Eindexamen scheikunde havo 2018, tijdvak 2: vragen en antwoorden

• fotosynthese/koolzuurassimilatie (1)

Indien een van de volgende antwoorden is gegeven: (1)

of

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

 25, 0  3 (2) 1, 00

• 1, 24 ⋅103  ×10 = 9,8 ⋅10 (L)  

Indien in een overigens juist antwoord het vervolg van de ketens één of beide keren niet is aangegeven met ~ of ⋅ of

• (2p)

Opmerking Wanneer de hydrolyse van meer dan één estergroep in een kloppende vergelijking juist is weergegeven, dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist of goed te rekenen antwoord zijn:

• Bij de groei van planten wordt CO2 opgenomen, en bij biodegradatie van polymelkzuur komt die weer vrij (dus is deze korte kringloop gesloten).
• Het polymelkzuur wordt (in een aantal stappen) gemaakt van planten, en bij afbraak ontstaan weer stoffen die planten kunnen opnemen.
• Planten maken suikers van CO2 en bij de fermentatie van suikers ontstaat vervolgens melkzuur waaruit polymelkzuur kan worden gevormd. Bij de afbraak van polymelkzuur ontstaat weer CO2.

Indien een antwoord is gegeven als: “Bij de afbraak van polymelkzuur ontstaat (na hydrolyse) weer melkzuur. Uit melkzuur kan weer polymelkzuur worden gevormd.” (1) Indien een antwoord is gegeven als: “BioFoam®/polymelkzuur is biodegradeerbaar.” of “BioFoam ®/polymelkzuur is een thermoplast, dus (steeds) recyclebaar.” (1) Indien een antwoord is gegeven als: “Er komt minder CO2 vrij dan bij de vorming van polystyreen.” of “Polystyreen blijft na het ontsmetten achter in de bodem, dus dat past niet bij het cradle-to-cradle principe (en polymelkzuur wel).” (0)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist kenmerk op microniveau zijn:

• Een polycarbonaatmolecuul is lineair / een (lange) losse keten.
• Polycarbonaatmoleculen zijn niet verbonden door middel van crosslinks.
• Polycarbonaatmoleculen vormen geen netwerk.

Voorbeelden van een juiste eigenschap op macroniveau zijn:

• Polycarbonaat wordt zacht bij verwarmen.
• Polycarbonaat wordt vervormbaar bij verwarmen.
• Polycarbonaat heeft thermoplastische eigenschappen.

Voorbeelden van een onjuiste eigenschap op macroniveau zijn:

• Het is hard en transparant.
• Het is een thermoharder.

Opmerkingen

• Wanneer in plaats van “zacht worden” het begrip “smelten” is gebruikt, dit niet aanrekenen.
• Wanneer als eigenschap op macroniveau “polycarbonaat is een thermoplast” is gegeven, dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Handeling(en): Weeg de spons. Doe deze in een BFA-oplossing. Knijp de spons uit en droog de spons (in een oven). Weeg de spons opnieuw. Uit het experiment blijkt dat: de spons zwaarder is geworden (dus er is BFA geadsorbeerd).
• Handeling(en): Doe de spons in de BFA-oplossing. Knijp de spons (volledig) uit (zodat er geen aanhangend vocht meer is) en meet de hoeveelheid BFA in de spons. Uit het experiment blijkt dat: de hoeveelheid BFA in de spons groter is geworden.
• Handeling(en): Meet de concentratie BFA in de BFA-oplossing. Doe de spons in de oplossing. (Knijp de spons volledig uit zodat er geen aanhangend vocht meer is) en meet nogmaals de concentratie BFA in de oplossing. Uit het experiment blijkt dat: de concentratie BFA in de oplossing is gedaald.
• Handeling(en): Doe de spons in de BFA-oplossing. Knijp de spons (volledig) uit en doe deze in natronloog. Knijp de spons weer (volledig) uit en meet of er BFA in de natronloog is gekomen. Uit het experiment blijkt dat: het gehalte BFA(-ionen) in de natronloog is gestegen.

