpen van voer en de gemeente moet snoeien zodat de ratten geen ruimte meer krijgen”, zo verklaart Conny Ligtvoet van de actiegroep aan Den Haag FM.
Wethouder Bredemeijer erkent dat het in sommige wijken een hardnekkig probleem is en dat de gemeente daarom inzet op voorlichting, educatie en handhaving. “Het grote probleem is dat mensen eten op straat gooien, met name brood”, aldus Bredemeijer. En de oplossing is volgens hem vrij eenvoudig: “zolang we geen afval en voedsel meer op straat gooien, zijn de ratten waarschijnlijk ook geen probleem meer”. Maar de actiegroep heeft wel een punt dat het probleem er is, zo stelt Bredemeijer. “Het is goed dat de actiegroep de verantwoordelijkheid neemt om de stad, de wijk schoon te houden, om elkaar er op aan te spreken en mij en de gemeente te wijzen op het leveren van een bijdrage”, aldus de wethouder.
“Dit probleem speelt tegenwoordig in veel meer buurten” zo laat Conny van de actiegroep weten. “Wij zijn hier nu 2 jaar bezig en ik vind dat we met meer buurten moeten samenwerken en actievoeren, zodat we een vuist kunnen maken tegen de ratten”, besluit Conny strijdbaar.
noot 1 Moerwijk is een wijk in de gemeente Den Haag.
naar: denhaagfm.nl van 20 juni 2020
afbeelding 1
Houd de rat buiten de deur
1) Dieren niet voeren 3) Houd de tuin schoon Voeren van eenden of 2) Kieren en gaten Zorg dat uw tuin vrij is andere dieren trekt Maak kieren en gaten van afval en voedsel. ratten aan. dicht met gaas.
4) Huisdiervoer 5) Vogels voeren 6) Houd uw woonomgeving Laat geen voer staan. Voer vogels alleen schoon Berg het goed op. bij langdurige Afval en etensresten vorst of sneeuw. trekken ratten aan.
7) Vette etensresten Gooi geen etensresten 8) Check uw huisriool of oliën in Vervang kapotte riool- het riool. buizen en verwijder oude buizen.
toelichting Deze afbeelding is in opdracht van de gemeente Deventer gemaakt voor de inwoners van de gemeente.
bron: Gemeente Deventer
afbeelding 2
Watervogels liever niet voeren!
- Brood is ongezond voor watervogels. Ze worden er ziek van.
- Voer trekt ratten en ander ongedierte aan.
- Het water wordt troebel en gaat stinken.
- Overmatig voeren verstoort het natuurlijke gedrag.
bron: gelderlander.nl van 10 december 2019
Tekst 3
Stadsratten: vieze ziek- en bangmakers
Vijfentwintigduizend zwarte ratten in één gebouw. In het noorden van India staat de Karni Mata Tempel. Op deze plek vereert de Hindoestaanse gemeenschap de rat. De heilige dieren lopen er vrij rond en krijgen volop te eten en te drinken. Loop je een witte rat tegen het lijf? Dan heb je pas echt geluk. In Nederland ligt dat wel anders. Waarom hebben ratten hier zo’n slecht imago dat veel mensen ze willen uitroeien? Waarom spreken we hier van een rattenplaag? Beeldvorming in de maatschappij speelt hierin wellicht een rol. Van kinds af aan krijgen de meeste mensen mee dat ratten geen prettige dieren zijn. Ouders schrikken ervan en jagen ze weg. Ook in de beeldcultuur is de vriendelijke rat een uitzondering. De rat is eerder de bad guy1). Onderzoeker Maite van Gerwen zou hier graag onderzoek naar doen. Als we weten hoe het komt dat ratten bij velen walging opwekken, zou ze gericht kunnen proberen dat beeld te veranderen. We kunnen hier beter leren samenleven met de rat. Vereren, zoals dat in India gebeurt, zit misschien niet in de nuchtere Nederlander. Toch zou het goed zijn om na te denken hoe de stad eruit zou kunnen zien mét rat. Zou dat nou zo erg zijn?
noot 1 bad guy = de slechterik
naar: Studium Generale Universiteit Utrecht (sg.uu.nl) van 3 november 2021
►►► ν
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Bijlage · Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- want die theorie zegt dat mensen hun mening vormen op basis van hun referentiekader. Het kan zijn dat nieuwe informatie over ratten (bijvoorbeeld hoe er in andere landen met ratten wordt omgegaan) ervoor zorgt dat het referentiekader van sommige mensen zich aanpast en die mensen anders over ratten gaan denken (1) of
- want die theorie zegt dat je via media onderwerpen op de publieke agenda kunt zetten. Mensen kunnen het onderling dus meer over ratten gaan hebben als er meer (of positief) wordt bericht in de media en het onderwerp belangrijker gaan vinden. Maar ze zullen er volgens deze theorie geen andere mening van krijgen (1) of
- want die theorie zegt dat mensen informatie pas voor waar aannemen als het past binnen hun referentiekader. Heel veel mensen hebben al een negatief beeld bij ratten en veel mensen zullen de positieve informatie dus wegfilteren / niet voor waar aannemen (1p)
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vmbo-gl/tl Maatschappijkunde 2023, tijdvak 2. Afbeeldingen en de exacte opmaak staan in het originele examen: https://www.examenblad.nl/2023/vmbo-gl/documenten/cse-2/gt-1127-a-23-2-o
Andere examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1 (op examenblad.nl)
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2?
Het centraal examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2 loopt tot vraag 41. Van 35 vragen staat het onderwerp in de vragenbank. De meeste vragen gaan over criminaliteit (16), parlementaire democratie (11) en rechtsstaat (4).
Wat zijn de antwoorden van het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/vmbo-gl/documenten/cse-2/gt-1127-a-23-2-c).
Hoe oefen ik met het examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl 2023, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Vraag je docent om het examen als oefentoets klaar te zetten in ToetsChecker. Je maakt het op papier of online, en het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, met feedback per vraag. Je docent geeft het resultaat daarna vrij.