• het BFA-gehalte in de natronloog moet stijgen (1p)

Indien in een overigens juist antwoord behalve juiste waterstofbruggen ook één of meer onjuiste waterstofbruggen zijn getekend (1)

Opmerkingen

• Wanneer één of meerdere waterstofbruggen zijn getekend van één van de O-atomen van de estergroep naar juiste waterstofatomen van BFA, dit beoordelen als (een) juiste waterstofbrug(gen).
• Wanneer een antwoord is gegeven als:

dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• BFA-moleculen hebben, net als polyurethaan-moleculen, apolaire delen/(zij)groepen. Hierdoor kan BFA (sterkere) vanderwaalsbindingen vormen met polyurethaan (dan met water).
• De moleculen van BFA en polyurethaan hebben allebei een groot hydrofoob deel. Deze delen zoeken elkaar op. (En daardoor bindt BFA zich aan polyurethaan.)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• C15 H16O2 (is het zuur en) draagt H+ over aan (de base) OH– . Dus het is een zuur-basereactie.
• (De base) OH– neemt een H+ op (van C15 H16O2), want het wordt H2 O. Dus het is een zuur-basereactie.
• (Het zuur) C15 H16O2 staat een H+ af aan (de base) OH–. Dus het is een zuur-basereactie.

Indien slechts een antwoord is gegeven als: “OH– is/reageert als een/de base en BFA/C15 H16O2 is/reageert als een/het zuur.” (1) Indien een antwoord is gegeven als: “Er wordt H+ overgedragen, dus het is een zuur-basereactie.” zonder uitleg of met een onjuiste uitleg (1) Indien een antwoord is gegeven als: “Het is geen redoxreactie want er is geen elektronenoverdracht, dus het is een zuur-basereactie.” (0)

Opmerking Wanneer in plaats van de formules (C15 H16O2 en/of OH– ) de juiste namen zijn gebruikt (respectievelijk BFA/bisfenol A en (het) hydroxide(-ion)), dit niet aanrekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juiste reden zijn:

• Bij een hogere concentratie natronloog verloopt reactie 1 sneller.
• Bij gebruik van 0,1 M blijft (na afloop) een geconcentreerdere BFA(ionen)-oplossing over. / Wanneer 0,1 M wordt gebruikt, ontstaat een minder verdunde oplossing (dan wanneer 0,01 M wordt gebruikt).
• De geconcentreerde/nieuwe afvaloplossing neemt minder volume in (en is dus gemakkelijker op te slaan / af te voeren).

Voorbeelden van een onjuiste reden zijn:

• Bij hogere concentraties verloopt alles sneller.
• Anders duurt het te lang.
• Misschien gaat BFA er met 0,01 M natronloog niet/minder af.

• Voorbeelden van een juist antwoord zijn: − Crosslinks zorgen ervoor dat de (polymeer)ketens niet helemaal los raken / te ver uitrekken/strekken/uitrollen/bewegen/verplaatsen. − Crosslinks houden de (polymeer)ketens bij elkaar. − Crosslinks beperken de beweging van de (polymeer)ketens. − Crosslinks zorgen ervoor dat het elastomeer niet permanent vervormt / uit elkaar getrokken wordt. (1)

• een structuurformule met vier C-atomen en één C=C binding (1)
• de rest van de structuurformule juist (1)

Opmerking Wanneer een onjuist antwoord op vraag 14 het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 13, dit antwoord op vraag 14 goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

1, 7 ⋅103 = 2, 0 ⋅101 (monomeereenheden) 86,1

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Doordat paraffinemoleculen tussen de (polymeer)ketens komen, wordt de afstand tussen de (polymeer)ketens vergroot. Daardoor worden de vanderwaalsbindingen/molecuulbindingen tussen de (polymeer)ketens zwakker, en kunnen de (polymeer)ketens gemakkelijker (langs elkaar) bewegen.
• Paraffinemoleculen verstoren de onderlinge ligging van de (polymeer)ketens. De vanderwaalsbindingen/molecuulbindingen tussen de (polymeer)ketens worden daardoor zwakker, waardoor de (polymeer)ketens gemakkelijker (ten opzichte van elkaar) kunnen bewegen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Het is een additiepolymeer, dus onder invloed van regen zal geen hydrolyse optreden.
• Er zitten geen esterbindingen/amidebindingen in, dus de kauwgombasis is niet hydrolyseerbaar.
• De kauwgombasis bestaat uit koolwaterstoffen / alleen uit koolstof- en waterstofatomen, en koolwaterstoffen zijn (altijd) slecht afbreekbaar.

Voorbeelden van een onjuist antwoord zijn:

• Er zitten crosslinks in, en daardoor is kauwgom niet afbreekbaar.
• Het polymeer in figuur 2 / Kauwgom is niet biodegradeerbaar.

Opmerking Wanneer een antwoord is gegeven als: “Er zijn geen C=C bindingen, dus (uv-)licht zal butylrubber niet afbreken.”, dit goed rekenen.

Opmerking Wanneer een juiste vergelijking (gedeeltelijk) in structuurformules is gegeven, dit niet aanrekenen.

Opmerking Wanneer in een overigens juist antwoord de C uiteinden en de N uiteinden zijn verwisseld, dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

 (1,32 × 0,100 )   ×10−3  ×118,1×10= 7, 79 ⋅10−2 (g per 100 mL)  2 

Indien slechts het antwoord ( [H+] = ) 10–4,5 is gegeven (1) Indien de uitkomst 3,16∙10–5 (mol L–1 ) is gegeven (zie syllabus subdomein A8) (1) Indien een antwoord is gegeven als: ([H+] = )

• log 4,5 =
• 0,65 /
• 6,5∙10–1 (0p)

Indien de juiste structuurformule van hexylethanoaat is gegeven (2)

• uitsluitend CO en H2 voor de pijl en uitsluitend C12 H26 en H2 O na de pijl en juiste koolstofbalans (1)
• juiste zuurstof- en waterstofbalans in een vergelijking met uitsluitend de juiste formules voor en na de pijl (1)

Indien het antwoord "zure regen" of "verzuring" is gegeven (0)

Opmerkingen

• Wanneer slechts het antwoord "broeikaseffect" is gegeven, dit niet aanrekenen.
• Wanneer het antwoord "verzuring van (oppervlakte)water" is gegeven, dit goed rekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is: Bij de verbranding van Solar-Jet-kerosine ontstaat koolstofdioxide, maar er is voor de productie van de kerosine (minstens) evenveel koolstofdioxide gebruikt/verbruikt. (Daardoor komt er netto geen koolstofdioxide vrij, zodat het broeikaseffect niet wordt versterkt.)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juiste berekening is: –(–3,935∙105)

• (–2,86∙105 ) + (–1,105∙105 ) = 5,69∙105 (J)

Indien een antwoord is gegeven als: “–(–3,935)

• (–2,86) + (–1,105) = 5,69” (2) Indien in een overigens juist antwoord één of meer fouten zijn gemaakt in de plustekens en/of mintekens bij de verwerking van de vormingswarmtes (2) Indien in een overigens juist antwoord een andere waarde dan 0 (J mol–1 ) is gebruikt voor de vormingswarmte van zuurstof en/of de vormingswarmte van waterstof (2p)

Opmerkingen

• Wanneer een antwoord is gegeven als: “3,935 + 2,86
• 1,105 = 5,69∙105 (J)”, dit goed rekenen.
• Bij deze berekening de significantie niet beoordelen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Het gevormde gasmengsel bevat zuurstof (en syngas niet). Waterstof kan met zuurstof explosief reageren.
• Koolstofmonoöxide/syngas is brandbaar. Er is zuurstof aanwezig in het gevormde gasmengsel, dus zou dit gasmengsel zomaar in brand kunnen vliegen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• De oxide-ionen worden omgezet tot zuurstofmoleculen, hierdoor raken oxide-ionen elektronen kwijt. Oxide-ionen reageren dus als reductor.
• De oxide-ionen (voor de pijl) hebben lading 2−. De zuurstofatomen (na de pijl) hebben lading 0. De oxide-ionen reageren dus als reductor.
• De oxide-ionen staan elektronen af, en reageren dus als de reductor.

Indien het antwoord “(oxide-ionen reageren als) reductor” is gegeven zonder motivatie of met een onjuiste motivatie (0)

• CO2 en H2O voor de pijl en uitsluitend CeO2, CO en H2 na de pijl (1)
• Ce2 O3 voor de pijl en juiste koolstof- en waterstofbalans (1)
• juiste cerium- en zuurstofbalans in een vergelijking met uitsluitend de juiste formules voor en na de pijl (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juist antwoord is: (Het energieniveau van de reactieproducten van stap 2 ligt:)

• lager dan (het energieniveau van de reactieproducten van) stap 1 omdat: stap 2 exotherm is / er bij stap 2 warmte vrijkomt
• en hoger dan (het energieniveau van) de beginstoffen omdat: bij het Solar-Jet-proces (netto) lichtenergie wordt vastgelegd/opgeslagen (als chemische energie) / de (netto) reactiewarmte van het totale proces positief/5,69∙105 (J) is / het totale proces (netto) endotherm is.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Het (reactie)oppervlak van soort X is groter dan het (reactie)oppervlak van soort Y . Hierdoor zijn er bij soort X meer effectieve botsingen (per tijdseenheid, waardoor de snelheid van de reactie tijdens stap 2 bij soort X veel hoger is dan bij soort Y ).
• Het (reactie)oppervlak van soort X is groter dan het (reactie)oppervlak van soort Y . Hierdoor botsen de koolstofdioxidemoleculen en de watermoleculen vaker, waardoor de kans op effectieve botsingen groter is (en de reactiesnelheid toeneemt).

Opmerking Wanneer in plaats van het begrip (reactie)oppervlak het begrip verdelingsgraad is gebruikt, dit niet aanrekenen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Cerium(IV)oxide is niet op microniveau weergegeven, want in figuur 4B zijn structuren weergegeven die groter zijn dan ionen.
• Nee, want 30 µm is (veel) groter dan het microniveau.
• Je ziet geen ionen, dus is het geen weergave op microniveau.
• Nee, want in de gaatjes zijn geen moleculen van een gas zichtbaar.

Voorbeelden van een onjuist antwoord zijn:

• 30 µm is heel klein, dus het is weergave op microniveau.
• Ja, want figuur 4b is een weergave op micrometerschaal.
• De foto is gemaakt met behulp van een microscoop, dus het is een weergave op microniveau.
• Het is geen weergave op microniveau want het is een weergave op mesoniveau/macroniveau.
• Het is geen weergave op microniveau, want er is geen gas te zien.

Indien een antwoord is gegeven als: “Het is geen weergave op microniveau, want er zijn geen cerium(IV)oxide-moleculen zichtbaar.” (1) Indien een antwoord is gegeven als: “Het is geen weergave op microniveau.” zonder toelichting of met een onjuiste toelichting (0)

Opmerking Wanneer een maatregel is gegeven als: “Tegelijkertijd een tweede reactor in gebruik nemen, zodat er geen zonlicht verloren gaat tijdens stap 2 van het proces in de eerste reactor (doordat de tweede reactor het zonlicht dan gebruikt voor stap 1).”, dit beoordelen als een juiste maatregel.

• aantal protonen juist (1)
• aantal elektronen: aantal protonen vermeerderd met 1 (1)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

3 × 2 ×1, 01 12,1( % ) ×102 = 32, 0 + 18, 0

Indien de volgende berekening is gegeven:

2 ×1, 01 4, 04 ( % ) ×102 = (1) 32, 0 + 18, 0

Opmerking Bij deze berekening de significantie niet beoordelen.

Voorbeeld uit het correctievoorschrift:

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

• Voor (elektrische) stroomgeleiding zijn vrije/beweegbare ladingen/ladingdragers nodig, hiervoor moet het zout in vloeibare toestand zijn (gebracht).
• Vast natriumchloride geleidt geen (elektrische) stroom. Elektrolyse kan (daarom) alleen plaatsvinden als het zout vloeibaar is, omdat dan de ionen kunnen verplaatsen.
• Natriumchloride bestaat uit ionen. In gesmolten toestand kunnen de (vrije/losse) ionen bewegen, en geleiden deze (geladen) deeltjes de (elektrische) stroom.

Indien slechts een antwoord is gegeven als: “(Alleen) gesmolten/vloeibaar natriumchloride/ (keuken)zout geleidt (elektrische) stroom.” of “Een vast zout geleidt geen (elektrische) stroom.” (1)

Indien slechts twee juiste gegevens of slechts twee juiste energiesoorten zijn genoemd (1)

Opmerking Wanneer het antwoord “Natrium is corrosiegevoelig.” is gegeven, dit goed rekenen.